| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / បេតវត្ថុ-អដ្ឋកថា • Petavatthu-aṭṭhakathā |
១០. ធាតុវិវណ្ណបេតវត្ថុវណ្ណនា
10. Dhātuvivaṇṇapetavatthuvaṇṇanā
អន្តលិក្ខស្មិំ តិដ្ឋន្តោតិ ឥទំ ធាតុវិវណ្ណបេតវត្ថុ។ ភគវតិ កុសិនារាយំ ឧបវត្តនេ មល្លានំ សាលវនេ យមកសាលានមន្តរេ បរិនិព្ពុតេ ធាតុវិភាគេ ច កតេ រាជា អជាតសត្តុ អត្តនា លទ្ធធាតុភាគំ គហេត្វា សត្ត វស្សានិ សត្ត ច មាសេ សត្ត ច ទិវសេ ពុទ្ធគុណេ អនុស្សរន្តោ ឧឡារបូជំ បវត្តេសិ។ តត្ថ អសង្ខេយ្យា អប្បមេយ្យា មនុស្សា ចិត្តានិ បសាទេត្វា សគ្គូបគា អហេសុំ, ឆឡាសីតិមត្តានិ បន បុរិសសហស្សានិ ចិរកាលភាវិតេន អស្សទ្ធិយេន មិច្ឆាទស្សនេន ច វិបល្លត្ថចិត្តា បសាទនីយេបិ ឋានេ អត្តនោ ចិត្តានិ បទោសេត្វា បេតេសុ ឧប្បជ្ជិំសុ។ តស្មិំយេវ រាជគហេ អញ្ញតរស្ស វិភវសម្បន្នស្ស កុដុម្ពិកស្ស ភរិយា ធីតា សុណិសា ច បសន្នចិត្តា ‘‘ធាតុបូជំ ករិស្សាមា’’តិ គន្ធបុប្ផាទីនិ គហេត្វា ធាតុដ្ឋានំ គន្តុំ អារទ្ធា។ សោ កុដុម្ពិកោ ‘‘កិំ អដ្ឋិកានំ បូជនេនា’’តិ តា បរិភាសេត្វា ធាតុបូជំ វិវណ្ណេសិ។ តាបិ តស្ស វចនំ អនាទិយិត្វា តត្ថ គន្ត្វា ធាតុបូជំ កត្វា គេហំ អាគតា តាទិសេន រោគេន អភិភូតា នចិរស្សេវ កាលំ កត្វា ទេវលោកេ និព្ពត្តិំសុ។ សោ បន កោធេន អភិភូតោ នចិរស្សេវ កាលំ កត្វា តេន បាបកម្មេន បេតេសុ និព្ពត្តិ។
Antalikkhasmiṃtiṭṭhantoti idaṃ dhātuvivaṇṇapetavatthu. Bhagavati kusinārāyaṃ upavattane mallānaṃ sālavane yamakasālānamantare parinibbute dhātuvibhāge ca kate rājā ajātasattu attanā laddhadhātubhāgaṃ gahetvā satta vassāni satta ca māse satta ca divase buddhaguṇe anussaranto uḷārapūjaṃ pavattesi. Tattha asaṅkheyyā appameyyā manussā cittāni pasādetvā saggūpagā ahesuṃ, chaḷāsītimattāni pana purisasahassāni cirakālabhāvitena assaddhiyena micchādassanena ca vipallatthacittā pasādanīyepi ṭhāne attano cittāni padosetvā petesu uppajjiṃsu. Tasmiṃyeva rājagahe aññatarassa vibhavasampannassa kuṭumbikassa bhariyā dhītā suṇisā ca pasannacittā ‘‘dhātupūjaṃ karissāmā’’ti gandhapupphādīni gahetvā dhātuṭṭhānaṃ gantuṃ āraddhā. So kuṭumbiko ‘‘kiṃ aṭṭhikānaṃ pūjanenā’’ti tā paribhāsetvā dhātupūjaṃ vivaṇṇesi. Tāpi tassa vacanaṃ anādiyitvā tattha gantvā dhātupūjaṃ katvā gehaṃ āgatā tādisena rogena abhibhūtā nacirasseva kālaṃ katvā devaloke nibbattiṃsu. So pana kodhena abhibhūto nacirasseva kālaṃ katvā tena pāpakammena petesu nibbatti.
អថេកទិវសំ អាយស្មា មហាកស្សបោ សត្តេសុ អនុកម្បាយ តថារូបំ ឥទ្ធាភិសង្ខារំ អភិសង្ខាសិ, យថា មនុស្សា តេ បេតេ តា ច ទេវតាយោ បស្សន្តិ។ តថា បន កត្វា ចេតិយង្គណេ ឋិតោ តំ ធាតុវិវណ្ណកំ បេតំ តីហិ គាថាហិ បុច្ឆិ។ តស្ស សោ បេតោ ព្យាកាសិ –
Athekadivasaṃ āyasmā mahākassapo sattesu anukampāya tathārūpaṃ iddhābhisaṅkhāraṃ abhisaṅkhāsi, yathā manussā te pete tā ca devatāyo passanti. Tathā pana katvā cetiyaṅgaṇe ṭhito taṃ dhātuvivaṇṇakaṃ petaṃ tīhi gāthāhi pucchi. Tassa so peto byākāsi –
៥០៧.
507.
‘‘អន្តលិក្ខស្មិំ តិដ្ឋន្តោ, ទុគ្គន្ធោ បូតិ វាយសិ;
‘‘Antalikkhasmiṃ tiṭṭhanto, duggandho pūti vāyasi;
មុខញ្ច តេ កិមយោ បូតិគន្ធំ, ខាទន្តិ កិំ កម្មមកាសិ បុព្ពេ។
Mukhañca te kimayo pūtigandhaṃ, khādanti kiṃ kammamakāsi pubbe.
៥០៨.
508.
‘‘តតោ សត្ថំ គហេត្វាន, ឱក្កន្តន្តិ បុនប្បុនំ;
‘‘Tato satthaṃ gahetvāna, okkantanti punappunaṃ;
ខារេន បរិប្ផោសិត្វា, ឱក្កន្តន្តិ បុនប្បុនំ។
Khārena paripphositvā, okkantanti punappunaṃ.
៥០៩.
509.
‘‘កិំ នុ កាយេន វាចាយ, មនសា ទុក្កដំ កតំ;
‘‘Kiṃ nu kāyena vācāya, manasā dukkaṭaṃ kataṃ;
កិស្សកម្មវិបាកេន, ឥទំ ទុក្ខំ និគច្ឆសី’’តិ។
Kissakammavipākena, idaṃ dukkhaṃ nigacchasī’’ti.
៥១០.
510.
‘‘អហំ រាជគហេ រម្មេ, រមណីយេ គិរិព្ពជេ;
‘‘Ahaṃ rājagahe ramme, ramaṇīye giribbaje;
ឥស្សរោ ធនធញ្ញស្ស, សុបហូតស្ស មារិស។
Issaro dhanadhaññassa, supahūtassa mārisa.
៥១១.
511.
‘‘តស្សាយំ មេ ភរិយា ច, ធីតា ច សុណិសា ច មេ;
‘‘Tassāyaṃ me bhariyā ca, dhītā ca suṇisā ca me;
តា មាលំ ឧប្បលញ្ចាបិ, បច្ចគ្ឃញ្ច វិលេបនំ;
Tā mālaṃ uppalañcāpi, paccagghañca vilepanaṃ;
ថូបំ ហរន្តិយោ វារេសិំ, តំ បាបំ បកតំ មយា។
Thūpaṃ harantiyo vāresiṃ, taṃ pāpaṃ pakataṃ mayā.
៥១២.
512.
‘‘ឆឡាសីតិសហស្សានិ , មយំ បច្ចត្តវេទនា;
‘‘Chaḷāsītisahassāni , mayaṃ paccattavedanā;
ថូបបូជំ វិវណ្ណេត្វា, បច្ចាម និរយេ ភុសំ។
Thūpapūjaṃ vivaṇṇetvā, paccāma niraye bhusaṃ.
៥១៣.
513.
‘‘យេ ច ខោ ថូបបូជាយ, វត្តន្តេ អរហតោ មហេ;
‘‘Ye ca kho thūpapūjāya, vattante arahato mahe;
អាទីនវំ បកាសេន្តិ, វិវេចយេថ នេ តតោ។
Ādīnavaṃ pakāsenti, vivecayetha ne tato.
៥១៤.
514.
‘‘ឥមា ច បស្ស អយន្តិយោ, មាលធារី អលង្កតា;
‘‘Imā ca passa ayantiyo, māladhārī alaṅkatā;
មាលាវិបាកំនុភោន្តិយោ, សមិទ្ធា ច តា យសស្សិនិយោ។
Mālāvipākaṃnubhontiyo, samiddhā ca tā yasassiniyo.
៥១៥.
515.
‘‘តញ្ច ទិស្វាន អច្ឆេរំ, អព្ភុតំ លោមហំសនំ;
‘‘Tañca disvāna accheraṃ, abbhutaṃ lomahaṃsanaṃ;
នមោ ករោន្តិ សប្បញ្ញា, វន្ទន្តិ តំ មហាមុនិំ។
Namo karonti sappaññā, vandanti taṃ mahāmuniṃ.
៥១៦.
516.
‘‘សោហំ នូន ឥតោ គន្ត្វា, យោនិំ លទ្ធាន មានុសិំ;
‘‘Sohaṃ nūna ito gantvā, yoniṃ laddhāna mānusiṃ;
ថូបបូជំ ករិស្សាមិ, អប្បមត្តោ បុនប្បុន’’ន្តិ។
Thūpapūjaṃ karissāmi, appamatto punappuna’’nti.
៥០៧-៨. តត្ថ ទុគ្គន្ធោតិ អនិដ្ឋគន្ធោ, កុណបគន្ធគន្ធីតិ អត្ថោ។ តេនាហ ‘‘បូតិ វាយសី’’តិ។ តតោតិ ទុគ្គន្ធវាយនតោ កិមីហិ ខាយិតព្ពតោ ច ឧបរិ។ សត្តំ គហេត្វាន, ឱក្កន្តន្តិ បុនប្បុនន្តិ កម្មសញ្ចោទិតា សត្តា និសិតធារំ សត្ថំ គហេត្វា បុនប្បុនំ តំ វណមុខំ អវកន្តន្តិ។ ខារេន បរិប្ផោសិត្វា, ឱក្កន្តន្តិ បុនប្បុនន្តិ អវកន្តិតដ្ឋានេ ខារោទកេន អាសិញ្ចិត្វា បុនប្បុនម្បិ អវកន្តន្តិ។
507-8. Tattha duggandhoti aniṭṭhagandho, kuṇapagandhagandhīti attho. Tenāha ‘‘pūti vāyasī’’ti. Tatoti duggandhavāyanato kimīhi khāyitabbato ca upari. Sattaṃ gahetvāna, okkantanti punappunanti kammasañcoditā sattā nisitadhāraṃ satthaṃ gahetvā punappunaṃ taṃ vaṇamukhaṃ avakantanti. Khārena paripphositvā, okkantanti punappunanti avakantitaṭṭhāne khārodakena āsiñcitvā punappunampi avakantanti.
៥១០. ឥស្សរោ ធនធញ្ញស្ស, សុបហូតស្សាតិ អតិវិយ បហូតស្ស ធនស្ស ធញ្ញស្ស ច ឥស្សរោ សាមី, អឌ្ឍោ មហទ្ធនោតិ អត្ថោ។
510.Issaro dhanadhaññassa, supahūtassāti ativiya pahūtassa dhanassa dhaññassa ca issaro sāmī, aḍḍho mahaddhanoti attho.
៥១១. តស្សាយំ មេ ភរិយា ច, ធីតា ច សុណិសា ចាតិ តស្ស មយ្ហំ អយំ បុរិមត្តភាវេ ភរិយា, អយំ ធីតា, អយំ សុណិសា។ តា ទេវភូតា អាកាសេ ឋិតាតិ ទស្សេន្តោ វទតិ។ បច្ចគ្ឃន្តិ អភិនវំ។ ថូបំ ហរន្តិយោ វារេសិន្តិ ថូបំ បូជេតុំ ឧបនេន្តិយោ ធាតុំ វិវណ្ណេន្តោ បដិក្ខិបិំ។ តំ បាបំ បកតំ មយាតិ តំ ធាតុវិវណ្ណនបាបំ កតំ សមាចរិតំ មយាតិ វិប្បដិសារប្បត្តោ វទតិ។
511.Tassāyaṃ me bhariyā ca, dhītā ca suṇisā cāti tassa mayhaṃ ayaṃ purimattabhāve bhariyā, ayaṃ dhītā, ayaṃ suṇisā. Tā devabhūtā ākāse ṭhitāti dassento vadati. Paccagghanti abhinavaṃ. Thūpaṃ harantiyo vāresinti thūpaṃ pūjetuṃ upanentiyo dhātuṃ vivaṇṇento paṭikkhipiṃ. Taṃ pāpaṃ pakataṃ mayāti taṃ dhātuvivaṇṇanapāpaṃ kataṃ samācaritaṃ mayāti vippaṭisārappatto vadati.
៥១២. ឆឡាសីតិសហស្សានីតិ ឆសហស្សាធិកា អសីតិសហស្សមត្តា។ មយន្តិ តេ បេតេ អត្តនា សទ្ធិំ សង្គហេត្វា វទតិ។ បច្ចត្តវេទនាតិ វិសុំ វិសុំ អនុភុយ្យមានទុក្ខវេទនា។ និរយេតិ ពលទុក្ខតាយ បេត្តិវិសយំ និរយសទិសំ កត្វា អាហ។
512.Chaḷāsītisahassānīti chasahassādhikā asītisahassamattā. Mayanti te pete attanā saddhiṃ saṅgahetvā vadati. Paccattavedanāti visuṃ visuṃ anubhuyyamānadukkhavedanā. Nirayeti baladukkhatāya pettivisayaṃ nirayasadisaṃ katvā āha.
៥១៣. យេ ច ខោ ថូបបូជាយ, វត្តន្តេ អរហតោ មហេតិ អរហតោ សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស ថូបំ ឧទ្ទិស្ស បូជាមហេ បវត្តមានេ អហំ វិយ យេ ថូបបូជាយ អាទីនវំ ទោសំ បកាសេន្តិ។ តេ បុគ្គលេ តតោ បុញ្ញតោ វិវេចយេថ វិវេចាបយេថ, បរិពាហិរេ ជនយេថាតិ អញ្ញាបទេសេន អត្តនោ មហាជានិយតំ វិភាវេតិ។
513.Ye ca kho thūpapūjāya, vattante arahato maheti arahato sammāsambuddhassa thūpaṃ uddissa pūjāmahe pavattamāne ahaṃ viya ye thūpapūjāya ādīnavaṃ dosaṃ pakāsenti. Te puggale tato puññato vivecayetha vivecāpayetha, paribāhire janayethāti aññāpadesena attano mahājāniyataṃ vibhāveti.
៥១៤. អាយន្តិយោតិ អាកាសេន អាគច្ឆន្តិយោ។ មាលាវិបាកន្តិ ថូបេ កតមាលាបូជាយ វិបាកំ ផលំ។ សមិទ្ធាតិ ទិព្ពសម្បត្តិយា សមិទ្ធា។ តា យសស្សិនិយោតិ តា បរិវារវន្តិយោ។
514.Āyantiyoti ākāsena āgacchantiyo. Mālāvipākanti thūpe katamālāpūjāya vipākaṃ phalaṃ. Samiddhāti dibbasampattiyā samiddhā. Tā yasassiniyoti tā parivāravantiyo.
៥១៥. តញ្ច ទិស្វានាតិ តស្ស អតិបរិត្តស្ស បូជាបុញ្ញស្ស អច្ឆរិយំ អព្ភុតំ លោមហំសនំ អតិឧឡារំ វិបាកវិសេសំ ទិស្វា។ នមោ ករោន្តិ សប្បញ្ញា, វន្ទន្តិ តំ មហាមុនិន្តិ, ភន្តេ កស្សប, ឥមា ឥត្ថិយោ តំ ឧត្តមបុញ្ញក្ខេត្តភូតំ វន្ទន្តិ អភិវាទេន្តិ, នមោ ករោន្តិ នមក្ការញ្ច ករោន្តីតិ អត្ថោ។
515.Tañca disvānāti tassa atiparittassa pūjāpuññassa acchariyaṃ abbhutaṃ lomahaṃsanaṃ atiuḷāraṃ vipākavisesaṃ disvā. Namo karonti sappaññā, vandanti taṃ mahāmuninti, bhante kassapa, imā itthiyo taṃ uttamapuññakkhettabhūtaṃ vandanti abhivādenti, namo karonti namakkārañca karontīti attho.
៥១៦. អថ សោ បេតោ សំវិគ្គមានសោ សំវេគានុរូបំ អាយតិំ អត្តនា កាតព្ពំ ទស្សេន្តោ ‘‘សោហំ នូនា’’តិ គាថមាហ។ តំ ឧត្តានត្ថមេវ។
516. Atha so peto saṃviggamānaso saṃvegānurūpaṃ āyatiṃ attanā kātabbaṃ dassento ‘‘sohaṃ nūnā’’ti gāthamāha. Taṃ uttānatthameva.
ឯវំ បេតេន វុត្តោ មហាកស្សបោ តំ អដ្ឋុប្បត្តិំ កត្វា សម្បត្តបរិសាយ ធម្មំ ទេសេសិ។
Evaṃ petena vutto mahākassapo taṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi.
ធាតុវិវណ្ណបេតវត្ថុវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Dhātuvivaṇṇapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.
ឥតិ ខុទ្ទក-អដ្ឋកថាយ បេតវត្ថុស្មិំ
Iti khuddaka-aṭṭhakathāya petavatthusmiṃ
ទសវត្ថុបដិមណ្ឌិតស្ស
Dasavatthupaṭimaṇḍitassa
តតិយស្ស ចូឡវគ្គស្ស អត្ថសំវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Tatiyassa cūḷavaggassa atthasaṃvaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / សុត្តបិដក • Suttapiṭaka / ខុទ្ទកនិកាយ • Khuddakanikāya / បេតវត្ថុបាឡិ • Petavatthupāḷi / ១០. ធាតុវិវណ្ណបេតវត្ថុ • 10. Dhātuvivaṇṇapetavatthu
