| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / សារត្ថទីបនី-ដីកា • Sāratthadīpanī-ṭīkā |
បាលិលេយ្យកគមនកថាវណ្ណនា
Pālileyyakagamanakathāvaṇṇanā
៤៦៧. ធម្មិយា កថាយាតិ សមគ្គវាសេ អានិសំសបដិសំយុត្តាយ ធម្មកថាយ។ អនុបុព្ពេន (ឧទា. អដ្ឋ. ៣៥) ចារិកំ ចរមានោតិ អនុក្កមេន គាមនិគមបដិបាដិយា ចារិកំ ចរមានោ។ យេន បាលិលេយ្យកំ តទវសរីតិ ឯកកោវ យេន បាលិលេយ្យកគាមោ, តំ អវសរិ។ បាលិលេយ្យកគាមវាសិនោបិ បច្ចុគ្គន្ត្វា ភគវតោ ទានំ ទត្វា បាលិលេយ្យកគាមស្ស អវិទូរេ រក្ខិតវនសណ្ឌោ នាម អត្ថិ, តត្ថ ភគវតោ បណ្ណសាលំ កត្វា ‘‘ឯត្ថ ភគវា វសតូ’’តិ យាចិត្វា វាសយិំសុ។ ភទ្ទសាលោតិ បន តត្ថេកោ មនាបោ លដ្ឋិកោ សាលរុក្ខោ។ ភគវា តំ គាមំ ឧបនិស្សាយ វនសណ្ឌេ បណ្ណសាលាយ សមីបេ តស្មិំ រុក្ខមូលេ វិហាសិ។ តេន វុត្តំ ‘‘បាលិលេយ្យកេ វិហរតិ រក្ខិតវនសណ្ឌេ ភទ្ទសាលមូលេ’’តិ។
467.Dhammiyākathāyāti samaggavāse ānisaṃsapaṭisaṃyuttāya dhammakathāya. Anupubbena (udā. aṭṭha. 35) cārikaṃ caramānoti anukkamena gāmanigamapaṭipāṭiyā cārikaṃ caramāno. Yena pālileyyakaṃ tadavasarīti ekakova yena pālileyyakagāmo, taṃ avasari. Pālileyyakagāmavāsinopi paccuggantvā bhagavato dānaṃ datvā pālileyyakagāmassa avidūre rakkhitavanasaṇḍo nāma atthi, tattha bhagavato paṇṇasālaṃ katvā ‘‘ettha bhagavā vasatū’’ti yācitvā vāsayiṃsu. Bhaddasāloti pana tattheko manāpo laṭṭhiko sālarukkho. Bhagavā taṃ gāmaṃ upanissāya vanasaṇḍe paṇṇasālāya samīpe tasmiṃ rukkhamūle vihāsi. Tena vuttaṃ ‘‘pālileyyake viharati rakkhitavanasaṇḍe bhaddasālamūle’’ti.
អថ ខោ ភគវតោ រហោគតស្សាតិអាទិ ភគវតោ វិវេកសុខបច្ចវេក្ខណទស្សនំ។ អាកិណ្ណោ ន ផាសុ វិហាសិន្តិ សម្ពាធប្បត្តោ អាកិណ្ណោ វិហាសិំ។ កិំ បន ភគវតោ សម្ពាធោ អត្ថិ សំសគ្គោ វាតិ? នត្ថិ។ ន ហិ កោចិ ភគវន្តំ អនិច្ឆាយ ឧបសង្កមិតុំ សក្កោតិ។ ទុរាសទា ហិ ពុទ្ធា ភគវន្តោ សព្ពត្ថ ច អនុបលិត្តា, ហិតេសិតាយ បន សត្តេសុ អនុកម្បំ ឧបាទាយ ‘‘មុត្តោ មោចេស្សាមី’’តិ បដិញ្ញានុរូបំ ចតុរោឃនិត្ថរណត្ថំ អដ្ឋន្នំ បរិសានំ អត្តនោ សន្តិកំ កាលេន កាលំ ឧបសង្កមនំ អធិវាសេតិ, សយញ្ច មហាករុណាសមុស្សាហិតោ កាលញ្ញូ ហុត្វា តត្ថ ឧបសង្កមីតិ ឥទំ សព្ពពុទ្ធានំ អាចិណ្ណំ។ នាយមិធ អាកិណ្ណវិហារោ អធិប្បេតោ, ឥធ បន តេហិ កលហការកេហិ កោសម្ពកភិក្ខូហិ សទ្ធិំ ឯកវិហារេ វាសំ វិហាសិ, តទា វិនេតព្ពាភាវតោ អាកិណ្ណវិហារំ កត្វា វុត្តំ ‘‘អហំ ខោ បុព្ពេ អាកិណ្ណោ ន ផាសុ វិហាសិ’’ន្តិ។ តេនេវាហ ‘‘តេហិ កោសម្ពកេហិ ភិក្ខូហិ ភណ្ឌនការកេហី’’តិអាទិ។
Atha kho bhagavato rahogatassātiādi bhagavato vivekasukhapaccavekkhaṇadassanaṃ. Ākiṇṇo na phāsu vihāsinti sambādhappatto ākiṇṇo vihāsiṃ. Kiṃ pana bhagavato sambādho atthi saṃsaggo vāti? Natthi. Na hi koci bhagavantaṃ anicchāya upasaṅkamituṃ sakkoti. Durāsadā hi buddhā bhagavanto sabbattha ca anupalittā, hitesitāya pana sattesu anukampaṃ upādāya ‘‘mutto mocessāmī’’ti paṭiññānurūpaṃ caturoghanittharaṇatthaṃ aṭṭhannaṃ parisānaṃ attano santikaṃ kālena kālaṃ upasaṅkamanaṃ adhivāseti, sayañca mahākaruṇāsamussāhito kālaññū hutvā tattha upasaṅkamīti idaṃ sabbabuddhānaṃ āciṇṇaṃ. Nāyamidha ākiṇṇavihāro adhippeto, idha pana tehi kalahakārakehi kosambakabhikkhūhi saddhiṃ ekavihāre vāsaṃ vihāsi, tadā vinetabbābhāvato ākiṇṇavihāraṃ katvā vuttaṃ ‘‘ahaṃ kho pubbe ākiṇṇo na phāsu vihāsi’’nti. Tenevāha ‘‘tehi kosambakehi bhikkhūhi bhaṇḍanakārakehī’’tiādi.
ទហរបោតកេហីតិ ទហរេហិ ហត្ថិបោតកេហិ, យេ ភិង្កាតិបិ វុច្ចន្តិ។ តេហីតិ ហត្ថិអាទីហិ។ កទ្ទមោទកានីតិ កទ្ទមមិស្សានិ ឧទកានិ។ ឱគាហាតិ ឯត្ថ ‘‘ឱគាហ’’ន្តិបិ បាឡិ។ អស្សាតិ ហត្ថិនាគស្ស។ ឧបនិឃំសន្តិយោតិ ឃដ្ដេន្តិយោ។ ឧបនិឃំសិយមានោបិ អត្តនោ ឧឡារភាវេន ន កុជ្ឈតិ, តេន តា ឃំសន្តិយេវ។ វូបកដ្ឋោតិ វូបកដ្ឋោ ទូរីភូតោ។
Daharapotakehīti daharehi hatthipotakehi, ye bhiṅkātipi vuccanti. Tehīti hatthiādīhi. Kaddamodakānīti kaddamamissāni udakāni. Ogāhāti ettha ‘‘ogāha’’ntipi pāḷi. Assāti hatthināgassa. Upanighaṃsantiyoti ghaṭṭentiyo. Upanighaṃsiyamānopi attano uḷārabhāvena na kujjhati, tena tā ghaṃsantiyeva. Vūpakaṭṭhoti vūpakaṭṭho dūrībhūto.
យូថាតិ ហត្ថិឃដាយ។ យេន ភគវា តេនុបសង្កមីតិ សោ កិរ ហត្ថិនាគោ យូថវាសេ ឧក្កណ្ឋិតោ តំ វនសណ្ឌំ បវិដ្ឋោ។ តត្ថ ភគវន្តំ ទិស្វា ឃដសហស្សេន និព្ពាបិតសន្តាបោ វិយ និព្ពុតោ ហុត្វា បសន្នចិត្តោ ភគវតោ សន្តិកេ អដ្ឋាសិ, តតោ បដ្ឋាយ វត្តសីសេ ឋត្វា ភទ្ទសាលស្ស បណ្ណសាលាយ ច សមន្តតោ អប្បហរិតំ កត្វា សាខាភង្គេន សម្មជ្ជតិ, ភគវតោ មុខធោវនំ ទេតិ, នហានោទកំ អាហរតិ, ទន្តកដ្ឋំ ទេតិ, អរញ្ញតោ មធុរានិ ផលាផលានិ អាហរិត្វា សត្ថុ ឧបនេតិ។ សត្ថា តានិ បរិភុញ្ជតិ។ តេន វុត្តំ ‘‘សោណ្ឌាយ ភគវតោ បានីយំ បរិភោជនីយំ ឧបដ្ឋាបេតី’’តិអាទិ។ សោ កិរ សោណ្ឌាយ ទារូនិ អាហរិត្វា អញ្ញមញ្ញំ ឃំសិត្វា អគ្គិំ ឧដ្ឋាបេត្វា ទារូនិ ជាលាបេត្វា តត្ថ បាសាណខណ្ឌានិ តាបេត្វា តានិ ទណ្ឌកេហិ វដ្ដេត្វា សោណ្ឌិយំ ខិបិត្វា ឧទកស្ស តត្តភាវំ ញត្វា ភគវតោ សន្តិកំ ឧបគន្ត្វា តិដ្ឋតិ។ ភគវា ‘‘ហត្ថិនាគោ មម នហានំ ឥច្ឆតី’’តិ តត្ថ គន្ត្វា នហានកិច្ចំ ករោតិ។ បានីយេបិ ឯសេវ នយោ។ តស្មិំ បន សីតលេ ជាតេ ឧបសង្កមតិ។ តំ សន្ធាយ វុត្តំ ‘‘សោណ្ឌាយ ភគវតោ បានីយំ បរិភោជនីយំ ឧបដ្ឋាបេតី’’តិ។
Yūthāti hatthighaṭāya. Yena bhagavā tenupasaṅkamīti so kira hatthināgo yūthavāse ukkaṇṭhito taṃ vanasaṇḍaṃ paviṭṭho. Tattha bhagavantaṃ disvā ghaṭasahassena nibbāpitasantāpo viya nibbuto hutvā pasannacitto bhagavato santike aṭṭhāsi, tato paṭṭhāya vattasīse ṭhatvā bhaddasālassa paṇṇasālāya ca samantato appaharitaṃ katvā sākhābhaṅgena sammajjati, bhagavato mukhadhovanaṃ deti, nahānodakaṃ āharati, dantakaṭṭhaṃ deti, araññato madhurāni phalāphalāni āharitvā satthu upaneti. Satthā tāni paribhuñjati. Tena vuttaṃ ‘‘soṇḍāya bhagavato pānīyaṃ paribhojanīyaṃ upaṭṭhāpetī’’tiādi. So kira soṇḍāya dārūni āharitvā aññamaññaṃ ghaṃsitvā aggiṃ uṭṭhāpetvā dārūni jālāpetvā tattha pāsāṇakhaṇḍāni tāpetvā tāni daṇḍakehi vaṭṭetvā soṇḍiyaṃ khipitvā udakassa tattabhāvaṃ ñatvā bhagavato santikaṃ upagantvā tiṭṭhati. Bhagavā ‘‘hatthināgo mama nahānaṃ icchatī’’ti tattha gantvā nahānakiccaṃ karoti. Pānīyepi eseva nayo. Tasmiṃ pana sītale jāte upasaṅkamati. Taṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘soṇḍāya bhagavato pānīyaṃ paribhojanīyaṃ upaṭṭhāpetī’’ti.
អត្តនោ ច បវិវេកំ វិទិត្វាតិ កេហិចិ អនាកិណ្ណភាវលទ្ធំ កាយវិវេកំ ជានិត្វា។ ឥតរេ បន វិវេកា ភគវតោ សព្ពកាលំ វិជ្ជន្តិយេវ។ ឥមំ ឧទានំ ឧទានេសីតិ ឥមំ អត្តនោ ហត្ថិនាគស្ស ច វិវេកាភិរតិយា សមានជ្ឈាសយភាវទីបនំ ឧទានំ ឧទានេសិ។
Attano ca pavivekaṃ viditvāti kehici anākiṇṇabhāvaladdhaṃ kāyavivekaṃ jānitvā. Itare pana vivekā bhagavato sabbakālaṃ vijjantiyeva. Imaṃ udānaṃ udānesīti imaṃ attano hatthināgassa ca vivekābhiratiyā samānajjhāsayabhāvadīpanaṃ udānaṃ udānesi.
គាថាយ បន ឯវមត្ថយោជនា វេទិតព្ពា (ឧទា. អដ្ឋ. ៣៥) – ឯតំ ឦសាទន្តស្ស រថឦសាសទិសទន្តស្ស ហត្ថិនាគស្ស ចិត្តំ នាគេន ពុទ្ធនាគស្ស ចិត្តេន សមេតិ សំសន្ទតិ។ កថំ សមេតិ ចេ? យទេកោ រមតី វនេ, យស្មា ពុទ្ធនាគោ ‘‘អហំ ខោ បុព្ពេ អាកិណ្ណោ វិហាសិ’’ន្តិ បុរិមំ អាកិណ្ណវិហារំ ជិគុច្ឆិត្វា វិវេកំ ឧបព្រូហយមានោ ឥទានិ យថា ឯកោ អទុតិយោ វនេ អរញ្ញេ រមតិ អភិរមតិ, ឯវំ អយម្បិ ហត្ថិនាគោ បុព្ពេ អត្តនោ ហត្ថិអាទីហិ អាកិណ្ណវិហារំ ជិគុច្ឆិត្វា ឥទានិ ឯកោ អសហាយោ វនេ ឯកវិហារំ រមតិ អភិនន្ទតិ, តស្មាស្ស ចិត្តំ នាគេន សមេតិ, តស្ស ចិត្តេន សមេតីតិ កត្វា ឯកីភាវរតិយា ឯកសទិសំ ហោតីតិ អត្ថោ។
Gāthāya pana evamatthayojanā veditabbā (udā. aṭṭha. 35) – etaṃ īsādantassa rathaīsāsadisadantassa hatthināgassa cittaṃ nāgena buddhanāgassa cittena sameti saṃsandati. Kathaṃ sameti ce? Yadeko ramatī vane, yasmā buddhanāgo ‘‘ahaṃ kho pubbe ākiṇṇo vihāsi’’nti purimaṃ ākiṇṇavihāraṃ jigucchitvā vivekaṃ upabrūhayamāno idāni yathā eko adutiyo vane araññe ramati abhiramati, evaṃ ayampi hatthināgo pubbe attano hatthiādīhi ākiṇṇavihāraṃ jigucchitvā idāni eko asahāyo vane ekavihāraṃ ramati abhinandati, tasmāssa cittaṃ nāgena sameti, tassa cittena sametīti katvā ekībhāvaratiyā ekasadisaṃ hotīti attho.
បាលិលេយ្យកគមនកថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Pālileyyakagamanakathāvaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / វិនយបិដក • Vinayapiṭaka / មហាវគ្គបាឡិ • Mahāvaggapāḷi / ២៧៥. បាលិលេយ្យកគមនកថា • 275. Pālileyyakagamanakathā
អដ្ឋកថា • Aṭṭhakathā / វិនយបិដក (អដ្ឋកថា) • Vinayapiṭaka (aṭṭhakathā) / មហាវគ្គ-អដ្ឋកថា • Mahāvagga-aṭṭhakathā / បាលិលេយ្យកគមនកថា • Pālileyyakagamanakathā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / វជិរពុទ្ធិ-ដីកា • Vajirabuddhi-ṭīkā / បាលិលេយ្យកគមនកថាវណ្ណនា • Pālileyyakagamanakathāvaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / វិមតិវិនោទនី-ដីកា • Vimativinodanī-ṭīkā / បាលិលេយ្យកគមនកថាវណ្ណនា • Pālileyyakagamanakathāvaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / បាចិត្យាទិយោជនាបាឡិ • Pācityādiyojanāpāḷi / ២៧៥. បាលិលេយ្យកគមនកថា • 275. Pālileyyakagamanakathā
