| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / បាចិត្យាទិយោជនាបាឡិ • Pācityādiyojanāpāḷi |
១៤៨. ទិគុណាទិឧបាហនបដិក្ខេបកថា
148. Diguṇādiupāhanapaṭikkhepakathā
២៤៥. អញ្ញំ ព្យាករោន្តីតិ ឯត្ថ អញ្ញសទ្ទោ សព្ពនាមសុទ្ធនាមវសេន ទុវិធោ។ តេសុ ឥធ សុទ្ធនាមំ, តំ បន ពាលេ ច ទារកេ ច អរហត្តេ ច បវត្តតិ, ឥធ បន អរហត្តេតិ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘អរហត្តំ ព្យាករោន្តី’’តិ។ យេនាតិ សភាវេន។ អរហាតិ ញាយតីតិ អរហាឥតិ អត្ថោ ញាយតិ។ សោតិ សភាវោ។ សុត្តវណ្ណនាតោយេវាតិ អង្គុត្តរដ្ឋកថាតោ ឯវ។ ន ឧបនីតោតិ ន ឧបរិ នីតោ។ ឯកច្ចេ មោឃបុរិសាតិ ឯកច្ចេសទ្ទោ អញ្ញេបរិយាយោ, មោឃសទ្ទោ តុច្ឆវេវចនោតិ អាហ ‘‘អញ្ញេ បន តុច្ឆបុរិសា’’តិ។ ‘‘ហសមានា វិយា’’តិ ឥមិនា ហសមានកំ មញ្ញេតិ ឯត្ថ មញ្ញេសទ្ទោ វិយត្ថោតិ ទស្សេតិ។ អសន្តមេវាតិ អវិជ្ជមានំយេវ។ ឯកបលាសិកន្តិ ឯត្ថ បលាសសទ្ទោ បណ្ណវាចកោ។ បដលំ នាម បណ្ណំ វិយ ហោតិ, តស្មា ‘‘ឯកបដល’’ន្តិ វុត្តំ។ អសីតិសកដវាហេតិ ឯត្ថ អសីតិ បទំ សកដបទេន សម្ពន្ធំ កត្វា អសីតិសកដេហិ វហិតព្ពេតិ អត្ថោ ទដ្ឋព្ពោ។ ‘‘ទ្វេ សកដភារា ឯកោ វាហោ’’តិ ឥមិនា វាហានំ ចត្តាលីសភាវំ ទស្សេតិ។ សត្តហត្ថិកញ្ច អនីកន្តិ ឯត្ថ អនីកស្ស សរូបំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘ឆ ហត្ថិនិយោ ចា’’តិអាទិ។ សត្តន្នំ ហត្ថីនំ សមូហោ សត្តហត្ថិកំ។ សត្តអនីកត្តា ឯកូនបញ្ញាសហត្ថិនោ ហោន្តិ។ តេសុ សត្ត ហត្ថិនោ, ទ្វាចត្តាលីស ហត្ថិនិយោ ហោន្តិ។ ទ្វិគុណាតិ ឯត្ថ គុណសទ្ទោ បដលត្ថោតិ អាហ ‘‘ទ្វិបដលា’’តិ។ គុណង្គុណូបាហនាតិ ឯត្ថ ទ្វិគុណតិគុណានំ វិសុំ គហិតត្តា បារិសេសតោ គុណង្គុណភាវំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘ចតុបដលតោ បដ្ឋាយ វុច្ចតី’’តិ។ គុណង្គុណូបាហនាតិ បដលបដលា ឧបាហនា, ពហុបដលា ឧបាហនាតិ អត្ថោ។ ឧការេន សហ យោជេត្វា គការោ សជ្ឈាយិតព្ពោ ច លិខិតព្ពោ ច។ ឥទានិ បោត្ថកេសុ បន ឧការោ ន ទិស្សតិ។
245.Aññaṃ byākarontīti ettha aññasaddo sabbanāmasuddhanāmavasena duvidho. Tesu idha suddhanāmaṃ, taṃ pana bāle ca dārake ca arahatte ca pavattati, idha pana arahatteti dassento āha ‘‘arahattaṃ byākarontī’’ti. Yenāti sabhāvena. Arahāti ñāyatīti arahāiti attho ñāyati. Soti sabhāvo. Suttavaṇṇanātoyevāti aṅguttaraṭṭhakathāto eva. Na upanītoti na upari nīto. Ekacce moghapurisāti ekaccesaddo aññepariyāyo, moghasaddo tucchavevacanoti āha ‘‘aññe pana tucchapurisā’’ti. ‘‘Hasamānā viyā’’ti iminā hasamānakaṃ maññeti ettha maññesaddo viyatthoti dasseti. Asantamevāti avijjamānaṃyeva. Ekapalāsikanti ettha palāsasaddo paṇṇavācako. Paṭalaṃ nāma paṇṇaṃ viya hoti, tasmā ‘‘ekapaṭala’’nti vuttaṃ. Asītisakaṭavāheti ettha asīti padaṃ sakaṭapadena sambandhaṃ katvā asītisakaṭehi vahitabbeti attho daṭṭhabbo. ‘‘Dve sakaṭabhārā eko vāho’’ti iminā vāhānaṃ cattālīsabhāvaṃ dasseti. Sattahatthikañca anīkanti ettha anīkassa sarūpaṃ dassento āha ‘‘cha hatthiniyo cā’’tiādi. Sattannaṃ hatthīnaṃ samūho sattahatthikaṃ. Sattaanīkattā ekūnapaññāsahatthino honti. Tesu satta hatthino, dvācattālīsa hatthiniyo honti. Dviguṇāti ettha guṇasaddo paṭalatthoti āha ‘‘dvipaṭalā’’ti. Guṇaṅguṇūpāhanāti ettha dviguṇatiguṇānaṃ visuṃ gahitattā pārisesato guṇaṅguṇabhāvaṃ dassento āha ‘‘catupaṭalato paṭṭhāya vuccatī’’ti. Guṇaṅguṇūpāhanāti paṭalapaṭalā upāhanā, bahupaṭalā upāhanāti attho. Ukārena saha yojetvā gakāro sajjhāyitabbo ca likhitabbo ca. Idāni potthakesu pana ukāro na dissati.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / វិនយបិដក • Vinayapiṭaka / មហាវគ្គបាឡិ • Mahāvaggapāḷi / ១៤៨. ទិគុណាទិឧបាហនបដិក្ខេបោ • 148. Diguṇādiupāhanapaṭikkhepo
អដ្ឋកថា • Aṭṭhakathā / វិនយបិដក (អដ្ឋកថា) • Vinayapiṭaka (aṭṭhakathā) / មហាវគ្គ-អដ្ឋកថា • Mahāvagga-aṭṭhakathā / ទិគុណាទិឧបាហនបដិក្ខេបកថា • Diguṇādiupāhanapaṭikkhepakathā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / វិមតិវិនោទនី-ដីកា • Vimativinodanī-ṭīkā / ទិគុណាទិឧបាហនបដិក្ខេបកថាវណ្ណនា • Diguṇādiupāhanapaṭikkhepakathāvaṇṇanā
