| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / ចូឡនិទ្ទេសបាឡិ • Cūḷaniddesapāḷi |
១៧. បារាយនត្ថុតិគាថានិទ្ទេសោ
17. Pārāyanatthutigāthāniddeso
៩៣. ឥទមវោច ភគវា មគធេសុ វិហរន្តោ បាសាណកេ ចេតិយេ, បរិចារកសោឡសានំ 1 ព្រាហ្មណានំ អជ្ឈិដ្ឋោ បុដ្ឋោ បុដ្ឋោ បញ្ហំ ព្យាកាសិ។
93.Idamavocabhagavā magadhesu viharanto pāsāṇake cetiye, paricārakasoḷasānaṃ2brāhmaṇānaṃ ajjhiṭṭho puṭṭho puṭṭho pañhaṃ byākāsi.
ឥទមវោច ភគវាតិ ឥទំ បារាយនំ អវោច។ ភគវាតិ គារវាធិវចនមេតំ…បេ.… សច្ឆិកា បញ្ញត្តិ, យទិទំ ភគវាតិ – ឥទមវោច ភគវា។ មគធេសុ វិហរន្តោតិ មគធនាមកេ ជនបទេ វិហរន្តោ ឥរិយន្តោ វត្តេន្តោ បាលេន្តោ យបេន្តោ យាបេន្តោ។ បាសាណកេ ចេតិយេតិ បាសាណកចេតិយំ វុច្ចតិ ពុទ្ធាសនន្តិ – មគធេសុ វិហរន្តោ បាសាណកេ ចេតិយេ។ បរិចារកសោឡសានំ ព្រាហ្មណានន្តិ បិង្គិយោ 3 ព្រាហ្មណោ ពាវរិស្ស ព្រាហ្មណស្ស បទ្ធោ បទ្ធចរោ បរិចារកោ 4 សិស្សោ។ បិង្គិយេន 5 តេ សោឡសាតិ – ឯវម្បិ បរិចារកសោឡសានំ ព្រាហ្មណានំ។ អថ វា, តេ សោឡស ព្រាហ្មណា ពុទ្ធស្ស ភគវតោ បទ្ធា បទ្ធចរា បរិចារកា សិស្សាតិ – ឯវម្បិ បរិចារកសោឡសានំ ព្រាហ្មណានំ។
Idamavoca bhagavāti idaṃ pārāyanaṃ avoca. Bhagavāti gāravādhivacanametaṃ…pe… sacchikā paññatti, yadidaṃ bhagavāti – idamavoca bhagavā. Magadhesu viharantoti magadhanāmake janapade viharanto iriyanto vattento pālento yapento yāpento. Pāsāṇake cetiyeti pāsāṇakacetiyaṃ vuccati buddhāsananti – magadhesu viharanto pāsāṇake cetiye. Paricārakasoḷasānaṃ brāhmaṇānanti piṅgiyo 6 brāhmaṇo bāvarissa brāhmaṇassa paddho paddhacaro paricārako 7 sisso. Piṅgiyena 8 te soḷasāti – evampi paricārakasoḷasānaṃ brāhmaṇānaṃ. Atha vā, te soḷasa brāhmaṇā buddhassa bhagavato paddhā paddhacarā paricārakā sissāti – evampi paricārakasoḷasānaṃ brāhmaṇānaṃ.
អជ្ឈិដ្ឋោ បុដ្ឋោ បុដ្ឋោ បញ្ហំ ព្យាកាសីតិ។ អជ្ឈិដ្ឋោតិ អជ្ឈិដ្ឋោ អជ្ឈេសិតោ។ បុដ្ឋោ បុដ្ឋោតិ បុដ្ឋោ បុដ្ឋោ បុច្ឆិតោ បុច្ឆិតោ យាចិតោ យាចិតោ អជ្ឈេសិតោ អជ្ឈេសិតោ បសាទិតោ បសាទិតោ។ បញ្ហំ ព្យាកាសីតិ បញ្ហំ ព្យាកាសិ អាចិក្ខិ ទេសេសិ បញ្ញបេសិ បដ្ឋបេសិ វិវរិ វិភជិ ឧត្តានីអាកាសិ បកាសេសីតិ – អជ្ឈិដ្ឋោ បុដ្ឋោ បុដ្ឋោ បញ្ហំ ព្យាកាសិ។ តេនេតំ វុច្ចតិ –
Ajjhiṭṭho puṭṭho puṭṭho pañhaṃ byākāsīti. Ajjhiṭṭhoti ajjhiṭṭho ajjhesito. Puṭṭho puṭṭhoti puṭṭho puṭṭho pucchito pucchito yācito yācito ajjhesito ajjhesito pasādito pasādito. Pañhaṃ byākāsīti pañhaṃ byākāsi ācikkhi desesi paññapesi paṭṭhapesi vivari vibhaji uttānīākāsi pakāsesīti – ajjhiṭṭho puṭṭho puṭṭho pañhaṃ byākāsi. Tenetaṃ vuccati –
‘‘ឥទមវោច ភគវា មគធេសុ វិហរន្តោ បាសាណកេ ចេតិយេ, បរិចារកសោឡសានំ ព្រាហ្មណានំ អជ្ឈិដ្ឋោ បុដ្ឋោ បុដ្ឋោ បញ្ហំ ព្យាកាសី’’តិ។
‘‘Idamavoca bhagavā magadhesu viharanto pāsāṇake cetiye, paricārakasoḷasānaṃ brāhmaṇānaṃ ajjhiṭṭho puṭṭho puṭṭho pañhaṃ byākāsī’’ti.
៩៤. ឯកមេកស្ស ចេបិ បញ្ហស្ស អត្ថមញ្ញាយ ធម្មមញ្ញាយ ធម្មានុធម្មំ បដិបជ្ជេយ្យ, គច្ឆេយ្យេវ ជរាមរណស្ស បារំ។ បារង្គមនីយា ឥមេ ធម្មាតិ។ តស្មា ឥមស្ស ធម្មបរិយាយស្ស ‘‘បារាយន’’ន្តេវ អធិវចនំ។
94.Ekamekassacepi pañhassa atthamaññāya dhammamaññāya dhammānudhammaṃ paṭipajjeyya, gaccheyyeva jarāmaraṇassa pāraṃ. Pāraṅgamanīyā ime dhammāti. Tasmā imassa dhammapariyāyassa ‘‘pārāyana’’nteva adhivacanaṃ.
ឯកមេកស្ស ចេបិ បញ្ហស្សាតិ ឯកមេកស្ស ចេបិ អជិតបញ្ហស្ស, ឯកមេកស្ស ចេបិ តិស្សមេត្តេយ្យបញ្ហស្ស, ឯកមេកស្ស ចេបិ បុណ្ណកបញ្ហស្ស, ឯកមេកស្ស ចេបិ មេត្តគូបញ្ហស្ស, ឯកមេកស្ស ចេបិ ធោតកបញ្ហស្ស, ឯកមេកស្ស ចេបិ ឧបសីវបញ្ហស្ស, ឯកមេកស្ស ចេបិ នន្ទកបញ្ហស្ស, ឯកមេកស្ស ចេបិ ហេមកបញ្ហស្ស, ឯកមេកស្ស ចេបិ តោទេយ្យបញ្ហស្ស, ឯកមេកស្ស ចេបិ កប្បបញ្ហស្ស, ឯកមេកស្ស ចេបិ ជតុកណ្ណិបញ្ហស្ស, ឯកមេកស្ស ចេបិ ភទ្រាវុធបញ្ហស្ស, ឯកមេកស្ស ចេបិ ឧទយបញ្ហស្ស, ឯកមេកស្ស ចេបិ បោសាលបញ្ហស្ស, ឯកមេកស្ស ចេបិ មោឃរាជបញ្ហស្ស, ឯកមេកស្ស ចេបិ បិង្គិយបញ្ហស្សាតិ – ឯកមេកស្ស ចេបិ បញ្ហស្ស។
Ekamekassa cepi pañhassāti ekamekassa cepi ajitapañhassa, ekamekassa cepi tissametteyyapañhassa, ekamekassa cepi puṇṇakapañhassa, ekamekassa cepi mettagūpañhassa, ekamekassa cepi dhotakapañhassa, ekamekassa cepi upasīvapañhassa, ekamekassa cepi nandakapañhassa, ekamekassa cepi hemakapañhassa, ekamekassa cepi todeyyapañhassa, ekamekassa cepi kappapañhassa, ekamekassa cepi jatukaṇṇipañhassa, ekamekassa cepi bhadrāvudhapañhassa, ekamekassa cepi udayapañhassa, ekamekassa cepi posālapañhassa, ekamekassa cepi mogharājapañhassa, ekamekassa cepi piṅgiyapañhassāti – ekamekassa cepi pañhassa.
អត្ថមញ្ញាយ ធម្មមញ្ញាយាតិ ស្វេវ បញ្ហោ ធម្មោ, វិសជ្ជនំ 9 អត្ថោតិ អត្ថំ អញ្ញាយ ជានិត្វា តុលយិត្វា តីរយិត្វា វិភាវយិត្វា វិភូតំ កត្វាតិ – អត្ថមញ្ញាយ។ ធម្មមញ្ញាយាតិ ធម្មំ អញ្ញាយ ជានិត្វា តុលយិត្វា តីរយិត្វា វិភាវយិត្វា វិភូតំ កត្វាតិ – ធម្មមញ្ញាយាតិ – អត្ថមញ្ញាយ ធម្មមញ្ញាយ។ ធម្មានុធម្មំ បដិបជ្ជេយ្យាតិ សម្មាបដិបទំ អនុលោមបដិបទំ អបច្ចនីកបដិបទំ អន្វត្ថបដិបទំ ធម្មានុធម្មបដិបទំ បដិបជ្ជេយ្យាតិ – ធម្មានុធម្មំ បដិបជ្ជេយ្យ។ គច្ឆេយ្យេវ ជរាមរណស្ស បារន្តិ ជរាមរណស្ស បារំ វុច្ចតិ អមតំ និព្ពានំ។ យោ សោ សព្ពសង្ខារសមថោ សព្ពូបធិប្បដិនិស្សគ្គោ តណ្ហក្ខយោ វិរាគោ និរោធោ និព្ពានំ។ គច្ឆេយ្យេវ ជរាមរណស្ស បារន្តិ ជរាមរណស្ស បារំ គច្ឆេយ្យ, បារំ អធិគច្ឆេយ្យ, បារំ អធិផស្សេយ្យ, បារំ សច្ឆិករេយ្យាតិ – គច្ឆេយ្យេវ ជរាមរណស្ស បារំ។ បារង្គមនីយា ឥមេ ធម្មាតិ ឥមេ ធម្មា បារង្គមនីយា។ បារំ បាបេន្តិ បារំ សម្បាបេន្តិ បារំ សមនុបាបេន្តិ, ជរាមណស្ស តរណាយ 10 សំវត្តន្តីតិ – បារង្គមនីយា ឥមេ ធម្មាតិ។
Atthamaññāya dhammamaññāyāti sveva pañho dhammo, visajjanaṃ 11 atthoti atthaṃ aññāya jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṃ katvāti – atthamaññāya. Dhammamaññāyāti dhammaṃ aññāya jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṃ katvāti – dhammamaññāyāti – atthamaññāya dhammamaññāya. Dhammānudhammaṃ paṭipajjeyyāti sammāpaṭipadaṃ anulomapaṭipadaṃ apaccanīkapaṭipadaṃ anvatthapaṭipadaṃ dhammānudhammapaṭipadaṃ paṭipajjeyyāti – dhammānudhammaṃ paṭipajjeyya. Gaccheyyeva jarāmaraṇassa pāranti jarāmaraṇassa pāraṃ vuccati amataṃ nibbānaṃ. Yo so sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhippaṭinissaggo taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānaṃ. Gaccheyyeva jarāmaraṇassa pāranti jarāmaraṇassa pāraṃ gaccheyya, pāraṃ adhigaccheyya, pāraṃ adhiphasseyya, pāraṃ sacchikareyyāti – gaccheyyeva jarāmaraṇassa pāraṃ. Pāraṅgamanīyā ime dhammāti ime dhammā pāraṅgamanīyā. Pāraṃ pāpenti pāraṃ sampāpenti pāraṃ samanupāpenti, jarāmaṇassa taraṇāya 12 saṃvattantīti – pāraṅgamanīyā ime dhammāti.
តស្មា ឥមស្ស ធម្មបរិយាយស្សាតិ។ តស្មាតិ តស្មា តំការណា តំហេតុ តប្បច្ចយា តំនិទានាតិ – តស្មា។ ឥមស្ស ធម្មបរិយាយស្សាតិ ឥមស្ស បារាយនស្សាតិ – តស្មា ឥមស្ស ធម្មបរិយាយស្ស។ បារាយនន្តេវ អធិវចនន្តិ បារំ វុច្ចតិ អមតំ និព្ពានំ…បេ.… និរោធោ និព្ពានំ។ អយនំ វុច្ចតិ មគ្គោ, សេយ្យថិទំ – សម្មាទិដ្ឋិ…បេ.… សម្មាសមាធិ។ អធិវចនន្តិ សង្ខា សមញ្ញា បញ្ញត្តិ វោហារោ នាមំ នាមកម្មំ នាមធេយ្យំ និរុត្តិ ព្យញ្ជនំ អភិលាបោតិ – បារាយនន្តេវ អធិវចនំ។ តេនេតំ វុច្ចតិ –
Tasmā imassa dhammapariyāyassāti. Tasmāti tasmā taṃkāraṇā taṃhetu tappaccayā taṃnidānāti – tasmā. Imassa dhammapariyāyassāti imassa pārāyanassāti – tasmā imassa dhammapariyāyassa. Pārāyananteva adhivacananti pāraṃ vuccati amataṃ nibbānaṃ…pe… nirodho nibbānaṃ. Ayanaṃ vuccati maggo, seyyathidaṃ – sammādiṭṭhi…pe… sammāsamādhi. Adhivacananti saṅkhā samaññā paññatti vohāro nāmaṃ nāmakammaṃ nāmadheyyaṃ nirutti byañjanaṃ abhilāpoti – pārāyananteva adhivacanaṃ. Tenetaṃ vuccati –
‘‘ឯកមេកស្ស ចេបិ បញ្ហស្ស អត្ថមញ្ញាយ ធម្មមញ្ញាយ ធម្មានុធម្មំ បដិបជ្ជេយ្យ, គច្ឆេយ្យេវ ជរាមរណស្ស បារំ។ បារង្គមនីយា ឥមេ ធម្មាតិ។ តស្មា ឥមស្ស ធម្មបរិយាយស្ស ‘បារាយន’ន្តេវ អធិវចន’’ន្តិ។
‘‘Ekamekassa cepi pañhassa atthamaññāya dhammamaññāya dhammānudhammaṃ paṭipajjeyya, gaccheyyeva jarāmaraṇassa pāraṃ. Pāraṅgamanīyā ime dhammāti. Tasmā imassa dhammapariyāyassa ‘pārāyana’nteva adhivacana’’nti.
៩៥.
95.
អជិតោ តិស្សមេត្តេយ្យោ, បុណ្ណកោ អថ មេត្តគូ;
Ajito tissametteyyo, puṇṇako atha mettagū;
ធោតកោ ឧបសីវោ ច, នន្ទោ ច អថ ហេមកោ។
Dhotako upasīvo ca, nando ca atha hemako.
៩៦.
96.
តោទេយ្យកប្បា ទុភយោ, ជតុកណ្ណី ច បណ្ឌិតោ;
Todeyyakappā dubhayo, jatukaṇṇī ca paṇḍito;
ភទ្រាវុធោ ឧទយោ ច, បោសាលោ ចាបិ ព្រាហ្មណោ;
Bhadrāvudho udayo ca, posālo cāpi brāhmaṇo;
មោឃរាជា ច មេធាវី, បិង្គិយោ ច មហាឥសិ។
Mogharājā ca medhāvī, piṅgiyo ca mahāisi.
៩៧.
97.
ឯតេ ពុទ្ធំ ឧបាគច្ឆុំ, សម្បន្នចរណំ ឥសិំ;
Ete buddhaṃ upāgacchuṃ, sampannacaraṇaṃ isiṃ;
បុច្ឆន្តា និបុណេ បញ្ហេ, ពុទ្ធសេដ្ឋំ ឧបាគមុំ។
Pucchantā nipuṇe pañhe, buddhaseṭṭhaṃ upāgamuṃ.
ឯតេ ពុទ្ធំ ឧបាគច្ឆុន្តិ។ ឯតេតិ សោឡស បារាយនិយា ព្រាហ្មណា។ ពុទ្ធោតិ យោ សោ ភគវា សយម្ភូ អនាចរិយកោ បុព្ពេ អននុស្សុតេសុ ធម្មេសុ សាមំ សច្ចានិ អភិសម្ពុជ្ឈិ, តត្ថ ច សព្ពញ្ញុតំ បត្តោ ពលេសុ ច វសីភាវំ។ ពុទ្ធោតិ កេនដ្ឋេន ពុទ្ធោ? ពុជ្ឈិតា សច្ចានីតិ ពុទ្ធោ, ពោធេតា បជាយាតិ ពុទ្ធោ, សព្ពញ្ញុតាយ ពុទ្ធោ, សព្ពទស្សាវិតាយ ពុទ្ធោ, អភិញ្ញេយ្យតាយ ពុទ្ធោ, វិសវិតាយ ពុទ្ធោ, ខីណាសវសង្ខាតេន ពុទ្ធោ, និរុបលេបសង្ខាតេន ពុទ្ធោ, ឯកន្តវីតរាគោតិ ពុទ្ធោ, ឯកន្តវីតទោសោតិ ពុទ្ធោ, ឯកន្តវីតមោហោតិ ពុទ្ធោ, ឯកន្តនិក្កិលេសោតិ ពុទ្ធោ, ឯកាយនមគ្គំ គតោតិ ពុទ្ធោ, ឯកោ អនុត្តរំ សម្មាសម្ពោធិំ អភិសម្ពុទ្ធោតិ ពុទ្ធោ, អពុទ្ធិវិហតត្តា ពុទ្ធិបដិលាភាតិ ពុទ្ធោ។ ពុទ្ធោតិ នេតំ នាមំ មាតរា កតំ ន បិតរា កតំ ន ភាតរា កតំ ន ភគិនិយា កតំ ន មិត្តាមច្ចេហិ កតំ ន ញាតិសាលោហិតេហិ កតំ ន សមណព្រាហ្មណេហិ កតំ ន ទេវតាហិ កតំ។ វិមោក្ខន្តិកមេតំ ពុទ្ធានំ ភគវន្តានំ ពោធិយា មូលេ សហ សព្ពញ្ញុតញាណស្ស បដិលាភា សច្ឆិកា បញ្ញត្តិ , យទិទំ ពុទ្ធោតិ។ ឯតេ ពុទ្ធំ ឧបាគច្ឆុន្តិ ឯតេ ពុទ្ធំ ឧបាគមិំសុ ឧបសង្កមិំសុ បយិរុបាសិំសុ បរិបុច្ឆិំសុ បរិបញ្ហិំសូតិ – ឯតេ ពុទ្ធំ ឧបាគច្ឆុំ។
Ete buddhaṃ upāgacchunti. Eteti soḷasa pārāyaniyā brāhmaṇā. Buddhoti yo so bhagavā sayambhū anācariyako pubbe ananussutesu dhammesu sāmaṃ saccāni abhisambujjhi, tattha ca sabbaññutaṃ patto balesu ca vasībhāvaṃ. Buddhoti kenaṭṭhena buddho? Bujjhitā saccānīti buddho, bodhetā pajāyāti buddho, sabbaññutāya buddho, sabbadassāvitāya buddho, abhiññeyyatāya buddho, visavitāya buddho, khīṇāsavasaṅkhātena buddho, nirupalepasaṅkhātena buddho, ekantavītarāgoti buddho, ekantavītadosoti buddho, ekantavītamohoti buddho, ekantanikkilesoti buddho, ekāyanamaggaṃ gatoti buddho, eko anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambuddhoti buddho, abuddhivihatattā buddhipaṭilābhāti buddho. Buddhoti netaṃ nāmaṃ mātarā kataṃ na pitarā kataṃ na bhātarā kataṃ na bhaginiyā kataṃ na mittāmaccehi kataṃ na ñātisālohitehi kataṃ na samaṇabrāhmaṇehi kataṃ na devatāhi kataṃ. Vimokkhantikametaṃ buddhānaṃ bhagavantānaṃ bodhiyā mūle saha sabbaññutañāṇassa paṭilābhā sacchikā paññatti , yadidaṃ buddhoti. Ete buddhaṃ upāgacchunti ete buddhaṃ upāgamiṃsu upasaṅkamiṃsu payirupāsiṃsu paripucchiṃsu paripañhiṃsūti – ete buddhaṃ upāgacchuṃ.
សម្បន្នចរណំ ឥសិន្តិ ចរណំ វុច្ចតិ សីលាចារនិព្ពត្តិ។ សីលសំវរោបិ ចរណំ, ឥន្ទ្រិយសំវរោបិ ចរណំ, ភោជនេ មត្តញ្ញុតាបិ ចរណំ, ជាគរិយានុយោគោបិ ចរណំ, សត្តបិ សទ្ធម្មា ចរណំ, ចត្តារិបិ ឈានានិ ចរណំ។ សម្បន្នចរណន្តិ សម្បន្នចរណំ សេដ្ឋចរណំ វិសេដ្ឋចរណំ 13 បាមោក្ខចរណំ ឧត្តមចរណំ បវរចរណំ។ ឥសីតិ ឥសិ ភគវា មហន្តំ សីលក្ខន្ធំ ឯសី គវេសី បរិយេសីតិ ឥសិ…បេ.… មហេសក្ខេហិ វា សត្តេហិ ឯសិតោ គវេសិតោ បរិយេសិតោ – ‘‘កហំ ពុទ្ធោ, កហំ ភគវា, កហំ ទេវទេវោ កហំ នរាសភោ’’តិ – ឥសីតិ – សម្បន្នចរណំ ឥសិំ។
Sampannacaraṇaṃisinti caraṇaṃ vuccati sīlācāranibbatti. Sīlasaṃvaropi caraṇaṃ, indriyasaṃvaropi caraṇaṃ, bhojane mattaññutāpi caraṇaṃ, jāgariyānuyogopi caraṇaṃ, sattapi saddhammā caraṇaṃ, cattāripi jhānāni caraṇaṃ. Sampannacaraṇanti sampannacaraṇaṃ seṭṭhacaraṇaṃ viseṭṭhacaraṇaṃ 14 pāmokkhacaraṇaṃ uttamacaraṇaṃ pavaracaraṇaṃ. Isīti isi bhagavā mahantaṃ sīlakkhandhaṃ esī gavesī pariyesīti isi…pe… mahesakkhehi vā sattehi esito gavesito pariyesito – ‘‘kahaṃ buddho, kahaṃ bhagavā, kahaṃ devadevo kahaṃ narāsabho’’ti – isīti – sampannacaraṇaṃ isiṃ.
បុច្ឆន្តា និបុណេ បញ្ហេតិ។ បុច្ឆន្តាតិ បុច្ឆន្តា យាចន្តា អជ្ឈេសន្តា បសាទេន្តា។ និបុណេ បញ្ហេតិ គម្ភីរេ ទុទ្ទសេ ទុរនុពោធេ សន្តេ បណីតេ អតក្កាវចរេ និបុណេ បណ្ឌិតវេទនីយេ បញ្ហេតិ – បុច្ឆន្តា និបុណេ បញ្ហេ។
Pucchantā nipuṇe pañheti. Pucchantāti pucchantā yācantā ajjhesantā pasādentā. Nipuṇe pañheti gambhīre duddase duranubodhe sante paṇīte atakkāvacare nipuṇe paṇḍitavedanīye pañheti – pucchantā nipuṇe pañhe.
ពុទ្ធសេដ្ឋំ ឧបាគមុន្តិ។ ពុទ្ធោតិ យោ សោ ភគវា…បេ.… សច្ឆិកា បញ្ញត្តិ, យទិទំ ពុទ្ធោតិ។ សេដ្ឋន្តិ អគ្គំ សេដ្ឋំ វិសេដ្ឋំ បាមោក្ខំ ឧត្តមំ បវរំ ពុទ្ធំ ឧបាគមុំ ឧបាគមិំសុ ឧបសង្កមិំសុ បយិរុបាសិំសុ បរិបុច្ឆិំសុ បរិបញ្ហិំសូតិ – ពុទ្ធសេដ្ឋំ ឧបាគមុំ។ តេនេតំ វុច្ចតិ –
Buddhaseṭṭhaṃ upāgamunti. Buddhoti yo so bhagavā…pe… sacchikā paññatti, yadidaṃ buddhoti. Seṭṭhanti aggaṃ seṭṭhaṃ viseṭṭhaṃ pāmokkhaṃ uttamaṃ pavaraṃ buddhaṃ upāgamuṃ upāgamiṃsu upasaṅkamiṃsu payirupāsiṃsu paripucchiṃsu paripañhiṃsūti – buddhaseṭṭhaṃ upāgamuṃ. Tenetaṃ vuccati –
‘‘ឯតេ ពុទ្ធំ ឧបាគច្ឆុំ, សម្បន្នចរណំ ឥសិំ;
‘‘Ete buddhaṃ upāgacchuṃ, sampannacaraṇaṃ isiṃ;
បុច្ឆន្តា និបុណេ បញ្ហេ, ពុទ្ធសេដ្ឋំ ឧបាគមុ’’ន្តិ។
Pucchantā nipuṇe pañhe, buddhaseṭṭhaṃ upāgamu’’nti.
៩៨.
98.
តេសំ ពុទ្ធោ បព្យាកាសិ, បញ្ហំ បុដ្ឋោ យថាតថំ;
Tesaṃ buddho pabyākāsi, pañhaṃ puṭṭho yathātathaṃ;
បញ្ហានំ វេយ្យាករណេន, តោសេសិ ព្រាហ្មណេ មុនិ។
Pañhānaṃ veyyākaraṇena, tosesi brāhmaṇe muni.
តេសំ ពុទ្ធោ បព្យាកាសីតិ។ តេសន្តិ សោឡសានំ បារាយនិយានំ ព្រាហ្មណានំ។ ពុទ្ធោតិ យោ សោ ភគវា…បេ.… សច្ឆិកា បញ្ញត្តិ, យទិទំ ពុទ្ធោតិ។ បព្យាកាសីតិ តេសំ ពុទ្ធោ បព្យាកាសិ អាចិក្ខិ ទេសេសិ បញ្ញបេសិ បដ្ឋបេសិ វិវរិ វិភជិ ឧត្តានីអកាសិ បកាសេសីតិ – តេសំ ពុទ្ធោ បព្យាកាសិ។
Tesaṃ buddho pabyākāsīti. Tesanti soḷasānaṃ pārāyaniyānaṃ brāhmaṇānaṃ. Buddhoti yo so bhagavā…pe… sacchikā paññatti, yadidaṃ buddhoti. Pabyākāsīti tesaṃ buddho pabyākāsi ācikkhi desesi paññapesi paṭṭhapesi vivari vibhaji uttānīakāsi pakāsesīti – tesaṃ buddho pabyākāsi.
បញ្ហំ បុដ្ឋោ យថាតថន្តិ។ បញ្ហំ បុដ្ឋោតិ បញ្ហំ បុដ្ឋោ បុច្ឆិតោ យាចិតោ អជ្ឈេសិតោ បសាទិតោ។ យថាតថន្តិ យថា អាចិក្ខិតព្ពំ តថា អាចិក្ខិ , យថា ទេសិតព្ពំ តថា ទេសេសិ, យថា បញ្ញបេតព្ពំ តថា បញ្ញបេសិ, យថា បដ្ឋបេតព្ពំ តថា បដ្ឋបេសិ, យថា វិវរិតព្ពំ តថា វិវរិ , យថា វិភជិតព្ពំ តថា វិភជិ, យថា ឧត្តានីកាតព្ពំ តថា ឧត្តានីអកាសិ, យថា បកាសិតព្ពំ តថា បកាសេសីតិ – បញ្ហំ បុដ្ឋោ យថាតថំ។
Pañhaṃ puṭṭho yathātathanti. Pañhaṃ puṭṭhoti pañhaṃ puṭṭho pucchito yācito ajjhesito pasādito. Yathātathanti yathā ācikkhitabbaṃ tathā ācikkhi , yathā desitabbaṃ tathā desesi, yathā paññapetabbaṃ tathā paññapesi, yathā paṭṭhapetabbaṃ tathā paṭṭhapesi, yathā vivaritabbaṃ tathā vivari , yathā vibhajitabbaṃ tathā vibhaji, yathā uttānīkātabbaṃ tathā uttānīakāsi, yathā pakāsitabbaṃ tathā pakāsesīti – pañhaṃ puṭṭho yathātathaṃ.
បញ្ហានំ វេយ្យាករណេនាតិ បញ្ហានំ វេយ្យាករណេន អាចិក្ខនេន ទេសនេន បញ្ញបនេន បដ្ឋបនេន វិវរណេន វិភជនេន ឧត្តានីកម្មេន បកាសនេនាតិ – បញ្ហានំ វេយ្យាករណេន។
Pañhānaṃ veyyākaraṇenāti pañhānaṃ veyyākaraṇena ācikkhanena desanena paññapanena paṭṭhapanena vivaraṇena vibhajanena uttānīkammena pakāsanenāti – pañhānaṃ veyyākaraṇena.
តោសេសិ ព្រាហ្មណេ មុនីតិ។ តោសេសីតិ តោសេសិ វិតោសេសិ បសាទេសិ អារាធេសិ អត្តមនេ អកាសិ។ ព្រាហ្មណេតិ សោឡស បារាយនិយេ ព្រាហ្មណេ។ មុនីតិ មោនំ វុច្ចតិ ញាណំ…បេ.… សង្គជាលមតិច្ច សោ មុនីតិ – តោសេសិ ព្រាហ្មណេ មុនិ។ តេនេតំ វុច្ចតិ –
Tosesi brāhmaṇe munīti. Tosesīti tosesi vitosesi pasādesi ārādhesi attamane akāsi. Brāhmaṇeti soḷasa pārāyaniye brāhmaṇe. Munīti monaṃ vuccati ñāṇaṃ…pe… saṅgajālamaticca so munīti – tosesi brāhmaṇe muni. Tenetaṃ vuccati –
‘‘តេសំ ពុទ្ធោ បព្យាកាសិ, បញ្ហំ បុដ្ឋោ យថាតថំ;
‘‘Tesaṃ buddho pabyākāsi, pañhaṃ puṭṭho yathātathaṃ;
បញ្ហានំ វេយ្យាករណេន, តោសេសិ ព្រាហ្មណេ មុនី’’តិ។
Pañhānaṃ veyyākaraṇena, tosesi brāhmaṇe munī’’ti.
៩៩.
99.
តេ តោសិតា ចក្ខុមតា, ពុទ្ធេនាទិច្ចពន្ធុនា;
Te tositā cakkhumatā, buddhenādiccabandhunā;
ព្រហ្មចរិយមចរិំសុ, វរបញ្ញស្ស សន្តិកេ។
Brahmacariyamacariṃsu, varapaññassa santike.
តេ តោសិតា ចក្ខុមតាតិ។ តេតិ សោឡស បារាយនិយា ព្រាហ្មណា។ តោសិតាតិ តោសិតា វិតោសិតា បសាទិតា អារាធិតា អត្តមនា កតាតិ – តេ តោសិតា។ ចក្ខុមតាតិ ភគវា បញ្ចហិ ចក្ខូហិ ចក្ខុមា – មំសចក្ខុនាបិ ចក្ខុមា, ទិព្ពចក្ខុនាបិ ចក្ខុមា, បញ្ញាចក្ខុនាបិ ចក្ខុមា, ពុទ្ធចក្ខុនាបិ ចក្ខុមា, សមន្តចក្ខុនាបិ ចក្ខុមា។ កថំ ភគវា មំសចក្ខុនាបិ ចក្ខុមា…បេ.… ឯវំ ភគវា សមន្តចក្ខុនាបិ ចក្ខុមាតិ – តេ តោសិតា ចក្ខុមតា។
Te tositā cakkhumatāti. Teti soḷasa pārāyaniyā brāhmaṇā. Tositāti tositā vitositā pasāditā ārādhitā attamanā katāti – te tositā. Cakkhumatāti bhagavā pañcahi cakkhūhi cakkhumā – maṃsacakkhunāpi cakkhumā, dibbacakkhunāpi cakkhumā, paññācakkhunāpi cakkhumā, buddhacakkhunāpi cakkhumā, samantacakkhunāpi cakkhumā. Kathaṃ bhagavā maṃsacakkhunāpi cakkhumā…pe… evaṃ bhagavā samantacakkhunāpi cakkhumāti – te tositā cakkhumatā.
ពុទ្ធេនាទិច្ចពន្ធុនាតិ។ ពុទ្ធោតិ យោ សោ ភគវា…បេ.… សច្ឆិកា បញ្ញត្តិ, យទិទំ ពុទ្ធោតិ។ អាទិច្ចពន្ធុនាតិ អាទិច្ចោ វុច្ចតិ សូរិយោ។ សោ គោតមោ គោត្តេន, ភគវាបិ គោតមោ គោត្តេន, ភគវា សូរិយស្ស គោត្តញាតកោ គោត្តពន្ធុ។ តស្មា ពុទ្ធោ អាទិច្ចពន្ធូតិ – ពុទ្ធេនាទិច្ចពន្ធុនា។
Buddhenādiccabandhunāti. Buddhoti yo so bhagavā…pe… sacchikā paññatti, yadidaṃ buddhoti. Ādiccabandhunāti ādicco vuccati sūriyo. So gotamo gottena, bhagavāpi gotamo gottena, bhagavā sūriyassa gottañātako gottabandhu. Tasmā buddho ādiccabandhūti – buddhenādiccabandhunā.
ព្រហ្មចរិយមចរិំសូតិ ព្រហ្មចរិយំ វុច្ចតិ អសទ្ធម្មសមាបត្តិយា អារតិ វិរតិ បដិវិរតិ វេរមណី វិរមណំ អកិរិយា អករណំ អនជ្ឈាបត្តិ វេលាអនតិក្កមោ សេតុឃាតោ។ អបិ ច, និប្បរិយាយវសេន ព្រហ្មចរិយំ វុច្ចតិ អរិយោ អដ្ឋង្គិកោ មគ្គោ, សេយ្យថិទំ – សម្មាទិដ្ឋិ, សម្មាសង្កប្បោ, សម្មាវាចា, សម្មាកម្មន្តោ, សម្មាអាជីវោ, សម្មាវាយាមោ, សម្មាសតិ, សម្មាសមាធិ។ ព្រហ្មចរិយមចរិំសូតិ ព្រហ្មចរិយំ ចរិំសុ អចរិំសុ សមាទាយ វត្តិំសូតិ – ព្រហ្មចរិយមចរិំសុ។
Brahmacariyamacariṃsūti brahmacariyaṃ vuccati asaddhammasamāpattiyā ārati virati paṭivirati veramaṇī viramaṇaṃ akiriyā akaraṇaṃ anajjhāpatti velāanatikkamo setughāto. Api ca, nippariyāyavasena brahmacariyaṃ vuccati ariyo aṭṭhaṅgiko maggo, seyyathidaṃ – sammādiṭṭhi, sammāsaṅkappo, sammāvācā, sammākammanto, sammāājīvo, sammāvāyāmo, sammāsati, sammāsamādhi. Brahmacariyamacariṃsūti brahmacariyaṃ cariṃsu acariṃsu samādāya vattiṃsūti – brahmacariyamacariṃsu.
វរបញ្ញស្ស សន្តិកេតិ វរបញ្ញស្ស អគ្គបញ្ញស្ស សេដ្ឋបញ្ញស្ស វិសេដ្ឋបញ្ញស្ស បាមោក្ខបញ្ញស្ស ឧត្តមបញ្ញស្ស បវរបញ្ញស្ស។ សន្តិកេតិ សន្តិកេ សាមន្តា អាសន្នេ អវិទូរេ ឧបកដ្ឋេតិ – វរបញ្ញស្ស សន្តិកេ។ តេនេតំ វុច្ចតិ –
Varapaññassa santiketi varapaññassa aggapaññassa seṭṭhapaññassa viseṭṭhapaññassa pāmokkhapaññassa uttamapaññassa pavarapaññassa. Santiketi santike sāmantā āsanne avidūre upakaṭṭheti – varapaññassa santike. Tenetaṃ vuccati –
‘‘តេ តោសិតា ចក្ខុមតា, ពុទ្ធេនាទិច្ចពន្ធុនា;
‘‘Te tositā cakkhumatā, buddhenādiccabandhunā;
ព្រហ្មចរិយមចរិំសុ, វរបញ្ញស្ស សន្តិកេ’’តិ។
Brahmacariyamacariṃsu, varapaññassa santike’’ti.
១០០.
100.
ឯកមេកស្ស បញ្ហស្ស, យថា ពុទ្ធេន ទេសិតំ;
Ekamekassa pañhassa, yathā buddhena desitaṃ;
តថា យោ បដិបជ្ជេយ្យ, គច្ឆេ បារំ អបារតោ។
Tathāyo paṭipajjeyya, gacche pāraṃ apārato.
ឯកមេកស្ស បញ្ហស្សាតិ ឯកមេកស្ស អជិតបញ្ហស្ស, ឯកមេកស្ស តិស្សមេត្តេយ្យបញ្ហស្ស…បេ.… ឯកមេកស្ស បិង្គិយបញ្ហស្សាតិ – ឯកមេកស្ស បញ្ហស្ស។
Ekamekassa pañhassāti ekamekassa ajitapañhassa, ekamekassa tissametteyyapañhassa…pe… ekamekassa piṅgiyapañhassāti – ekamekassa pañhassa.
យថា ពុទ្ធេន ទេសិតន្តិ។ ពុទ្ធោតិ យោ សោ ភគវា សយម្ភូ…បេ.… សច្ឆិកា បញ្ញត្តិ, យទិទំ ពុទ្ធោតិ។ យថា ពុទ្ធេន ទេសិតន្តិ យថា ពុទ្ធេន អាចិក្ខិតំ ទេសិតំ បញ្ញបិតំ បដ្ឋបិតំ វិវរិតំ វិភជិតំ 15 ឧត្តានីកតំ បកាសិតន្តិ – យថា ពុទ្ធេន ទេសិតំ។
Yathā buddhena desitanti. Buddhoti yo so bhagavā sayambhū…pe… sacchikā paññatti, yadidaṃ buddhoti. Yathā buddhena desitanti yathā buddhena ācikkhitaṃ desitaṃ paññapitaṃ paṭṭhapitaṃ vivaritaṃ vibhajitaṃ 16 uttānīkataṃ pakāsitanti – yathā buddhena desitaṃ.
តថា យោ បដិបជ្ជេយ្យាតិ សម្មាបដិបទំ អនុលោមបដិបទំ អបច្ចនីកបដិបទំ អន្វត្ថបដិបទំ ធម្មានុធម្មបដិបទំ បដិបជ្ជេយ្យាតិ – តថា យោ បដិបជ្ជេយ្យ។
Tathā yo paṭipajjeyyāti sammāpaṭipadaṃ anulomapaṭipadaṃ apaccanīkapaṭipadaṃ anvatthapaṭipadaṃ dhammānudhammapaṭipadaṃ paṭipajjeyyāti – tathā yo paṭipajjeyya.
គច្ឆេ បារំ អបារតោតិ បារំ វុច្ចតិ អមតំ និព្ពានំ…បេ.… និរោធោ និព្ពានំ; អបារំ វុច្ចន្តិ កិលេសា ច ខន្ធា ច អភិសង្ខារា ច។ គច្ឆេ បារំ អបារតោតិ អបារតោ បារំ គច្ឆេយ្យ, បារំ អធិគច្ឆេយ្យ, បារំ ផស្សេយ្យ, បារំ សច្ឆិករេយ្យាតិ – គច្ឆេ បារំ អបារតោ។ តេនេតំ វុច្ចតិ –
Gacche pāraṃ apāratoti pāraṃ vuccati amataṃ nibbānaṃ…pe… nirodho nibbānaṃ; apāraṃ vuccanti kilesā ca khandhā ca abhisaṅkhārā ca. Gacche pāraṃ apāratoti apārato pāraṃ gaccheyya, pāraṃ adhigaccheyya, pāraṃ phasseyya, pāraṃ sacchikareyyāti – gacche pāraṃ apārato. Tenetaṃ vuccati –
‘‘ឯកមេកស្ស បញ្ហស្ស, យថា ពុទ្ធេន ទេសិតំ;
‘‘Ekamekassa pañhassa, yathā buddhena desitaṃ;
តថា យោ បដិបជ្ជេយ្យ, គច្ឆេ បារំ អបារតោ’’តិ។
Tathā yo paṭipajjeyya, gacche pāraṃ apārato’’ti.
១០១.
101.
អបារា បារំ គច្ឆេយ្យ, ភាវេន្តោ មគ្គមុត្តមំ;
Apārā pāraṃ gaccheyya, bhāvento maggamuttamaṃ;
មគ្គោ សោ បារំ គមនាយ, តស្មា បារាយនំ ឥតិ។
Maggoso pāraṃ gamanāya, tasmā pārāyanaṃ iti.
អបារា បារំ គច្ឆេយ្យាតិ អបារំ វុច្ចន្តិ កិលេសា ច ខន្ធា ច អភិសង្ខារា ច; បារំ វុច្ចតិ អមតំ និព្ពានំ…បេ.… តណ្ហក្ខយោ វិរាគោ និរោធោ និព្ពានំ។ អបារា បារំ គច្ឆេយ្យាតិ អបារា បារំ គច្ឆេយ្យ, បារំ អធិគច្ឆេយ្យ, បារំ ផស្សេយ្យ, បារំ សច្ឆិករេយ្យាតិ – អបារា បារំ គច្ឆេយ្យ។
Apārā pāraṃ gaccheyyāti apāraṃ vuccanti kilesā ca khandhā ca abhisaṅkhārā ca; pāraṃ vuccati amataṃ nibbānaṃ…pe… taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānaṃ. Apārā pāraṃ gaccheyyāti apārā pāraṃ gaccheyya, pāraṃ adhigaccheyya, pāraṃ phasseyya, pāraṃ sacchikareyyāti – apārā pāraṃ gaccheyya.
ភាវេន្តោ មគ្គមុត្តមន្តិ មគ្គមុត្តមំ វុច្ចតិ អរិយោ អដ្ឋង្គិកោ មគ្គោ, សេយ្យថិទំ – សម្មាទិដ្ឋិ…បេ.… សម្មាសមាធិ។ មគ្គមុត្តមន្តិ មគ្គំ អគ្គំ សេដ្ឋំ វិសេដ្ឋំ បាមោក្ខំ ឧត្តមំ បវរំ។ ភាវេន្តោតិ ភាវេន្តោ អាសេវន្តោ ពហុលីករោន្តោតិ – ភាវេន្តោ មគ្គមុត្តមំ។
Bhāvento maggamuttamanti maggamuttamaṃ vuccati ariyo aṭṭhaṅgiko maggo, seyyathidaṃ – sammādiṭṭhi…pe… sammāsamādhi. Maggamuttamanti maggaṃ aggaṃ seṭṭhaṃ viseṭṭhaṃ pāmokkhaṃ uttamaṃ pavaraṃ. Bhāventoti bhāvento āsevanto bahulīkarontoti – bhāvento maggamuttamaṃ.
មគ្គោ សោ បារំ គមនាយាតិ –
Maggo so pāraṃ gamanāyāti –
បារំ គមនាយាតិ បារំ គមនាយ បារំ សម្បាបនាយ បារំ សមនុបាបនាយ ជរាមរណស្ស តរណាយាតិ – មគ្គោ សោ បារំ គមនាយ។
Pāraṃ gamanāyāti pāraṃ gamanāya pāraṃ sampāpanāya pāraṃ samanupāpanāya jarāmaraṇassa taraṇāyāti – maggo so pāraṃ gamanāya.
តស្មា បារាយនំ ឥតីតិ។ តស្មាតិ តស្មា តំការណា តំហេតុ តប្បច្ចយា តំនិទានា។ បារំ វុច្ចតិ អមតំ និព្ពានំ…បេ.… និរោធោ និព្ពានំ។ អយនំ វុច្ចតិ មគ្គោ។ ឥតីតិ បទសន្ធិ…បេ.… បទានុបុព្ពតាបេតំ ឥតីតិ – តស្មា បារាយនំ ឥតិ។ តេនេតំ វុច្ចតិ –
Tasmā pārāyanaṃ itīti. Tasmāti tasmā taṃkāraṇā taṃhetu tappaccayā taṃnidānā. Pāraṃ vuccati amataṃ nibbānaṃ…pe… nirodho nibbānaṃ. Ayanaṃ vuccati maggo. Itīti padasandhi…pe… padānupubbatāpetaṃ itīti – tasmā pārāyanaṃ iti. Tenetaṃ vuccati –
‘‘អបារា បារំ គច្ឆេយ្យ, ភាវេន្តោ មគ្គមុត្តមំ;
‘‘Apārā pāraṃ gaccheyya, bhāvento maggamuttamaṃ;
មគ្គោ សោ បារំ គមនាយ, តស្មា បារាយនំ ឥតី’’តិ។
Maggo so pāraṃ gamanāya, tasmā pārāyanaṃ itī’’ti.
បារាយនត្ថុតិគាថានិទ្ទេសោ សត្តរសមោ។
Pārāyanatthutigāthāniddeso sattarasamo.
Footnotes:
Related texts:
អដ្ឋកថា • Aṭṭhakathā / សុត្តបិដក (អដ្ឋកថា) • Suttapiṭaka (aṭṭhakathā) / ខុទ្ទកនិកាយ (អដ្ឋកថា) • Khuddakanikāya (aṭṭhakathā) / ចូឡនិទ្ទេស-អដ្ឋកថា • Cūḷaniddesa-aṭṭhakathā / ១៧. បារាយនត្ថុតិគាថានិទ្ទេសវណ្ណនា • 17. Pārāyanatthutigāthāniddesavaṇṇanā
