| Tipiṭaka / Tipiṭaka (English) / Dīgha Nikāya, English translation |
Show IAST transliterationទីឃ និកាយ ៦
Long Discourses 6
មហាលិសុត្ត
With Mahāli
១។ ព្រាហ្មណទូតវត្ថុ
1. On the Brahmin Emissaries
ឯវំ មេ សុតំ—ឯកំ សមយំ ភគវា វេសាលិយំ វិហរតិ មហាវនេ កូដាគារសាលាយំ។ តេន ខោ បន សមយេន សម្ពហុលា កោសលកា ច ព្រាហ្មណទូតា មាគធកា ច ព្រាហ្មណទូតា វេសាលិយំ បដិវសន្តិ កេនចិទេវ ករណីយេន។ អស្សោសុំ ខោ តេ កោសលកា ច ព្រាហ្មណទូតា មាគធកា ច ព្រាហ្មណទូតា:
So I have heard. At one time the Buddha was staying near Vesālī, at the Great Wood, in the hall with the peaked roof. Now at that time several brahmin emissaries from Kosala and Magadha were residing in Vesālī on some business. They heard:
“សមណោ ខលុ, ភោ, គោតមោ សក្យបុត្តោ សក្យកុលា បព្ពជិតោ វេសាលិយំ វិហរតិ មហាវនេ កូដាគារសាលាយំ។ តំ ខោ បន ភវន្តំ គោតមំ ឯវំ កល្យាណោ កិត្តិសទ្ទោ អព្ភុគ្គតោ: ‘ឥតិបិ សោ ភគវា អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ វិជ្ជាចរណសម្បន្នោ សុគតោ លោកវិទូ អនុត្តរោ បុរិសទម្មសារថិ សត្ថា ទេវមនុស្សានំ ពុទ្ធោ ភគវាៜ។ សោ ឥមំ លោកំ សទេវកំ សមារកំ សព្រហ្មកំ សស្សមណព្រាហ្មណិំ បឹ សទេវមនុស្សំ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា បវេទេតិ។ សោ ធម្មំ ទេសេតិ អាទិកល្យាណំ មជ្ឈេកល្យាណំ បរិយោសានកល្យាណំ សាត្ថំ សព្យញ្ជនំ កេវលបរិបុណ្ណំ បរិសុទ្ធំ ព្រហ្មចរិយំ បកាសេតិ។ សាធុ ខោ បន តថារូបានំ អរហតំ ទស្សនំ ហោតី”តិ។
“It seems the ascetic Gotama—a Sakyan, gone forth from a Sakyan family—is staying near Vesālī, at the Great Wood, in the hall with the peaked roof. He has this good reputation: ‘That Blessed One is perfected, a fully awakened Buddha, accomplished in knowledge and conduct, holy, knower of the world, supreme guide for those who wish to train, teacher of gods and humans, awakened, blessed.’ He has realized with his own insight this world—with its gods, Māras and Brahmās, this population with its ascetics and brahmins, gods and humans—and he makes it known to others. He teaches Dhamma that’s good in the beginning, good in the middle, and good in the end, meaningful and well-phrased. And he reveals a spiritual practice that’s entirely full and pure. It’s good to see such perfected ones.”
អថ ខោ តេ កោសលកា ច ព្រាហ្មណទូតា មាគធកា ច ព្រាហ្មណទូតា យេន មហាវនំ កូដាគារសាលា តេនុបសង្កមិំសុ។
Then they went to the hall with the peaked roof in the Great Wood to see the Buddha.
តេន ខោ បន សមយេន អាយស្មា នាគិតោ ភគវតោ ឧបដ្ឋាកោ ហោតិ។ អថ ខោ តេ កោសលកា ច ព្រាហ្មណទូតា មាគធកា ច ព្រាហ្មណទូតា យេនាយស្មា នាគិតោ តេនុបសង្កមិំសុ។ ឧបសង្កមិត្វា អាយស្មន្តំ នាគិតំ ឯតទវោចុំ: “កហំ នុ ខោ, ភោ នាគិត, ឯតរហិ សោ ភវំ គោតមោ វិហរតិ? ទស្សនកាមា ហិ មយំ តំ ភវន្តំ គោតមន៑”តិ។
Now, at that time Venerable Nāgita was the Buddha’s attendant. The brahmin emissaries went up to him and said, “Master Nāgita, where is Master Gotama at present? For we want to see him.”
“អកាលោ ខោ, អាវុសោ, ភគវន្តំ ទស្សនាយ, បដិសល្លីនោ ភគវា”តិ។
“It’s the wrong time to see the Buddha; he is on retreat.”
អថ ខោ តេ កោសលកា ច ព្រាហ្មណទូតា មាគធកា ច ព្រាហ្មណទូតា តត្ថេវ ឯកមន្តំ និសីទិំសុ: “ទិស្វាវ មយំ តំ ភវន្តំ គោតមំ គមិស្សាមា”តិ។
So right there the brahmin emissaries sat down to one side, thinking, “We’ll go only after we’ve seen Master Gotama.”
២។ ឱដ្ឋទ្ធលិច្ឆវីវត្ថុ
2. On Oṭṭhaddha the Licchavi
ឱដ្ឋទ្ធោបិ លិច្ឆវី មហតិយា លិច្ឆវីបរិសាយ សទ្ធិំ យេន មហាវនំ កូដាគារសាលា យេនាយស្មា នាគិតោ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា អាយស្មន្តំ នាគិតំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ អដ្ឋាសិ។ ឯកមន្តំ ឋិតោ ខោ ឱដ្ឋទ្ធោបិ លិច្ឆវី អាយស្មន្តំ នាគិតំ ឯតទវោច: “កហំ នុ ខោ, ភន្តេ នាគិត, ឯតរហិ សោ ភគវា វិហរតិ អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ, ទស្សនកាមា ហិ មយំ តំ ភគវន្តំ អរហន្តំ សម្មាសម្ពុទ្ធន៑”តិ។
Oṭṭhaddha the Licchavi together with a large assembly of Licchavis also approached Nāgita at the hall with the peaked roof. He bowed, stood to one side, and said to Nāgita, “Master Nāgita, where is the Blessed One at present, the perfected one, the fully awakened Buddha? For we want to see him.”
“អកាលោ ខោ, មហាលិ, ភគវន្តំ ទស្សនាយ, បដិសល្លីនោ ភគវា”តិ។
“It’s the wrong time to see the Buddha; he is on retreat.”
ឱដ្ឋទ្ធោបិ លិច្ឆវី តត្ថេវ ឯកមន្តំ និសីទិ: “ទិស្វាវ អហំ តំ ភគវន្តំ គមិស្សាមិ អរហន្តំ សម្មាសម្ពុទ្ធន៑”តិ។
So right there Oṭṭhaddha also sat down to one side, thinking, “I’ll go only after I’ve seen the Blessed One, the perfected one, the fully awakened Buddha.”
អថ ខោ សីហោ សមណុទ្ទេសោ យេនាយស្មា នាគិតោ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា អាយស្មន្តំ នាគិតំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ អដ្ឋាសិ។ ឯកមន្តំ ឋិតោ ខោ សីហោ សមណុទ្ទេសោ អាយស្មន្តំ នាគិតំ ឯតទវោច: “ឯតេ, ភន្តេ កស្សប, សម្ពហុលា កោសលកា ច ព្រាហ្មណទូតា មាគធកា ច ព្រាហ្មណទូតា ឥធូបសង្កន្តា ភគវន្តំ ទស្សនាយ; ឱដ្ឋទ្ធោបិ លិច្ឆវី មហតិយា លិច្ឆវីបរិសាយ សទ្ធិំ ឥធូបសង្កន្តោ ភគវន្តំ ទស្សនាយ, សាធុ, ភន្តេ កស្សប, លភតំ ឯសា ជនតា ភគវន្តំ ទស្សនាយា”តិ។
Then the novice Sīha approached Nāgita. He bowed, stood to one side, and said to Nāgita, “Honorable Kassapa, these several brahmin emissaries from Kosala and Magadha, and also Oṭṭhaddha the Licchavi together with a large assembly of Licchavis, have come here to see the Buddha. It’d be good if these people got to see the Buddha.”
“តេន ហិ, សីហ, ត្វញ្ញេវ ភគវតោ អារោចេហី”តិ។
“Well then, Sīha, tell the Buddha yourself.”
“ឯវំ, ភន្តេ”តិ ខោ សីហោ សមណុទ្ទេសោ អាយស្មតោ នាគិតស្ស បដិស្សុត្វា យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ អដ្ឋាសិ។ ឯកមន្តំ ឋិតោ ខោ សីហោ សមណុទ្ទេសោ ភគវន្តំ ឯតទវោច: “ឯតេ, ភន្តេ, សម្ពហុលា កោសលកា ច ព្រាហ្មណទូតា មាគធកា ច ព្រាហ្មណទូតា ឥធូបសង្កន្តា ភគវន្តំ ទស្សនាយ, ឱដ្ឋទ្ធោបិ លិច្ឆវី មហតិយា លិច្ឆវីបរិសាយ សទ្ធិំ ឥធូបសង្កន្តោ ភគវន្តំ ទស្សនាយ។ សាធុ, ភន្តេ, លភតំ ឯសា ជនតា ភគវន្តំ ទស្សនាយា”តិ។
“Yes, sir,” replied Sīha. He went to the Buddha, bowed, stood to one side, and told him of the people waiting to see him, adding: “Sir, it’d be good if these people got to see the Buddha.”
“តេន ហិ, សីហ, វិហារបច្ឆាយាយំ អាសនំ បញ្ញបេហី”តិ។
“Well then, Sīha, spread out a seat in the shade of the dwelling.”
“ឯវំ, ភន្តេ”តិ ខោ សីហោ សមណុទ្ទេសោ ភគវតោ បដិស្សុត្វា វិហារបច្ឆាយាយំ អាសនំ បញ្ញបេសិ។
“Yes, sir,” replied Sīha, and he did so.
អថ ខោ ភគវា វិហារា និក្ខម្ម វិហារបច្ឆាយាយំ បញ្ញត្តេ អាសនេ និសីទិ។ អថ ខោ តេ កោសលកា ច ព្រាហ្មណទូតា មាគធកា ច ព្រាហ្មណទូតា យេន ភគវា តេនុបសង្កមិំសុ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវតា សទ្ធិំ សម្មោទិំសុ។ សម្មោទនីយំ កថំ សារណីយំ វីតិសារេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិំសុ។
Then the Buddha came out of his dwelling and sat in the shade of the dwelling on the seat spread out. Then the brahmin emissaries went up to the Buddha, and exchanged greetings with him. When the greetings and polite conversation were over, they sat down to one side.
ឱដ្ឋទ្ធោបិ លិច្ឆវី មហតិយា លិច្ឆវីបរិសាយ សទ្ធិំ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ។ ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ ឱដ្ឋទ្ធោ លិច្ឆវី ភគវន្តំ ឯតទវោច: “បុរិមានិ, ភន្តេ, ទិវសានិ បុរិមតរានិ សុនក្ខត្តោ លិច្ឆវិបុត្តោ យេនាហំ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា មំ ឯតទវោច: ‘យទគ្គេ អហំ, មហាលិ, ភគវន្តំ ឧបនិស្សាយ វិហរាមិ, ន ចិរំ តីណិ វស្សានិ, ទិព្ពានិ ហិ ខោ រូបានិ បស្សាមិ បិយរូបានិ កាមូបសំហិតានិ រជនីយានិ, នោ ច ខោ ទិព្ពានិ សទ្ទានិ សុណាមិ បិយរូបានិ កាមូបសំហិតានិ រជនីយានីៜតិ។ សន្តានេវ នុ ខោ, ភន្តេ, សុនក្ខត្តោ លិច្ឆវិបុត្តោ ទិព្ពានិ សទ្ទានិ នាស្សោសិ បិយរូបានិ កាមូបសំហិតានិ រជនីយានិ, ឧទាហុ អសន្តានី”តិ?
Oṭṭhaddha the Licchavi together with a large assembly of Licchavis also went up to the Buddha, bowed, and sat down to one side. Oṭṭhaddha said to the Buddha, “Sir, a few days ago Sunakkhatta the Licchavi came to me and said: ‘Mahāli, soon I will have been living in dependence on the Buddha for three years. I see divine sights that are pleasant, sensual, and arousing, but I don’t hear divine sounds that are pleasant, sensual, and arousing.’ The divine sounds that Sunakkhatta cannot hear: do such sounds really exist or not?”
២។១។ ឯកំសភាវិតសមាធិ
2.1. One-Sided Samādhi
“សន្តានេវ ខោ, មហាលិ, សុនក្ខត្តោ លិច្ឆវិបុត្តោ ទិព្ពានិ សទ្ទានិ នាស្សោសិ បិយរូបានិ កាមូបសំហិតានិ រជនីយានិ, នោ អសន្តានី”តិ។
“Such sounds really do exist, but Sunakkhatta cannot hear them.”
“កោ នុ ខោ, ភន្តេ, ហេតុ, កោ បច្ចយោ, យេន សន្តានេវ សុនក្ខត្តោ លិច្ឆវិបុត្តោ ទិព្ពានិ សទ្ទានិ នាស្សោសិ បិយរូបានិ កាមូបសំហិតានិ រជនីយានិ, នោ អសន្តានី”តិ?
“What is the cause, sir, what is the reason why Sunakkhatta cannot hear them, even though they really do exist?”
“ឥធ, មហាលិ, ភិក្ខុនោ បុរត្ថិមាយ ទិសាយ ឯកំសភាវិតោ សមាធិ ហោតិ ទិព្ពានំ រូបានំ ទស្សនាយ បិយរូបានំ កាមូបសំហិតានំ រជនីយានំ, នោ ច ខោ ទិព្ពានំ សទ្ទានំ សវនាយ បិយរូបានំ កាមូបសំហិតានំ រជនីយានំ។ សោ បុរត្ថិមាយ ទិសាយ ឯកំសភាវិតេ សមាធិម្ហិ ទិព្ពានំ រូបានំ ទស្សនាយ បិយរូបានំ កាមូបសំហិតានំ រជនីយានំ, នោ ច ខោ ទិព្ពានំ សទ្ទានំ សវនាយ បិយរូបានំ កាមូបសំហិតានំ រជនីយានំ។ បុរត្ថិមាយ ទិសាយ ទិព្ពានិ រូបានិ បស្សតិ បិយរូបានិ កាមូបសំហិតានិ រជនីយានិ, នោ ច ខោ ទិព្ពានិ សទ្ទានិ សុណាតិ បិយរូបានិ កាមូបសំហិតានិ រជនីយានិ។ តំ កិស្ស ហេតុ? ឯវញ្ហេតំ, មហាលិ, ហោតិ ភិក្ខុនោ បុរត្ថិមាយ ទិសាយ ឯកំសភាវិតេ សមាធិម្ហិ ទិព្ពានំ រូបានំ ទស្សនាយ បិយរូបានំ កាមូបសំហិតានំ រជនីយានំ, នោ ច ខោ ទិព្ពានំ សទ្ទានំ សវនាយ បិយរូបានំ កាមូបសំហិតានំ រជនីយានំ។
“Mahāli, take a bhikkhu who has developed samādhi to the eastern quarter in one aspect: so as to see divine sights but not to hear divine sounds. When they have developed samādhi for that purpose, they see divine sights but don’t hear divine sounds. Why is that? Because that is how it is for a bhikkhu who develops samādhi in that way.
បុន ចបរំ, មហាលិ, ភិក្ខុនោ ទក្ខិណាយ ទិសាយ …បេ… បច្ឆិមាយ ទិសាយ … ឧត្តរាយ ទិសាយ … ឧទ្ធមធោ តិរិយំ ឯកំសភាវិតោ សមាធិ ហោតិ ទិព្ពានំ រូបានំ ទស្សនាយ បិយរូបានំ កាមូបសំហិតានំ រជនីយានំ, នោ ច ខោ ទិព្ពានំ សទ្ទានំ សវនាយ បិយរូបានំ កាមូបសំហិតានំ រជនីយានំ។ សោ ឧទ្ធមធោ តិរិយំ ឯកំសភាវិតេ សមាធិម្ហិ ទិព្ពានំ រូបានំ ទស្សនាយ បិយរូបានំ កាមូបសំហិតានំ រជនីយានំ, នោ ច ខោ ទិព្ពានំ សទ្ទានំ សវនាយ បិយរូបានំ កាមូបសំហិតានំ រជនីយានំ។ ឧទ្ធមធោ តិរិយំ ទិព្ពានិ រូបានិ បស្សតិ បិយរូបានិ កាមូបសំហិតានិ រជនីយានិ, នោ ច ខោ ទិព្ពានិ សទ្ទានិ សុណាតិ បិយរូបានិ កាមូបសំហិតានិ រជនីយានិ។ តំ កិស្ស ហេតុ? ឯវញ្ហេតំ, មហាលិ, ហោតិ ភិក្ខុនោ ឧទ្ធមធោ តិរិយំ ឯកំសភាវិតេ សមាធិម្ហិ ទិព្ពានំ រូបានំ ទស្សនាយ បិយរូបានំ កាមូបសំហិតានំ រជនីយានំ, នោ ច ខោ ទិព្ពានំ សទ្ទានំ សវនាយ បិយរូបានំ កាមូបសំហិតានំ រជនីយានំ។
Furthermore, take a bhikkhu who has developed samādhi to the southern quarter in one aspect … western quarter … northern quarter … above, below, across … That is how it is for a bhikkhu who develops samādhi in that way.
ឥធ, មហាលិ, ភិក្ខុនោ បុរត្ថិមាយ ទិសាយ ឯកំសភាវិតោ សមាធិ ហោតិ ទិព្ពានំ សទ្ទានំ សវនាយ បិយរូបានំ កាមូបសំហិតានំ រជនីយានំ, នោ ច ខោ ទិព្ពានំ រូបានំ ទស្សនាយ បិយរូបានំ កាមូបសំហិតានំ រជនីយានំ។ សោ បុរត្ថិមាយ ទិសាយ ឯកំសភាវិតេ សមាធិម្ហិ ទិព្ពានំ សទ្ទានំ សវនាយ បិយរូបានំ កាមូបសំហិតានំ រជនីយានំ, នោ ច ខោ ទិព្ពានំ រូបានំ ទស្សនាយ បិយរូបានំ កាមូបសំហិតានំ រជនីយានំ។ បុរត្ថិមាយ ទិសាយ ទិព្ពានិ សទ្ទានិ សុណាតិ បិយរូបានិ កាមូបសំហិតានិ រជនីយានិ, នោ ច ខោ ទិព្ពានិ រូបានិ បស្សតិ បិយរូបានិ កាមូបសំហិតានិ រជនីយានិ។ តំ កិស្ស ហេតុ? ឯវញ្ហេតំ, មហាលិ, ហោតិ ភិក្ខុនោ បុរត្ថិមាយ ទិសាយ ឯកំសភាវិតេ សមាធិម្ហិ ទិព្ពានំ សទ្ទានំ សវនាយ បិយរូបានំ កាមូបសំហិតានំ រជនីយានំ, នោ ច ខោ ទិព្ពានំ រូបានំ ទស្សនាយ បិយរូបានំ កាមូបសំហិតានំ រជនីយានំ។
Take a bhikkhu who has developed samādhi to the eastern quarter in one aspect: so as to hear divine sounds but not to see divine sights. When they have developed samādhi for that purpose, they hear divine sounds but don’t see divine sights. Why is that? Because that is how it is for a bhikkhu who develops samādhi in that way.
បុន ចបរំ, មហាលិ, ភិក្ខុនោ ទក្ខិណាយ ទិសាយ …បេ… បច្ឆិមាយ ទិសាយ … ឧត្តរាយ ទិសាយ … ឧទ្ធមធោ តិរិយំ ឯកំសភាវិតោ សមាធិ ហោតិ ទិព្ពានំ សទ្ទានំ សវនាយ បិយរូបានំ កាមូបសំហិតានំ រជនីយានំ, នោ ច ខោ ទិព្ពានំ រូបានំ ទស្សនាយ បិយរូបានំ កាមូបសំហិតានំ រជនីយានំ។ សោ ឧទ្ធមធោ តិរិយំ ឯកំសភាវិតេ សមាធិម្ហិ ទិព្ពានំ សទ្ទានំ សវនាយ បិយរូបានំ កាមូបសំហិតានំ រជនីយានំ, នោ ច ខោ ទិព្ពានំ រូបានំ ទស្សនាយ បិយរូបានំ កាមូបសំហិតានំ រជនីយានំ។ ឧទ្ធមធោ តិរិយំ ទិព្ពានិ សទ្ទានិ សុណាតិ បិយរូបានិ កាមូបសំហិតានិ រជនីយានិ, នោ ច ខោ ទិព្ពានិ រូបានិ បស្សតិ បិយរូបានិ កាមូបសំហិតានិ រជនីយានិ។ តំ កិស្ស ហេតុ? ឯវញ្ហេតំ, មហាលិ, ហោតិ ភិក្ខុនោ ឧទ្ធមធោ តិរិយំ ឯកំសភាវិតេ សមាធិម្ហិ ទិព្ពានំ សទ្ទានំ សវនាយ បិយរូបានំ កាមូបសំហិតានំ រជនីយានំ, នោ ច ខោ ទិព្ពានំ រូបានំ ទស្សនាយ បិយរូបានំ កាមូបសំហិតានំ រជនីយានំ។
Furthermore, take a bhikkhu who has developed samādhi to the southern quarter in one aspect … western quarter … northern quarter … above, below, across … That is how it is for a bhikkhu who develops samādhi in that way.
ឥធ, មហាលិ, ភិក្ខុនោ បុរត្ថិមាយ ទិសាយ ឧភយំសភាវិតោ សមាធិ ហោតិ ទិព្ពានញ្ច រូបានំ ទស្សនាយ បិយរូបានំ កាមូបសំហិតានំ រជនីយានំ ទិព្ពានញ្ច សទ្ទានំ សវនាយ បិយរូបានំ កាមូបសំហិតានំ រជនីយានំ។ សោ បុរត្ថិមាយ ទិសាយ ឧភយំសភាវិតេ សមាធិម្ហិ ទិព្ពានញ្ច រូបានំ ទស្សនាយ បិយរូបានំ កាមូបសំហិតានំ រជនីយានំ, ទិព្ពានញ្ច សទ្ទានំ សវនាយ បិយរូបានំ កាមូបសំហិតានំ រជនីយានំ។ បុរត្ថិមាយ ទិសាយ ទិព្ពានិ ច រូបានិ បស្សតិ បិយរូបានិ កាមូបសំហិតានិ រជនីយានិ, ទិព្ពានិ ច សទ្ទានិ សុណាតិ បិយរូបានិ កាមូបសំហិតានិ រជនីយានិ។ តំ កិស្ស ហេតុ? ឯវញ្ហេតំ, មហាលិ, ហោតិ ភិក្ខុនោ បុរត្ថិមាយ ទិសាយ ឧភយំសភាវិតេ សមាធិម្ហិ ទិព្ពានញ្ច រូបានំ ទស្សនាយ បិយរូបានំ កាមូបសំហិតានំ រជនីយានំ ទិព្ពានញ្ច សទ្ទានំ សវនាយ បិយរូបានំ កាមូបសំហិតានំ រជនីយានំ។
Take a bhikkhu who has developed samādhi to the eastern quarter in both aspects: so as to hear divine sounds and see divine sights. When they have developed samādhi for that purpose, they see divine sights and hear divine sounds. Why is that? Because that is how it is for a bhikkhu who develops samādhi in that way.
បុន ចបរំ, មហាលិ, ភិក្ខុនោ ទក្ខិណាយ ទិសាយ …បេ… បច្ឆិមាយ ទិសាយ … ឧត្តរាយ ទិសាយ … ឧទ្ធមធោ តិរិយំ ឧភយំសភាវិតោ សមាធិ ហោតិ ទិព្ពានញ្ច រូបានំ ទស្សនាយ បិយរូបានំ កាមូបសំហិតានំ រជនីយានំ, ទិព្ពានញ្ច សទ្ទានំ សវនាយ បិយរូបានំ កាមូបសំហិតានំ រជនីយានំ។ សោ ឧទ្ធមធោ តិរិយំ ឧភយំសភាវិតេ សមាធិម្ហិ ទិព្ពានញ្ច រូបានំ ទស្សនាយ បិយរូបានំ កាមូបសំហិតានំ រជនីយានំ ទិព្ពានញ្ច សទ្ទានំ សវនាយ បិយរូបានំ កាមូបសំហិតានំ រជនីយានំ។ ឧទ្ធមធោ តិរិយំ ទិព្ពានិ ច រូបានិ បស្សតិ បិយរូបានិ កាមូបសំហិតានិ រជនីយានិ, ទិព្ពានិ ច សទ្ទានិ សុណាតិ បិយរូបានិ កាមូបសំហិតានិ រជនីយានិ។ តំ កិស្ស ហេតុ? ឯវញ្ហេតំ, មហាលិ, ហោតិ ភិក្ខុនោ ឧទ្ធមធោ តិរិយំ ឧភយំសភាវិតេ សមាធិម្ហិ ទិព្ពានញ្ច រូបានំ ទស្សនាយ បិយរូបានំ កាមូបសំហិតានំ រជនីយានំ, ទិព្ពានញ្ច សទ្ទានំ សវនាយ បិយរូបានំ កាមូបសំហិតានំ រជនីយានំ។ អយំ ខោ, មហាលិ, ហេតុ អយំ បច្ចយោ, យេន សន្តានេវ សុនក្ខត្តោ លិច្ឆវិបុត្តោ ទិព្ពានិ សទ្ទានិ នាស្សោសិ បិយរូបានិ កាមូបសំហិតានិ រជនីយានិ, នោ អសន្តានី”តិ។
Furthermore, take a bhikkhu who has developed samādhi to the southern quarter in both aspects … western quarter … northern quarter … above, below, across … That is how it is for a bhikkhu who develops samādhi in that way. This is the cause, Mahāli, this is the reason why Sunakkhatta cannot hear divine sounds that are pleasant, sensual, and arousing, even though they really do exist.”
“ឯតាសំ នូន, ភន្តេ, សមាធិភាវនានំ សច្ឆិកិរិយាហេតុ ភិក្ខូ ភគវតិ ព្រហ្មចរិយំ ចរន្តី”តិ។
“Surely the bhikkhus must lead the spiritual life under the Buddha for the sake of realizing such a development of samādhi?”
“ន ខោ, មហាលិ, ឯតាសំ សមាធិភាវនានំ សច្ឆិកិរិយាហេតុ ភិក្ខូ មយិ ព្រហ្មចរិយំ ចរន្តិ។ អត្ថិ ខោ, មហាលិ, អញ្ញេវ ធម្មា ឧត្តរិតរា ច បណីតតរា ច, យេសំ សច្ឆិកិរិយាហេតុ ភិក្ខូ មយិ ព្រហ្មចរិយំ ចរន្តី”តិ។
“No, Mahāli, the bhikkhus don’t lead the spiritual life under me for the sake of realizing such a development of samādhi. There are other things that are finer, for the sake of which the bhikkhus lead the spiritual life under me.”
២។២។ ចតុអរិយផល
2.2. The Four Noble Fruits
“កតមេ បន តេ, ភន្តេ, ធម្មា ឧត្តរិតរា ច បណីតតរា ច, យេសំ សច្ឆិកិរិយាហេតុ ភិក្ខូ ភគវតិ ព្រហ្មចរិយំ ចរន្តី”តិ?
“But sir, what are those finer things?”
“ឥធ, មហាលិ, ភិក្ខុ តិណ្ណំ សំយោជនានំ បរិក្ខយា សោតាបន្នោ ហោតិ អវិនិបាតធម្មោ និយតោ សម្ពោធិបរាយណោ។ អយម្បិ ខោ, មហាលិ, ធម្មោ ឧត្តរិតរោ ច បណីតតរោ ច, យស្ស សច្ឆិកិរិយាហេតុ ភិក្ខូ មយិ ព្រហ្មចរិយំ ចរន្តិ។
“Firstly, Mahāli, with the ending of three fetters a bhikkhu is a stream-enterer, not liable to be reborn in the underworld, bound for awakening. This is one of the finer things for the sake of which the bhikkhus lead the spiritual life under me.
បុន ចបរំ, មហាលិ, ភិក្ខុ តិណ្ណំ សំយោជនានំ បរិក្ខយា រាគទោសមោហានំ តនុត្តា សកទាគាមី ហោតិ, សកិទេវ ឥមំ លោកំ អាគន្ត្វា ទុក្ខស្សន្តំ ករោតិ។ អយម្បិ ខោ, មហាលិ, ធម្មោ ឧត្តរិតរោ ច បណីតតរោ ច, យស្ស សច្ឆិកិរិយាហេតុ ភិក្ខូ មយិ ព្រហ្មចរិយំ ចរន្តិ។
Furthermore, a bhikkhu—with the ending of three fetters, and the weakening of greed, hate, and delusion—is a once-returner. They come back to this world once only, then make an end of suffering. This too is one of the finer things.
បុន ចបរំ, មហាលិ, ភិក្ខុ បញ្ចន្នំ ឱរម្ភាគិយានំ សំយោជនានំ បរិក្ខយា ឱបបាតិកោ ហោតិ, តត្ថ បរិនិព្ពាយី, អនាវត្តិធម្មោ តស្មា លោកា។ អយម្បិ ខោ, មហាលិ, ធម្មោ ឧត្តរិតរោ ច បណីតតរោ ច, យស្ស សច្ឆិកិរិយាហេតុ ភិក្ខូ មយិ ព្រហ្មចរិយំ ចរន្តិ។
Furthermore, with the ending of the five lower fetters, a bhikkhu is reborn spontaneously and will become extinguished there, not liable to return from that world. This too is one of the finer things.
បុន ចបរំ, មហាលិ, ភិក្ខុ អាសវានំ ខយា អនាសវំ ចេតោវិមុត្តិំ បញ្ញាវិមុត្តិំ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ។ អយម្បិ ខោ, មហាលិ, ធម្មោ ឧត្តរិតរោ ច បណីតតរោ ច, យស្ស សច្ឆិកិរិយាហេតុ ភិក្ខូ មយិ ព្រហ្មចរិយំ ចរន្តិ។
Furthermore, a bhikkhu has realized the undefiled freedom of heart and freedom by wisdom in this very life, and lives having realized it with their own insight due to the ending of defilements. This too is one of the finer things.
ឥមេ ខោ តេ, មហាលិ, ធម្មា ឧត្តរិតរា ច បណីតតរា ច, យេសំ សច្ឆិកិរិយាហេតុ ភិក្ខូ មយិ ព្រហ្មចរិយំ ចរន្តី”តិ។
These are the finer things, for the sake of which the bhikkhus lead the spiritual life under me.”
២។៣។ អរិយអដ្ឋង្គិកមគ្គ
2.3. The Noble Eightfold Path
“អត្ថិ បន, ភន្តេ, មគ្គោ អត្ថិ បដិបទា ឯតេសំ ធម្មានំ សច្ឆិកិរិយាយា”តិ?
“But, sir, is there a path and a practice for realizing these things?”
“អត្ថិ ខោ, មហាលិ, មគ្គោ អត្ថិ បដិបទា ឯតេសំ ធម្មានំ សច្ឆិកិរិយាយា”តិ។
“There is, Mahāli.”
“កតមោ បន, ភន្តេ, មគ្គោ កតមា បដិបទា ឯតេសំ ធម្មានំ សច្ឆិកិរិយាយា”តិ?
“Well, what is it?”
“អយមេវ អរិយោ អដ្ឋង្គិកោ មគ្គោ។ សេយ្យថិទំ—សម្មាទិដ្ឋិ សម្មាសង្កប្បោ សម្មាវាចា សម្មាកម្មន្តោ សម្មាអាជីវោ សម្មាវាយាមោ សម្មាសតិ សម្មាសមាធិ។ អយំ ខោ, មហាលិ, មគ្គោ អយំ បដិបទា ឯតេសំ ធម្មានំ សច្ឆិកិរិយាយ។
“It is simply this noble eightfold path, that is: right view, right thought, right speech, right action, right livelihood, right effort, right mindfulness, and right samādhi. This is the path and the practice for realizing these things.
២។៤។ ទ្វេបព្ពជិតវត្ថុ
2.4. On the Two Renunciates
ឯកមិទាហំ, មហាលិ, សមយំ កោសម្ពិយំ វិហរាមិ ឃោសិតារាមេ។ អថ ខោ ទ្វេ បព្ពជិតា—មុណ្ឌិយោ ច បរិព្ពាជកោ ជាលិយោ ច ទារុបត្តិកន្តេវាសី យេនាហំ តេនុបសង្កមិំសុ។ ឧបសង្កមិត្វា មយា សទ្ធិំ សម្មោទិំសុ។ សម្មោទនីយំ កថំ សារណីយំ វីតិសារេត្វា ឯកមន្តំ អដ្ឋំសុ។ ឯកមន្តំ ឋិតា ខោ តេ ទ្វេ បព្ពជិតា មំ ឯតទវោចុំ: ‘កិំ នុ ខោ, អាវុសោ គោតម, តំ ជីវំ តំ សរីរំ, ឧទាហុ អញ្ញំ ជីវំ អញ្ញំ សរីរន៑ៜតិ?
This one time, Mahāli, I was staying near Kosambī, in Ghosita’s Monastery. Then two renunciates—the wanderer Muṇḍiya and Jāliya, the pupil of the wood-bowl ascetic—came and exchanged greetings with me. When the greetings and polite conversation were over, they stood to one side and said to me: ‘Friend Gotama, are the soul and the body the same thing, or they are different things?’
‘តេន ហាវុសោ, សុណាថ សាធុកំ មនសិ ករោថ ភាសិស្សាមីៜតិ។
‘Well then, friends, listen and apply your mind well, I will speak.’
‘ឯវមាវុសោៜតិ ខោ តេ ទ្វេ បព្ពជិតា មម បច្ចស្សោសុំ។
‘Yes, friend,’ they replied.
អហំ ឯតទវោចំ: ‘ឥធាវុសោ តថាគតោ លោកេ ឧប្បជ្ជតិ អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ …បេ… ឯវំ ខោ, អាវុសោ, ភិក្ខុ សីលសម្បន្នោ ហោតិ។
I said this: ‘Take the case when a Realized One arises in the world, perfected, a fully awakened Buddha … That’s how a bhikkhu is accomplished in ethics. …
…បេ… បឋមំ ឈានំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ។ យោ ខោ, អាវុសោ, ភិក្ខុ ឯវំ ជានាតិ ឯវំ បស្សតិ, កល្លំ នុ ខោ តស្សេតំ វចនាយ: ‘តំ ជីវំ តំ សរីរន៑ៜតិ វា ‘អញ្ញំ ជីវំ អញ្ញំ សរីរន៑ៜតិ វាតិ?
They enter and remain in the first jhāna. When a bhikkhu knows and sees like this, would it be appropriate to say of them: “The soul and the body are the same thing” or “The soul and the body are different things”?’
យោ សោ, អាវុសោ, ភិក្ខុ ឯវំ ជានាតិ ឯវំ បស្សតិ, កល្លំ តស្សេតំ វចនាយ: ‘តំ ជីវំ តំ សរីរន៑ៜតិ វា, ‘អញ្ញំ ជីវំ អញ្ញំ សរីរន៑ៜតិ វាតិ។
‘It would, friend.’
អហំ ខោ បនេតំ, អាវុសោ, ឯវំ ជានាមិ ឯវំ បស្សាមិ។ អថ ច បនាហំ ន វទាមិ: ‘តំ ជីវំ តំ សរីរន៑ៜតិ វា ‘អញ្ញំ ជីវំ អញ្ញំ សរីរន៑ៜតិ វា …បេ…
‘But friends, I know and see like this. Nevertheless, I do not say: “The soul and the body are the same thing” or “The soul and the body are different things”. …
ទុតិយំ ឈានំ … តតិយំ ឈានំ … ចតុត្ថំ ឈានំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ។ យោ ខោ, អាវុសោ, ភិក្ខុ ឯវំ ជានាតិ ឯវំ បស្សតិ, កល្លំ នុ ខោ តស្សេតំ វចនាយ: ‘តំ ជីវំ តំ សរីរន៑ៜតិ វា ‘អញ្ញំ ជីវំ អញ្ញំ សរីរន៑ៜតិ វាតិ?
They enter and remain in the second jhāna … third jhāna … fourth jhāna. When a bhikkhu knows and sees like this, would it be appropriate to say of them: “The soul and the body are the same thing” or “The soul and the body are different things”?’
យោ សោ, អាវុសោ, ភិក្ខុ ឯវំ ជានាតិ ឯវំ បស្សតិ, កល្លំ តស្សេតំ វចនាយ: ‘តំ ជីវំ តំ សរីរន៑ៜតិ វា ‘អញ្ញំ ជីវំ អញ្ញំ សរីរន៑ៜតិ វាតិ។
‘It would, friend.’
អហំ ខោ បនេតំ, អាវុសោ, ឯវំ ជានាមិ ឯវំ បស្សាមិ។ អថ ច បនាហំ ន វទាមិ: ‘តំ ជីវំ តំ សរីរន៑ៜតិ វា ‘អញ្ញំ ជីវំ អញ្ញំ សរីរន៑ៜតិ វា …បេ…
‘But friends, I know and see like this. Nevertheless, I do not say: “The soul and the body are the same thing” or “The soul and the body are different things”. …
ញាណទស្សនាយ ចិត្តំ អភិនីហរតិ អភិនិន្នាមេតិ … យោ ខោ, អាវុសោ, ភិក្ខុ ឯវំ ជានាតិ ឯវំ បស្សតិ, កល្លំ នុ ខោ តស្សេតំ វចនាយ: ‘តំ ជីវំ តំ សរីរន៑ៜតិ វា ‘អញ្ញំ ជីវំ អញ្ញំ សរីរន៑ៜតិ វាតិ? …បេ…
They extend and project the mind toward knowledge and vision … When a bhikkhu knows and sees like this, would it be appropriate to say of them: “The soul and the body are the same thing” or “The soul and the body are different things”?’
យោ សោ, អាវុសោ, ភិក្ខុ ឯវំ ជានាតិ ឯវំ បស្សតិ, កល្លំ តស្សេតំ វចនាយ: ‘តំ ជីវំ តំ សរីរន៑ៜតិ វា ‘អញ្ញំ ជីវំ អញ្ញំ សរីរន៑ៜតិ វាតិ។
‘It would, friend.’
អហំ ខោ បនេតំ, អាវុសោ, ឯវំ ជានាមិ ឯវំ បស្សាមិ។ អថ ច បនាហំ ន វទាមិ: ‘តំ ជីវំ តំ សរីរន៑ៜតិ វា ‘អញ្ញំ ជីវំ អញ្ញំ សរីរន៑ៜតិ វា។ …បេ…
‘But friends, I know and see like this. Nevertheless, I do not say: “The soul and the body are the same thing” or “The soul and the body are different things”. …
នាបរំ ឥត្ថត្តាយាតិ បជានាតិ។ យោ ខោ, អាវុសោ, ភិក្ខុ ឯវំ ជានាតិ ឯវំ បស្សតិ, កល្លំ នុ ខោ តស្សេតំ វចនាយ: ‘តំ ជីវំ តំ សរីរន៑ៜតិ វា ‘អញ្ញំ ជីវំ អញ្ញំ សរីរន៑ៜតិ វាតិ?
They understand: “… there is no return to any state of existence.” When a bhikkhu knows and sees like this, would it be appropriate to say of them: “The soul and the body are the same thing” or “The soul and the body are different things”?’
យោ សោ, អាវុសោ, ភិក្ខុ ឯវំ ជានាតិ ឯវំ បស្សតិ ន កល្លំ តស្សេតំ វចនាយ: ‘តំ ជីវំ តំ សរីរន៑ៜតិ វា ‘អញ្ញំ ជីវំ អញ្ញំ សរីរន៑ៜតិ វាតិ។
‘It would not, friend.’
អហំ ខោ បនេតំ, អាវុសោ, ឯវំ ជានាមិ ឯវំ បស្សាមិ។ អថ ច បនាហំ ន វទាមិ: ‘តំ ជីវំ តំ សរីរន៑ៜតិ វា ‘អញ្ញំ ជីវំ អញ្ញំ សរីរន៑ៜតិ វា”តិ។
‘But friends, I know and see like this. Nevertheless, I do not say: “The soul and the body are the same thing” or “The soul and the body are different things”.’”
ឥទមវោច ភគវា។ អត្តមនោ ឱដ្ឋទ្ធោ លិច្ឆវី ភគវតោ ភាសិតំ អភិនន្ទីតិ។
That is what the Buddha said. Satisfied, Oṭṭhaddha the Licchavi was happy with what the Buddha said.
មហាលិសុត្តំ និដ្ឋិតំ ឆដ្ឋំ។
The authoritative text of the Dīgha Nikāya is the Pāli text. The English translation is provided as an aid to the study of the original Pāli text. [CREDITS »]
