| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / មជ្ឈិមនិកាយ (អដ្ឋកថា) • Majjhimanikāya (aṭṭhakathā) |
៩. មហាអស្សបុរសុត្តវណ្ណនា
9. Mahāassapurasuttavaṇṇanā
៤១៥. ឯវំ មេ សុតន្តិ មហាអស្សបុរសុត្តំ។ តត្ថ អង្គេសូតិ អង្គា នាម ជានបទិនោ រាជកុមារា, តេសំ និវាសោ ឯកោបិ ជនបទោ រុឡ្ហីសទ្ទេន ‘‘អង្គា’’តិ វុច្ចតិ, តស្មិំ អង្គេសុ ជនបទេ។ អស្សបុរំ នាម អង្គានំ និគមោតិ អស្សបុរន្តិ នគរនាមេន លទ្ធវោហារោ អង្គានំ ជនបទស្ស ឯកោ និគមោ, តំ គោចរគាមំ កត្វា វិហរតីតិ អត្ថោ។ ភគវា ឯតទវោចាតិ ឯតំ ‘‘សមណា សមណាតិ វោ, ភិក្ខវេ, ជនោ សញ្ជានាតី’’តិអាទិវចនមវោច។
415.Evaṃme sutanti mahāassapurasuttaṃ. Tattha aṅgesūti aṅgā nāma jānapadino rājakumārā, tesaṃ nivāso ekopi janapado ruḷhīsaddena ‘‘aṅgā’’ti vuccati, tasmiṃ aṅgesu janapade. Assapuraṃ nāma aṅgānaṃ nigamoti assapuranti nagaranāmena laddhavohāro aṅgānaṃ janapadassa eko nigamo, taṃ gocaragāmaṃ katvā viharatīti attho. Bhagavā etadavocāti etaṃ ‘‘samaṇā samaṇāti vo, bhikkhave, jano sañjānātī’’tiādivacanamavoca.
កស្មា បន ឯវំ អវោចាតិ។ តស្មិំ កិរ និគមេ មនុស្សា សទ្ធា បសន្នា ពុទ្ធមាមកា ធម្មមាមកា សង្ឃមាមកា, តទហុបព្ពជិតសាមណេរម្បិ វស្សសតិកត្ថេរសទិសំ កត្វា បសំសន្តិ; បុព្ពណ្ហសមយំ ភិក្ខុសង្ឃំ បិណ្ឌាយ បវិសន្តំ ទិស្វា ពីជនង្គលាទីនិ គហេត្វា ខេត្តំ គច្ឆន្តាបិ, ផរសុអាទីនិ គហេត្វា អរញ្ញំ បវិសន្តាបិ តានិ ឧបករណានិ និក្ខិបិត្វា ភិក្ខុសង្ឃស្ស និសីទនដ្ឋានំ អាសនសាលំ វា មណ្ឌបំ វា រុក្ខមូលំ វា សម្មជ្ជិត្វា អាសនានិ បញ្ញបេត្វា អរជបានីយំ បច្ចុបដ្ឋាបេត្វា ភិក្ខុសង្ឃំ និសីទាបេត្វា យាគុខជ្ជកាទីនិ ទត្វា កតភត្តកិច្ចំ ភិក្ខុសង្ឃំ ឧយ្យោជេត្វា តតោ តានិ ឧបករណានិ អាទាយ ខេត្តំ វា អរញ្ញំ វា គន្ត្វា អត្តនោ កម្មានិ ករោន្តិ, កម្មន្តដ្ឋានេបិ នេសំ អញ្ញា កថា នាម នត្ថិ។ ចត្តារោ មគ្គដ្ឋា ចត្តារោ ផលដ្ឋាតិ អដ្ឋ បុគ្គលា អរិយសង្ឃោ នាម; តេ ‘‘ឯវរូបេន សីលេន, ឯវរូបេន អាចារេន, ឯវរូបាយ បដិបត្តិយា សមន្នាគតា លជ្ជិនោ បេសលា ឧឡារគុណា’’តិ ភិក្ខុសង្ឃស្សេវ វណ្ណំ កថេន្តិ។ កម្មន្តដ្ឋានតោ អាគន្ត្វា ភុត្តសាយមាសា ឃរទ្វារេ និសិន្នាបិ, សយនិឃរំ បវិសិត្វា និសិន្នាបិ ភិក្ខុសង្ឃស្សេវ វណ្ណំ កថេន្តិ។ ភគវា តេសំ មនុស្សានំ និបច្ចការំ ទិស្វា ភិក្ខុសង្ឃំ បិណ្ឌបាតាបចាយនេ និយោជេត្វា ឯតទវោច។
Kasmā pana evaṃ avocāti. Tasmiṃ kira nigame manussā saddhā pasannā buddhamāmakā dhammamāmakā saṅghamāmakā, tadahupabbajitasāmaṇerampi vassasatikattherasadisaṃ katvā pasaṃsanti; pubbaṇhasamayaṃ bhikkhusaṅghaṃ piṇḍāya pavisantaṃ disvā bījanaṅgalādīni gahetvā khettaṃ gacchantāpi, pharasuādīni gahetvā araññaṃ pavisantāpi tāni upakaraṇāni nikkhipitvā bhikkhusaṅghassa nisīdanaṭṭhānaṃ āsanasālaṃ vā maṇḍapaṃ vā rukkhamūlaṃ vā sammajjitvā āsanāni paññapetvā arajapānīyaṃ paccupaṭṭhāpetvā bhikkhusaṅghaṃ nisīdāpetvā yāgukhajjakādīni datvā katabhattakiccaṃ bhikkhusaṅghaṃ uyyojetvā tato tāni upakaraṇāni ādāya khettaṃ vā araññaṃ vā gantvā attano kammāni karonti, kammantaṭṭhānepi nesaṃ aññā kathā nāma natthi. Cattāro maggaṭṭhā cattāro phalaṭṭhāti aṭṭha puggalā ariyasaṅgho nāma; te ‘‘evarūpena sīlena, evarūpena ācārena, evarūpāya paṭipattiyā samannāgatā lajjino pesalā uḷāraguṇā’’ti bhikkhusaṅghasseva vaṇṇaṃ kathenti. Kammantaṭṭhānato āgantvā bhuttasāyamāsā gharadvāre nisinnāpi, sayanigharaṃ pavisitvā nisinnāpi bhikkhusaṅghasseva vaṇṇaṃ kathenti. Bhagavā tesaṃ manussānaṃ nipaccakāraṃ disvā bhikkhusaṅghaṃ piṇḍapātāpacāyane niyojetvā etadavoca.
យេ ធម្មា សមណករណា ច ព្រាហ្មណករណា ចាតិ យេ ធម្មា សមាទាយ បរិបូរិតា សមិតបាបសមណញ្ច ពាហិតបាបព្រាហ្មណញ្ច ករោន្តីតិ អត្ថោ។ ‘‘តីណិមានិ, ភិក្ខវេ, សមណស្ស សមណិយានិ សមណករណីយានិ ។ កតមានិ តីណិ? អធិសីលសិក្ខាសមាទានំ, អធិចិត្តសិក្ខាសមាទានំ , អធិបញ្ញាសិក្ខាសមាទាន’’ន្តិ (អ. និ. ៣.៨២) ឯត្ថ បន សមណេន កត្តព្ពធម្មា វុត្តា។ តេបិ ច សមណករណា ហោន្តិយេវ។ ឥធ បន ហិរោត្តប្បាទិវសេន ទេសនា វិត្ថារិតា។ ឯវំ នោ អយំ អម្ហាកន្តិ ឯត្ថ នោតិ និបាតមត្តំ។ ឯវំ អយំ អម្ហាកន្តិ អត្ថោ។ មហប្ផលា មហានិសំសាតិ ឧភយម្បិ អត្ថតោ ឯកមេវ។ អវញ្ឈាតិ អមោឃា។ សផលាតិ អយំ តស្សេវ អត្ថោ។ យស្សា ហិ ផលំ នត្ថិ, សា វញ្ឈា នាម ហោតិ។ សឧទ្រយាតិ សវឌ្ឍិ, ឥទំ សផលតាយ វេវចនំ។ ឯវញ្ហិ វោ, ភិក្ខវេ, សិក្ខិតព្ពន្តិ, ភិក្ខវេ, ឯវំ តុម្ហេហិ សិក្ខិតព្ពំ។ ឥតិ ភគវា ឥមិនា ឯត្តកេន ឋានេន ហិរោត្តប្បាទីនំ ធម្មានំ វណ្ណំ កថេសិ។ កស្មា? វចនបថបច្ឆិន្ទនត្ថំ។ សចេ ហិ កោចិ អចិរបព្ពជិតោ ពាលភិក្ខុ ឯវំ វទេយ្យ – ‘‘ភគវា ហិរោត្តប្បាទិធម្មេ សមាទាយ វត្តថាតិ វទតិ, កោ នុ ខោ តេសំ សមាទាយ វត្តនេ អានិសំសោ’’តិ? តស្ស វចនបថបច្ឆិន្ទនត្ថំ។ អយញ្ច អានិសំសោ, ឥមេ ហិ ធម្មា សមាទាយ បរិបូរិតា សមិតបាបសមណំ នាម ពាហិតបាបព្រាហ្មណំ នាម ករោន្តិ, ចតុបច្ចយលាភំ ឧប្បាទេន្តិ, បច្ចយទាយកានំ មហប្ផលតំ សម្បាទេន្តិ, បព្ពជ្ជំ អវញ្ឈំ សផលំ សឧទ្រយំ ករោន្តីតិ វណ្ណំ អភាសិ។ អយមេត្ថ សង្ខេបោ។ វិត្ថារតោ បន វណ្ណកថា សតិបដ្ឋានេ (ទី. និ. អដ្ឋ. ២.៣៧៣; ម. និ. អដ្ឋ. ២.៣៧៣) វុត្តនយេនេវ វេទិតព្ពា។
Ye dhammā samaṇakaraṇā ca brāhmaṇakaraṇā cāti ye dhammā samādāya paripūritā samitapāpasamaṇañca bāhitapāpabrāhmaṇañca karontīti attho. ‘‘Tīṇimāni, bhikkhave, samaṇassa samaṇiyāni samaṇakaraṇīyāni . Katamāni tīṇi? Adhisīlasikkhāsamādānaṃ, adhicittasikkhāsamādānaṃ , adhipaññāsikkhāsamādāna’’nti (a. ni. 3.82) ettha pana samaṇena kattabbadhammā vuttā. Tepi ca samaṇakaraṇā hontiyeva. Idha pana hirottappādivasena desanā vitthāritā. Evaṃ no ayaṃ amhākanti ettha noti nipātamattaṃ. Evaṃ ayaṃ amhākanti attho. Mahapphalā mahānisaṃsāti ubhayampi atthato ekameva. Avañjhāti amoghā. Saphalāti ayaṃ tasseva attho. Yassā hi phalaṃ natthi, sā vañjhā nāma hoti. Saudrayāti savaḍḍhi, idaṃ saphalatāya vevacanaṃ. Evañhi vo, bhikkhave, sikkhitabbanti, bhikkhave, evaṃ tumhehi sikkhitabbaṃ. Iti bhagavā iminā ettakena ṭhānena hirottappādīnaṃ dhammānaṃ vaṇṇaṃ kathesi. Kasmā? Vacanapathapacchindanatthaṃ. Sace hi koci acirapabbajito bālabhikkhu evaṃ vadeyya – ‘‘bhagavā hirottappādidhamme samādāya vattathāti vadati, ko nu kho tesaṃ samādāya vattane ānisaṃso’’ti? Tassa vacanapathapacchindanatthaṃ. Ayañca ānisaṃso, ime hi dhammā samādāya paripūritā samitapāpasamaṇaṃ nāma bāhitapāpabrāhmaṇaṃ nāma karonti, catupaccayalābhaṃ uppādenti, paccayadāyakānaṃ mahapphalataṃ sampādenti, pabbajjaṃ avañjhaṃ saphalaṃ saudrayaṃ karontīti vaṇṇaṃ abhāsi. Ayamettha saṅkhepo. Vitthārato pana vaṇṇakathā satipaṭṭhāne (dī. ni. aṭṭha. 2.373; ma. ni. aṭṭha. 2.373) vuttanayeneva veditabbā.
៤១៦. ហិរោត្តប្បេនាតិ ‘‘យំ ហិរីយតិ ហិរីយិតព្ពេន, ឱត្តប្បតិ ឱត្តប្បិតព្ពេនា’’តិ (ធ. ស. ១៣៣១) ឯវំ វិត្ថារិតាយ ហិរិយា ចេវ ឱត្តប្បេន ច។ អបិចេត្ថ អជ្ឈត្តសមុដ្ឋានា ហិរី, ពហិទ្ធាសមុដ្ឋានំ ឱត្តប្បំ។ អត្តាធិបតេយ្យា ហិរី, លោកាធិបតេយ្យំ ឱត្តប្បំ។ លជ្ជាសភាវសណ្ឋិតា ហិរី, ភយសភាវសណ្ឋិតំ ឱត្តប្បំ, វិត្ថារកថា បនេត្ថ សព្ពាការេន វិសុទ្ធិមគ្គេ វុត្តា។ អបិច ឥមេ ទ្វេ ធម្មា លោកំ បាលនតោ លោកបាលធម្មា នាមាតិ កថិតា។ យថាហ – ‘‘ទ្វេមេ, ភិក្ខវេ, សុក្កា ធម្មា លោកំ បាលេន្តិ។ កតមេ ទ្វេ? ហិរី ច ឱត្តប្បញ្ច ។ ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, ទ្វេ សុក្កា ធម្មា លោកំ បាលេន្តិ។ ឥមេ ច ខោ, ភិក្ខវេ, ទ្វេ សុក្កា ធម្មា លោកំ ន បាលេយ្យុំ, នយិធ បញ្ញាយេថ, ‘មាតា’តិ វា, ‘មាតុច្ឆា’តិ វា, ‘មាតុលានី’តិ វា, ‘អាចរិយភរិយា’តិ វា, ‘គរូនំ ទារា’តិ វា, សម្ភេទំ លោកោ អគមិស្ស, យថា អជេឡកា កុក្កុដសូករា សោណសិង្គាលា’’តិ (អ. និ. ២.៩)។ ឥមេយេវ ជាតកេ ‘‘ទេវធម្មា’’តិ កថិតា។ យថាហ –
416.Hirottappenāti ‘‘yaṃ hirīyati hirīyitabbena, ottappati ottappitabbenā’’ti (dha. sa. 1331) evaṃ vitthāritāya hiriyā ceva ottappena ca. Apicettha ajjhattasamuṭṭhānā hirī, bahiddhāsamuṭṭhānaṃ ottappaṃ. Attādhipateyyā hirī, lokādhipateyyaṃ ottappaṃ. Lajjāsabhāvasaṇṭhitā hirī, bhayasabhāvasaṇṭhitaṃ ottappaṃ, vitthārakathā panettha sabbākārena visuddhimagge vuttā. Apica ime dve dhammā lokaṃ pālanato lokapāladhammā nāmāti kathitā. Yathāha – ‘‘dveme, bhikkhave, sukkā dhammā lokaṃ pālenti. Katame dve? Hirī ca ottappañca . Ime kho, bhikkhave, dve sukkā dhammā lokaṃ pālenti. Ime ca kho, bhikkhave, dve sukkā dhammā lokaṃ na pāleyyuṃ, nayidha paññāyetha, ‘mātā’ti vā, ‘mātucchā’ti vā, ‘mātulānī’ti vā, ‘ācariyabhariyā’ti vā, ‘garūnaṃ dārā’ti vā, sambhedaṃ loko agamissa, yathā ajeḷakā kukkuṭasūkarā soṇasiṅgālā’’ti (a. ni. 2.9). Imeyeva jātake ‘‘devadhammā’’ti kathitā. Yathāha –
‘‘ហិរិឱត្តប្បសម្បន្នា , សុក្កធម្មសមាហិតា;
‘‘Hiriottappasampannā , sukkadhammasamāhitā;
សន្តោ សប្បុរិសា លោកេ, ទេវធម្មាតិ វុច្ចរេ’’តិ។ (ជា. ១.១.៦);
Santo sappurisā loke, devadhammāti vuccare’’ti. (jā. 1.1.6);
មហាចុន្ទត្ថេរស្ស បន កិលេសសល្លេខនបដិបទាតិ កត្វា ទស្សិតា។ យថាហ – ‘‘បរេ អហិរិកា ភវិស្សន្តិ, មយមេត្ថ ហិរិមនា ភវិស្សាមាតិ សល្លេខោ ករណីយោ។ បរេ អនោត្តាបី ភវិស្សន្តិ, មយមេត្ថ ឱត្តាបី ភវិស្សាមាតិ សល្លេខោ ករណីយោ’’តិ (ម. និ. ១.៨៣)។ ឥមេវ មហាកស្សបត្ថេរស្ស ឱវាទូបសម្បទាតិ កត្វា ទស្សិតា។ វុត្តញ្ហេតំ – ‘‘តស្មា តិហ តេ, កស្សប, ឯវំ សិក្ខិតព្ពំ, តិព្ពំ មេ ហិរោត្តប្បំ បច្ចុបដ្ឋិតំ ភវិស្សតិ ថេរេសុ នវេសុ មជ្ឈិមេសូតិ។ ឯវញ្ហិ តេ, កស្សប, សិក្ខិតព្ព’’ន្តិ (សំ. និ. ២.១៥៤)។ ឥធ បនេតេ សមណធម្មា នាមាតិ ទស្សិតា។
Mahācundattherassa pana kilesasallekhanapaṭipadāti katvā dassitā. Yathāha – ‘‘pare ahirikā bhavissanti, mayamettha hirimanā bhavissāmāti sallekho karaṇīyo. Pare anottāpī bhavissanti, mayamettha ottāpī bhavissāmāti sallekho karaṇīyo’’ti (ma. ni. 1.83). Imeva mahākassapattherassa ovādūpasampadāti katvā dassitā. Vuttañhetaṃ – ‘‘tasmā tiha te, kassapa, evaṃ sikkhitabbaṃ, tibbaṃ me hirottappaṃ paccupaṭṭhitaṃ bhavissati theresu navesu majjhimesūti. Evañhi te, kassapa, sikkhitabba’’nti (saṃ. ni. 2.154). Idha panete samaṇadhammā nāmāti dassitā.
យស្មា បន ឯត្តាវតា សាមញ្ញត្ថោ មត្ថកំ បត្តោ នាម ហោតិ, តស្មា អបរេបិ សមណករណធម្មេ ទស្សេតុំ សិយា ខោ បន, ភិក្ខវេ, តុម្ហាកន្តិអាទិមាហ។ តត្ថ សាមញ្ញត្ថោតិ សំយុត្តកេ តាវ, ‘‘កតមញ្ច, ភិក្ខវេ, សាមញ្ញំ? អយមេវ អរិយោ អដ្ឋង្គិកោ មគ្គោ។ សេយ្យថិទំ, សម្មាទិដ្ឋិ…បេ.… សម្មាសមាធិ, ឥទំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, សាមញ្ញំ។ កតមោ ច, ភិក្ខវេ, សាមញ្ញត្ថោ? យោ, ភិក្ខវេ, រាគក្ខយោ ទោសក្ខយោ មោហក្ខយោ, អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, សាមញ្ញត្ថោ’’តិ (សំ. និ. ៥.៣៦) មគ្គោ ‘‘សាមញ្ញ’’ន្តិ, ផលនិព្ពានានិ ‘‘សាមញ្ញត្ថោ’’តិ វុត្តានិ។ ឥមស្មិំ បន ឋានេ មគ្គម្បិ ផលម្បិ ឯកតោ កត្វា សាមញ្ញត្ថោ កថិតោតិ វេទិតព្ពោ។ អារោចយាមីតិ កថេមិ។ បដិវេទយាមីតិ ជានាបេមិ។
Yasmā pana ettāvatā sāmaññattho matthakaṃ patto nāma hoti, tasmā aparepi samaṇakaraṇadhamme dassetuṃ siyā kho pana, bhikkhave, tumhākantiādimāha. Tattha sāmaññatthoti saṃyuttake tāva, ‘‘katamañca, bhikkhave, sāmaññaṃ? Ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo. Seyyathidaṃ, sammādiṭṭhi…pe… sammāsamādhi, idaṃ vuccati, bhikkhave, sāmaññaṃ. Katamo ca, bhikkhave, sāmaññattho? Yo, bhikkhave, rāgakkhayo dosakkhayo mohakkhayo, ayaṃ vuccati, bhikkhave, sāmaññattho’’ti (saṃ. ni. 5.36) maggo ‘‘sāmañña’’nti, phalanibbānāni ‘‘sāmaññattho’’ti vuttāni. Imasmiṃ pana ṭhāne maggampi phalampi ekato katvā sāmaññattho kathitoti veditabbo. Ārocayāmīti kathemi. Paṭivedayāmīti jānāpemi.
៤១៧. បរិសុទ្ធោ នោ កាយសមាចារោតិ ឯត្ថ កាយសមាចារោ បរិសុទ្ធោ អបរិសុទ្ធោតិ ទុវិធោ។ យោ ហិ ភិក្ខុ បាណំ ហនតិ អទិន្នំ អាទិយតិ, កាមេសុ មិច្ឆា ចរតិ, តស្ស កាយសមាចារោ អបរិសុទ្ធោ នាម, អយំ បន កម្មបថវសេនេវ វារិតោ។ យោ បន បាណិនា វា លេឌ្ឌុនា វា ទណ្ឌេន វា សត្ថេន វា បរំ បោថេតិ វិហេឋេតិ, តស្ស កាយសមាចារោ អបរិសុទ្ធោ នាម, អយម្បិ សិក្ខាបទពទ្ធេនេវ បដិក្ខិត្តោ។ ឥមស្មិំ សុត្តេ ឧភយម្បេតំ អកថេត្វា បរមសល្លេខោ នាម កថិតោ។ យោ ហិ ភិក្ខុ បានីយឃដេ វា បានីយំ បិវន្តានំ, បត្តេ វា ភត្តំ ភុញ្ជន្តានំ កាកានំ និវារណវសេន ហត្ថំ វា ទណ្ឌំ វា លេឌ្ឌុំ វា ឧគ្គិរតិ, តស្ស កាយសមាចារោ អបរិសុទ្ធោ។ វិបរីតោ បរិសុទ្ធោ នាម។ ឧត្តានោតិ ឧគ្គតោ បាកដោ។ វិវដោតិ អនាវដោ អសញ្ឆន្នោ។ ឧភយេនាបិ បរិសុទ្ធតំយេវ ទីបេតិ។ ន ច ឆិទ្ទវាតិ សទា ឯកសទិសោ អន្តរន្តរេ ឆិទ្ទរហិតោ។ សំវុតោតិ កិលេសានំ ទ្វារ បិទហនេន បិទហិតោ, ន វជ្ជបដិច្ឆាទនត្ថាយ។
417.Parisuddho no kāyasamācāroti ettha kāyasamācāro parisuddho aparisuddhoti duvidho. Yo hi bhikkhu pāṇaṃ hanati adinnaṃ ādiyati, kāmesu micchā carati, tassa kāyasamācāro aparisuddho nāma, ayaṃ pana kammapathavaseneva vārito. Yo pana pāṇinā vā leḍḍunā vā daṇḍena vā satthena vā paraṃ potheti viheṭheti, tassa kāyasamācāro aparisuddho nāma, ayampi sikkhāpadabaddheneva paṭikkhitto. Imasmiṃ sutte ubhayampetaṃ akathetvā paramasallekho nāma kathito. Yo hi bhikkhu pānīyaghaṭe vā pānīyaṃ pivantānaṃ, patte vā bhattaṃ bhuñjantānaṃ kākānaṃ nivāraṇavasena hatthaṃ vā daṇḍaṃ vā leḍḍuṃ vā uggirati, tassa kāyasamācāro aparisuddho. Viparīto parisuddho nāma. Uttānoti uggato pākaṭo. Vivaṭoti anāvaṭo asañchanno. Ubhayenāpi parisuddhataṃyeva dīpeti. Na ca chiddavāti sadā ekasadiso antarantare chiddarahito. Saṃvutoti kilesānaṃ dvāra pidahanena pidahito, na vajjapaṭicchādanatthāya.
៤១៨. វចីសមាចារេបិ យោ ភិក្ខុ មុសា វទតិ, បិសុណំ កថេតិ, ផរុសំ ភាសតិ, សម្ផំ បលបតិ, តស្ស វចីសមាចារោ អបរិសុទ្ធោ នាម។ អយំ បន កម្មបថវសេន វារិតោ។ យោ បន គហបតិកាតិ វា ទាសាតិ វា បេស្សាតិ វា អាទីហិ ខុំសេន្តោ វទតិ, តស្ស វចីសមាចារោ អបរិសុទ្ធោ នាម។ អយំ បន សិក្ខាបទពទ្ធេនេវ បដិក្ខិត្តោ។ ឥមស្មិំ សុត្តេ ឧភយម្បេតំ អកថេត្វា បរមសល្លេខោ នាម កថិតោ។ យោ ហិ ភិក្ខុ ទហរេន វា សាមណេរេន វា, ‘‘កច្ចិ, ភន្តេ, អម្ហាកំ ឧបជ្ឈាយំ បស្សថា’’តិ វុត្តេ, សម្ពហុលា, អាវុសោ, ភិក្ខុភិក្ខុនិយោ ឯកស្មិំ បទេសេ វិចទិំសុ, ឧបជ្ឈាយោ តេ វិក្កាយិកសាកភណ្ឌិកំ ឧក្ខិបិត្វា គតោ ភវិស្សតី’’តិអាទិនា នយេន ហសាធិប្បាយោបិ ឯវរូបំ កថំ កថេតិ, តស្ស វចីសមាចារោ អបរិសុទ្ធោ។ វិបរីតោ បរិសុទ្ធោ នាម។
418.Vacīsamācārepi yo bhikkhu musā vadati, pisuṇaṃ katheti, pharusaṃ bhāsati, samphaṃ palapati, tassa vacīsamācāro aparisuddho nāma. Ayaṃ pana kammapathavasena vārito. Yo pana gahapatikāti vā dāsāti vā pessāti vā ādīhi khuṃsento vadati, tassa vacīsamācāro aparisuddho nāma. Ayaṃ pana sikkhāpadabaddheneva paṭikkhitto. Imasmiṃ sutte ubhayampetaṃ akathetvā paramasallekho nāma kathito. Yo hi bhikkhu daharena vā sāmaṇerena vā, ‘‘kacci, bhante, amhākaṃ upajjhāyaṃ passathā’’ti vutte, sambahulā, āvuso, bhikkhubhikkhuniyo ekasmiṃ padese vicadiṃsu, upajjhāyo te vikkāyikasākabhaṇḍikaṃ ukkhipitvā gato bhavissatī’’tiādinā nayena hasādhippāyopi evarūpaṃ kathaṃ katheti, tassa vacīsamācāro aparisuddho. Viparīto parisuddho nāma.
៤១៩. មនោសមាចារេ យោ ភិក្ខុ អភិជ្ឈាលុ ព្យាបន្នចិត្តោ មិច្ឆាទិដ្ឋិកោ ហោតិ, តស្ស មនោសមាចារោ អបរិសុទ្ធោ នាម។ អយំ បន កម្មបថវសេនេវ វារិតោ។ យោ បន ឧបនិក្ខិត្តំ ជាតរូបរជតំ សាទិយតិ, តស្ស មនោសមាចារោ អបរិសុទ្ធោ នាម។ អយម្បិ សិក្ខាបទពទ្ធេនេវ បដិក្ខិត្តោ។ ឥមស្មិំ សុត្តេ ឧភយម្បេតំ អកថេត្វា បរមសល្លេខោ នាម កថិតោ។ យោ បន ភិក្ខុ កាមវិតក្កំ វា ព្យាបាទវិតក្កំ វា វិហិំសាវិតក្កំ វា វិតក្កេតិ, តស្ស មនោសមាចារោ អបរិសុទ្ធោ។ វិបរីតោ បរិសុទ្ធោ នាម។
419.Manosamācāre yo bhikkhu abhijjhālu byāpannacitto micchādiṭṭhiko hoti, tassa manosamācāro aparisuddho nāma. Ayaṃ pana kammapathavaseneva vārito. Yo pana upanikkhittaṃ jātarūparajataṃ sādiyati, tassa manosamācāro aparisuddho nāma. Ayampi sikkhāpadabaddheneva paṭikkhitto. Imasmiṃ sutte ubhayampetaṃ akathetvā paramasallekho nāma kathito. Yo pana bhikkhu kāmavitakkaṃ vā byāpādavitakkaṃ vā vihiṃsāvitakkaṃ vā vitakketi, tassa manosamācāro aparisuddho. Viparīto parisuddho nāma.
៤២០. អាជីវស្មិំ យោ ភិក្ខុ អាជីវហេតុ វេជ្ជកម្មំ បហិណគមនំ គណ្ឌផាលនំ ករោតិ, អរុមក្ខនំ ទេតិ, តេលំ បចតីតិ ឯកវីសតិអនេសនាវសេន ជីវិកំ កប្បេតិ។ យោ វា បន វិញ្ញាបេត្វា ភុញ្ជតិ, តស្ស អាជីវោ អបរិសុទ្ធោ នាម។ អយំ បន សិក្ខាបទពទ្ធេនេវ បដិក្ខិត្តោ។ ឥមស្មិំ សុត្តេ ឧភយម្បេតំ អកថេត្វា បរមសល្លេខោ នាម កថិតោ។ យោ ហិ ភិក្ខុ សប្បិនវនីតតេលមធុផាណិតាទីនិ លភិត្វា, ‘‘ស្វេ វា បុនទិវសេ វា ភវិស្សតី’’តិ សន្និធិការកំ បរិភុញ្ជតិ, យោ វា បន និម្ពង្កុរាទីនិ ទិស្វា សាមណេរេ វទតិ – ‘‘អំង្កុរេ ខាទថា’’តិ, សាមណេរា ថេរោ ខាទិតុកាមោតិ កប្បិយំ កត្វា ទេន្តិ, ទហរេ បន សាមណេរេ វា បានីយំ បិវថ, អាវុសោតិ វទតិ, តេ ថេរោ បានីយំ បិវិតុកាមោតិ បានីយសង្ខំ ធោវិត្វា ទេន្តិ, តម្បិ បរិភុញ្ជន្តស្ស អាជីវោ អបរិសុទ្ធោ នាម ហោតិ។ វិបរីតោ បរិសុទ្ធោ នាម។
420. Ājīvasmiṃ yo bhikkhu ājīvahetu vejjakammaṃ pahiṇagamanaṃ gaṇḍaphālanaṃ karoti, arumakkhanaṃ deti, telaṃ pacatīti ekavīsatianesanāvasena jīvikaṃ kappeti. Yo vā pana viññāpetvā bhuñjati, tassa ājīvo aparisuddho nāma. Ayaṃ pana sikkhāpadabaddheneva paṭikkhitto. Imasmiṃ sutte ubhayampetaṃ akathetvā paramasallekho nāma kathito. Yo hi bhikkhu sappinavanītatelamadhuphāṇitādīni labhitvā, ‘‘sve vā punadivase vā bhavissatī’’ti sannidhikārakaṃ paribhuñjati, yo vā pana nimbaṅkurādīni disvā sāmaṇere vadati – ‘‘aṃṅkure khādathā’’ti, sāmaṇerā thero khāditukāmoti kappiyaṃ katvā denti, dahare pana sāmaṇere vā pānīyaṃ pivatha, āvusoti vadati, te thero pānīyaṃ pivitukāmoti pānīyasaṅkhaṃ dhovitvā denti, tampi paribhuñjantassa ājīvo aparisuddho nāma hoti. Viparīto parisuddho nāma.
៤២២. មត្តញ្ញូតិ បរិយេសនបដិគ្គហណបរិភោគេសុ មត្តញ្ញូ, យុត្តញ្ញូ, បមាណញ្ញូ។
422.Mattaññūti pariyesanapaṭiggahaṇaparibhogesu mattaññū, yuttaññū, pamāṇaññū.
៤២៣. ជាគរិយមនុយុត្តាតិ រត្តិន្ទិវំ ឆ កោដ្ឋាសេ កត្វា ឯកស្មិំ កោដ្ឋាសេ និទ្ទាយ ឱកាសំ ទត្វា បញ្ច កោដ្ឋាសេ ជាគរិយម្ហិ យុត្តា បយុត្តា។ សីហសេយ្យន្តិ ឯត្ថ កាមភោគិសេយ្យា, បេតសេយ្យា, សីហសេយ្យា, តថាគតសេយ្យាតិ ចតស្សោ សេយ្យា។ តត្ថ ‘‘យេភុយ្យេន, ភិក្ខវេ, កាមភោគី សត្តា វាមេន បស្សេន សេន្តី’’តិ (អ. និ. ៤.២៤៦) អយំ កាមភោគិសេយ្យា, តេសុ ហិ យេភុយ្យេន ទក្ខិណបស្សេន សយានោ នាម នត្ថិ។
423.Jāgariyamanuyuttāti rattindivaṃ cha koṭṭhāse katvā ekasmiṃ koṭṭhāse niddāya okāsaṃ datvā pañca koṭṭhāse jāgariyamhi yuttā payuttā. Sīhaseyyanti ettha kāmabhogiseyyā, petaseyyā, sīhaseyyā, tathāgataseyyāti catasso seyyā. Tattha ‘‘yebhuyyena, bhikkhave, kāmabhogī sattā vāmena passena sentī’’ti (a. ni. 4.246) ayaṃ kāmabhogiseyyā, tesu hi yebhuyyena dakkhiṇapassena sayāno nāma natthi.
‘‘យេភុយ្យេន, ភិក្ខវេ, បេតា ឧត្តានា សេន្តី’’តិ (អ. និ. ៤.២៤៦) អយំ បេតសេយ្យា, បេតា ហិ អប្បមំសលោហិតត្តា អដ្ឋិសង្ឃាតជដិតា ឯកេន បស្សេន សយិតុំ ន សក្កោន្តិ, ឧត្តានាវ សេន្តិ។
‘‘Yebhuyyena, bhikkhave, petā uttānā sentī’’ti (a. ni. 4.246) ayaṃ petaseyyā, petā hi appamaṃsalohitattā aṭṭhisaṅghātajaṭitā ekena passena sayituṃ na sakkonti, uttānāva senti.
‘‘យេភុយ្យេន , ភិក្ខវេ, សីហោ មិគរាជា នង្គុដ្ឋំ អន្តរសត្ថិម្ហិ អនុបក្ខិបិត្វា ទក្ខិណេន បស្សេន សេតី’’តិ (អ. និ. ៤.២៤៦) អយំ សីហសេយ្យា។ តេជុស្សទត្តា ហិ សីហោ មិគរាជា ទ្វេ បុរិមបាទេ ឯកស្មិំ ឋានេ បច្ឆិមបាទេ ឯកស្មិំ ឋបេត្វា នង្គុដ្ឋំ អន្តរសត្ថិម្ហិ បក្ខិបិត្វា បុរិមបាទបច្ឆិមបាទនង្គុដ្ឋានំ ឋិតោកាសំ សល្លក្ខេត្វា ទ្វិន្នំ បុរិមបាទានំ មត្ថកេ សីសំ ឋបេត្វា សយតិ ។ ទិវសម្បិ សយិត្វា បពុជ្ឈមានោ ន ឧត្រាសន្តោ បពុជ្ឈតិ។ សីសំ បន ឧក្ខិបិត្វា បុរិមបាទានំ ឋិតោកាសំ សល្លក្ខេតិ។ សចេ កិញ្ចិ ឋានំ វិជហិត្វា ឋិតំ ហោតិ, ‘‘នយិទំ តុយ្ហំ ជាតិយា, ន សូរភាវស្ស ច អនុរូប’’ន្តិ អនត្តមនោ ហុត្វា តត្ថេវ សយតិ, ន គោចរាយ បក្កមតិ។ អវិជហិត្វា ឋិតេ បន ‘‘តុយ្ហំ ជាតិយា សូរភាវស្ស ច អនុរូបមិទ’’ន្តិ ហដ្ឋតុដ្ឋោ ឧដ្ឋាយ សីហវិជម្ភិតំ វិជម្ភិត្វា កេសរភារំ វិធុនិត្វា តិក្ខត្តុំ សីហនាទំ នទិត្វា គោចរាយ បក្កមតិ។ ចតុត្ថជ្ឈានសេយ្យា បន តថាគតសេយ្យាតិ វុច្ចតិ។ តាសុ ឥធ សីហសេយ្យា អាគតា។ អយញ្ហិ តេជុស្សទឥរិយាបថត្តា ឧត្តមសេយ្យា នាម។ បាទេ បាទន្តិ ទក្ខិណបាទេ វាមបាទំ។ អច្ចាធាយាតិ អតិអាធាយ ឦសកំ អតិក្កម្ម ឋបេត្វា, គោប្ផកេន ហិ គោប្ផកេ, ជាណុនា វា ជាណុម្ហិ សង្ឃដ្ដិយមានេ អភិណ្ហំ វេទនា ឧប្បជ្ជតិ, ចិត្តំ ឯកគ្គំ ន ហោតិ, សេយ្យា អផាសុកា ហោតិ។ យថា បន ន សង្ឃដ្ដេតិ, ឯវំ អតិក្កម្ម ឋបិតេ វេទនា នុប្បជ្ជតិ, ចិត្តំ ឯកគ្គំ ហោតិ, សេយ្យា ផាសុកា ហោតិ, តស្មា ឯវមាហ។
‘‘Yebhuyyena , bhikkhave, sīho migarājā naṅguṭṭhaṃ antarasatthimhi anupakkhipitvā dakkhiṇena passena setī’’ti (a. ni. 4.246) ayaṃ sīhaseyyā. Tejussadattā hi sīho migarājā dve purimapāde ekasmiṃ ṭhāne pacchimapāde ekasmiṃ ṭhapetvā naṅguṭṭhaṃ antarasatthimhi pakkhipitvā purimapādapacchimapādanaṅguṭṭhānaṃ ṭhitokāsaṃ sallakkhetvā dvinnaṃ purimapādānaṃ matthake sīsaṃ ṭhapetvā sayati . Divasampi sayitvā pabujjhamāno na utrāsanto pabujjhati. Sīsaṃ pana ukkhipitvā purimapādānaṃ ṭhitokāsaṃ sallakkheti. Sace kiñci ṭhānaṃ vijahitvā ṭhitaṃ hoti, ‘‘nayidaṃ tuyhaṃ jātiyā, na sūrabhāvassa ca anurūpa’’nti anattamano hutvā tattheva sayati, na gocarāya pakkamati. Avijahitvā ṭhite pana ‘‘tuyhaṃ jātiyā sūrabhāvassa ca anurūpamida’’nti haṭṭhatuṭṭho uṭṭhāya sīhavijambhitaṃ vijambhitvā kesarabhāraṃ vidhunitvā tikkhattuṃ sīhanādaṃ naditvā gocarāya pakkamati. Catutthajjhānaseyyā pana tathāgataseyyāti vuccati. Tāsu idha sīhaseyyā āgatā. Ayañhi tejussadairiyāpathattā uttamaseyyā nāma. Pāde pādanti dakkhiṇapāde vāmapādaṃ. Accādhāyāti atiādhāya īsakaṃ atikkamma ṭhapetvā, gopphakena hi gopphake, jāṇunā vā jāṇumhi saṅghaṭṭiyamāne abhiṇhaṃ vedanā uppajjati, cittaṃ ekaggaṃ na hoti, seyyā aphāsukā hoti. Yathā pana na saṅghaṭṭeti, evaṃ atikkamma ṭhapite vedanā nuppajjati, cittaṃ ekaggaṃ hoti, seyyā phāsukā hoti, tasmā evamāha.
៤២៥. អភិជ្ឈំ លោកេតិអាទិ ចូឡហត្ថិបទេ វិត្ថារិតំ។
425.Abhijjhaṃ loketiādi cūḷahatthipade vitthāritaṃ.
៤២៦. យា បនាយំ សេយ្យថាបិ, ភិក្ខវេតិ ឧបមា វុត្តា។ តត្ថ ឥណំ អាទាយាតិ វឌ្ឍិយា ធនំ គហេត្វា។ ព្យន្តី ករេយ្យាតិ វិគតន្តានិ ករេយ្យ។ យថា តេសំ កាកណិកមត្តោបិ បរិយន្តោ នាម នាវសិស្សតិ, ឯវំ ករេយ្យ, សព្ពសោ បដិនិយ្យាតេយ្យាតិ អត្ថោ។ តតោនិទានន្តិ អាណណ្យនិទានំ។ សោ ហិ អណណោម្ហីតិ អាវជ្ជន្តោ ពលវបាមោជ្ជំ លភតិ, ពលវសោមនស្សមធិគច្ឆតិ។ តេន វុត្តំ – ‘‘លភេថ បាមោជ្ជំ, អធិគច្ឆេយ្យ សោមនស្ស’’ន្តិ។
426. Yā panāyaṃ seyyathāpi, bhikkhaveti upamā vuttā. Tattha iṇaṃ ādāyāti vaḍḍhiyā dhanaṃ gahetvā. Byantī kareyyāti vigatantāni kareyya. Yathā tesaṃ kākaṇikamattopi pariyanto nāma nāvasissati, evaṃ kareyya, sabbaso paṭiniyyāteyyāti attho. Tatonidānanti āṇaṇyanidānaṃ. So hi aṇaṇomhīti āvajjanto balavapāmojjaṃ labhati, balavasomanassamadhigacchati. Tena vuttaṃ – ‘‘labhetha pāmojjaṃ, adhigaccheyya somanassa’’nti.
វិសភាគវេទនុប្បត្តិយា កកចេនេវ ចតុឥរិយាបថំ ឆិន្ទន្តោ អាពាធតីតិ អាពាធោ, ស្វាស្ស អត្ថីតិ អាពាធិកោ។ តំសមុដ្ឋានេន ទុក្ខេន ទុក្ខិតោ។ អធិមត្តគិលានោតិ ពាឡ្ហគិលានោ។ នច្ឆាទេយ្យាតិ អធិមត្តព្យាធិបរេតតាយ ន រុច្ចេយ្យ។ ពលមត្តាតិ ពលមេវ, ពលញ្ចស្ស កាយេ ន ភវេយ្យាតិ អត្ថោ។ តតោនិទានន្តិ អារោគ្យនិទានំ, តស្ស ហិ អរោគោម្ហីតិ អាវជ្ជយតោ តទុភយំ ហោតិ។ តេន វុត្តំ – ‘‘លភេថ បាមោជ្ជំ, អធិគច្ឆេយ្យ សោមនស្ស’’ន្តិ។ ន ចស្ស កិញ្ចិ ភោគានំ វយោតិ កាកណិកមត្តម្បិ ភោគានំ វយោ ន ភវេយ្យ។ តតោនិទានន្តិ ពន្ធនាមោក្ខនិទានំ, សេសំ វុត្តនយេនេវ សព្ពបទេសុ យោជេតព្ពំ។ អនត្តាធីនោតិ ន អត្តនិ អធីនោ, អត្តនោ រុចិយា កិញ្ចិ កាតុំ ន លភតិ។ បរាធីនោតិ បរេសុ អធីនោ, បរស្សេវ រុចិយា បវត្តតិ។ ន យេន កាមំ គមោតិ យេន ទិសាភាគេនស្ស កាមោ ហោតិ។ ឥច្ឆា ឧប្បជ្ជតិ គមនាយ, តេន គន្តុំ ន លភតិ។ ទាសព្យាតិ ទាសភាវា។ ភុជិស្សោតិ អត្តនោ សន្តកោ ។ តតោនិទានន្តិ ភុជិស្សនិទានំ។ កន្តារទ្ធានមគ្គន្តិ កន្តារំ អទ្ធានមគ្គំ, និរុទកំ ទីឃមគ្គន្តិ អត្ថោ។ តតោនិទានន្តិ ខេមន្តភូមិនិទានំ។
Visabhāgavedanuppattiyā kakaceneva catuiriyāpathaṃ chindanto ābādhatīti ābādho, svāssa atthīti ābādhiko. Taṃsamuṭṭhānena dukkhena dukkhito. Adhimattagilānoti bāḷhagilāno. Nacchādeyyāti adhimattabyādhiparetatāya na rucceyya. Balamattāti balameva, balañcassa kāye na bhaveyyāti attho. Tatonidānanti ārogyanidānaṃ, tassa hi arogomhīti āvajjayato tadubhayaṃ hoti. Tena vuttaṃ – ‘‘labhetha pāmojjaṃ, adhigaccheyya somanassa’’nti. Nacassa kiñci bhogānaṃ vayoti kākaṇikamattampi bhogānaṃ vayo na bhaveyya. Tatonidānanti bandhanāmokkhanidānaṃ, sesaṃ vuttanayeneva sabbapadesu yojetabbaṃ. Anattādhīnoti na attani adhīno, attano ruciyā kiñci kātuṃ na labhati. Parādhīnoti paresu adhīno, parasseva ruciyā pavattati. Na yena kāmaṃ gamoti yena disābhāgenassa kāmo hoti. Icchā uppajjati gamanāya, tena gantuṃ na labhati. Dāsabyāti dāsabhāvā. Bhujissoti attano santako . Tatonidānanti bhujissanidānaṃ. Kantāraddhānamagganti kantāraṃ addhānamaggaṃ, nirudakaṃ dīghamagganti attho. Tatonidānanti khemantabhūminidānaṃ.
ឥមេ បញ្ច នីវរណេ អប្បហីនេតិ ឯត្ថ ភគវា អប្បហីនំ កាមច្ឆន្ទនីវរណំ ឥណសទិសំ, សេសានិ រោគាទិសទិសានិ កត្វា ទស្សេតិ។ តត្រាយំ សទិសតា – យោ ហិ បរេសំ ឥណំ គហេត្វា វិនាសេតិ។ សោ តេហិ ឥណំ ទេហីតិ វុច្ចមានោបិ ផរុសំ វុច្ចមានោបិ ពជ្ឈមានោបិ បហរិយមានោបិ កិញ្ចិ បដិពាហិតុំ ន សក្កោតិ, សព្ពំ តិតិក្ខតិ, តិតិក្ខការណញ្ហិស្ស តំ ឥណំ ហោតិ។ ឯវមេវំ យោ យម្ហិ កាមច្ឆន្ទេន រជ្ជតិ, តណ្ហាគណេន តំ វត្ថុំ គណ្ហាតិ, សោ តេន ផរុសំ វុច្ចមានោបិ ពជ្ឈមានោបិ បហរិយមានោបិ សព្ពំ តិតិក្ខតិ។ តិតិក្ខការណញ្ហិស្ស សោ កាមច្ឆន្ទោ ហោតិ ឃរសាមិកេហិ វធីយមានានំ ឥត្ថីនំ វិយាតិ។ ឯវំ ឥណំ វិយ កាមច្ឆន្ទោ ទដ្ឋព្ពោ។
Ime pañca nīvaraṇe appahīneti ettha bhagavā appahīnaṃ kāmacchandanīvaraṇaṃ iṇasadisaṃ, sesāni rogādisadisāni katvā dasseti. Tatrāyaṃ sadisatā – yo hi paresaṃ iṇaṃ gahetvā vināseti. So tehi iṇaṃ dehīti vuccamānopi pharusaṃ vuccamānopi bajjhamānopi pahariyamānopi kiñci paṭibāhituṃ na sakkoti, sabbaṃ titikkhati, titikkhakāraṇañhissa taṃ iṇaṃ hoti. Evamevaṃ yo yamhi kāmacchandena rajjati, taṇhāgaṇena taṃ vatthuṃ gaṇhāti, so tena pharusaṃ vuccamānopi bajjhamānopi pahariyamānopi sabbaṃ titikkhati. Titikkhakāraṇañhissa so kāmacchando hoti gharasāmikehi vadhīyamānānaṃ itthīnaṃ viyāti. Evaṃ iṇaṃ viya kāmacchando daṭṭhabbo.
យថា បន បិត្តរោគាតុរោ មធុសក្ករាទីសុបិ ទិន្នេសុ បិត្តរោគាតុរតាយ តេសំ រសំ ន វិន្ទតិ, តិត្តកំ តិត្តកន្តិ ឧគ្គិរតិយេវ។ ឯវមេវំ ព្យាបន្នចិត្តោ ហិតកាមេហិ អាចរិយុបជ្ឈាយេហិ អប្បមត្តកម្បិ ឱវទីយមានោ ឱវាទំ ន គណ្ហាតិ, ‘‘អតិ វិយ មេ តុម្ហេ ឧបទ្ទវេថា’’តិអាទីនិ វត្វា វិព្ភមតិ។ បិត្តរោគាតុរតាយ សោ បុរិសោ មធុសក្ករាទិរសំ វិយ, កោធាតុរតាយ ឈានសុខាទិភេទំ សាសនរសំ ន វិន្ទតីតិ។ ឯវំ រោគោ វិយ ព្យាបាទោ ទដ្ឋព្ពោ។
Yathā pana pittarogāturo madhusakkarādīsupi dinnesu pittarogāturatāya tesaṃ rasaṃ na vindati, tittakaṃ tittakanti uggiratiyeva. Evamevaṃ byāpannacitto hitakāmehi ācariyupajjhāyehi appamattakampi ovadīyamāno ovādaṃ na gaṇhāti, ‘‘ati viya me tumhe upaddavethā’’tiādīni vatvā vibbhamati. Pittarogāturatāya so puriso madhusakkarādirasaṃ viya, kodhāturatāya jhānasukhādibhedaṃ sāsanarasaṃ na vindatīti. Evaṃ rogo viya byāpādo daṭṭhabbo.
យថា បន នក្ខត្តទិវសេ ពន្ធនាគារេ ពទ្ធោ បុរិសោ នក្ខត្តស្ស នេវ អាទិំ, ន មជ្ឈំ, ន បរិយោសានំ បស្សតិ។ សោ ទុតិយទិវសេ មុត្តោ, ‘‘អហោ ហិយ្យោ នក្ខត្តំ មនាបំ, អហោ នច្ចំ, អហោ គីត’’ន្តិអាទីនិ សុត្វាបិ បដិវចនំ ន ទេតិ។ កិំ ការណា? នក្ខត្តស្ស អននុភូតត្តា។ ឯវមេវំ ថិនមិទ្ធាភិភូតោ ភិក្ខុ វិចិត្តនយេបិ ធម្មស្សវនេ បវត្តមានេ នេវ តស្ស អាទិំ, ន មជ្ឈំ, ន បរិយោសានំ ជានាតិ។ សោ ឧដ្ឋិតេ ធម្មស្សវនេ, ‘‘អហោ ធម្មស្សវនំ, អហោ ការណំ, អហោ ឧបមា’’តិ ធម្មស្សវនស្ស វណ្ណំ ភណមានានំ សុត្វាបិ បដិវចនំ ន ទេតិ។ កិំ ការណា? ថិនមិទ្ធវសេន ធម្មកថាយ អននុភូតត្តាតិ។ ឯវំ ពន្ធនាគារំ វិយ ថិនមិទ្ធំ ទដ្ឋព្ពំ។
Yathā pana nakkhattadivase bandhanāgāre baddho puriso nakkhattassa neva ādiṃ, na majjhaṃ, na pariyosānaṃ passati. So dutiyadivase mutto, ‘‘aho hiyyo nakkhattaṃ manāpaṃ, aho naccaṃ, aho gīta’’ntiādīni sutvāpi paṭivacanaṃ na deti. Kiṃ kāraṇā? Nakkhattassa ananubhūtattā. Evamevaṃ thinamiddhābhibhūto bhikkhu vicittanayepi dhammassavane pavattamāne neva tassa ādiṃ, na majjhaṃ, na pariyosānaṃ jānāti. So uṭṭhite dhammassavane, ‘‘aho dhammassavanaṃ, aho kāraṇaṃ, aho upamā’’ti dhammassavanassa vaṇṇaṃ bhaṇamānānaṃ sutvāpi paṭivacanaṃ na deti. Kiṃ kāraṇā? Thinamiddhavasena dhammakathāya ananubhūtattāti. Evaṃ bandhanāgāraṃ viya thinamiddhaṃ daṭṭhabbaṃ.
យថា បន នក្ខត្តំ កីឡន្តោបិ ទាសោ, ‘‘ឥទំ នាម អច្ចាយិកំ ករណីយំ អត្ថិ, សីឃំ, តត្ថ គច្ឆ, នោ ចេ គច្ឆសិ, ហត្ថបាទំ វា តេ ឆិន្ទាមិ កណ្ណនាសំ វា’’តិ វុត្តោ សីឃំ គច្ឆតិយេវ, នក្ខត្តស្ស អាទិមជ្ឈបរិយោសានំ អនុភវិតុំ ន លភតិ។ កស្មា? បរាធីនតាយ។ ឯវមេវំ វិនយេ អប្បកតញ្ញុនា វិវេកត្ថាយ អរញ្ញំ បវិដ្ឋេនាបិ កិស្មិញ្ចិទេវ អន្តមសោ កប្បិយមំសេបិ អកប្បិយមំសសញ្ញាយ ឧប្បន្នាយ វិវេកំ បហាយ សីលវិសោធនត្ថំ វិនយធរស្ស សន្តិកេ គន្តព្ពំ ហោតិ។ វិវេកសុខំ អនុភវិតុំ ន លភតិ។ កស្មា? ឧទ្ធច្ចកុក្កុច្ចាភិភូតតាយាតិ, ឯវំ ទាសព្យំ វិយ ឧទ្ធច្ចកុក្កុច្ចំ ទដ្ដព្ពំ។
Yathā pana nakkhattaṃ kīḷantopi dāso, ‘‘idaṃ nāma accāyikaṃ karaṇīyaṃ atthi, sīghaṃ, tattha gaccha, no ce gacchasi, hatthapādaṃ vā te chindāmi kaṇṇanāsaṃ vā’’ti vutto sīghaṃ gacchatiyeva, nakkhattassa ādimajjhapariyosānaṃ anubhavituṃ na labhati. Kasmā? Parādhīnatāya. Evamevaṃ vinaye appakataññunā vivekatthāya araññaṃ paviṭṭhenāpi kismiñcideva antamaso kappiyamaṃsepi akappiyamaṃsasaññāya uppannāya vivekaṃ pahāya sīlavisodhanatthaṃ vinayadharassa santike gantabbaṃ hoti. Vivekasukhaṃ anubhavituṃ na labhati. Kasmā? Uddhaccakukkuccābhibhūtatāyāti, evaṃ dāsabyaṃ viya uddhaccakukkuccaṃ daṭṭabbaṃ.
យថា បន កន្តារទ្ធានមគ្គបដិបន្នោ បុរិសោ ចោរេហិ មនុស្សានំ វិលុត្តោកាសំ បហតោកាសញ្ច ទិស្វា ទណ្ឌកសទ្ទេនបិ សកុណសទ្ទេនបិ ចោរា អាគតាតិ ឧស្សង្កិតបរិសង្កិតោ ហោតិ, គច្ឆតិបិ, តិដ្ឋតិបិ, និវត្តតិបិ, គតដ្ឋានតោ អាគតដ្ឋានមេវ ពហុតរំ ហោតិ។ សោ កិច្ឆេន កសិរេន ខេមន្តភូមិំ បាបុណាតិ វា, ន វា បាបុណាតិ។ ឯវមេវំ យស្ស អដ្ឋសុ ឋានេសុ វិចិកិច្ឆា ឧប្បន្នា ហោតិ។ សោ ‘‘ពុទ្ធោ នុ ខោ, ន នុ ខោ ពុទ្ធោ’’តិអាទិនា នយេន វិចិកិច្ឆន្តោ អធិមុច្ចិត្វា សទ្ធាយ គណ្ហិតុំ ន សក្កោតិ។ អសក្កោន្តោ មគ្គំ វា ផលំ វា ន បាបុណាតីតិ យថា កន្តារទ្ធានមគ្គេ ‘‘ចោរា អត្ថិ នត្ថី’’តិ បុនប្បុនំ អាសប្បនបរិសប្បនំ អបរិយោគាហនំ ឆម្ភិតត្ត ចិត្តស្ស ឧប្បាទេន្តោ ខេមន្តបត្តិយា អន្តរាយំ ករោតិ, ឯវំ វិចិកិច្ឆាបិ ‘‘ពុទ្ធោ នុ ខោ ន ពុទ្ធោ’’តិអាទិនា នយេន បុនប្បុនំ អាសប្បនបរិសប្បនំ អបរិយោគាហនំ ឆម្ភិតត្តំ ចិត្តស្ស ឧប្បាទយមានា អរិយភូមិប្បត្តិយា អន្តរាយំ ករោតីតិ កន្តារទ្ធានមគ្គោ វិយ ទដ្ឋព្ពា។
Yathā pana kantāraddhānamaggapaṭipanno puriso corehi manussānaṃ viluttokāsaṃ pahatokāsañca disvā daṇḍakasaddenapi sakuṇasaddenapi corā āgatāti ussaṅkitaparisaṅkito hoti, gacchatipi, tiṭṭhatipi, nivattatipi, gataṭṭhānato āgataṭṭhānameva bahutaraṃ hoti. So kicchena kasirena khemantabhūmiṃ pāpuṇāti vā, na vā pāpuṇāti. Evamevaṃ yassa aṭṭhasu ṭhānesu vicikicchā uppannā hoti. So ‘‘buddho nu kho, na nu kho buddho’’tiādinā nayena vicikicchanto adhimuccitvā saddhāya gaṇhituṃ na sakkoti. Asakkonto maggaṃ vā phalaṃ vā na pāpuṇātīti yathā kantāraddhānamagge ‘‘corā atthi natthī’’ti punappunaṃ āsappanaparisappanaṃ apariyogāhanaṃ chambhitatta cittassa uppādento khemantapattiyā antarāyaṃ karoti, evaṃ vicikicchāpi ‘‘buddho nu kho na buddho’’tiādinā nayena punappunaṃ āsappanaparisappanaṃ apariyogāhanaṃ chambhitattaṃ cittassa uppādayamānā ariyabhūmippattiyā antarāyaṃ karotīti kantāraddhānamaggo viya daṭṭhabbā.
ឥទានិ សេយ្យថាបិ, ភិក្ខវេ, អាណណ្យន្តិ ឯត្ថ ភគវា បហីនកាមច្ឆន្ទនីវរណំ អាណណ្យសទិសំ, សេសានិ អារោគ្យាទិសទិសានិ កត្វា ទស្សេតិ។ តត្រាយំ សទិសតា – យថា ហិ បុរិសោ ឥណំ អាទាយ កម្មន្តេ បយោជេត្វា សមិទ្ធកម្មន្តោ, ‘‘ឥទំ ឥណំ នាម បលិពោធមូល’’ន្តិ ចិន្តេត្វា សវឌ្ឍិកំ ឥណំ និយ្យាតេត្វា បណ្ណំ ផាលាបេយ្យ។ អថស្ស តតោ បដ្ឋាយ នេវ កោចិ ទូតំ បេសេតិ, ន បណ្ណំ, សោ ឥណសាមិកេ ទិស្វាបិ សចេ ឥច្ឆតិ, អាសនា ឧដ្ឋហតិ, នោ ចេ, ន ឧដ្ឋហតិ។ កស្មា? តេហិ សទ្ធិំ និល្លេបតាយ អលគ្គតាយ។ ឯវមេវ ភិក្ខុ, ‘‘អយំ កាមច្ឆន្ទោ នាម បលិពោធមូល’’ន្តិ សតិបដ្ឋានេ វុត្តនយេនេវ ឆ ធម្មេ ភាវេត្វា កាមច្ឆន្ទនីវរណំ បជហតិ។ តស្សេវំ បហីនកាមច្ឆន្ទស្ស យថា ឥណមុត្តស្ស បុរិសស្ស ឥណសាមិកេ ទិស្វា នេវ ភយំ ន ឆម្ភិតត្តំ ហោតិ។ ឯវមេវ បរវត្ថុម្ហិ នេវ សង្គោ ន ពន្ធោ ហោតិ។ ទិព្ពានិបិ រូបានិ បស្សតោ កិលេសោ ន សមុទាចរតិ។ តស្មា ភគវា អាណណ្យមិវ កាមច្ឆន្ទប្បហានមាហ។
Idāni seyyathāpi, bhikkhave, āṇaṇyanti ettha bhagavā pahīnakāmacchandanīvaraṇaṃ āṇaṇyasadisaṃ, sesāni ārogyādisadisāni katvā dasseti. Tatrāyaṃ sadisatā – yathā hi puriso iṇaṃ ādāya kammante payojetvā samiddhakammanto, ‘‘idaṃ iṇaṃ nāma palibodhamūla’’nti cintetvā savaḍḍhikaṃ iṇaṃ niyyātetvā paṇṇaṃ phālāpeyya. Athassa tato paṭṭhāya neva koci dūtaṃ peseti, na paṇṇaṃ, so iṇasāmike disvāpi sace icchati, āsanā uṭṭhahati, no ce, na uṭṭhahati. Kasmā? Tehi saddhiṃ nillepatāya alaggatāya. Evameva bhikkhu, ‘‘ayaṃ kāmacchando nāma palibodhamūla’’nti satipaṭṭhāne vuttanayeneva cha dhamme bhāvetvā kāmacchandanīvaraṇaṃ pajahati. Tassevaṃ pahīnakāmacchandassa yathā iṇamuttassa purisassa iṇasāmike disvā neva bhayaṃ na chambhitattaṃ hoti. Evameva paravatthumhi neva saṅgo na bandho hoti. Dibbānipi rūpāni passato kileso na samudācarati. Tasmā bhagavā āṇaṇyamiva kāmacchandappahānamāha.
យថា បន សោ បិត្តរោគាតុរោ បុរិសោ ភេសជ្ជកិរិយាយ តំ រោគំ វូបសមេត្វា តតោ បដ្ឋាយ មធុសក្ករាទីនំ រសំ វិន្ទតិ។ ឯវមេវំ ភិក្ខុ, ‘‘អយំ ព្យាបាទោ នាម អនត្ថការកោ’’តិ ឆ ធម្មេ ភាវេត្វា ព្យាបាទនីវរណំ បជហតិ។ សោ ឯវំ បហីនព្យាបាទោ យថា បិត្តរោគវិមុត្តោ បុរិសោ មធុសក្ករាទីនិ មធុរានិ សម្បិយាយមានោ បដិសេវតិ។ ឯវមេវំ អាចារបណ្ណត្តិអាទីនិ សិក្ខាបិយមានោ សិរសា សម្បដិច្ឆិត្វា សម្បិយាយមានោ សិក្ខតិ។ តស្មា ភគវា អារោគ្យមិវ ព្យាបាទប្បហានមាហ។
Yathā pana so pittarogāturo puriso bhesajjakiriyāya taṃ rogaṃ vūpasametvā tato paṭṭhāya madhusakkarādīnaṃ rasaṃ vindati. Evamevaṃ bhikkhu, ‘‘ayaṃ byāpādo nāma anatthakārako’’ti cha dhamme bhāvetvā byāpādanīvaraṇaṃ pajahati. So evaṃ pahīnabyāpādo yathā pittarogavimutto puriso madhusakkarādīni madhurāni sampiyāyamāno paṭisevati. Evamevaṃ ācārapaṇṇattiādīni sikkhāpiyamāno sirasā sampaṭicchitvā sampiyāyamāno sikkhati. Tasmā bhagavā ārogyamiva byāpādappahānamāha.
យថា សោ នក្ខត្តទិវសេ ពន្ធនាគារំ បវេសិតោ បុរិសោ អបរស្មិំ នក្ខត្តទិវសេ, ‘‘បុព្ពេបិ អហំ បមាទទោសេន ពទ្ធោ តំ នក្ខត្តំ នានុភវាមិ, ឥទានិ អប្បមត្តោ ភវិស្សាមី’’តិ យថាស្ស បច្ចត្ថិកា ឱកាសំ ន លភន្តិ។ ឯវំ អប្បមត្តោ ហុត្វា នក្ខត្តំ អនុភវិត្វា – ‘‘អហោ នក្ខត្តំ អហោ នក្ខត្ត’’ន្តិ ឧទានំ ឧទានេសិ។ ឯវមេវ ភិក្ខុ, ‘‘ឥទំ ថិនមិទ្ធំ នាម មហាអនត្ថករ’’ន្តិ ឆ ធម្មេ ភាវេត្វា ថិនមិទ្ធនីវរណំ បជហតិ។ សោ ឯវំ បហីនថិនមិទ្ធោ យថា ពន្ធនា មុត្តោ បុរិសោ សត្តាហម្បិ នក្ខត្តស្ស អាទិមជ្ឈបរិយោសានំ អនុភវតិ។ ឯវមេវំ ភិក្ខុ ធម្មនក្ខត្តស្ស អាទិមជ្ឈបរិយោសានំ អនុភវន្តោ សហ បដិសម្ភិទាហិ អរហត្តំ បាបុណាតិ។ តស្មា ភគវា ពន្ធនា មោក្ខមិវ ថិនមិទ្ធប្បហានមាហ។
Yathā so nakkhattadivase bandhanāgāraṃ pavesito puriso aparasmiṃ nakkhattadivase, ‘‘pubbepi ahaṃ pamādadosena baddho taṃ nakkhattaṃ nānubhavāmi, idāni appamatto bhavissāmī’’ti yathāssa paccatthikā okāsaṃ na labhanti. Evaṃ appamatto hutvā nakkhattaṃ anubhavitvā – ‘‘aho nakkhattaṃ aho nakkhatta’’nti udānaṃ udānesi. Evameva bhikkhu, ‘‘idaṃ thinamiddhaṃ nāma mahāanatthakara’’nti cha dhamme bhāvetvā thinamiddhanīvaraṇaṃ pajahati. So evaṃ pahīnathinamiddho yathā bandhanā mutto puriso sattāhampi nakkhattassa ādimajjhapariyosānaṃ anubhavati. Evamevaṃ bhikkhu dhammanakkhattassa ādimajjhapariyosānaṃ anubhavanto saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇāti. Tasmā bhagavā bandhanā mokkhamiva thinamiddhappahānamāha.
យថា បន ទាសោ កញ្ចិទេវ មិត្តំ ឧបនិស្សាយ សាមិកានំ ធនំ ទត្វា អត្តានំ ភុជិស្សំ កត្វា តតោ បដ្ឋាយ យំ ឥច្ឆតិ, តំ ករេយ្យ។ ឯវមេវ ភិក្ខុ, ‘‘ឥទំ ឧទ្ធច្ចកុក្កុច្ចំ នាម មហាអនត្ថករ’’ន្តិ ឆ ធម្មេ ភាវេត្វា ឧទ្ធច្ចកុក្កុច្ចំ បជហតិ។ សោ ឯវំ បហីនុទ្ធច្ចកុក្កុច្ចោ យថា ភុជិស្សោ បុរិសោ យំ ឥច្ឆតិ, តំ ករោតិ។ ន តំ កោចិ ពលក្ការេន តតោ និវត្តេតិ។ ឯវមេវំ ភិក្ខុ យថាសុខំ នេក្ខម្មបដិបទំ បដិបជ្ជតិ, ន នំ ឧទ្ធច្ចកុក្កុច្ចំ ពលក្ការេន តតោ និវត្តេតិ។ តស្មា ភគវា ភុជិស្សំ វិយ ឧទ្ធច្ចកុក្កុច្ចប្បហានមាហ។
Yathā pana dāso kañcideva mittaṃ upanissāya sāmikānaṃ dhanaṃ datvā attānaṃ bhujissaṃ katvā tato paṭṭhāya yaṃ icchati, taṃ kareyya. Evameva bhikkhu, ‘‘idaṃ uddhaccakukkuccaṃ nāma mahāanatthakara’’nti cha dhamme bhāvetvā uddhaccakukkuccaṃ pajahati. So evaṃ pahīnuddhaccakukkucco yathā bhujisso puriso yaṃ icchati, taṃ karoti. Na taṃ koci balakkārena tato nivatteti. Evamevaṃ bhikkhu yathāsukhaṃ nekkhammapaṭipadaṃ paṭipajjati, na naṃ uddhaccakukkuccaṃ balakkārena tato nivatteti. Tasmā bhagavā bhujissaṃ viya uddhaccakukkuccappahānamāha.
យថា ពលវា បុរិសោ ហត្ថសារំ គហេត្វា សជ្ជាវុធោ សបរិវារោ កន្តារំ បដិបជ្ជេយ្យ។ តំ ចោរា ទូរតោវ ទិស្វា បលាយេយ្យុំ។ សោ សោត្ថិនា តំ កន្តារំ និត្ថរិត្វា ខេមន្តំ បត្តោ ហដ្ឋតុដ្ឋោ អស្ស។ ឯវមេវំ ភិក្ខុ, ‘‘អយំ វិចិកិច្ឆា នាម អនត្ថការិកា’’តិ ឆ ធម្មេ ភាវេត្វា វិចិកិច្ឆំ បជហតិ។ សោ ឯវំ បហីនវិចិកិច្ឆោ យថា ពលវា សជ្ជាវុធោ សបរិវារោ បុរិសោ និព្ភយោ ចោរេ តិណំ វិយ អគណេត្វា សោត្ថិនា និក្ខមិត្វា ខេមន្តភូមិំ បាបុណាតិ។ ឯវមេវំ ទុច្ចរិតកន្តារំ និត្ថរិត្វា បរមខេមន្តភូមិំ អមតំ និព្ពានំ បាបុណាតិ។ តស្មា ភគវា ខេមន្តភូមិំ វិយ វិចិកិច្ឆាបហានមាហ។
Yathā balavā puriso hatthasāraṃ gahetvā sajjāvudho saparivāro kantāraṃ paṭipajjeyya. Taṃ corā dūratova disvā palāyeyyuṃ. So sotthinā taṃ kantāraṃ nittharitvā khemantaṃ patto haṭṭhatuṭṭho assa. Evamevaṃ bhikkhu, ‘‘ayaṃ vicikicchā nāma anatthakārikā’’ti cha dhamme bhāvetvā vicikicchaṃ pajahati. So evaṃ pahīnavicikiccho yathā balavā sajjāvudho saparivāro puriso nibbhayo core tiṇaṃ viya agaṇetvā sotthinā nikkhamitvā khemantabhūmiṃ pāpuṇāti. Evamevaṃ duccaritakantāraṃ nittharitvā paramakhemantabhūmiṃ amataṃ nibbānaṃ pāpuṇāti. Tasmā bhagavā khemantabhūmiṃ viya vicikicchāpahānamāha.
៤២៧. ឥមមេវ កាយន្តិ ឥមំ ករជកាយំ។ អភិសន្ទេតីតិ តេមេតិ ស្នេហេតិ, សព្ពត្ថ បវត្តបីតិសុខំ ករោតិ។ បរិសន្ទេតីតិ សមន្តតោ សន្ទេតិ។ បរិបូរេតីតិ វាយុនា ភស្តំ វិយ បូរេតិ។ បរិប្ផរតីតិ សមន្តតោ ផុសតិ ។ សព្ពាវតោ កាយស្សាតិ អស្ស ភិក្ខុនោ សព្ពកោដ្ឋាសវតោ កាយស្ស។ កិញ្ចិ ឧបាទិន្នកសន្តតិបវត្តិដ្ឋានេ ឆវិមំសលោហិតានុគតំ អណុមត្តម្បិ ឋានំ បឋមជ្ឈានសុខេន អផុដ្ឋំ នាម ន ហោតិ។ ទក្ខោតិ ឆេកោ បដិពលោ ន្ហានីយចុណ្ណានិ កាតុញ្ចេវ យោជេតុញ្ច សន្នេតុញ្ច។ កំសថាលេតិ យេន កេនចិ លោហេន កតភាជនេ។ មត្តិកភាជនំ បន ថិរំ ន ហោតិ, សន្នេន្តស្ស ភិជ្ជតិ, តស្មា តំ ន ទស្សេតិ។ បរិប្ផោសកំ បរិប្ផោសកន្តិ សិញ្ចិត្វា សិញ្ចិត្វា។ សន្នេយ្យាតិ វាមហត្ថេន កំសថាលំ គហេត្វា ទក្ខិណេន ហត្ថេន បមាណយុត្តំ ឧទកំ សិញ្ចិត្វា សិញ្ចិត្វា បរិមទ្ទន្តោ បិណ្ឌំ ករេយ្យ។ ស្នេហានុគតាតិ ឧទកសិនេហេន អនុគតា។ ស្នេហបរេតាតិ ឧទកសិនេហេន បរិគតា។ សន្តរពាហិរាតិ សទ្ធិំ អន្តោបទេសេន ចេវ ពហិបទេសេន ច, សព្ពត្ថកមេវ ឧទកសិនេហេន ផុដាតិ អត្ថោ។ ន ច បគ្ឃរិណីតិ ន ពិន្ទុ ពិន្ទុ ឧទកំ បគ្ឃរតិ, សក្កា ហោតិ ហត្ថេនបិ ទ្វីហិបិ តីហិបិ អង្គុលីហិ គហេតុំ ឱវដ្ដិកម្បិ កាតុន្តិ អត្ថោ។
427.Imameva kāyanti imaṃ karajakāyaṃ. Abhisandetīti temeti sneheti, sabbattha pavattapītisukhaṃ karoti. Parisandetīti samantato sandeti. Paripūretīti vāyunā bhastaṃ viya pūreti. Parippharatīti samantato phusati . Sabbāvato kāyassāti assa bhikkhuno sabbakoṭṭhāsavato kāyassa. Kiñci upādinnakasantatipavattiṭṭhāne chavimaṃsalohitānugataṃ aṇumattampi ṭhānaṃ paṭhamajjhānasukhena aphuṭṭhaṃ nāma na hoti. Dakkhoti cheko paṭibalo nhānīyacuṇṇāni kātuñceva yojetuñca sannetuñca. Kaṃsathāleti yena kenaci lohena katabhājane. Mattikabhājanaṃ pana thiraṃ na hoti, sannentassa bhijjati, tasmā taṃ na dasseti. Paripphosakaṃ paripphosakanti siñcitvā siñcitvā. Sanneyyāti vāmahatthena kaṃsathālaṃ gahetvā dakkhiṇena hatthena pamāṇayuttaṃ udakaṃ siñcitvā siñcitvā parimaddanto piṇḍaṃ kareyya. Snehānugatāti udakasinehena anugatā. Snehaparetāti udakasinehena parigatā. Santarabāhirāti saddhiṃ antopadesena ceva bahipadesena ca, sabbatthakameva udakasinehena phuṭāti attho. Na ca pagghariṇīti na bindu bindu udakaṃ paggharati, sakkā hoti hatthenapi dvīhipi tīhipi aṅgulīhi gahetuṃ ovaṭṭikampi kātunti attho.
៤២៨. ទុតិយជ្ឈានសុខឧបមាយំ ឧព្ភិតោទកោតិ ឧព្ភិន្នឧទកោ, ន ហេដ្ឋា ឧព្ភិជ្ជិត្វា ឧគ្គច្ឆនឧទកោ, អន្តោយេវ បន ឧព្ភិជ្ជនឧទកោតិ អត្ថោ។ អាយមុខន្តិ អាគមនមគ្គោ។ ទេវោតិ មេឃោ។ កាលេនកាលន្តិ កាលេ កាលេ, អន្វទ្ធមាសំ វា អនុទសាហំ វាតិ អត្ថោ។ ធារន្តិ វុដ្ឋិំ។ នានុប្បវេច្ឆេយ្យាតិ ន បវេសេយ្យ, ន វស្សេយ្យាតិ អត្ថោ។ សីតា វារិធារា ឧព្ភិជ្ជិត្វាតិ សីតំ វារិ តំ ឧទករហទំ បូរយមានំ ឧព្ភិជ្ជិត្វា។ ហេដ្ឋា ឧគ្គច្ឆនឧទកញ្ហិ ឧគ្គន្ត្វា ឧគ្គន្ត្វា ភិជ្ជន្តំ ឧទកំ ខោភេតិ។ ចតូហិ ទិសាហិ បវិសនឧទកំ បុរាណបណ្ណតិណកដ្ឋទណ្ឌកាទីហិ ឧទកំ ខោភេតិ។ វុដ្ឋិឧទកំ ធារានិបាតបុប្ផុឡកេហិ ឧទកំ ខោភេតិ។ សន្និសិន្នមេវ បន ហុត្វា ឥទ្ធិនិម្មិតមិវ ឧប្បជ្ជមានំ ឧទកំ ឥមំ បទេសំ ផរតិ, ឥមំ បទេសំ ន ផរតីតិ នត្ថិ។ តេន អផុដោកាសោ នាម ន ហោតីតិ។ តត្ថ រហទោ វិយ ករជកាយោ, ឧទកំ វិយ ទុតិយជ្ឈានសុខំ។ សេសំ បុរិមនយេនេវ វេទិតព្ពំ។
428. Dutiyajjhānasukhaupamāyaṃ ubbhitodakoti ubbhinnaudako, na heṭṭhā ubbhijjitvā uggacchanaudako, antoyeva pana ubbhijjanaudakoti attho. Āyamukhanti āgamanamaggo. Devoti megho. Kālenakālanti kāle kāle, anvaddhamāsaṃ vā anudasāhaṃ vāti attho. Dhāranti vuṭṭhiṃ. Nānuppaveccheyyāti na paveseyya, na vasseyyāti attho. Sītā vāridhārā ubbhijjitvāti sītaṃ vāri taṃ udakarahadaṃ pūrayamānaṃ ubbhijjitvā. Heṭṭhā uggacchanaudakañhi uggantvā uggantvā bhijjantaṃ udakaṃ khobheti. Catūhi disāhi pavisanaudakaṃ purāṇapaṇṇatiṇakaṭṭhadaṇḍakādīhi udakaṃ khobheti. Vuṭṭhiudakaṃ dhārānipātapupphuḷakehi udakaṃ khobheti. Sannisinnameva pana hutvā iddhinimmitamiva uppajjamānaṃ udakaṃ imaṃ padesaṃ pharati, imaṃ padesaṃ na pharatīti natthi. Tena aphuṭokāso nāma na hotīti. Tattha rahado viya karajakāyo, udakaṃ viya dutiyajjhānasukhaṃ. Sesaṃ purimanayeneva veditabbaṃ.
៤២៩. តតិយជ្ឈានសុខឧបមាយំ ឧប្បលានិ ឯត្ថ សន្តីតិ ឧប្បលិនី។ សេសបទទ្វយេសុបិ ឯសេវ នយោ។ ឯត្ថ ច សេតរត្តនីលេសុ យំកិញ្ចិ ឧប្បលំ ឧប្បលមេវ, ឩនកសតបត្តំ បុណ្ឌរីកំ, សតបត្តំ បទុមំ។ បត្តនិយមំ វា វិនាបិ សេតំ បទុមំ, រត្តំ បុណ្ឌរីកន្តិ អយមេត្ថ វិនិច្ឆយោ។ ឧទកានុគ្គតានីតិ ឧទកតោ ន ឧគ្គតានិ។ អន្តោនិមុគ្គបោសីនីតិ ឧទកតលស្ស អន្តោ និមុគ្គានិយេវ ហុត្វា បោសីនិ, វឌ្ឍីនីតិ អត្ថោ។ សេសំ បុរិមនយេនេវ វេទិតព្ពំ។
429. Tatiyajjhānasukhaupamāyaṃ uppalāni ettha santīti uppalinī. Sesapadadvayesupi eseva nayo. Ettha ca setarattanīlesu yaṃkiñci uppalaṃ uppalameva, ūnakasatapattaṃ puṇḍarīkaṃ, satapattaṃ padumaṃ. Pattaniyamaṃ vā vināpi setaṃ padumaṃ, rattaṃ puṇḍarīkanti ayamettha vinicchayo. Udakānuggatānīti udakato na uggatāni. Antonimuggaposīnīti udakatalassa anto nimuggāniyeva hutvā posīni, vaḍḍhīnīti attho. Sesaṃ purimanayeneva veditabbaṃ.
៤៣០. ចតុត្ថជ្ឈានសុខឧបមាយំ បរិសុទ្ធេន ចេតសា បរិយោទាតេនាតិ ឯត្ថ និរុបក្កិលេសដ្ឋេន បរិសុទ្ធំ។ បភស្សរដ្ឋេន បរិយោទាតំ វេទិតព្ពំ។ ឱទាតេន វត្ថេនាតិ ឥទំ ឧតុផរណត្ថំ វុត្តំ។ កិលិដ្ឋវត្ថេន ហិ ឧតុផរណំ ន ហោតិ, តង្ខណធោតបរិសុទ្ធេន ឧតុផរណំ ពលវំ ហោតិ។ ឥមិស្សា ហិ ឧបមាយ វត្ថំ វិយ ករជកាយោ។ ឧតុផរណំ វិយ ចតុត្ថជ្ឈានសុខំ។ តស្មា យថា សុន្ហាតស្ស បុរិសស្ស បរិសុទ្ធំ វត្ថំ សសីសំ បារុបិត្វា និសិន្នស្ស សរីរតោ ឧតុ សព្ពមេវ វត្ថំ ផរតិ, ន កោចិ វត្ថស្ស អផុដោកាសោ ហោតិ។ ឯវំ ចតុត្ថជ្ឈានសុខេន ភិក្ខុនោ ករជកាយស្ស ន កោចិ ឱកាសោ អផុដោ ហោតីតិ ឯវមេត្ថ អត្ថោ ទដ្ឋព្ពោ។ ចតុត្ថជ្ឈានចិត្តមេវ វា វត្ថំ វិយ, តំសមុដ្ឋានរូបំ ឧតុផរណំ វិយ។ យថា ហិ កត្ថចិ ឱទាតវត្ថេ កាយំ អប្ផុសន្តេបិ តំសមុដ្ឋានេន ឧតុនា សព្ពត្ថកមេវ កាយោ ផុដ្ឋោ ហោតិ។ ឯវំ ចតុត្ថជ្ឈានសមុដ្ឋិតេន សុខុមរូបេន សព្ពត្ថកមេវ ភិក្ខុនោ ករជកាយោ ផុដោ ហោតីតិ ឯវមេត្ថ អត្ថោ ទដ្ឋព្ពោ។
430. Catutthajjhānasukhaupamāyaṃ parisuddhena cetasā pariyodātenāti ettha nirupakkilesaṭṭhena parisuddhaṃ. Pabhassaraṭṭhena pariyodātaṃ veditabbaṃ. Odātena vatthenāti idaṃ utupharaṇatthaṃ vuttaṃ. Kiliṭṭhavatthena hi utupharaṇaṃ na hoti, taṅkhaṇadhotaparisuddhena utupharaṇaṃ balavaṃ hoti. Imissā hi upamāya vatthaṃ viya karajakāyo. Utupharaṇaṃ viya catutthajjhānasukhaṃ. Tasmā yathā sunhātassa purisassa parisuddhaṃ vatthaṃ sasīsaṃ pārupitvā nisinnassa sarīrato utu sabbameva vatthaṃ pharati, na koci vatthassa aphuṭokāso hoti. Evaṃ catutthajjhānasukhena bhikkhuno karajakāyassa na koci okāso aphuṭo hotīti evamettha attho daṭṭhabbo. Catutthajjhānacittameva vā vatthaṃ viya, taṃsamuṭṭhānarūpaṃ utupharaṇaṃ viya. Yathā hi katthaci odātavatthe kāyaṃ apphusantepi taṃsamuṭṭhānena utunā sabbatthakameva kāyo phuṭṭho hoti. Evaṃ catutthajjhānasamuṭṭhitena sukhumarūpena sabbatthakameva bhikkhuno karajakāyo phuṭo hotīti evamettha attho daṭṭhabbo.
៤៣១. បុព្ពេនិវាសញាណឧបមាយំ តំទិវសំ កតកិរិយា បាកដា ហោតីតិ តំទិវសំ គតគាមត្តយមេវ គហិតំ។ តត្ថ គាមត្តយំ គតបុរិសោ វិយ បុព្ពេនិវាសញាណលាភី ទដ្ឋព្ពោ។ តយោ គាមា វិយ តយោ ភវា ទដ្ឋព្ពា។ តស្ស បុរិសស្ស តីសុ គាមេសុ តំទិវសំ កតកិរិយាយ អាវិភាវោ វិយ បុព្ពេនិវាសាយ ចិត្តំ អភិនីហរិត្វា និសិន្នស្ស ភិក្ខុនោ តីសុ ភវេសុ កតកិរិយាយ អាវិភាវោ ទដ្ឋព្ពោ។
431. Pubbenivāsañāṇaupamāyaṃ taṃdivasaṃ katakiriyā pākaṭā hotīti taṃdivasaṃ gatagāmattayameva gahitaṃ. Tattha gāmattayaṃ gatapuriso viya pubbenivāsañāṇalābhī daṭṭhabbo. Tayo gāmā viya tayo bhavā daṭṭhabbā. Tassa purisassa tīsu gāmesu taṃdivasaṃ katakiriyāya āvibhāvo viya pubbenivāsāya cittaṃ abhinīharitvā nisinnassa bhikkhuno tīsu bhavesu katakiriyāya āvibhāvo daṭṭhabbo.
៤៣២. ទិព្ពចក្ខុឧបមាយំ ទ្វេ អគារាតិ ទ្វេ ឃរា។ សទ្វារាតិ សម្មុខទ្វារា។ អនុចង្កមន្តេតិ អបរាបរំ សញ្ចរន្តេ។ អនុវិចរន្តេតិ ឥតោ ចិតោ ច វិចរន្តេ, ឥតោ បន គេហា និក្ខមិត្វា ឯតំ គេហំ, ឯតស្មា វា និក្ខមិត្វា ឥមំ គេហំ បវិសនវសេនបិ ទដ្ឋព្ពា។ តត្ថ ទ្វេ អគារា សទ្វារា វិយ ចុតិបដិសន្ធិយោ, ចក្ខុមា បុរិសោ វិយ ទិព្ពចក្ខុញាណលាភី, ចក្ខុមតោ បុរិសស្ស ទ្វិន្នំ គេហានំ អន្តរេ ឋត្វា បស្សតោ ទ្វេ អគារេ បវិសនកនិក្ខមនកបុរិសានំ បាកដកាលោ វិយ ទិព្ពចក្ខុលាភិនោ អាលោកំ វឌ្ឍេត្វា ឱលោកេន្តស្ស ចវនកឧបបជ្ជនកសត្តានំ បាកដកាលោ។ កិំ បន តេ ញាណស្ស បាកដា, បុគ្គលស្សាតិ? ញាណស្ស។ តស្ស បាកដត្តា បន បុគ្គលស្ស បាកដាយេវាតិ។
432. Dibbacakkhuupamāyaṃ dve agārāti dve gharā. Sadvārāti sammukhadvārā. Anucaṅkamanteti aparāparaṃ sañcarante. Anuvicaranteti ito cito ca vicarante, ito pana gehā nikkhamitvā etaṃ gehaṃ, etasmā vā nikkhamitvā imaṃ gehaṃ pavisanavasenapi daṭṭhabbā. Tattha dve agārā sadvārā viya cutipaṭisandhiyo, cakkhumā puriso viya dibbacakkhuñāṇalābhī, cakkhumato purisassa dvinnaṃ gehānaṃ antare ṭhatvā passato dve agāre pavisanakanikkhamanakapurisānaṃ pākaṭakālo viya dibbacakkhulābhino ālokaṃ vaḍḍhetvā olokentassa cavanakaupapajjanakasattānaṃ pākaṭakālo. Kiṃ pana te ñāṇassa pākaṭā, puggalassāti? Ñāṇassa. Tassa pākaṭattā pana puggalassa pākaṭāyevāti.
៤៣៣. អាសវក្ខយញាណឧបមាយំ បព្ពតសង្ខេបេតិ បព្ពតមត្ថកេ។ អនាវិលោតិ និក្កទ្ទមោ។ សិប្បិយោ ច សម្ពុកា ច សិប្បិសម្ពុកំ។ សក្ខរា ច កថលា ច សក្ខរកថលំ។ មច្ឆានំ គុម្ពា ឃដាតិ មច្ឆគុម្ពំ។ តិដ្ឋន្តម្បិ ចរន្តម្បីតិ ឯត្ថ សក្ខរកថលំ តិដ្ឋតិយេវ, ឥតរានិ ចរន្តិបិ តិដ្ឋន្តិបិ។ យថា បន អន្តរន្តរា ឋិតាសុបិ និសិន្នាសុបិ វិជ្ជមានាសុបិ, ‘‘ឯតា គាវោ ចរន្តី’’តិ ចរន្តិយោ ឧបាទាយ ឥតរាបិ ចរន្តីតិ វុច្ចន្តិ។ ឯវំ តិដ្ឋន្តមេវ សក្ខរកថលំ ឧបាទាយ ឥតរម្បិ ទ្វយំ តិដ្ឋន្តន្តិ វុត្តំ។ ឥតរញ្ច ទ្វយំ ចរន្តំ ឧបាទាយ សក្ខរកថលម្បិ ចរន្តន្តិ វុត្តំ។ តត្ថ ចក្ខុមតោ បុរិសស្ស តីរេ ឋត្វា បស្សតោ សិប្បិសម្ពុកាទីនំ វិភូតកាលោ វិយ អាសវានំ ខយាយ ចិត្តំ នីហរិត្វា និសិន្នស្ស ភិក្ខុនោ ចតុន្នំ សច្ចានំ វិភូតកាលោ ទដ្ឋព្ពោ។
433. Āsavakkhayañāṇaupamāyaṃ pabbatasaṅkhepeti pabbatamatthake. Anāviloti nikkaddamo. Sippiyo ca sambukā ca sippisambukaṃ. Sakkharā ca kathalā ca sakkharakathalaṃ. Macchānaṃ gumbā ghaṭāti macchagumbaṃ. Tiṭṭhantampi carantampīti ettha sakkharakathalaṃ tiṭṭhatiyeva, itarāni carantipi tiṭṭhantipi. Yathā pana antarantarā ṭhitāsupi nisinnāsupi vijjamānāsupi, ‘‘etā gāvo carantī’’ti carantiyo upādāya itarāpi carantīti vuccanti. Evaṃ tiṭṭhantameva sakkharakathalaṃ upādāya itarampi dvayaṃ tiṭṭhantanti vuttaṃ. Itarañca dvayaṃ carantaṃ upādāya sakkharakathalampi carantanti vuttaṃ. Tattha cakkhumato purisassa tīre ṭhatvā passato sippisambukādīnaṃ vibhūtakālo viya āsavānaṃ khayāya cittaṃ nīharitvā nisinnassa bhikkhuno catunnaṃ saccānaṃ vibhūtakālo daṭṭhabbo.
៤៣៤. ឥទានិ សត្តហាការេហិ សលិង្គតោ សគុណតោ ខីណាសវស្ស នាមំ គណ្ហន្តោ, អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ សមណោ ឥតិបីតិអាទិមាហ។ តត្ថ ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ សមណោ ហោតីតិអាទីសុ, ភិក្ខវេ, ឯវំ ភិក្ខុ សមិតបាបត្តា សមណោ ហោតិ។ ពាហិតបាបត្តា ព្រាហ្មណោ ហោតិ។ ន្ហាតកិលេសត្តា ន្ហាតកោ ហោតិ, ធោតកិលេសត្តាតិ អត្ថោ។ ចតុមគ្គញាណសង្ខាតេហិ វេទេហិ អកុសលធម្មានំ គតត្តា វេទគូ ហោតិ, វិទិតត្តាតិ អត្ថោ។ តេនេវ វិទិតាស្ស ហោន្តីតិអាទិមាហ។ កិលេសានំ សុតត្តា សោត្តិយោ ហោតិ, និស្សុតត្តា អបហតត្តាតិ អត្ថោ។ កិលេសានំ អារកត្តា អរិយោ ហោតិ, ហតត្តាតិ អត្ថោ។ តេហិ អារកត្តា អរហំ ហោតិ, ទូរីភូតត្តាតិ អត្ថោ។ សេសំ សពត្ថ បាកដមេវាតិ។
434. Idāni sattahākārehi saliṅgato saguṇato khīṇāsavassa nāmaṃ gaṇhanto, ayaṃ vuccati, bhikkhave, bhikkhu samaṇo itipītiādimāha. Tattha evaṃ kho, bhikkhave, bhikkhu samaṇohotītiādīsu, bhikkhave, evaṃ bhikkhu samitapāpattā samaṇo hoti. Bāhitapāpattā brāhmaṇo hoti. Nhātakilesattā nhātako hoti, dhotakilesattāti attho. Catumaggañāṇasaṅkhātehi vedehi akusaladhammānaṃ gatattā vedagū hoti, viditattāti attho. Teneva viditāssa hontītiādimāha. Kilesānaṃ sutattā sottiyo hoti, nissutattā apahatattāti attho. Kilesānaṃ ārakattā ariyo hoti, hatattāti attho. Tehi ārakattā arahaṃ hoti, dūrībhūtattāti attho. Sesaṃ sabattha pākaṭamevāti.
បបញ្ចសូទនិយា មជ្ឈិមនិកាយដ្ឋកថាយ
Papañcasūdaniyā majjhimanikāyaṭṭhakathāya
មហាអស្សបុរសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Mahāassapurasuttavaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / សុត្តបិដក • Suttapiṭaka / មជ្ឈិមនិកាយ • Majjhimanikāya / ៩. មហាអស្សបុរសុត្តំ • 9. Mahāassapurasuttaṃ
ដីកា • Tīkā / សុត្តបិដក (ដីកា) • Suttapiṭaka (ṭīkā) / មជ្ឈិមនិកាយ (ដីកា) • Majjhimanikāya (ṭīkā) / ៩. មហាអស្សបុរសុត្តវណ្ណនា • 9. Mahāassapurasuttavaṇṇanā
