| Library / Tipiṭaka / ติปิฎก • Tipiṭaka / จูฬนิเทฺทส-อฎฺฐกถา • Cūḷaniddesa-aṭṭhakathā |
๑๖. ปิงฺคิยมาณวสุตฺตนิเทฺทสวณฺณนา
16. Piṅgiyamāṇavasuttaniddesavaṇṇanā
๘๙. โสฬสเม ปิงฺคิยสุตฺตนิเทฺทเส – ชิโณฺณหมสฺมิ อพโล วีตวโณฺณติ โส กิร พฺราหฺมโณ ชราภิภูโต วีสวสฺสสติโก ชาติยา, ทุพฺพโล จ ‘‘อิธ ปาทํ กริสฺสามี’’ติ อญฺญเตฺรว กโรติ, วินฎฺฐปุริมฉวิวโณฺณ จฯ เตนาห – ‘‘ชิโณฺณหมสฺมิ อพโล วีตวโณฺณ’’ติฯ มาหํ นสฺสํ โมมุโห อนฺตราวาติ มาหํ ตุยฺหํ ธมฺมํ อสจฺฉิกตฺวา อนฺตรา เอว อวิทฺวา หุตฺวา อนสฺสิํฯ ชาติชราย อิธ วิปฺปหานนฺติ อิเธว ตว ปาทมูเล ปาสาณเก เจติเย วา ชาติชราย วิปฺปหานํ นิพฺพานํ ธมฺมรสํ อหํ วิชญฺญํ, ตํ เม อาจิกฺขฯ
89. Soḷasame piṅgiyasuttaniddese – jiṇṇohamasmi abalo vītavaṇṇoti so kira brāhmaṇo jarābhibhūto vīsavassasatiko jātiyā, dubbalo ca ‘‘idha pādaṃ karissāmī’’ti aññatreva karoti, vinaṭṭhapurimachavivaṇṇo ca. Tenāha – ‘‘jiṇṇohamasmi abalo vītavaṇṇo’’ti. Māhaṃnassaṃ momuho antarāvāti māhaṃ tuyhaṃ dhammaṃ asacchikatvā antarā eva avidvā hutvā anassiṃ. Jātijarāya idha vippahānanti idheva tava pādamūle pāsāṇake cetiye vā jātijarāya vippahānaṃ nibbānaṃ dhammarasaṃ ahaṃ vijaññaṃ, taṃ me ācikkha.
อพโลติ พลวิรหิโตฯ ทุพฺพโลติ ทุพฺพลพโลฯ อปฺปพโลติ ปริตฺตพโลฯ อปฺปถาโมติ ปริตฺตวีริโยฯ วีตวโณฺณติ ปริวตฺติตฉวิวโณฺณฯ วิคตวโณฺณติ อปคตฉวิวโณฺณฯ วิคจฺฉิตวโณฺณติ ทูรีภูตฉวิวโณฺณฯ ยา สา ปุริมา สุภา วณฺณนิภาติ ยา สา สุภา สุนฺทรา ปุริมกาเล สติ, สา วณฺณนิภา เอตรหิ อนฺตรหิตา วิคตาฯ อาทีนโว ปาตุภูโตติ อุปทฺทโว ปาตุรโหสิฯ ‘‘ยา สา ปุริมา สุภา วณฺณนิภา’’ติ ปาฐํ ฐเปตฺวา ‘‘ยา สุภา อสฺสา’’ติ เอเก วณฺณยนฺติฯ
Abaloti balavirahito. Dubbaloti dubbalabalo. Appabaloti parittabalo. Appathāmoti parittavīriyo. Vītavaṇṇoti parivattitachavivaṇṇo. Vigatavaṇṇoti apagatachavivaṇṇo. Vigacchitavaṇṇoti dūrībhūtachavivaṇṇo. Yā sā purimā subhā vaṇṇanibhāti yā sā subhā sundarā purimakāle sati, sā vaṇṇanibhā etarahi antarahitā vigatā. Ādīnavo pātubhūtoti upaddavo pāturahosi. ‘‘Yā sā purimā subhā vaṇṇanibhā’’ti pāṭhaṃ ṭhapetvā ‘‘yā subhā assā’’ti eke vaṇṇayanti.
อสุทฺธาติ ปฎลาทีหิ อสุทฺธาฯ อวิสุทฺธาติ ติมิราทีหิ อวิสุทฺธาฯ อปริสุทฺธาติ สมนฺตโต โผฎปฎลาทีหิ ปริโยนทฺธตฺตา อปริสุทฺธาฯ อโวทาตาติ นปฺปสนฺนา ปสนฺนสทิสาฯ โน ตถา จกฺขุนา รูเป ปสฺสามีติ ยถา โปราณจกฺขุนา รูปารมฺมณํ ปสฺสามิ โอโลเกมิ, ตถา เตน ปกาเรน อิทานิ น ปสฺสามิฯ โสตํ อสุทฺธนฺติอาทีสุปิ เอเสว นโยฯ มาหํ นสฺสนฺติ อหํ มา วินสฺสํฯ
Asuddhāti paṭalādīhi asuddhā. Avisuddhāti timirādīhi avisuddhā. Aparisuddhāti samantato phoṭapaṭalādīhi pariyonaddhattā aparisuddhā. Avodātāti nappasannā pasannasadisā. No tathā cakkhunā rūpe passāmīti yathā porāṇacakkhunā rūpārammaṇaṃ passāmi olokemi, tathā tena pakārena idāni na passāmi. Sotaṃ asuddhantiādīsupi eseva nayo. Māhaṃ nassanti ahaṃ mā vinassaṃ.
๙๐. อิทานิ ยสฺมา ปิงฺคิโย กาเย สาเปกฺขตาย ‘‘ชิโณฺณหมสฺมี’’ติอาทิมาห ฯ เตนสฺส ภควา กาเย สิเนหปฺปหานตฺถํ ‘‘ทิสฺวาน รูเปสุ วิหญฺญมาเน’’ติ คาถมาหฯ ตตฺถ รูเปสูติ รูปเหตุ รูปปจฺจยาฯ วิหญฺญมาเนติ กมฺมการณาทีหิ อุปหญฺญมาเนฯ รุปฺปนฺติ รูเปสูติ จกฺขุโรคาทีหิ จ รูปเหตุเยว ชนา รุปฺปนฺติ พาธิยนฺติฯ
90. Idāni yasmā piṅgiyo kāye sāpekkhatāya ‘‘jiṇṇohamasmī’’tiādimāha . Tenassa bhagavā kāye sinehappahānatthaṃ ‘‘disvāna rūpesu vihaññamāne’’ti gāthamāha. Tattha rūpesūti rūpahetu rūpapaccayā. Vihaññamāneti kammakāraṇādīhi upahaññamāne. Ruppanti rūpesūti cakkhurogādīhi ca rūpahetuyeva janā ruppanti bādhiyanti.
หญฺญนฺตีติ ฆฎียนฺติฯ วิหญฺญนฺตีติ วิเหสิยนฺติฯ อุปวิหญฺญนฺตีติ หตฺถปาทเจฺฉทาทิํ ลภนฺติฯ อุปฆาติยนฺตีติ มรณํ ลภนฺติฯ กุปฺปนฺตีติ ปริวตฺตนฺติฯ ปีฬยนฺตีติ วิฆาตํ อาปชฺชนฺติฯ ฆฎฺฎยนฺตีติ ฆฎฺฎนํ ปาปุณนฺติฯ พฺยาธิตาติ ภีตาฯ โทมนสฺสิตาติ จิตฺตวิฆาตํ ปตฺตาฯ เวมาเนติ นสฺสมาเนฯ
Haññantīti ghaṭīyanti. Vihaññantīti vihesiyanti. Upavihaññantīti hatthapādacchedādiṃ labhanti. Upaghātiyantīti maraṇaṃ labhanti. Kuppantīti parivattanti. Pīḷayantīti vighātaṃ āpajjanti. Ghaṭṭayantīti ghaṭṭanaṃ pāpuṇanti. Byādhitāti bhītā. Domanassitāti cittavighātaṃ pattā. Vemāneti nassamāne.
๙๑. เอวํ ภควตา ยาว อรหตฺตํ, ตาว กถิตํ ปฎิปตฺติํ สุตฺวา ปิงฺคิโย ชราทุพฺพลตาย วิเสสํ อนธิคนฺตฺวา จ ปุน ‘‘ทิสา จตโสฺส’’ติ อิมาย คาถาย ภควนฺตํ โถเมโนฺต เทสนํ ยาจติฯ
91. Evaṃ bhagavatā yāva arahattaṃ, tāva kathitaṃ paṭipattiṃ sutvā piṅgiyo jarādubbalatāya visesaṃ anadhigantvā ca puna ‘‘disā catasso’’ti imāya gāthāya bhagavantaṃ thomento desanaṃ yācati.
๙๒. อถสฺส ภควา ปุนปิ ยาว อรหตฺตํ, ตาว ปฎิปทํ ทเสฺสโนฺต ‘‘ตณฺหาธิปเนฺน’’ติ คาถมาหฯ
92. Athassa bhagavā punapi yāva arahattaṃ, tāva paṭipadaṃ dassento ‘‘taṇhādhipanne’’ti gāthamāha.
ตณฺหาธิปเนฺนติ ตณฺหาย วิมุจฺจิตฺวา ฐิเตฯ ตณฺหานุเคติ ตณฺหาย สห คจฺฉเนฺตฯ ตณฺหานุคเตติ ตณฺหาย อนุพนฺธเนฺตฯ ตณฺหานุสเฎติ ตณฺหาย สห ธาวเนฺตฯ ตณฺหาย ปเนฺนติ ตณฺหาย นิมุเคฺคฯ ปฎิปเนฺนติ ตณฺหาย อวตฺถเฎฯ อภิภูเตติ มทฺทิเตฯ ปริยาทินฺนจิเตฺตติ ปริยาทิยิตฺวา คหิตกุสลจิเตฺตฯ
Taṇhādhipanneti taṇhāya vimuccitvā ṭhite. Taṇhānugeti taṇhāya saha gacchante. Taṇhānugateti taṇhāya anubandhante. Taṇhānusaṭeti taṇhāya saha dhāvante. Taṇhāya panneti taṇhāya nimugge. Paṭipanneti taṇhāya avatthaṭe. Abhibhūteti maddite. Pariyādinnacitteti pariyādiyitvā gahitakusalacitte.
สนฺตาปชาเตติ สญฺชาตจิตฺตสนฺตาเปฯ อีติชาเตติ โรคุปฺปเนฺนฯ อุปทฺทวชาเตติ อาทีนวชาเตฯ อุปสคฺคชาเตติ อุปฺปนฺนทุกฺขชาเตฯ
Santāpajāteti sañjātacittasantāpe. Ītijāteti roguppanne. Upaddavajāteti ādīnavajāte. Upasaggajāteti uppannadukkhajāte.
วิรชํ วีตมลนฺติ เอตฺถ วิรชนฺติ วิคตราคาทิรชํฯ วีตมลนฺติ วีตราคาทิมลํฯ ราคาทโย หิ อโชฺฌตฺถรณเฎฺฐน รโช นาม, ทูสเฎฺฐน มลํ นามฯ ธมฺมจกฺขุนฺติ กตฺถจิ ปฐมมคฺคญาณํ , กตฺถจิ อาทีนิ ตีณิ มคฺคญาณานิ, กตฺถจิ จตุตฺถมคฺคญาณมฺปิฯ อิธ ปน ชฎิลสหสฺสสฺส จตุตฺถมคฺคญาณํฯ ปิงฺคิยสฺส ตติยมคฺคญาณเมวฯ ยํ กิญฺจิ สมุทยธมฺมํ, สพฺพํ ตํ นิโรธธมฺมนฺติ วิปสฺสนาวเสน เอวํ ปวตฺตสฺส ธมฺมจกฺขุํ อุทปาทีติ อโตฺถฯ เสสํ สพฺพตฺถ ปากฎเมวฯ
Virajaṃ vītamalanti ettha virajanti vigatarāgādirajaṃ. Vītamalanti vītarāgādimalaṃ. Rāgādayo hi ajjhottharaṇaṭṭhena rajo nāma, dūsaṭṭhena malaṃ nāma. Dhammacakkhunti katthaci paṭhamamaggañāṇaṃ , katthaci ādīni tīṇi maggañāṇāni, katthaci catutthamaggañāṇampi. Idha pana jaṭilasahassassa catutthamaggañāṇaṃ. Piṅgiyassa tatiyamaggañāṇameva. Yaṃ kiñci samudayadhammaṃ, sabbaṃ taṃ nirodhadhammanti vipassanāvasena evaṃ pavattassa dhammacakkhuṃ udapādīti attho. Sesaṃ sabbattha pākaṭameva.
เอวํ อิทมฺปิ สุตฺตํ ภควา อรหตฺตนิกูเฎเนว เทเสสิ, เทสนาปริโยสาเน จ ปิงฺคิโย อนาคามิผเล ปติฎฺฐาสิฯ โส กิร อนฺตรนฺตรา จิเนฺตสิ – ‘‘เอวํ วิจิตฺรปฎิภานํ นาม เทสนํ น ลภติ มยฺหํ มาตุโล พาวรี สวนายา’’ติฯ เตน สิเนหวิเกฺขเปน อรหตฺตํ ปาปุณิตุํ นาสกฺขิฯ อเนฺตวาสิกา ปนสฺส สหสฺสชฎิลา อรหตฺตํ ปาปุณิํสุฯ สเพฺพว อิทฺธิมยปตฺตจีวรธรา เอหิภิกฺขุโน อเหสุนฺติฯ
Evaṃ idampi suttaṃ bhagavā arahattanikūṭeneva desesi, desanāpariyosāne ca piṅgiyo anāgāmiphale patiṭṭhāsi. So kira antarantarā cintesi – ‘‘evaṃ vicitrapaṭibhānaṃ nāma desanaṃ na labhati mayhaṃ mātulo bāvarī savanāyā’’ti. Tena sinehavikkhepena arahattaṃ pāpuṇituṃ nāsakkhi. Antevāsikā panassa sahassajaṭilā arahattaṃ pāpuṇiṃsu. Sabbeva iddhimayapattacīvaradharā ehibhikkhuno ahesunti.
สทฺธมฺมปฺปโชฺชติกาย จูฬนิเทฺทส-อฎฺฐกถาย
Saddhammappajjotikāya cūḷaniddesa-aṭṭhakathāya
ปิงฺคิยมาณวสุตฺตนิเทฺทสวณฺณนา นิฎฺฐิตาฯ
Piṅgiyamāṇavasuttaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
ติปิฎก (มูล) • Tipiṭaka (Mūla) / สุตฺตปิฎก • Suttapiṭaka / ขุทฺทกนิกาย • Khuddakanikāya / จูฬนิเทฺทสปาฬิ • Cūḷaniddesapāḷi
๑๖. ปิงฺคิยมาณวปุจฺฉา • 16. Piṅgiyamāṇavapucchā
๑๖. ปิงฺคิยมาณวปุจฺฉานิเทฺทโส • 16. Piṅgiyamāṇavapucchāniddeso
