| Tipiṭaka / Tipiṭaka (English) / Dīgha Nikāya, English translation |
Show IAST transliterationទីឃ និកាយ ៩
Long Discourses 9
បោដ្ឋបាទសុត្ត
With Poṭṭhapāda
១។ បោដ្ឋបាទបរិព្ពាជកវត្ថុ
1. On the Wanderer Poṭṭhapāda
ឯវំ មេ សុតំ—ឯកំ សមយំ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ។
So I have heard. At one time the Buddha was staying near Sāvatthī in Jeta’s Grove, Anāthapiṇḍika’s monastery.
តេន ខោ បន សមយេន បោដ្ឋបាទោ បរិព្ពាជកោ សមយប្បវាទកេ តិន្ទុកាចីរេ ឯកសាលកេ មល្លិកាយ អារាមេ បដិវសតិ មហតិយា បរិព្ពាជកបរិសាយ សទ្ធិំ តិំសមត្តេហិ បរិព្ពាជកសតេហិ។ អថ ខោ ភគវា បុព្ពណ្ហសមយំ និវាសេត្វា បត្តចីវរមាទាយ សាវត្ថិំ បិណ្ឌាយ បាវិសិ។
Now at that time the wanderer Poṭṭhapāda was residing together with three hundred wanderers in Mallikā’s single-halled monastery for philosophical debates, hedged by pale-moon ebony trees. Then the Buddha robed up in the morning and, taking his bowl and robe, entered Sāvatthī for alms.
អថ ខោ ភគវតោ ឯតទហោសិ: “អតិប្បគោ ខោ តាវ សាវត្ថិយំ បិណ្ឌាយ ចរិតុំ។ យន្នូនាហំ យេន សមយប្បវាទកោ តិន្ទុកាចីរោ ឯកសាលកោ មល្លិកាយ អារាមោ, យេន បោដ្ឋបាទោ បរិព្ពាជកោ តេនុបសង្កមេយ្យន៑”តិ។ អថ ខោ ភគវា យេន សមយប្បវាទកោ តិន្ទុកាចីរោ ឯកសាលកោ មល្លិកាយ អារាមោ តេនុបសង្កមិ។
Then it occurred to him, “It’s too early to wander for alms in Sāvatthī. Why don’t I go to Mallikā’s monastery to visit the wanderer Poṭṭhapāda?” So that’s what he did.
តេន ខោ បន សមយេន បោដ្ឋបាទោ បរិព្ពាជកោ មហតិយា បរិព្ពាជកបរិសាយ សទ្ធិំ និសិន្នោ ហោតិ ឧន្នាទិនិយា ឧច្ចាសទ្ទមហាសទ្ទាយ អនេកវិហិតំ តិរច្ឆានកថំ កថេន្តិយា។ សេយ្យថិទំ—រាជកថំ ចោរកថំ មហាមត្តកថំ សេនាកថំ ភយកថំ យុទ្ធកថំ អន្នកថំ បានកថំ វត្ថកថំ សយនកថំ មាលាកថំ គន្ធកថំ ញាតិកថំ យានកថំ គាមកថំ និគមកថំ នគរកថំ ជនបទកថំ ឥត្ថិកថំ សូរកថំ វិសិខាកថំ កុម្ភដ្ឋានកថំ បុព្ពបេតកថំ នានត្តកថំ លោកក្ខាយិកំ សមុទ្ទក្ខាយិកំ ឥតិភវាភវកថំ ឥតិ វា។
Now at that time, Poṭṭhapāda was sitting together with a large assembly of wanderers making an uproar, a dreadful racket. They engaged in all kinds of low talk, such as talk about kings, bandits, and ministers; talk about armies, threats, and wars; talk about food, drink, clothes, and beds; talk about garlands and fragrances; talk about family, vehicles, villages, towns, cities, and countries; talk about women and heroes; street talk and well talk; talk about the departed; motley talk; tales of land and sea; and talk about being reborn in this or that state of existence.
អទ្ទសា ខោ បោដ្ឋបាទោ បរិព្ពាជកោ ភគវន្តំ ទូរតោវ អាគច្ឆន្តំ; ទិស្វាន សកំ បរិសំ សណ្ឋបេសិ: “អប្បសទ្ទា ភោន្តោ ហោន្តុ, មា ភោន្តោ សទ្ទមកត្ថ។ អយំ សមណោ គោតមោ អាគច្ឆតិ។ អប្បសទ្ទកាមោ ខោ សោ អាយស្មា អប្បសទ្ទស្ស វណ្ណវាទី។ អប្បេវ នាម អប្បសទ្ទំ បរិសំ វិទិត្វា ឧបសង្កមិតព្ពំ មញ្ញេយ្យា”តិ។ ឯវំ វុត្តេ, តេ បរិព្ពាជកា តុណ្ហី អហេសុំ។
Poṭṭhapāda saw the Buddha coming off in the distance, and hushed his own assembly, “Be quiet, good sirs, don’t make a sound. Here comes the ascetic Gotama. The venerable likes quiet and praises quiet. Hopefully if he sees that our assembly is quiet he’ll see fit to approach.” Then those wanderers fell silent.
អថ ខោ ភគវា យេន បោដ្ឋបាទោ បរិព្ពាជកោ តេនុបសង្កមិ។ អថ ខោ បោដ្ឋបាទោ បរិព្ពាជកោ ភគវន្តំ ឯតទវោច: “ឯតុ ខោ, ភន្តេ, ភគវា។ ស្វាគតំ, ភន្តេ, ភគវតោ។ ចិរស្សំ ខោ, ភន្តេ, ភគវា ឥមំ បរិយាយមកាសិ, យទិទំ ឥធាគមនាយ។ និសីទតុ, ភន្តេ, ភគវា, ឥទំ អាសនំ បញ្ញត្តន៑”តិ។
Then the Buddha approached Poṭṭhapāda, who said to him, “Let the Blessed One come, sir! Welcome to the Blessed One, sir! It’s been a long time since you took the opportunity to come here. Please, sir, sit down, this seat is ready.”
និសីទិ ភគវា បញ្ញត្តេ អាសនេ។ បោដ្ឋបាទោបិ ខោ បរិព្ពាជកោ អញ្ញតរំ នីចំ អាសនំ គហេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ។ ឯកមន្តំ និសិន្នំ ខោ បោដ្ឋបាទំ បរិព្ពាជកំ ភគវា ឯតទវោច: “កាយ នុត្ថ, បោដ្ឋបាទ, ឯតរហិ កថាយ សន្និសិន្នា, កា ច បន វោ អន្តរាកថា វិប្បកតា”តិ?
The Buddha sat on the seat spread out, while Poṭṭhapāda took a low seat and sat to one side. The Buddha said to him, “Poṭṭhapāda, what were you sitting talking about just now? What conversation was left unfinished?”
១។១។ អភិសញ្ញានិរោធកថា
1.1. On the Cessation of Perception
ឯវំ វុត្តេ, បោដ្ឋបាទោ បរិព្ពាជកោ ភគវន្តំ ឯតទវោច: “តិដ្ឋតេសា, ភន្តេ, កថា, យាយ មយំ ឯតរហិ កថាយ សន្និសិន្នា។ នេសា, ភន្តេ, កថា ភគវតោ ទុល្លភា ភវិស្សតិ បច្ឆាបិ សវនាយ។
When he said this, the wanderer Poṭṭhapāda said to the Buddha, “Sir, leave aside what we were sitting talking about just now. It won’t be hard for you to hear about that later.
បុរិមានិ, ភន្តេ, ទិវសានិ បុរិមតរានិ, នានាតិត្ថិយានំ សមណព្រាហ្មណានំ កោតូហលសាលាយ សន្និសិន្នានំ សន្និបតិតានំ អភិសញ្ញានិរោធេ កថា ឧទបាទិ: ‘កថំ នុ ខោ, ភោ, អភិសញ្ញានិរោធោ ហោតីៜតិ?
Sir, a few days ago several ascetics and brahmins who follow various other religions were sitting together at the debating hall, and a discussion about the cessation of perception came up among them: ‘How does the cessation of perception happen?’
តត្រេកច្ចេ ឯវមាហំសុ: ‘អហេតូ អប្បច្ចយា បុរិសស្ស សញ្ញា ឧប្បជ្ជន្តិបិ និរុជ្ឈន្តិបិ។ យស្មិំ សមយេ ឧប្បជ្ជន្តិ, សញ្ញី តស្មិំ សមយេ ហោតិ។ យស្មិំ សមយេ និរុជ្ឈន្តិ, អសញ្ញី តស្មិំ សមយេ ហោតីៜតិ។ ឥត្ថេកេ អភិសញ្ញានិរោធំ បញ្ញបេន្តិ។
Some of them said: ‘A person’s perceptions arise and cease without cause or reason. When they arise, you become percipient. When they cease, you become non-percipient.’ That’s how some describe the cessation of perception.
តមញ្ញោ ឯវមាហ: ‘ន ខោ បន មេតំ, ភោ, ឯវំ ភវិស្សតិ។ សញ្ញា ហិ, ភោ, បុរិសស្ស អត្តា។ សា ច ខោ ឧបេតិបិ អបេតិបិ។ យស្មិំ សមយេ ឧបេតិ, សញ្ញី តស្មិំ សមយេ ហោតិ។ យស្មិំ សមយេ អបេតិ, អសញ្ញី តស្មិំ សមយេ ហោតីៜតិ។ ឥត្ថេកេ អភិសញ្ញានិរោធំ បញ្ញបេន្តិ។
But someone else says: ‘That’s not how it is, good sirs! Perception is a person’s self, which enters and departs. When it enters, you become percipient. When it departs, you become non-percipient.’ That’s how some describe the cessation of perception.
តមញ្ញោ ឯវមាហ: ‘ន ខោ បន មេតំ, ភោ, ឯវំ ភវិស្សតិ។ សន្តិ ហិ, ភោ, សមណព្រាហ្មណា មហិទ្ធិកា មហានុភាវា។ តេ ឥមស្ស បុរិសស្ស សញ្ញំ ឧបកឌ្ឍន្តិបិ អបកឌ្ឍន្តិបិ។ យស្មិំ សមយេ ឧបកឌ្ឍន្តិ, សញ្ញី តស្មិំ សមយេ ហោតិ។ យស្មិំ សមយេ អបកឌ្ឍន្តិ, អសញ្ញី តស្មិំ សមយេ ហោតីៜតិ។ ឥត្ថេកេ អភិសញ្ញានិរោធំ បញ្ញបេន្តិ។
But someone else says: ‘That’s not how it is, good sirs! There are ascetics and brahmins of great power and might. They insert and extract a person’s perception. When they insert it, you become percipient. When they extract it, you become non-percipient.’ That’s how some describe the cessation of perception.
តមញ្ញោ ឯវមាហ: ‘ន ខោ បន មេតំ, ភោ, ឯវំ ភវិស្សតិ។ សន្តិ ហិ, ភោ, ទេវតា មហិទ្ធិកា មហានុភាវា។ តា ឥមស្ស បុរិសស្ស សញ្ញំ ឧបកឌ្ឍន្តិបិ អបកឌ្ឍន្តិបិ។ យស្មិំ សមយេ ឧបកឌ្ឍន្តិ, សញ្ញី តស្មិំ សមយេ ហោតិ។ យស្មិំ សមយេ អបកឌ្ឍន្តិ, អសញ្ញី តស្មិំ សមយេ ហោតីៜតិ។ ឥត្ថេកេ អភិសញ្ញានិរោធំ បញ្ញបេន្តិ។
But someone else says: ‘That’s not how it is, good sirs! There are deities of great power and might. They insert and extract a person’s perception. When they insert it, you become percipient. When they extract it, you become non-percipient.’ That’s how some describe the cessation of perception.
តស្ស មយ្ហំ, ភន្តេ, ភគវន្តំយេវ អារព្ភ សតិ ឧទបាទិ: ‘អហោ នូន ភគវា, អហោ នូន សុគតោ, យោ ឥមេសំ ធម្មានំ សុកុសលោៜតិ។ ភគវា, ភន្តេ, កុសលោ, ភគវា បកតញ្ញូ អភិសញ្ញានិរោធស្ស។ កថំ នុ ខោ, ភន្តេ, អភិសញ្ញានិរោធោ ហោតី”តិ?
That reminded me of the Buddha: ‘Surely it must be the Blessed One, the Holy One who is so very skilled in such matters.’ The Buddha is skilled and well-versed concerning the cessation of perception. How does the cessation of perception happen?”
១។២។ សហេតុកសញ្ញុប្បាទនិរោធកថា
1.2. Perception Arises With a Cause
“តត្រ, បោដ្ឋបាទ, យេ តេ សមណព្រាហ្មណា ឯវមាហំសុ: ‘អហេតូ អប្បច្ចយា បុរិសស្ស សញ្ញា ឧប្បជ្ជន្តិបិ និរុជ្ឈន្តិបីៜតិ, អាទិតោវ តេសំ អបរទ្ធំ។ តំ កិស្ស ហេតុ? សហេតូ ហិ, បោដ្ឋបាទ, សប្បច្ចយា បុរិសស្ស សញ្ញា ឧប្បជ្ជន្តិបិ និរុជ្ឈន្តិបិ។ សិក្ខា ឯកា សញ្ញា ឧប្បជ្ជតិ, សិក្ខា ឯកា សញ្ញា និរុជ្ឈតិ។
“Regarding this, Poṭṭhapāda, those ascetics and brahmins who say that a person’s perceptions arise and cease without cause or reason are wrong from the start. Why is that? Because a person’s perceptions arise and cease with cause and reason. With training, certain perceptions arise and certain perceptions cease.
កា ច សិក្ខា”តិ? ភគវា អវោច។
And what is that training?” said the Buddha.
“ឥធ, បោដ្ឋបាទ, តថាគតោ លោកេ ឧប្បជ្ជតិ អរហំ, សម្មាសម្ពុទ្ធោ …បេ… ឯវំ ខោ, បោដ្ឋបាទ, ភិក្ខុ សីលសម្បន្នោ ហោតិ …បេ…
“It’s when a Realized One arises in the world, perfected, a fully awakened Buddha … That’s how a bhikkhu is accomplished in ethics. …
តស្សិមេ បញ្ចនីវរណេ បហីនេ អត្តនិ សមនុបស្សតោ បាមោជ្ឹ ជាយតិ, បមុទិតស្ស បីតិ ជាយតិ, បីតិមនស្ស កាយោ បស្សម្ភតិ, បស្សទ្ធកាយោ សុខំ វេទេតិ, សុខិនោ ចិត្តំ សមាធិយតិ។
Seeing that the hindrances have been given up in them, delight springs up. Being delighted, (mental) joy springs up. When the mind is full of joy, the body becomes tranquil. When the body is tranquil, they feel (bodily) pleasure. And when pleased, the mind becomes immersed.
សោ វិវិច្ចេវ កាមេហិ, វិវិច្ច អកុសលេហិ ធម្មេហិ, សវិតក្កំ សវិចារំ វិវេកឹ បីតិសុខំ បឋមំ ឈានំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ។ តស្ស យា បុរិមា កាមសញ្ញា, សា និរុជ្ឈតិ។ វិវេកជបីតិសុខសុខុមសច្ចសញ្ញា តស្មិំ សមយេ ហោតិ, វិវេកជបីតិសុខសុខុមសច្ចសញ្ញីយេវ តស្មិំ សមយេ ហោតិ។ ឯវម្បិ សិក្ខា ឯកា សញ្ញា ឧប្បជ្ជតិ, សិក្ខា ឯកា សញ្ញា និរុជ្ឈតិ។ អយំ សិក្ខា”តិ ភគវា អវោច។
Quite secluded from sensual pleasures, secluded from unskillful qualities, they enter and remain in the first jhāna, which has the (mental) joy and (bodily) pleasure born of seclusion, while thougths are being born and sustained analysis is going on. The sensual perception that they had previously ceases. At that time they have a subtle and true perception of the (mental) joy and (bodily) pleasure born of seclusion. That’s how, with training, certain perceptions arise and certain perceptions cease. And this is that training,” said the Buddha.
“បុន ចបរំ, បោដ្ឋបាទ, ភិក្ខុ វិតក្កវិចារានំ វូបសមា អជ្ឈត្តំ សម្បសាទនំ ចេតសោ ឯកោទិភាវំ អវិតក្កំ អវិចារំ សមាធិឹ បីតិសុខំ ទុតិយំ ឈានំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ។ តស្ស យា បុរិមា វិវេកជបីតិសុខសុខុមសច្ចសញ្ញា, សា និរុជ្ឈតិ។ សមាធិជបីតិសុខសុខុមសច្ចសញ្ញា តស្មិំ សមយេ ហោតិ, សមាធិជបីតិសុខសុខុមសច្ចសញ្ញីយេវ តស្មិំ សមយេ ហោតិ។ ឯវម្បិ សិក្ខា ឯកា សញ្ញា ឧប្បជ្ជតិ, សិក្ខា ឯកា សញ្ញា និរុជ្ឈតិ។ អយម្បិ សិក្ខា”តិ ភគវា អវោច។
“Furthermore, as the thougths being born and the sustained analysis going on are stilled, a bhikkhu enters and remains in the second jhāna, which has the (mental) joy and (bodily) pleasure born of samādhi, with internal clarity and mind at one, without thougths being born and without sustained analysis going on. The subtle and true perception of the (mental) joy and (bodily) pleasure born of seclusion that they had previously ceases. At that time they have a subtle and true perception of the (mental) joy and (bodily) pleasure born of samādhi. That’s how, with training, certain perceptions arise and certain perceptions cease. And this is that training,” said the Buddha.
“បុន ចបរំ, បោដ្ឋបាទ, ភិក្ខុ បីតិយា ច វិរាគា ឧបេក្ខកោ ច វិហរតិ សតោ ច សម្បជានោ, សុខញ្ច កាយេន បដិសំវេទេតិ, យំ តំ អរិយា អាចិក្ខន្តិ: ‘ឧបេក្ខកោ សតិមា សុខវិហារីៜតិ, តតិយំ ឈានំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ។ តស្ស យា បុរិមា សមាធិជបីតិសុខសុខុមសច្ចសញ្ញា, សា និរុជ្ឈតិ។ ឧបេក្ខាសុខសុខុមសច្ចសញ្ញា តស្មិំ សមយេ ហោតិ, ឧបេក្ខាសុខសុខុមសច្ចសញ្ញីយេវ តស្មិំ សមយេ ហោតិ។ ឯវម្បិ សិក្ខា ឯកា សញ្ញា ឧប្បជ្ជតិ, សិក្ខា ឯកា សញ្ញា និរុជ្ឈតិ។ អយម្បិ សិក្ខា”តិ ភគវា អវោច។
“Furthermore, with the fading away of (mental) joy, a bhikkhu enters and remains in the third jhāna, where they meditate with equanimity, mindful and aware, personally feeling deeply the (bodily) pleasure of which the noble ones declare, ‘Equanimous and mindful, a pleasure is to meditate.’ The subtle and true perception of the (mental) joy and (bodily) pleasure born of samādhi that they had previously ceases. At that time they have a subtle and true perception of (bodily) pleasure with equanimity. That’s how, with training, certain perceptions arise and certain perceptions cease. And this is that training,” said the Buddha.
“បុន ចបរំ, បោដ្ឋបាទ, ភិក្ខុ សុខស្ស ច បហានា ទុក្ខស្ស ច បហានា បុព្ពេវ សោមនស្សទោមនស្សានំ អត្ថង្គមា អទុក្ខមសុខំ ឧបេក្ខាសតិបារិសុទ្ធិំ ចតុត្ថំ ឈានំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ។ តស្ស យា បុរិមា ឧបេក្ខាសុខសុខុមសច្ចសញ្ញា, សា និរុជ្ឈតិ។ អទុក្ខមសុខសុខុមសច្ចសញ្ញា តស្មិំ សមយេ ហោតិ, អទុក្ខមសុខសុខុមសច្ចសញ្ញីយេវ តស្មិំ សមយេ ហោតិ។ ឯវម្បិ សិក្ខា ឯកា សញ្ញា ឧប្បជ្ជតិ, សិក្ខា ឯកា សញ្ញា និរុជ្ឈតិ។ អយម្បិ សិក្ខា”តិ ភគវា អវោច។
“Furthermore, giving up pleasure and pain, and ending former happiness and sadness, a bhikkhu enters and remains in the fourth jhāna, without pleasure or pain, with pure equanimity and mindfulness. The subtle and true perception of (bodily) pleasure with equanimity that they had previously ceases. At that time they have a subtle and true perception of neutral feeling. That’s how, with training, certain perceptions arise and certain perceptions cease. And this is that training,” said the Buddha.
“បុន ចបរំ, បោដ្ឋបាទ, ភិក្ខុ សព្ពសោ រូបសញ្ញានំ សមតិក្កមា បដិឃសញ្ញានំ អត្ថង្គមា នានត្តសញ្ញានំ អមនសិការា ‘អនន្តោ អាកាសោៜតិ អាកាសានញ្ចាយតនំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ។ តស្ស យា បុរិមា រូបសញ្ញា, សា និរុជ្ឈតិ។ អាកាសានញ្ចាយតនសុខុមសច្ចសញ្ញា តស្មិំ សមយេ ហោតិ, អាកាសានញ្ចាយតនសុខុមសច្ចសញ្ញីយេវ តស្មិំ សមយេ ហោតិ។ ឯវម្បិ សិក្ខា ឯកា សញ្ញា ឧប្បជ្ជតិ, សិក្ខា ឯកា សញ្ញា និរុជ្ឈតិ។ អយម្បិ សិក្ខា”តិ ភគវា អវោច។
“Furthermore, a bhikkhu, going totally beyond perceptions of form, with the ending of perceptions of impingement, not focusing on perceptions of diversity, aware that ‘space is infinite’, enters and remains in the dimension of infinite space. The perception of luminous form that they had previously ceases. At that time they have a subtle and true perception of the dimension of infinite space. That’s how, with training, certain perceptions arise and certain perceptions cease. And this is that training,” said the Buddha.
“បុន ចបរំ, បោដ្ឋបាទ, ភិក្ខុ សព្ពសោ អាកាសានញ្ចាយតនំ សមតិក្កម្ម ‘អនន្តំ វិញ្ញាណន៑ៜតិ វិញ្ញាណញ្ចាយតនំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ។ តស្ស យា បុរិមា អាកាសានញ្ចាយតនសុខុមសច្ចសញ្ញា, សា និរុជ្ឈតិ។ វិញ្ញាណញ្ចាយតនសុខុមសច្ចសញ្ញា តស្មិំ សមយេ ហោតិ, វិញ្ញាណញ្ចាយតនសុខុមសច្ចសញ្ញីយេវ តស្មិំ សមយេ ហោតិ។ ឯវម្បិ សិក្ខា ឯកា សញ្ញា ឧប្បជ្ជតិ, សិក្ខា ឯកា សញ្ញា និរុជ្ឈតិ។ អយម្បិ សិក្ខា”តិ ភគវា អវោច។
“Furthermore, a bhikkhu, going totally beyond the dimension of infinite space, aware that ‘consciousness is infinite’, enters and remains in the dimension of infinite consciousness. The subtle and true perception of the dimension of infinite space that they had previously ceases. At that time they have a subtle and true perception of the dimension of infinite consciousness. That’s how, with training, certain perceptions arise and certain perceptions cease. And this is that training,” said the Buddha.
“បុន ចបរំ, បោដ្ឋបាទ, ភិក្ខុ សព្ពសោ វិញ្ញាណញ្ចាយតនំ សមតិក្កម្ម ‘នត្ថិ កិញ្ចីៜតិ អាកិញ្ចញ្ញាយតនំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ។ តស្ស យា បុរិមា វិញ្ញាណញ្ចាយតនសុខុមសច្ចសញ្ញា, សា និរុជ្ឈតិ។ អាកិញ្ចញ្ញាយតនសុខុមសច្ចសញ្ញា តស្មិំ សមយេ ហោតិ, អាកិញ្ចញ្ញាយតនសុខុមសច្ចសញ្ញីយេវ តស្មិំ សមយេ ហោតិ។ ឯវម្បិ សិក្ខា ឯកា សញ្ញា ឧប្បជ្ជតិ, សិក្ខា ឯកា សញ្ញា និរុជ្ឈតិ។ អយម្បិ សិក្ខា”តិ ភគវា អវោច។
“Furthermore, a bhikkhu, going totally beyond the dimension of infinite consciousness, aware that ‘there is nothing at all’, enters and remains in the dimension of nothingness. The subtle and true perception of the dimension of infinite consciousness that they had previously ceases. At that time they have a subtle and true perception of the dimension of nothingness. That’s how, with training, certain perceptions arise and certain perceptions cease. And this is that training,” said the Buddha.
“យតោ ខោ, បោដ្ឋបាទ, ភិក្ខុ ឥធ សកសញ្ញី ហោតិ, សោ តតោ អមុត្រ តតោ អមុត្រ អនុបុព្ពេន សញ្ញគ្គំ ផុសតិ។ តស្ស សញ្ញគ្គេ ឋិតស្ស ឯវំ ហោតិ: ‘ចេតយមានស្ស មេ បាបិយោ, អចេតយមានស្ស មេ សេយ្យោ។ អហញ្ចេវ ខោ បន ចេតេយ្យំ, អភិសង្ខរេយ្យំ, ឥមា ច មេ សញ្ញា និរុជ្ឈេយ្យុំ, អញ្ញា ច ឱឡារិកា សញ្ញា ឧប្បជ្ជេយ្យុំ; យន្នូនាហំ ន ចេវ ចេតេយ្យំ ន ច អភិសង្ខរេយ្យន៑ៜតិ។ សោ ន ចេវ ចេតេតិ, ន ច អភិសង្ខរោតិ។ តស្ស អចេតយតោ អនភិសង្ខរោតោ តា ចេវ សញ្ញា និរុជ្ឈន្តិ, អញ្ញា ច ឱឡារិកា សញ្ញា ន ឧប្បជ្ជន្តិ។ សោ និរោធំ ផុសតិ។ ឯវំ ខោ, បោដ្ឋបាទ, អនុបុព្ពាភិសញ្ញានិរោធសម្បជានសមាបត្តិ ហោតិ។
“Poṭṭhapāda, from the time a bhikkhu here takes charge of their own perception, they proceed from one stage to the next, progressively reaching the peak of perception. Standing on the peak of perception they think, ‘Intentionality is bad for me, it’s better to be free of it. For if I were to intend and choose, these perceptions would cease in me, and other coarser perceptions would arise. Why don’t I neither make a functioning pattern nor form an intention?’ They neither make a functioning pattern nor form an intention. Those perceptions cease in them, and other coarser perceptions don’t arise. They touch cessation. And that, Poṭṭhapāda, is how the progressive cessation of perception is attained with awareness.
តំ កិំ មញ្ញសិ, បោដ្ឋបាទ, អបិ នុ តេ ឥតោ បុព្ពេ ឯវរូបា អនុបុព្ពាភិសញ្ញានិរោធសម្បជានសមាបត្តិ សុតបុព្ពា”តិ?
What do you think, Poṭṭhapāda? Have you ever heard of this before?”
“នោ ហេតំ, ភន្តេ។ ឯវំ ខោ អហំ, ភន្តេ, ភគវតោ ភាសិតំ អាជានាមិ: ‘យតោ ខោ, បោដ្ឋបាទ, ភិក្ខុ ឥធ សកសញ្ញី ហោតិ, សោ តតោ អមុត្រ តតោ អមុត្រ អនុបុព្ពេន សញ្ញគ្គំ ផុសតិ, តស្ស សញ្ញគ្គេ ឋិតស្ស ឯវំ ហោតិ: “ចេតយមានស្ស មេ បាបិយោ, អចេតយមានស្ស មេ សេយ្យោ។ អហញ្ចេវ ខោ បន ចេតេយ្យំ អភិសង្ខរេយ្យំ, ឥមា ច មេ សញ្ញា និរុជ្ឈេយ្យុំ, អញ្ញា ច ឱឡារិកា សញ្ញា ឧប្បជ្ជេយ្យុំ; យន្នូនាហំ ន ចេវ ចេតេយ្យំ, ន ច អភិសង្ខរេយ្យន៑”តិ។ សោ ន ចេវ ចេតេតិ, ន ចាភិសង្ខរោតិ, តស្ស អចេតយតោ អនភិសង្ខរោតោ តា ចេវ សញ្ញា និរុជ្ឈន្តិ, អញ្ញា ច ឱឡារិកា សញ្ញា ន ឧប្បជ្ជន្តិ។ សោ និរោធំ ផុសតិ។ ឯវំ ខោ, បោដ្ឋបាទ, អនុបុព្ពាភិសញ្ញានិរោធសម្បជានសមាបត្តិ ហោតីៜ”តិ។
“No, sir. This is how I understand what the Buddha said: ‘From the time a bhikkhu here takes charge of their own perception, they proceed from one stage to the next, progressively reaching the peak of perception. Standing on the peak of perception they think, “Intentionality is bad for me, it’s better to be free of it. For if I were to intend and choose, these perceptions would cease in me, and other coarser perceptions would arise. Why don’t I neither make a functioning pattern nor form an intention?” Those perceptions cease in them, and other coarser perceptions don’t arise. They touch cessation. And that is how the progressive cessation of perception is attained with awareness.’”
“ឯវំ, បោដ្ឋបាទា”តិ។
“That’s right, Poṭṭhapāda.”
“ឯកញ្ញេវ នុ ខោ, ភន្តេ, ភគវា សញ្ញគ្គំ បញ្ញបេតិ, ឧទាហុ បុថូបិ សញ្ញគ្គេ បញ្ញបេតី”តិ?
“Does the Buddha describe just one peak of perception, or many?”
“ឯកម្បិ ខោ អហំ, បោដ្ឋបាទ, សញ្ញគ្គំ បញ្ញបេមិ, បុថូបិ សញ្ញគ្គេ បញ្ញបេមី”តិ។
“I describe the peak of perception as both one and many.”
“យថា កថំ បន, ភន្តេ, ភគវា ឯកម្បិ សញ្ញគ្គំ បញ្ញបេតិ, បុថូបិ សញ្ញគ្គេ បញ្ញបេតី”តិ?
“But sir, how do you describe it as one peak and as many?”
“យថា យថា ខោ, បោដ្ឋបាទ, និរោធំ ផុសតិ តថា តថាហំ សញ្ញគ្គំ បញ្ញបេមិ។ ឯវំ ខោ អហំ, បោដ្ឋបាទ, ឯកម្បិ សញ្ញគ្គំ បញ្ញបេមិ, បុថូបិ សញ្ញគ្គេ បញ្ញបេមី”តិ។
“I describe the peak of perception according to the specific manner in which one touches cessation. That’s how I describe the peak of perception as both one and many.”
“សញ្ញា នុ ខោ, ភន្តេ, បឋមំ ឧប្បជ្ជតិ, បច្ឆា ញាណំ, ឧទាហុ ញាណំ បឋមំ ឧប្បជ្ជតិ, បច្ឆា សញ្ញា, ឧទាហុ សញ្ញា ច ញាណញ្ច អបុព្ពំ អចរិមំ ឧប្បជ្ជន្តី”តិ?
“But sir, does perception arise first and knowledge afterwards? Or does knowledge arise first and perception afterwards? Or do they both arise at the same time?”
“សញ្ញា ខោ, បោដ្ឋបាទ, បឋមំ ឧប្បជ្ជតិ, បច្ឆា ញាណំ, សញ្ញុប្បាទា ច បន ញាណុប្បាទោ ហោតិ។ សោ ឯវំ បជានាតិ: ‘ឥទប្បច្ចយា កិរ មេ ញាណំ ឧទបាទីៜតិ។ ឥមិនា ខោ ឯតំ, បោដ្ឋបាទ, បរិយាយេន វេទិតព្ពំ—យថា សញ្ញា បឋមំ ឧប្បជ្ជតិ, បច្ឆា ញាណំ, សញ្ញុប្បាទា ច បន ញាណុប្បាទោ ហោតី”តិ។
“Perception arises first and knowledge afterwards. The arising of perception leads to the arising of knowledge. They understand, ‘My knowledge arose from a specific condition.’ That is a way to understand how perception arises first and knowledge afterwards; that the arising of perception leads to the arising of knowledge.”
១។៣។ សញ្ញាអត្តកថា
1.3. Perception and the Self
“សញ្ញា នុ ខោ, ភន្តេ, បុរិសស្ស អត្តា, ឧទាហុ អញ្ញា សញ្ញា អញ្ញោ អត្តា”តិ?
“Sir, is perception a person’s self, or are perception and self different things?”
“កំ បន ត្វំ, បោដ្ឋបាទ, អត្តានំ បច្ចេសី”តិ?
“But Poṭṭhapāda, do you believe in a self?”
“ឱឡារិកំ ខោ អហំ, ភន្តេ, អត្តានំ បច្ចេមិ រូបិំ ចាតុមហាភូតិកំ កពឡីការាហារភក្ខន៑”តិ។
“I believe in a substantial self, sir, which has form, made up of the four primary elements, and consumes solid food.”
“ឱឡារិកោ ច ហិ តេ, បោដ្ឋបាទ, អត្តា អភវិស្ស រូបី ចាតុមហាភូតិកោ កពឡីការាហារភក្ខោ។ ឯវំ សន្តំ ខោ តេ, បោដ្ឋបាទ, អញ្ញាវ សញ្ញា ភវិស្សតិ អញ្ញោ អត្តា។ តទមិនាបេតំ, បោដ្ឋបាទ, បរិយាយេន វេទិតព្ពំ យថា អញ្ញាវ សញ្ញា ភវិស្សតិ អញ្ញោ អត្តា។ តិដ្ឋតេវ សាយំ, បោដ្ឋបាទ, ឱឡារិកោ អត្តា រូបី ចាតុមហាភូតិកោ កពឡីការាហារភក្ខោ, អថ ឥមស្ស បុរិសស្ស អញ្ញា ច សញ្ញា ឧប្បជ្ជន្តិ, អញ្ញា ច សញ្ញា និរុជ្ឈន្តិ។ ឥមិនា ខោ ឯតំ, បោដ្ឋបាទ, បរិយាយេន វេទិតព្ពំ យថា អញ្ញាវ សញ្ញា ភវិស្សតិ អញ្ញោ អត្តា”តិ។
“Suppose there were such a substantial self, Poṭṭhapāda. In that case, perception would be one thing, the self another. Here is another way to understand how perception and self are different things. So long as that substantial self remains, still some perceptions arise in a person and others cease. That is a way to understand how perception and self are different things.”
“មនោមយំ ខោ អហំ, ភន្តេ, អត្តានំ បច្ចេមិ សព្ពង្គបច្ចង្គិំ អហីនិន្ទ្រិយន៑”តិ។
“Sir, I believe in a mind-made self which is complete in all its various parts, not deficient in any faculty.”
“មនោមយោ ច ហិ តេ, បោដ្ឋបាទ, អត្តា អភវិស្ស សព្ពង្គបច្ចង្គី អហីនិន្ទ្រិយោ, ឯវំ សន្តម្បិ ខោ តេ, បោដ្ឋបាទ, អញ្ញាវ សញ្ញា ភវិស្សតិ អញ្ញោ អត្តា។ តទមិនាបេតំ, បោដ្ឋបាទ, បរិយាយេន វេទិតព្ពំ យថា អញ្ញាវ សញ្ញា ភវិស្សតិ អញ្ញោ អត្តា។ តិដ្ឋតេវ សាយំ, បោដ្ឋបាទ, មនោមយោ អត្តា សព្ពង្គបច្ចង្គី អហីនិន្ទ្រិយោ, អថ ឥមស្ស បុរិសស្ស អញ្ញា ច សញ្ញា ឧប្បជ្ជន្តិ, អញ្ញា ច សញ្ញា និរុជ្ឈន្តិ។ ឥមិនាបិ ខោ ឯតំ, បោដ្ឋបាទ, បរិយាយេន វេទិតព្ពំ យថា អញ្ញាវ សញ្ញា ភវិស្សតិ អញ្ញោ អត្តា”តិ។
“Suppose there were such a mind-made self, Poṭṭhapāda. In that case, perception would be one thing, the self another. Here is another way to understand how perception and self are different things. So long as that mind-made self remains, still some perceptions arise in a person and others cease. That too is a way to understand how perception and self are different things.”
“អរូបិំ ខោ អហំ, ភន្តេ, អត្តានំ បច្ចេមិ សញ្ញាមយន៑”តិ។
“Sir, I believe in a formless self which is made of perception.”
“អរូបី ច ហិ តេ, បោដ្ឋបាទ, អត្តា អភវិស្ស សញ្ញាមយោ, ឯវំ សន្តម្បិ ខោ តេ, បោដ្ឋបាទ, អញ្ញាវ សញ្ញា ភវិស្សតិ អញ្ញោ អត្តា។ តទមិនាបេតំ, បោដ្ឋបាទ, បរិយាយេន វេទិតព្ពំ យថា អញ្ញាវ សញ្ញា ភវិស្សតិ អញ្ញោ អត្តា។ តិដ្ឋតេវ សាយំ, បោដ្ឋបាទ, អរូបី អត្តា សញ្ញាមយោ, អថ ឥមស្ស បុរិសស្ស អញ្ញា ច សញ្ញា ឧប្បជ្ជន្តិ, អញ្ញា ច សញ្ញា និរុជ្ឈន្តិ។ ឥមិនាបិ ខោ ឯតំ, បោដ្ឋបាទ, បរិយាយេន វេទិតព្ពំ យថា អញ្ញាវ សញ្ញា ភវិស្សតិ អញ្ញោ អត្តា”តិ។
“Suppose there were such a formless self, Poṭṭhapāda. In that case, perception would be one thing, the self another. Here is another way to understand how perception and self are different things. So long as that formless self remains, still some perceptions arise in a person and others cease. That too is a way to understand how perception and self are different things.”
“សក្កា បនេតំ, ភន្តេ, មយា ញាតុំ: ‘សញ្ញា បុរិសស្ស អត្តាៜតិ វា ‘អញ្ញាវ សញ្ញា អញ្ញោ អត្តាៜតិ វា”តិ?
“But, sir, am I able to know whether perception is a person’s self, or whether perception and self are different things?”
“ទុជ្ជានំ ខោ ឯតំ, បោដ្ឋបាទ, តយា អញ្ញទិដ្ឋិកេន អញ្ញខន្តិកេន អញ្ញរុចិកេន អញ្ញត្រាយោគេន អញ្ញត្រាចរិយកេន: ‘សញ្ញា បុរិសស្ស អត្តាៜតិ វា, ‘អញ្ញាវ សញ្ញា អញ្ញោ អត្តាតិៜ វា”តិ។
“It’s hard for you to understand this, since you have a different view, creed, and preference, unless you dedicate yourself to practice with the guidance of tradition.”
“សចេតំ, ភន្តេ, មយា ទុជ្ជានំ អញ្ញទិដ្ឋិកេន អញ្ញខន្តិកេន អញ្ញរុចិកេន អញ្ញត្រាយោគេន អញ្ញត្រាចរិយកេន: ‘សញ្ញា បុរិសស្ស អត្តាៜតិ វា, ‘អញ្ញាវ សញ្ញា អញ្ញោ អត្តាៜតិ វា; កិំ បន, ភន្តេ, ‘សស្សតោ លោកោ, ឥទមេវ សច្ចំ មោឃមញ្ញន៑ៜ”តិ?
“Well, if that’s the case, sir, then what do you make of this: ‘The cosmos is eternal. This is the only truth, anything else is wrong’?”
“អព្យាកតំ ខោ ឯតំ, បោដ្ឋបាទ, មយា: ‘សស្សតោ លោកោ, ឥទមេវ សច្ចំ មោឃមញ្ញន៑ៜ”តិ។
“This has not been declared by me, Poṭṭhapāda.”
“កិំ បន, ភន្តេ, ‘អសស្សតោ លោកោ, ឥទមេវ សច្ចំ មោឃមញ្ញន៑ៜ”តិ?
“Then what do you make of this: ‘The cosmos is not eternal. This is the only truth, anything else is wrong’?”
“ឯតម្បិ ខោ, បោដ្ឋបាទ, មយា អព្យាកតំ: ‘អសស្សតោ លោកោ, ឥទមេវ សច្ចំ មោឃមញ្ញន៑ៜ”តិ។
“This too has not been declared by me.”
“កិំ បន, ភន្តេ, ‘អន្តវា លោកោ …បេ… ‘អនន្តវា លោកោ … ‘តំ ជីវំ តំ សរីរំ … ‘អញ្ញំ ជីវំ អញ្ញំ សរីរំ … ‘ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា … ‘ន ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា … ‘ហោតិ ច ន ច ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា … ‘នេវ ហោតិ ន ន ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា, ឥទមេវ សច្ចំ មោឃមញ្ញន៑ៜ”តិ?
“Then what do you make of this: ‘The cosmos is finite …’ … ‘The cosmos is infinite …’ … ‘The soul and the body are the same thing …’ … ‘The soul and the body are different things …’ … ‘A Realized One still exists after death …’ … ‘A Realized One no longer exists after death …’ … ‘A Realized One both still exists and no longer exists after death …’ … ‘A Realized One neither still exists nor no longer exists after death. This is the only truth, anything else is wrong’?”
“ឯតម្បិ ខោ, បោដ្ឋបាទ, មយា អព្យាកតំ: ‘នេវ ហោតិ ន ន ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា, ឥទមេវ សច្ចំ មោឃមញ្ញន៑ៜ”តិ។
“This too has not been declared by me.”
“កស្មា បនេតំ, ភន្តេ, ភគវតា អព្យាកតន៑”តិ?
“Why haven’t these things been declared by the Buddha?”
“ន ហេតំ, បោដ្ឋបាទ, អត្ថសំហិតំ ន ធម្មសំហិតំ នាទិព្រហ្មចរិយកំ, ន និព្ពិទាយ ន វិរាគាយ ន និរោធាយ ន ឧបសមាយ ន អភិញ្ញាយ ន សម្ពោធាយ ន និព្ពានាយ សំវត្តតិ, តស្មា ឯតំ មយា អព្យាកតន៑”តិ។
“Because they’re not beneficial or relevant to the fundamentals of the spiritual life. They don’t lead to disillusionment, dispassion, cessation, peace, insight, awakening, and Nibbana. That’s why I haven’t declared them.”
“កិំ បន, ភន្តេ, ភគវតា ព្យាកតន៑”តិ?
“Then what has been declared by the Buddha?”
“ឥទំ ទុក្ខន្តិ ខោ, បោដ្ឋបាទ, មយា ព្យាកតំ។ អយំ ទុក្ខសមុទយោតិ ខោ, បោដ្ឋបាទ, មយា ព្យាកតំ។ អយំ ទុក្ខនិរោធោតិ ខោ, បោដ្ឋបាទ, មយា ព្យាកតំ។ អយំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទាតិ ខោ, បោដ្ឋបាទ, មយា ព្យាកតន៑”តិ។
“I have declared this: ‘This is suffering’ … ‘This is the origin of suffering’ … ‘This is the cessation of suffering’ … ‘This is the practice that leads to the cessation of suffering’.”
“កស្មា បនេតំ, ភន្តេ, ភគវតា ព្យាកតន៑”តិ?
“Why have these things been declared by the Buddha?”
“ឯតញ្ហិ, បោដ្ឋបាទ, អត្ថសំហិតំ, ឯតំ ធម្មសំហិតំ, ឯតំ អាទិព្រហ្មចរិយកំ, ឯតំ និព្ពិទាយ វិរាគាយ និរោធាយ ឧបសមាយ អភិញ្ញាយ សម្ពោធាយ និព្ពានាយ សំវត្តតិ; តស្មា ឯតំ មយា ព្យាកតន៑”តិ។
“Because they are beneficial and relevant to the fundamentals of the spiritual life. They lead to disillusionment, dispassion, cessation, peace, insight, awakening, and Nibbana. That’s why I have declared them.”
“ឯវមេតំ, ភគវា, ឯវមេតំ, សុគត។ យស្សទានិ, ភន្តេ, ភគវា កាលំ មញ្ញតី”តិ។ អថ ខោ ភគវា ឧដ្ឋាយាសនា បក្កាមិ។
“That’s so true, Blessed One! That’s so true, Holy One! Please, sir, go at your convenience.” Then the Buddha got up from his seat and left.
អថ ខោ តេ បរិព្ពាជកា អចិរបក្កន្តស្ស ភគវតោ បោដ្ឋបាទំ បរិព្ពាជកំ សមន្តតោ វាចា សន្និតោទកេន សញ្ឈព្ភរិមកំសុ: “ឯវមេវ បនាយំ ភវំ បោដ្ឋបាទោ យញ្ញទេវ សមណោ គោតមោ ភាសតិ, តំ តទេវស្ស អព្ភនុមោទតិ: ‘ឯវមេតំ, ភគវា, ឯវមេតំ, សុគតាៜតិ។ ន ខោ បន មយំ កិញ្ចិ សមណស្ស គោតមស្ស ឯកំសិកំ ធម្មំ ទេសិតំ អាជានាម: ‘សស្សតោ លោកោៜតិ វា, ‘អសស្សតោ លោកោៜតិ វា, ‘អន្តវា លោកោៜតិ វា, ‘អនន្តវា លោកោៜតិ វា, ‘តំ ជីវំ តំ សរីរន៑ៜតិ វា, ‘អញ្ញំ ជីវំ អញ្ញំ សរីរន៑ៜតិ វា, ‘ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណាៜតិ វា, ‘ន ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណាៜតិ វា, ‘ហោតិ ច ន ច ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណាៜតិ វា, ‘នេវ ហោតិ ន ន ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណាៜតិ វា”តិ។
Soon after the Buddha left, those wanderers beset Poṭṭhapāda on all sides with sneering and jeering. “No matter what the ascetic Gotama says, Poṭṭhapāda agrees with him: ‘That’s so true, Blessed One! That’s so true, Holy One!’ We understand that the ascetic Gotama didn’t give any definitive teaching at all regarding whether the cosmos is eternal and so on.”
ឯវំ វុត្តេ, បោដ្ឋបាទោ បរិព្ពាជកោ តេ បរិព្ពាជកេ ឯតទវោច: “អហម្បិ ខោ, ភោ, ន កិញ្ចិ សមណស្ស គោតមស្ស ឯកំសិកំ ធម្មំ ទេសិតំ អាជានាមិ: ‘សស្សតោ លោកោៜតិ វា, ‘អសស្សតោ លោកោៜតិ វា …បេ… ‘នេវ ហោតិ ន ន ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណាៜតិ វា; អបិ ច សមណោ គោតមោ ភូតំ តច្ឆំ តថំ បដិបទំ បញ្ញបេតិ ធម្មដ្ឋិតតំ ធម្មនិយាមតំ។ ភូតំ ខោ បន តច្ឆំ តថំ បដិបទំ បញ្ញបេន្តស្ស ធម្មដ្ឋិតតំ ធម្មនិយាមតំ, កថញ្ហិ នាម មាទិសោ វិញ្ញូ សមណស្ស គោតមស្ស សុភាសិតំ សុភាសិតតោ នាព្ភនុមោទេយ្យា”តិ?
When they said this, Poṭṭhapāda said to them, “I too understand that the ascetic Gotama didn’t give any definitive teaching at all regarding whether the cosmos is eternal and so on. Nevertheless, the practice that he describes is true, real, and accurate. It is the regularity of natural principles, the invariance of natural principles. So how could a sensible person such as I not agree that what was well spoken by the ascetic Gotama was in fact well spoken?”
២។ ចិត្តហត្ថិសារិបុត្តបោដ្ឋបាទវត្ថុ
2. On Citta Hatthisāriputta
អថ ខោ ទ្វីហតីហស្ស អច្ចយេន ចិត្តោ ច ហត្ថិសារិបុត្តោ បោដ្ឋបាទោ ច បរិព្ពាជកោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិំសុ; ឧបសង្កមិត្វា ចិត្តោ ហត្ថិសារិបុត្តោ ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ។ បោដ្ឋបាទោ បន បរិព្ពាជកោ ភគវតា សទ្ធិំ សម្មោទិ។ សម្មោទនីយំ កថំ សារណីយំ វីតិសារេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ។ ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ បោដ្ឋបាទោ បរិព្ពាជកោ ភគវន្តំ ឯតទវោច: “តទា មំ, ភន្តេ, តេ បរិព្ពាជកា អចិរបក្កន្តស្ស ភគវតោ សមន្តតោ វាចាសន្និតោទកេន សញ្ឈព្ភរិមកំសុ: ‘ឯវមេវ បនាយំ ភវំ បោដ្ឋបាទោ យញ្ញទេវ សមណោ គោតមោ ភាសតិ, តំ តទេវស្ស អព្ភនុមោទតិ: “ឯវមេតំ, ភគវា, ឯវមេតំ, សុគតា”តិ។ ន ខោ បន មយំ កិញ្ចិ សមណស្ស គោតមស្ស ឯកំសិកំ ធម្មំ ទេសិតំ អាជានាម: “សស្សតោ លោកោ”តិ វា, “អសស្សតោ លោកោ”តិ វា, “អន្តវា លោកោ”តិ វា, “អនន្តវា លោកោ”តិ វា, “តំ ជីវំ តំ សរីរន៑”តិ វា, “អញ្ញំ ជីវំ អញ្ញំ សរីរន៑”តិ វា, “ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា”តិ វា, “ន ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា”តិ វា, “ហោតិ ច ន ច ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា”តិ វា, “នេវ ហោតិ ន ន ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា”តិ វាៜតិ។ ឯវំ វុត្តាហំ, ភន្តេ, តេ បរិព្ពាជកេ ឯតទវោចំ: ‘អហម្បិ ខោ, ភោ, ន កិញ្ចិ សមណស្ស គោតមស្ស ឯកំសិកំ ធម្មំ ទេសិតំ អាជានាមិ: “សស្សតោ លោកោ”តិ វា, “អសស្សតោ លោកោ”តិ វា …បេ… “នេវ ហោតិ ន ន ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា”តិ វា; អបិ ច សមណោ គោតមោ ភូតំ តច្ឆំ តថំ បដិបទំ បញ្ញបេតិ ធម្មដ្ឋិតតំ ធម្មនិយាមតំ។ ភូតំ ខោ បន តច្ឆំ តថំ បដិបទំ បញ្ញបេន្តស្ស ធម្មដ្ឋិតតំ ធម្មនិយាមតំ, កថញ្ហិ នាម មាទិសោ វិញ្ញូ សមណស្ស គោតមស្ស សុភាសិតំ សុភាសិតតោ នាព្ភនុមោទេយ្យាៜ”តិ?
Then after two or three days had passed, Citta Hatthisāriputta and Poṭṭhapāda went to see the Buddha. Citta Hatthisāriputta bowed and sat down to one side. But the wanderer Poṭṭhapāda exchanged greetings with the Buddha, and when the greetings and polite conversation were over, he sat down to one side. Poṭṭhapāda told the Buddha what had happened after he left. The Buddha said:
“សព្ពេវ ខោ ឯតេ, បោដ្ឋបាទ, បរិព្ពាជកា អន្ធា អចក្ខុកា; ត្វំយេវ នេសំ ឯកោ ចក្ខុមា។ ឯកំសិកាបិ ហិ ខោ, បោដ្ឋបាទ, មយា ធម្មា ទេសិតា បញ្ញត្តា; អនេកំសិកាបិ ហិ ខោ, បោដ្ឋបាទ, មយា ធម្មា ទេសិតា បញ្ញត្តា។
“All those wanderers, Poṭṭhapāda, are blind and sightless. You are the only one whose eyes are clear. For I have taught and pointed out teachings that are definitive and also teachings that are not definitive.
កតមេ ច តេ, បោដ្ឋបាទ, មយា អនេកំសិកា ធម្មា ទេសិតា បញ្ញត្តា? ‘សស្សតោ លោកោៜតិ ខោ, បោដ្ឋបាទ, មយា អនេកំសិកោ ធម្មោ ទេសិតោ បញ្ញត្តោ; ‘អសស្សតោ លោកោៜតិ ខោ, បោដ្ឋបាទ, មយា អនេកំសិកោ ធម្មោ ទេសិតោ បញ្ញត្តោ; ‘អន្តវា លោកោៜតិ ខោ, បោដ្ឋបាទ …បេ… ‘អនន្តវា លោកោៜតិ ខោ, បោដ្ឋបាទ … ‘តំ ជីវំ តំ សរីរន៑ៜតិ ខោ, បោដ្ឋបាទ … ‘អញ្ញំ ជីវំ អញ្ញំ សរីរន៑ៜតិ ខោ, បោដ្ឋបាទ … ‘ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណាៜតិ ខោ, បោដ្ឋបាទ … ន ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណាៜតិ ខោ, បោដ្ឋបាទ … ‘ហោតិ ច ន ច ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណាៜតិ ខោ, បោដ្ឋបាទ … ‘នេវ ហោតិ ន ន ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណាៜតិ ខោ, បោដ្ឋបាទ, មយា អនេកំសិកោ ធម្មោ ទេសិតោ បញ្ញត្តោ។
And what teachings have I taught and pointed out as not definitive? ‘The cosmos is eternal’ … ‘The cosmos is not eternal’ … ‘The cosmos is finite’ … ‘The cosmos is infinite’ … ‘The soul is the same thing as the body’ … ‘The soul and the body are different things’ … ‘A Realized One still exists after death’ … ‘A Realized One no longer exists after death’ … ‘A Realized One both still exists and no longer exists after death’ … ‘A Realized One neither still exists nor no longer exists after death.’
កស្មា ច តេ, បោដ្ឋបាទ, មយា អនេកំសិកា ធម្មា ទេសិតា បញ្ញត្តា? ន ហេតេ, បោដ្ឋបាទ, អត្ថសំហិតា ន ធម្មសំហិតា ន អាទិព្រហ្មចរិយកា ន និព្ពិទាយ ន វិរាគាយ ន និរោធាយ ន ឧបសមាយ ន អភិញ្ញាយ ន សម្ពោធាយ ន និព្ពានាយ សំវត្តន្តិ។ តស្មា តេ មយា អនេកំសិកា ធម្មា ទេសិតា បញ្ញត្តា។
And why have I taught and pointed out such teachings as not definitive? Because those things aren’t beneficial or relevant to the fundamentals of the spiritual life. They don’t lead to disillusionment, dispassion, cessation, peace, insight, awakening, and Nibbana. That’s why I have taught and pointed out such teachings as not definitive.
២។១។ ឯកំសិកធម្មា
2.1. Teachings That Are Definitive
កតមេ ច តេ, បោដ្ឋបាទ, មយា ឯកំសិកា ធម្មា ទេសិតា បញ្ញត្តា? ឥទំ ទុក្ខន្តិ ខោ, បោដ្ឋបាទ, មយា ឯកំសិកោ ធម្មោ ទេសិតោ បញ្ញត្តោ។ អយំ ទុក្ខសមុទយោតិ ខោ, បោដ្ឋបាទ, មយា ឯកំសិកោ ធម្មោ ទេសិតោ បញ្ញត្តោ។ អយំ ទុក្ខនិរោធោតិ ខោ, បោដ្ឋបាទ, មយា ឯកំសិកោ ធម្មោ ទេសិតោ បញ្ញត្តោ។ អយំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទាតិ ខោ, បោដ្ឋបាទ, មយា ឯកំសិកោ ធម្មោ ទេសិតោ បញ្ញត្តោ។
And what teachings have I taught and pointed out as definitive? ‘This is suffering’ … ‘This is the origin of suffering’ … ‘This is the cessation of suffering’ … ‘This is the practice that leads to the cessation of suffering’.
កស្មា ច តេ, បោដ្ឋបាទ, មយា ឯកំសិកា ធម្មា ទេសិតា បញ្ញត្តា? ឯតេ ហិ, បោដ្ឋបាទ, អត្ថសំហិតា, ឯតេ ធម្មសំហិតា, ឯតេ អាទិព្រហ្មចរិយកា ឯតេ និព្ពិទាយ វិរាគាយ និរោធាយ ឧបសមាយ អភិញ្ញាយ សម្ពោធាយ និព្ពានាយ សំវត្តន្តិ។ តស្មា តេ មយា ឯកំសិកា ធម្មា ទេសិតា បញ្ញត្តា។
And why have I taught and pointed out such teachings as definitive? Because they are beneficial and relevant to the fundamentals of the spiritual life. They lead to disillusionment, dispassion, cessation, peace, insight, awakening, and Nibbana. That’s why I have taught and pointed out such teachings as definitive.
សន្តិ, បោដ្ឋបាទ, ឯកេ សមណព្រាហ្មណា ឯវំវាទិនោ ឯវំទិដ្ឋិនោ: ‘ឯកន្តសុខី អត្តា ហោតិ អរោគោ បរំ មរណាៜតិ។ ត្យាហំ ឧបសង្កមិត្វា ឯវំ វទាមិ: ‘សច្ចំ កិរ តុម្ហេ អាយស្មន្តោ ឯវំវាទិនោ ឯវំទិដ្ឋិនោ: “ឯកន្តសុខី អត្តា ហោតិ អរោគោ បរំ មរណា”ៜតិ? តេ ចេ មេ ឯវំ បុដ្ឋា ‘អាមាៜតិ បដិជានន្តិ។ ត្យាហំ ឯវំ វទាមិ: ‘អបិ បន តុម្ហេ អាយស្មន្តោ ឯកន្តសុខំ លោកំ ជានំ បស្សំ វិហរថាៜតិ? ឥតិ បុដ្ឋា ‘នោៜតិ វទន្តិ។
There are some ascetics and brahmins who have this doctrine and view: ‘The self is exclusively happy and is well after death.’ I go up to them and say, ‘Is it really true that this is the venerables’ view?’ And they answer, ‘Yes’. I say to them, ‘But do you meditate knowing and seeing an exclusively happy world?’ Asked this, they say, ‘No.’
ត្យាហំ ឯវំ វទាមិ: ‘អបិ បន តុម្ហេ អាយស្មន្តោ ឯកំ វា រត្តិំ ឯកំ វា ទិវសំ ឧបឌ្ឍំ វា រត្តិំ ឧបឌ្ឍំ វា ទិវសំ ឯកន្តសុខិំ អត្តានំ សញ្ជានាថាៜតិ? ឥតិ បុដ្ឋា ‘នោៜតិ វទន្តិ។
I say to them, ‘But have you perceived an exclusively happy self for a single day or night, or even half a day or night?’ Asked this, they say, ‘No.’
ត្យាហំ ឯវំ វទាមិ: ‘អបិ បន តុម្ហេ អាយស្មន្តោ ជានាថ: “អយំ មគ្គោ អយំ បដិបទា ឯកន្តសុខស្ស លោកស្ស សច្ឆិកិរិយាយា”ៜតិ? ឥតិ បុដ្ឋា ‘នោៜតិ វទន្តិ។
I say to them, ‘But do you know a path and a practice to realize an exclusively happy world?’ Asked this, they say, ‘No.’
ត្យាហំ ឯវំ វទាមិ: ‘អបិ បន តុម្ហេ អាយស្មន្តោ យា តា ទេវតា ឯកន្តសុខំ លោកំ ឧបបន្នា, តាសំ ភាសមានានំ សទ្ទំ សុណាថ: “សុប្បដិបន្នាត្ថ, មារិសា, ឧជុប្បដិបន្នាត្ថ, មារិសា, ឯកន្តសុខស្ស លោកស្ស សច្ឆិកិរិយាយ; មយម្បិ ហិ, មារិសា, ឯវំបដិបន្នា ឯកន្តសុខំ លោកំ ឧបបន្នា”ៜតិ? ឥតិ បុដ្ឋា ‘នោៜតិ វទន្តិ។
I say to them, ‘But have you ever heard the voice of the deities reborn in an exclusively happy world saying, “Practice well, dear sirs, practice directly so as to realize an exclusively happy world. For this is how we practiced, and we were reborn in an exclusively happy world”?’ Asked this, they say, ‘No.’
តំ កិំ មញ្ញសិ, បោដ្ឋបាទ, ននុ ឯវំ សន្តេ តេសំ សមណព្រាហ្មណានំ អប្បាដិហីរកតំ ភាសិតំ សម្បជ្ជតី”តិ?
What do you think, Poṭṭhapāda? This being so, doesn’t what they say turn out to have no demonstrable basis?”
“អទ្ធា ខោ, ភន្តេ, ឯវំ សន្តេ តេសំ សមណព្រាហ្មណានំ អប្បាដិហីរកតំ ភាសិតំ សម្បជ្ជតី”តិ។
“Clearly that’s the case, sir.”
“សេយ្យថាបិ, បោដ្ឋបាទ, បុរិសោ ឯវំ វទេយ្យ: ‘អហំ យា ឥមស្មិំ ជនបទេ ជនបទកល្យាណី, តំ ឥច្ឆាមិ តំ កាមេមីៜតិ។ តមេនំ ឯវំ វទេយ្យុំ: ‘អម្ភោ បុរិស, យំ ត្វំ ជនបទកល្យាណិំ ឥច្ឆសិ កាមេសិ, ជានាសិ តំ ជនបទកល្យាណិំ ខត្តិយី វា ព្រាហ្មណី វា វេស្សី វា សុទ្ទី វាៜតិ? ឥតិ បុដ្ឋោ ‘នោៜតិ វទេយ្យ។ តមេនំ ឯវំ វទេយ្យុំ: ‘អម្ភោ បុរិស, យំ ត្វំ ជនបទកល្យាណិំ ឥច្ឆសិ កាមេសិ, ជានាសិ តំ ជនបទកល្យាណិំ ឯវំនាមា ឯវង្គោត្តាតិ វា, ទីឃា វា រស្សា វា មជ្ឈិមា វា កាឡី វា សាមា វា មង្គុរច្ឆវី វាតិ, អមុកស្មិំ គាមេ វា និគមេ វា នគរេ វាៜតិ? ឥតិ បុដ្ឋោ ‘នោៜតិ វទេយ្យ។ តមេនំ ឯវំ វទេយ្យុំ: ‘អម្ភោ បុរិស, យំ ត្វំ ន ជានាសិ ន បស្សសិ, តំ ត្វំ ឥច្ឆសិ កាមេសីៜតិ? ឥតិ បុដ្ឋោ ‘អាមាៜតិ វទេយ្យ។
“Suppose, Poṭṭhapāda, a man were to say: ‘Whoever the finest lady in the land is, it is her that I want, her that I desire!’ They’d say to him, ‘Mister, that finest lady in the land who you desire—do you know whether she’s from the khattiya class, a brahmin, a peasant, or a menial?’ Asked this, he’d say, ‘No.’ They’d say to him, ‘Mister, that finest lady in the land who you desire—do you know her name or clan? Whether she’s tall or short or medium? Whether her skin is black, brown, or tawny? What village, town, or city she comes from?’ Asked this, he’d say, ‘No.’ They’d say to him, ‘Mister, do you desire someone who you’ve never even known or seen?’ Asked this, he’d say, ‘Yes.’
តំ កិំ មញ្ញសិ, បោដ្ឋបាទ, ននុ ឯវំ សន្តេ តស្ស បុរិសស្ស អប្បាដិហីរកតំ ភាសិតំ សម្បជ្ជតី”តិ?
What do you think, Poṭṭhapāda? This being so, doesn’t that man’s statement turn out to have no demonstrable basis?”
“អទ្ធា ខោ, ភន្តេ, ឯវំ សន្តេ តស្ស បុរិសស្ស អប្បាដិហីរកតំ ភាសិតំ សម្បជ្ជតី”តិ។
“Clearly that’s the case, sir.”
“ឯវមេវ ខោ, បោដ្ឋបាទ, យេ តេ សមណព្រាហ្មណា ឯវំវាទិនោ ឯវំទិដ្ឋិនោ: ‘ឯកន្តសុខី អត្តា ហោតិ អរោគោ បរំ មរណាៜតិ។ ត្យាហំ ឧបសង្កមិត្វា ឯវំ វទាមិ: ‘សច្ចំ កិរ តុម្ហេ អាយស្មន្តោ ឯវំវាទិនោ ឯវំទិដ្ឋិនោ: “ឯកន្តសុខី អត្តា ហោតិ អរោគោ បរំ មរណា”ៜតិ? តេ ចេ មេ ឯវំ បុដ្ឋា ‘អាមាៜតិ បដិជានន្តិ។ ត្យាហំ ឯវំ វទាមិ: ‘អបិ បន តុម្ហេ អាយស្មន្តោ ឯកន្តសុខំ លោកំ ជានំ បស្សំ វិហរថាៜតិ? ឥតិ បុដ្ឋា ‘នោៜតិ វទន្តិ។
“In the same way, the ascetics and brahmins who have that doctrine and view …
ត្យាហំ ឯវំ វទាមិ: ‘អបិ បន តុម្ហេ អាយស្មន្តោ ឯកំ វា រត្តិំ ឯកំ វា ទិវសំ ឧបឌ្ឍំ វា រត្តិំ ឧបឌ្ឍំ វា ទិវសំ ឯកន្តសុខិំ អត្តានំ សញ្ជានាថាៜតិ? ឥតិ បុដ្ឋា ‘នោៜតិ វទន្តិ។
ត្យាហំ ឯវំ វទាមិ: ‘អបិ បន តុម្ហេ អាយស្មន្តោ ជានាថ: “អយំ មគ្គោ អយំ បដិបទា ឯកន្តសុខស្ស លោកស្ស សច្ឆិកិរិយាយា”ៜតិ? ឥតិ បុដ្ឋា ‘នោៜតិ វទន្តិ។
ត្យាហំ ឯវំ វទាមិ: ‘អបិ បន តុម្ហេ អាយស្មន្តោ យា តា ទេវតា ឯកន្តសុខំ លោកំ ឧបបន្នា, តាសំ ភាសមានានំ សទ្ទំ សុណាថ: “សុប្បដិបន្នាត្ថ, មារិសា, ឧជុប្បដិបន្នាត្ថ, មារិសា, ឯកន្តសុខស្ស លោកស្ស សច្ឆិកិរិយាយ; មយម្បិ ហិ, មារិសា, ឯវំបដិបន្នា ឯកន្តសុខំ លោកំ ឧបបន្នា”ៜតិ? ឥតិ បុដ្ឋា ‘នោៜតិ វទន្តិ។
តំ កិំ មញ្ញសិ, បោដ្ឋបាទ, ននុ ឯវំ សន្តេ តេសំ សមណព្រាហ្មណានំ អប្បាដិហីរកតំ ភាសិតំ សម្បជ្ជតី”តិ?
Doesn’t what they say turn out to have no demonstrable basis?”
“អទ្ធា ខោ, ភន្តេ, ឯវំ សន្តេ តេសំ សមណព្រាហ្មណានំ អប្បាដិហីរកតំ ភាសិតំ សម្បជ្ជតី”តិ។
“Clearly that’s the case, sir.”
“សេយ្យថាបិ, បោដ្ឋបាទ, បុរិសោ ចាតុមហាបថេ និស្សេណិំ ករេយ្យ បាសាទស្ស អារោហណាយ។ តមេនំ ឯវំ វទេយ្យុំ: ‘អម្ភោ បុរិស, យស្ស ត្វំ បាសាទស្ស អារោហណាយ និស្សេណិំ ករោសិ, ជានាសិ តំ បាសាទំ បុរត្ថិមាយ វា ទិសាយ ទក្ខិណាយ វា ទិសាយ បច្ឆិមាយ វា ទិសាយ ឧត្តរាយ វា ទិសាយ ឧច្ចោ វា នីចោ វា មជ្ឈិមោ វាៜតិ? ឥតិ បុដ្ឋោ ‘នោៜតិ វទេយ្យ។ តមេនំ ឯវំ វទេយ្យុំ: ‘អម្ភោ បុរិស, យំ ត្វំ ន ជានាសិ ន បស្សសិ, តស្ស ត្វំ បាសាទស្ស អារោហណាយ និស្សេណិំ ករោសីៜតិ? ឥតិ បុដ្ឋោ ‘អាមាៜតិ វទេយ្យ។
“Suppose a man was to build a ladder at the crossroads for climbing up to a stilt longhouse. They’d say to him, ‘Mister, that stilt longhouse that you’re building a ladder for—do you know whether it’s to the north, south, east, or west? Or whether it’s tall or short or medium?’ Asked this, he’d say, ‘No.’ They’d say to him, ‘Mister, are you building a ladder for a longhouse that you’ve never even known or seen?’ Asked this, he’d say, ‘Yes.’
តំ កិំ មញ្ញសិ, បោដ្ឋបាទ, ននុ ឯវំ សន្តេ តស្ស បុរិសស្ស អប្បាដិហីរកតំ ភាសិតំ សម្បជ្ជតី”តិ?
What do you think, Poṭṭhapāda? This being so, doesn’t that man’s statement turn out to have no demonstrable basis?”
“អទ្ធា ខោ, ភន្តេ, ឯវំ សន្តេ តស្ស បុរិសស្ស អប្បាដិហីរកតំ ភាសិតំ សម្បជ្ជតី”តិ។
“Clearly that’s the case, sir.”
“ឯវមេវ ខោ, បោដ្ឋបាទ, យេ តេ សមណព្រាហ្មណា ឯវំវាទិនោ ឯវំទិដ្ឋិនោ: ‘ឯកន្តសុខី អត្តា ហោតិ អរោគោ បរំ មរណាៜតិ។ ត្យាហំ ឧបសង្កមិត្វា ឯវំ វទាមិ: ‘សច្ចំ កិរ តុម្ហេ អាយស្មន្តោ ឯវំវាទិនោ ឯវំទិដ្ឋិនោ: “ឯកន្តសុខី អត្តា ហោតិ អរោគោ បរំ មរណា”ៜតិ? តេ ចេ មេ ឯវំ បុដ្ឋា ‘អាមាៜតិ បដិជានន្តិ។ ត្យាហំ ឯវំ វទាមិ: ‘អបិ បន តុម្ហេ អាយស្មន្តោ ឯកន្តសុខំ លោកំ ជានំ បស្សំ វិហរថាៜតិ? ឥតិ បុដ្ឋា ‘នោៜតិ វទន្តិ។
“In the same way, the ascetics and brahmins who have those various doctrines and views …
ត្យាហំ ឯវំ វទាមិ: ‘អបិ បន តុម្ហេ អាយស្មន្តោ ឯកំ វា រត្តិំ ឯកំ វា ទិវសំ ឧបឌ្ឍំ វា រត្តិំ ឧបឌ្ឍំ វា ទិវសំ ឯកន្តសុខិំ អត្តានំ សញ្ជានាថាៜតិ? ឥតិ បុដ្ឋា ‘នោៜតិ វទន្តិ។
ត្យាហំ ឯវំ វទាមិ: ‘អបិ បន តុម្ហេ អាយស្មន្តោ ជានាថ អយំ មគ្គោ អយំ បដិបទា ឯកន្តសុខស្ស លោកស្ស សច្ឆិកិរិយាយាៜតិ? ឥតិ បុដ្ឋា ‘នោៜតិ វទន្តិ។
ត្យាហំ ឯវំ វទាមិ: ‘អបិ បន តុម្ហេ អាយស្មន្តោ យា តា ទេវតា ឯកន្តសុខំ លោកំ ឧបបន្នា តាសំ ទេវតានំ ភាសមានានំ សទ្ទំ សុណាថ: “សុប្បដិបន្នាត្ថ, មារិសា, ឧជុប្បដិបន្នាត្ថ, មារិសា, ឯកន្តសុខស្ស លោកស្ស សច្ឆិកិរិយាយ; មយម្បិ ហិ, មារិសា, ឯវំ បដិបន្នា ឯកន្តសុខំ លោកំ ឧបបន្នា”ៜតិ? ឥតិ បុដ្ឋា ‘នោៜតិ វទន្តិ។
តំ កិំ មញ្ញសិ, បោដ្ឋបាទ, ននុ ឯវំ សន្តេ តេសំ សមណព្រាហ្មណានំ អប្បាដិហីរកតំ ភាសិតំ សម្បជ្ជតី”តិ?
Doesn’t what they say turn out to have no demonstrable basis?”
“អទ្ធា ខោ, ភន្តេ, ឯវំ សន្តេ តេសំ សមណព្រាហ្មណានំ អប្បាដិហីរកតំ ភាសិតំ សម្បជ្ជតី”តិ។
“Clearly that’s the case, sir.”
២។២។ តយោអត្តបដិលាភ
2.2. Three Kinds of Reincarnation
“តយោ ខោ មេ, បោដ្ឋបាទ, អត្តបដិលាភា—ឱឡារិកោ អត្តបដិលាភោ, មនោមយោ អត្តបដិលាភោ, អរូបោ អត្តបដិលាភោ។ កតមោ ច, បោដ្ឋបាទ, ឱឡារិកោ អត្តបដិលាភោ? រូបី ចាតុមហាភូតិកោ កពឡីការាហារភក្ខោ, អយំ ឱឡារិកោ អត្តបដិលាភោ។ កតមោ មនោមយោ អត្តបដិលាភោ? រូបី មនោមយោ សព្ពង្គបច្ចង្គី អហីនិន្ទ្រិយោ, អយំ មនោមយោ អត្តបដិលាភោ។ កតមោ អរូបោ អត្តបដិលាភោ? អរូបី សញ្ញាមយោ, អយំ អរូបោ អត្តបដិលាភោ។
“Poṭṭhapāda, there are these three kinds of reincarnation: a substantial reincarnation, a mind-made reincarnation, and a formless reincarnation. And what is a substantial reincarnation? It has form, made up of the four primary elements, and consumes solid food. What is a mind-made reincarnation? It has form, mind-made, complete in all its various parts, not deficient in any faculty. What is a formless reincarnation? It is formless, made of perception.
ឱឡារិកស្សបិ ខោ អហំ, បោដ្ឋបាទ, អត្តបដិលាភស្ស បហានាយ ធម្មំ ទេសេមិ: ‘យថាបដិបន្នានំ វោ សង្កិលេសិកា ធម្មា បហីយិស្សន្តិ, វោទានិយា ធម្មា អភិវឌ្ឍិស្សន្តិ, បញ្ញាបារិបូរិំ វេបុល្លត្តញ្ច ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហរិស្សថាៜតិ។ សិយា ខោ បន តេ, បោដ្ឋបាទ, ឯវមស្ស: ‘សង្កិលេសិកា ធម្មា បហីយិស្សន្តិ, វោទានិយា ធម្មា អភិវឌ្ឍិស្សន្តិ, បញ្ញាបារិបូរិំ វេបុល្លត្តញ្ច ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហរិស្សតិ, ទុក្ខោ ច ខោ វិហារោៜតិ។ ន ខោ បនេតំ, បោដ្ឋបាទ, ឯវំ ទដ្ឋព្ពំ។ សង្កិលេសិកា ចេវ ធម្មា បហីយិស្សន្តិ, វោទានិយា ច ធម្មា អភិវឌ្ឍិស្សន្តិ, បញ្ញាបារិបូរិំ វេបុល្លត្តញ្ច ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហរិស្សតិ, បាមុជ្ជញ្ចេវ ភវិស្សតិ បីតិ ច បស្សទ្ធិ ច សតិ ច សម្បជញ្ញញ្ច សុខោ ច វិហារោ។
I teach the Dhamma for the giving up of these three kinds of reincarnation: ‘When you practice accordingly, corrupting qualities will be given up in you and cleansing qualities will grow. You’ll enter and remain in the fullness and abundance of wisdom, having realized it with your own insight in this very life.’ Poṭṭhapāda, you might think: ‘Corrupting qualities will be given up and cleansing qualities will grow. One will enter and remain in the fullness and abundance of wisdom, having realized it with one’s own insight in this very life. But such a life is suffering.’ But you should not see it like this. Corrupting qualities will be given up and cleansing qualities will grow. One will enter and remain in the fullness and abundance of wisdom, having realized it with one’s own insight in this very life. And there will be only joy and happiness, tranquility, mindfulness and awareness. Such a life is pleasant.
មនោមយស្សបិ ខោ អហំ, បោដ្ឋបាទ, អត្តបដិលាភស្ស បហានាយ ធម្មំ ទេសេមិ: ‘យថាបដិបន្នានំ វោ សង្កិលេសិកា ធម្មា បហីយិស្សន្តិ, វោទានិយា ធម្មា អភិវឌ្ឍិស្សន្តិ, បញ្ញាបារិបូរិំ វេបុល្លត្តញ្ច ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហរិស្សថាៜតិ។ សិយា ខោ បន តេ, បោដ្ឋបាទ, ឯវមស្ស: ‘សង្កិលេសិកា ធម្មា បហីយិស្សន្តិ, វោទានិយា ធម្មា អភិវឌ្ឍិស្សន្តិ, បញ្ញាបារិបូរិំ វេបុល្លត្តញ្ច ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហរិស្សតិ, ទុក្ខោ ច ខោ វិហារោៜតិ។ ន ខោ បនេតំ, បោដ្ឋបាទ, ឯវំ ទដ្ឋព្ពំ។ សង្កិលេសិកា ចេវ ធម្មា បហីយិស្សន្តិ, វោទានិយា ច ធម្មា អភិវឌ្ឍិស្សន្តិ, បញ្ញាបារិបូរិំ វេបុល្លត្តញ្ច ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហរិស្សតិ, បាមុជ្ជញ្ចេវ ភវិស្សតិ បីតិ ច បស្សទ្ធិ ច សតិ ច សម្បជញ្ញញ្ច សុខោ ច វិហារោ។
អរូបស្សបិ ខោ អហំ, បោដ្ឋបាទ, អត្តបដិលាភស្ស បហានាយ ធម្មំ ទេសេមិ: ‘យថាបដិបន្នានំ វោ សង្កិលេសិកា ធម្មា បហីយិស្សន្តិ, វោទានិយា ធម្មា អភិវឌ្ឍិស្សន្តិ, បញ្ញាបារិបូរិំ វេបុល្លត្តញ្ច ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហរិស្សថាៜតិ។ សិយា ខោ បន តេ, បោដ្ឋបាទ, ឯវមស្ស: ‘សង្កិលេសិកា ធម្មា បហីយិស្សន្តិ, វោទានិយា ធម្មា អភិវឌ្ឍិស្សន្តិ, បញ្ញាបារិបូរិំ វេបុល្លត្តញ្ច ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហរិស្សតិ, ទុក្ខោ ច ខោ វិហារោៜតិ។ ន ខោ បនេតំ, បោដ្ឋបាទ, ឯវំ ទដ្ឋព្ពំ។ សង្កិលេសិកា ចេវ ធម្មា បហីយិស្សន្តិ, វោទានិយា ច ធម្មា អភិវឌ្ឍិស្សន្តិ, បញ្ញាបារិបូរិំ វេបុល្លត្តញ្ច ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហរិស្សតិ, បាមុជ្ជញ្ចេវ ភវិស្សតិ បីតិ ច បស្សទ្ធិ ច សតិ ច សម្បជញ្ញញ្ច សុខោ ច វិហារោ។
បរេ ចេ, បោដ្ឋបាទ, អម្ហេ ឯវំ បុច្ឆេយ្យុំ: ‘កតមោ បន សោ, អាវុសោ, ឱឡារិកោ អត្តបដិលាភោ, យស្ស តុម្ហេ បហានាយ ធម្មំ ទេសេថ, យថាបដិបន្នានំ វោ សង្កិលេសិកា ធម្មា បហីយិស្សន្តិ, វោទានិយា ធម្មា អភិវឌ្ឍិស្សន្តិ, បញ្ញាបារិបូរិំ វេបុល្លត្តញ្ច ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហរិស្សថាៜតិ, តេសំ មយំ ឯវំ បុដ្ឋា ឯវំ ព្យាករេយ្យាម: ‘អយំ វា សោ, អាវុសោ, ឱឡារិកោ អត្តបដិលាភោ, យស្ស មយំ បហានាយ ធម្មំ ទេសេម, យថាបដិបន្នានំ វោ សង្កិលេសិកា ធម្មា បហីយិស្សន្តិ, វោទានិយា ធម្មា អភិវឌ្ឍិស្សន្តិ, បញ្ញាបារិបូរិំ វេបុល្លត្តញ្ច ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហរិស្សថាៜតិ។
Poṭṭhapāda, if others should ask us, ‘But friends, what is that substantial reincarnation for the giving up of which you teach?’ We’d answer like this, ‘This is that substantial reincarnation.’
បរេ ចេ, បោដ្ឋបាទ, អម្ហេ ឯវំ បុច្ឆេយ្យុំ: ‘កតមោ បន សោ, អាវុសោ, មនោមយោ អត្តបដិលាភោ, យស្ស តុម្ហេ បហានាយ ធម្មំ ទេសេថ, យថាបដិបន្នានំ វោ សង្កិលេសិកា ធម្មា បហីយិស្សន្តិ, វោទានិយា ធម្មា អភិវឌ្ឍិស្សន្តិ, បញ្ញាបារិបូរិំ វេបុល្លត្តញ្ច ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហរិស្សថាៜតិ? តេសំ មយំ ឯវំ បុដ្ឋា ឯវំ ព្យាករេយ្យាម: ‘អយំ វា សោ, អាវុសោ, មនោមយោ អត្តបដិលាភោ យស្ស មយំ បហានាយ ធម្មំ ទេសេម, យថាបដិបន្នានំ វោ សង្កិលេសិកា ធម្មា បហីយិស្សន្តិ, វោទានិយា ធម្មា អភិវឌ្ឍិស្សន្តិ, បញ្ញាបារិបូរិំ វេបុល្លត្តញ្ច ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហរិស្សថាៜតិ។
If others should ask us, ‘But friends, what is that mind-made reincarnation?’ We’d answer like this, ‘This is that mind-made reincarnation.’
បរេ ចេ, បោដ្ឋបាទ, អម្ហេ ឯវំ បុច្ឆេយ្យុំ: ‘កតមោ បន សោ, អាវុសោ, អរូបោ អត្តបដិលាភោ, យស្ស តុម្ហេ បហានាយ ធម្មំ ទេសេថ, យថាបដិបន្នានំ វោ សង្កិលេសិកា ធម្មា បហីយិស្សន្តិ, វោទានិយា ធម្មា អភិវឌ្ឍិស្សន្តិ, បញ្ញាបារិបូរិំ វេបុល្លត្តញ្ច ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហរិស្សថាៜតិ? តេសំ មយំ ឯវំ បុដ្ឋា ឯវំ ព្យាករេយ្យាម: ‘អយំ វា សោ, អាវុសោ, អរូបោ អត្តបដិលាភោ យស្ស មយំ បហានាយ ធម្មំ ទេសេម, យថាបដិបន្នានំ វោ សង្កិលេសិកា ធម្មា បហីយិស្សន្តិ, វោទានិយា ធម្មា អភិវឌ្ឍិស្សន្តិ, បញ្ញាបារិបូរិំ វេបុល្លត្តញ្ច ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហរិស្សថាៜតិ។
If others should ask us, ‘But friends, what is that formless reincarnation?’ We’d answer like this, ‘This is that formless reincarnation.’
តំ កិំ មញ្ញសិ, បោដ្ឋបាទ, ននុ ឯវំ សន្តេ សប្បាដិហីរកតំ ភាសិតំ សម្បជ្ជតី”តិ?
What do you think, Poṭṭhapāda? This being so, doesn’t that statement turn out to have a demonstrable basis?”
“អទ្ធា ខោ, ភន្តេ, ឯវំ សន្តេ សប្បាដិហីរកតំ ភាសិតំ សម្បជ្ជតី”តិ។
“Clearly that’s the case, sir.”
“សេយ្យថាបិ, បោដ្ឋបាទ, បុរិសោ និស្សេណិំ ករេយ្យ បាសាទស្ស អារោហណាយ តស្សេវ បាសាទស្ស ហេដ្ឋា។ តមេនំ ឯវំ វទេយ្យុំ: ‘អម្ភោ បុរិស, យស្ស ត្វំ បាសាទស្ស អារោហណាយ និស្សេណិំ ករោសិ, ជានាសិ តំ បាសាទំ, បុរត្ថិមាយ វា ទិសាយ ទក្ខិណាយ វា ទិសាយ បច្ឆិមាយ វា ទិសាយ ឧត្តរាយ វា ទិសាយ ឧច្ចោ វា នីចោ វា មជ្ឈិមោ វាៜតិ? សោ ឯវំ វទេយ្យ: ‘អយំ វា សោ, អាវុសោ, បាសាទោ, យស្សាហំ អារោហណាយ និស្សេណិំ ករោមិ, តស្សេវ បាសាទស្ស ហេដ្ឋាៜតិ។
“Suppose a man were to build a ladder for climbing up to a stilt longhouse right underneath that longhouse. They’d say to him, ‘Mister, that stilt longhouse that you’re building a ladder for—do you know whether it’s to the north, south, east, or west? Or whether it’s tall or short or medium?’ He’d say, ‘This is that stilt longhouse for which I’m building a ladder, right underneath it.’
តំ កិំ មញ្ញសិ, បោដ្ឋបាទ, ននុ ឯវំ សន្តេ តស្ស បុរិសស្ស សប្បាដិហីរកតំ ភាសិតំ សម្បជ្ជតី”តិ?
What do you think, Poṭṭhapāda? This being so, doesn’t that man’s statement turn out to have a demonstrable basis?”
“អទ្ធា ខោ, ភន្តេ, ឯវំ សន្តេ តស្ស បុរិសស្ស សប្បាដិហីរកតំ ភាសិតំ សម្បជ្ជតី”តិ។
“Clearly that’s the case, sir.”
“ឯវមេវ ខោ, បោដ្ឋបាទ, បរេ ចេ អម្ហេ ឯវំ បុច្ឆេយ្យុំ: ‘កតមោ បន សោ, អាវុសោ, ឱឡារិកោ អត្តបដិលាភោ …បេ… កតមោ បន សោ, អាវុសោ, មនោមយោ អត្តបដិលាភោ …បេ… កតមោ បន សោ, អាវុសោ, អរូបោ អត្តបដិលាភោ, យស្ស តុម្ហេ បហានាយ ធម្មំ ទេសេថ, យថាបដិបន្នានំ វោ សង្កិលេសិកា ធម្មា បហីយិស្សន្តិ, វោទានិយា ធម្មា អភិវឌ្ឍិស្សន្តិ, បញ្ញាបារិបូរិំ វេបុល្លត្តញ្ច ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហរិស្សថាៜតិ? តេសំ មយំ ឯវំ បុដ្ឋា ឯវំ ព្យាករេយ្យាម: ‘អយំ វា សោ, អាវុសោ, អរូបោ អត្តបដិលាភោ, យស្ស មយំ បហានាយ ធម្មំ ទេសេម, យថាបដិបន្នានំ វោ សង្កិលេសិកា ធម្មា បហីយិស្សន្តិ, វោទានិយា ធម្មា អភិវឌ្ឍិស្សន្តិ, បញ្ញាបារិបូរិំ វេបុល្លត្តញ្ច ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហរិស្សថាៜតិ។
តំ កិំ មញ្ញសិ, បោដ្ឋបាទ, ននុ ឯវំ សន្តេ សប្បាដិហីរកតំ ភាសិតំ សម្បជ្ជតី”តិ? “អទ្ធា ខោ, ភន្តេ, ឯវំ សន្តេ សប្បាដិហីរកតំ ភាសិតំ សម្បជ្ជតី”តិ។
ឯវំ វុត្តេ, ចិត្តោ ហត្ថិសារិបុត្តោ ភគវន្តំ ឯតទវោច: “យស្មិំ, ភន្តេ, សមយេ ឱឡារិកោ អត្តបដិលាភោ ហោតិ, មោឃស្ស តស្មិំ សមយេ មនោមយោ អត្តបដិលាភោ ហោតិ, មោឃោ អរូបោ អត្តបដិលាភោ ហោតិ; ឱឡារិកោ វាស្ស អត្តបដិលាភោ តស្មិំ សមយេ សច្ចោ ហោតិ។ យស្មិំ, ភន្តេ, សមយេ មនោមយោ អត្តបដិលាភោ ហោតិ, មោឃស្ស តស្មិំ សមយេ ឱឡារិកោ អត្តបដិលាភោ ហោតិ, មោឃោ អរូបោ អត្តបដិលាភោ ហោតិ; មនោមយោ វាស្ស អត្តបដិលាភោ តស្មិំ សមយេ សច្ចោ ហោតិ។ យស្មិំ, ភន្តេ, សមយេ អរូបោ អត្តបដិលាភោ ហោតិ, មោឃស្ស តស្មិំ សមយេ ឱឡារិកោ អត្តបដិលាភោ ហោតិ, មោឃោ មនោមយោ អត្តបដិលាភោ ហោតិ; អរូបោ វាស្ស អត្តបដិលាភោ តស្មិំ សមយេ សច្ចោ ហោតី”តិ។
When the Buddha had spoken, Citta Hatthisāriputta said, “Sir, while in a substantial reincarnation, are the mind-made and formless reincarnations fictitious, and only the substantial reincarnation real? While in a mind-made reincarnation, are the substantial and formless reincarnations fictitious, and only the mind-made reincarnation real? While in a formless reincarnation, are the substantial and mind-made reincarnations fictitious, and only the formless reincarnation real?”
“យស្មិំ, ចិត្ត, សមយេ ឱឡារិកោ អត្តបដិលាភោ ហោតិ, នេវ តស្មិំ សមយេ មនោមយោ អត្តបដិលាភោតិ សង្ខំ គច្ឆតិ, ន អរូបោ អត្តបដិលាភោតិ សង្ខំ គច្ឆតិ; ឱឡារិកោ អត្តបដិលាភោត្វេវ តស្មិំ សមយេ សង្ខំ គច្ឆតិ។ យស្មិំ, ចិត្ត, សមយេ មនោមយោ អត្តបដិលាភោ ហោតិ, នេវ តស្មិំ សមយេ ឱឡារិកោ អត្តបដិលាភោតិ សង្ខំ គច្ឆតិ, ន អរូបោ អត្តបដិលាភោតិ សង្ខំ គច្ឆតិ; មនោមយោ អត្តបដិលាភោត្វេវ តស្មិំ សមយេ សង្ខំ គច្ឆតិ។ យស្មិំ, ចិត្ត, សមយេ អរូបោ អត្តបដិលាភោ ហោតិ, នេវ តស្មិំ សមយេ ឱឡារិកោ អត្តបដិលាភោតិ សង្ខំ គច្ឆតិ, ន មនោមយោ អត្តបដិលាភោតិ សង្ខំ គច្ឆតិ; អរូបោ អត្តបដិលាភោត្វេវ តស្មិំ សមយេ សង្ខំ គច្ឆតិ។
“While in a substantial reincarnation, it’s not referred to as a mind-made or formless reincarnation, only as a substantial reincarnation. While in a mind-made reincarnation, it’s not referred to as a substantial or formless reincarnation, only as a mind-made reincarnation. While in a formless reincarnation, it’s not referred to as a substantial or mind-made reincarnation, only as a formless reincarnation.
សចេ តំ, ចិត្ត, ឯវំ បុច្ឆេយ្យុំ: ‘អហោសិ ត្វំ អតីតមទ្ធានំ, ន ត្វំ នាហោសិ; ភវិស្សសិ ត្វំ អនាគតមទ្ធានំ, ន ត្វំ ន ភវិស្សសិ; អត្ថិ ត្វំ ឯតរហិ, ន ត្វំ នត្ថីៜតិ។ ឯវំ បុដ្ឋោ ត្វំ, ចិត្ត, កិន្តិ ព្យាករេយ្យាសី”តិ?
Citta, suppose they were to ask you, ‘Did you exist in the past? Will you exist in the future? Do you exist now?’ How would you answer?”
“សចេ មំ, ភន្តេ, ឯវំ បុច្ឆេយ្យុំ: ‘អហោសិ ត្វំ អតីតមទ្ធានំ, ន ត្វំ ន អហោសិ; ភវិស្សសិ ត្វំ អនាគតមទ្ធានំ, ន ត្វំ ន ភវិស្សសិ; អត្ថិ ត្វំ ឯតរហិ, ន ត្វំ នត្ថីៜតិ។ ឯវំ បុដ្ឋោ អហំ, ភន្តេ, ឯវំ ព្យាករេយ្យំ: ‘អហោសាហំ អតីតមទ្ធានំ, នាហំ ន អហោសិំ; ភវិស្សាមហំ អនាគតមទ្ធានំ, នាហំ ន ភវិស្សាមិ; អត្ថាហំ ឯតរហិ, នាហំ នត្ថីៜតិ។ ឯវំ បុដ្ឋោ អហំ, ភន្តេ, ឯវំ ព្យាករេយ្យន៑”តិ។
“Sir, if they were to ask me this, I’d answer like this, ‘I did exist in the past. I will exist in the future. I do exist now.’ That’s how I’d answer.”
“សចេ បន តំ, ចិត្ត, ឯវំ បុច្ឆេយ្យុំ: ‘យោ តេ អហោសិ អតីតោ អត្តបដិលាភោ, សោវ តេ អត្តបដិលាភោ សច្ចោ, មោឃោ អនាគតោ, មោឃោ បច្ចុប្បន្នោ? យោ តេ ភវិស្សតិ អនាគតោ អត្តបដិលាភោ, សោវ តេ អត្តបដិលាភោ សច្ចោ, មោឃោ អតីតោ, មោឃោ បច្ចុប្បន្នោ? យោ តេ ឯតរហិ បច្ចុប្បន្នោ អត្តបដិលាភោ, សោវ តេ អត្តបដិលាភោ សច្ចោ, មោឃោ អតីតោ, មោឃោ អនាគតោៜតិ។ ឯវំ បុដ្ឋោ ត្វំ, ចិត្ត, កិន្តិ ព្យាករេយ្យាសី”តិ?
“But Citta, suppose they were to ask you, ‘Is the reincarnation you had in the past your only real one, and those of the future and present fictitious? Is the reincarnation you will have in the future your only real one, and those of the past and present fictitious? Is the reincarnation you have now your only real one, and those of the past and future fictitious?’ How would you answer?”
“សចេ បន មំ, ភន្តេ, ឯវំ បុច្ឆេយ្យុំ: ‘យោ តេ អហោសិ អតីតោ អត្តបដិលាភោ, សោវ តេ អត្តបដិលាភោ សច្ចោ, មោឃោ អនាគតោ, មោឃោ បច្ចុប្បន្នោ។ យោ តេ ភវិស្សតិ អនាគតោ អត្តបដិលាភោ, សោវ តេ អត្តបដិលាភោ សច្ចោ, មោឃោ អតីតោ, មោឃោ បច្ចុប្បន្នោ។ យោ តេ ឯតរហិ បច្ចុប្បន្នោ អត្តបដិលាភោ, សោវ តេ អត្តបដិលាភោ សច្ចោ, មោឃោ អតីតោ, មោឃោ អនាគតោៜតិ។ ឯវំ បុដ្ឋោ អហំ, ភន្តេ, ឯវំ ព្យាករេយ្យំ: ‘យោ មេ អហោសិ អតីតោ អត្តបដិលាភោ, សោវ មេ អត្តបដិលាភោ តស្មិំ សមយេ សច្ចោ អហោសិ, មោឃោ អនាគតោ, មោឃោ បច្ចុប្បន្នោ។ យោ មេ ភវិស្សតិ អនាគតោ អត្តបដិលាភោ, សោវ មេ អត្តបដិលាភោ តស្មិំ សមយេ សច្ចោ ភវិស្សតិ, មោឃោ អតីតោ, មោឃោ បច្ចុប្បន្នោ។ យោ មេ ឯតរហិ បច្ចុប្បន្នោ អត្តបដិលាភោ, សោវ មេ អត្តបដិលាភោ សច្ចោ, មោឃោ អតីតោ, មោឃោ អនាគតោៜតិ។ ឯវំ បុដ្ឋោ អហំ, ភន្តេ, ឯវំ ព្យាករេយ្យន៑”តិ។
“Sir, if they were to ask me this, I’d answer like this, ‘The reincarnation I had in the past was real at that time, and those of the future and present fictitious. The reincarnation I will have in the future will be real at the time, and those of the past and present fictitious. The reincarnation I have now is real at this time, and those of the past and future fictitious.’ That’s how I’d answer.”
“ឯវមេវ ខោ, ចិត្ត, យស្មិំ សមយេ ឱឡារិកោ អត្តបដិលាភោ ហោតិ, នេវ តស្មិំ សមយេ មនោមយោ អត្តបដិលាភោតិ សង្ខំ គច្ឆតិ, ន អរូបោ អត្តបដិលាភោតិ សង្ខំ គច្ឆតិ។ ឱឡារិកោ អត្តបដិលាភោត្វេវ តស្មិំ សមយេ សង្ខំ គច្ឆតិ។ យស្មិំ, ចិត្ត, សមយេ មនោមយោ អត្តបដិលាភោ ហោតិ …បេ… យស្មិំ, ចិត្ត, សមយេ អរូបោ អត្តបដិលាភោ ហោតិ, នេវ តស្មិំ សមយេ ឱឡារិកោ អត្តបដិលាភោតិ សង្ខំ គច្ឆតិ, ន មនោមយោ អត្តបដិលាភោតិ សង្ខំ គច្ឆតិ; អរូបោ អត្តបដិលាភោត្វេវ តស្មិំ សមយេ សង្ខំ គច្ឆតិ។
“In the same way, while in any one of the three reincarnations, it’s not referred to as the other two, only under its own name.
សេយ្យថាបិ, ចិត្ត, គវា ខីរំ, ខីរម្ហា ទធិ, ទធិម្ហា នវនីតំ, នវនីតម្ហា សប្បិ, សប្បិម្ហា សប្បិមណ្ឌោ។ យស្មិំ សមយេ ខីរំ ហោតិ, នេវ តស្មិំ សមយេ ទធីតិ សង្ខំ គច្ឆតិ, ន នវនីតន្តិ សង្ខំ គច្ឆតិ, ន សប្បីតិ សង្ខំ គច្ឆតិ, ន សប្បិមណ្ឌោតិ សង្ខំ គច្ឆតិ; ខីរន្ត្វេវ តស្មិំ សមយេ សង្ខំ គច្ឆតិ។ យស្មិំ សមយេ ទធិ ហោតិ …បេ… នវនីតំ ហោតិ … សប្បិ ហោតិ … សប្បិមណ្ឌោ ហោតិ, នេវ តស្មិំ សមយេ ខីរន្តិ សង្ខំ គច្ឆតិ, ន ទធីតិ សង្ខំ គច្ឆតិ, ន នវនីតន្តិ សង្ខំ គច្ឆតិ, ន សប្បីតិ សង្ខំ គច្ឆតិ; សប្បិមណ្ឌោត្វេវ តស្មិំ សមយេ សង្ខំ គច្ឆតិ។ ឯវមេវ ខោ, ចិត្ត, យស្មិំ សមយេ ឱឡារិកោ អត្តបដិលាភោ ហោតិ …បេ… យស្មិំ, ចិត្ត, សមយេ មនោមយោ អត្តបដិលាភោ ហោតិ …បេ… យស្មិំ, ចិត្ត, សមយេ អរូបោ អត្តបដិលាភោ ហោតិ, នេវ តស្មិំ សមយេ ឱឡារិកោ អត្តបដិលាភោតិ សង្ខំ គច្ឆតិ, ន មនោមយោ អត្តបដិលាភោតិ សង្ខំ គច្ឆតិ; អរូបោ អត្តបដិលាភោត្វេវ តស្មិំ សមយេ សង្ខំ គច្ឆតិ។ ឥមា ខោ, ចិត្ត, លោកសមញ្ញា លោកនិរុត្តិយោ លោកវោហារា លោកបញ្ញត្តិយោ, យាហិ តថាគតោ វោហរតិ អបរាមសន៑”តិ។
From a cow comes milk, from milk comes curds, from curds come butter, from butter comes ghee, and from ghee comes cream of ghee. And the cream of ghee is said to be the best of these. While it’s milk, it’s not referred to as curds, butter, ghee, or cream of ghee. It’s only referred to as milk. While it’s curd or butter or ghee or cream of ghee, it’s not referred to as anything else, only under its own name. In the same way, while in any one of the three reincarnations, it’s not referred to as the other two, only under its own name. These are the world’s usages, terms, expressions, and descriptions, which the Realized One uses without misapprehending them.”
ឯវំ វុត្តេ, បោដ្ឋបាទោ បរិព្ពាជកោ ភគវន្តំ ឯតទវោច: “អភិក្កន្តំ, ភន្តេ, អភិក្កន្តំ, ភន្តេ។ សេយ្យថាបិ, ភន្តេ, និក្កុជ្ជិតំ វា ឧក្កុជ្ជេយ្យ, បដិច្ឆន្នំ វា វិវរេយ្យ, មូឡ្ហស្ស វា មគ្គំ អាចិក្ខេយ្យ, អន្ធការេ វា តេលបជ្ជោតំ ធារេយ្យ: ‘ចក្ខុមន្តោ រូបានិ ទក្ខន្តីៜតិ; ឯវមេវំ ភគវតា អនេកបរិយាយេន ធម្មោ បកាសិតោ។ ឯសាហំ, ភន្តេ, ភគវន្តំ សរណំ គច្ឆាមិ ធម្មញ្ច ភិក្ខុសង្ឃញ្ច។ ឧបាសកំ មំ ភគវា ធារេតុ អជ្ជតគ្គេ បាណុបេតំ សរណំ គតន៑”តិ។
When he had spoken, the wanderer Poṭṭhapāda said to the Buddha, “Excellent, sir! Excellent! As if he were righting the overturned, or revealing the hidden, or pointing out the path to the lost, or lighting a lamp in the dark so people with clear eyes can see what’s there, so too the Buddha has made the teaching clear in many ways. I go for refuge to the Buddha, to the teaching, and to the bhikkhu Saṅgha. From this day forth, may the Buddha remember me as a lay follower who has gone for refuge for life.”
២។៣។ ចិត្តហត្ថិសារិបុត្តៅបសម្បទា
2.3. The Ordination of Citta Hatthisāriputta
ចិត្តោ បន ហត្ថិសារិបុត្តោ ភគវន្តំ ឯតទវោច: “អភិក្កន្តំ, ភន្តេ, អភិក្កន្តំ, ភន្តេ។ សេយ្យថាបិ, ភន្តេ, និក្កុជ្ជិតំ វា ឧក្កុជ្ជេយ្យ, បដិច្ឆន្នំ វា វិវរេយ្យ, មូឡ្ហស្ស វា មគ្គំ អាចិក្ខេយ្យ, អន្ធការេ វា តេលបជ្ជោតំ ធារេយ្យ: ‘ចក្ខុមន្តោ រូបានិ ទក្ខន្តីៜតិ; ឯវមេវំ ភគវតា អនេកបរិយាយេន ធម្មោ បកាសិតោ។ ឯសាហំ, ភន្តេ, ភគវន្តំ សរណំ គច្ឆាមិ ធម្មញ្ច ភិក្ខុសង្ឃញ្ច។ លភេយ្យាហំ, ភន្តេ, ភគវតោ សន្តិកេ បព្ពជ្ឹ, លភេយ្យំ ឧបសម្បទន៑”តិ។
But Citta Hatthisāriputta said to the Buddha, “Excellent, sir! Excellent! As if he were righting the overturned, or revealing the hidden, or pointing out the path to the lost, or lighting a lamp in the dark so people with clear eyes can see what’s there, so too the Buddha has made the teaching clear in many ways. I go for refuge to the Buddha, to the teaching, and to the bhikkhu Saṅgha. Sir, may I receive the going forth, the ordination in the Buddha’s presence?”
អលត្ថ ខោ ចិត្តោ ហត្ថិសារិបុត្តោ ភគវតោ សន្តិកេ បព្ពជ្ឹ, អលត្ថ ឧបសម្បទំ។ អចិរូបសម្បន្នោ ខោ បនាយស្មា ចិត្តោ ហត្ថិសារិបុត្តោ ឯកោ វូបកដ្ឋោ អប្បមត្តោ អាតាបី បហិតត្តោ វិហរន្តោ ន ចិរស្សេវ—យស្សត្ថាយ កុលបុត្តា សម្មទេវ អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជន្តិ, តទនុត្តរំ—ព្រហ្មចរិយបរិយោសានំ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហាសិ។ “ខីណា ជាតិ, វុសិតំ ព្រហ្មចរិយំ, កតំ ករណីយំ, នាបរំ ឥត្ថត្តាយា”តិ អព្ភញ្ញាសិ។ អញ្ញតរោ ខោ បនាយស្មា ចិត្តោ ហត្ថិសារិបុត្តោ អរហតំ អហោសីតិ។
And Citta Hatthisāriputta received the going forth, the ordination in the Buddha’s presence. Not long after his ordination, Venerable Citta Hatthisāriputta, living alone, withdrawn, diligent, keen, and resolute, soon realized the supreme end of the spiritual path in this very life. He lived having achieved with his own insight the goal for which gentlemen rightly go forth from the lay life to homelessness. He understood: “Rebirth is ended; the spiritual journey has been completed; what had to be done has been done; there is no return to any state of existence.” And Venerable Citta Hatthisāriputta became one of the perfected.
បោដ្ឋបាទសុត្តំ និដ្ឋិតំ នវមំ។
The authoritative text of the Dīgha Nikāya is the Pāli text. The English translation is provided as an aid to the study of the original Pāli text. [CREDITS »]
