| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / បញ្ចបករណ-អដ្ឋកថា • Pañcapakaraṇa-aṭṭhakathā |
៨. ចិត្តយមកំ
8. Cittayamakaṃ
ឧទ្ទេសវារវណ្ណនា
Uddesavāravaṇṇanā
១-៦២. ឥទានិ តេសញ្ញេវ មូលយមកេ ទេសិតានំ កុសលាទិធម្មានំ លព្ភមានវសេន ឯកទេសមេវ សង្គណ្ហិត្វា អនុសយយមកានន្តរំ ទេសិតស្ស ចិត្តយមកស្ស អត្ថវណ្ណនា ហោតិ។ តត្ថ បាឡិវវត្ថានំ តាវ វេទិតព្ពំ។ ឥមស្មិញ្ហិ ចិត្តយមកេ មាតិកាឋបនំ, ឋបិតមាតិកាយ វិស្សជ្ជនន្តិ ទ្វេ វារា ហោន្តិ។ តត្ថ មាតិកាឋបនេ បុគ្គលវារោ, ធម្មវារោ, បុគ្គលធម្មវារោតិ អាទិតោវ តយោ សុទ្ធិកមហាវារា ហោន្តិ។
1-62. Idāni tesaññeva mūlayamake desitānaṃ kusalādidhammānaṃ labbhamānavasena ekadesameva saṅgaṇhitvā anusayayamakānantaraṃ desitassa cittayamakassa atthavaṇṇanā hoti. Tattha pāḷivavatthānaṃ tāva veditabbaṃ. Imasmiñhi cittayamake mātikāṭhapanaṃ, ṭhapitamātikāya vissajjananti dve vārā honti. Tattha mātikāṭhapane puggalavāro, dhammavāro, puggaladhammavāroti āditova tayo suddhikamahāvārā honti.
តត្ថ ‘‘យស្ស ចិត្តំ ឧប្បជ្ជតិ, ន និរុជ្ឈតី’’តិ ឯវំ បុគ្គលវសេន ចិត្តស្ស ឧប្បជ្ជននិរុជ្ឈនាទិភេទំ ទីបេន្តោ គតោ បុគ្គលវារោ នាម។ ‘‘យំ ចិត្តំ ឧប្បជ្ជតិ, ន និរុជ្ឈតី’’តិ ឯវំ ធម្មវសេនេវ ចិត្តស្ស ឧប្បជ្ជននិរុជ្ឈនាទិភេទំ ទីបេន្តោ គតោ ធម្មវារោ នាម។ ‘‘យស្ស យំ ចិត្តំ ឧប្បជ្ជតិ, ន និរុជ្ឈតី’’តិ ឯវំ ឧភយវសេន ចិត្តស្ស ឧប្បជ្ជននិរុជ្ឈនាទិភេទំ ទីបេន្តោ គតោ បុគ្គលធម្មវារោ នាម។ តតោ ‘‘យស្ស សរាគំ ចិត្ត’’ន្តិ សោឡសន្នំ បទានំ វសេន អបរេ សរាគាទិបទវិសេសិតា សោឡស បុគ្គលវារា, សោឡស ធម្មវារា, សោឡស បុគ្គលធម្មវារាតិ អដ្ឋចត្តាលីសំ មិស្សកវារា ហោន្តិ។ តេ សរាគាទិបទមត្តំ ទស្សេត្វា សង្ខិត្តា។ តតោ ‘‘យស្ស កុសលំ ចិត្ត’’ន្តិអាទិនា នយេន ឆសដ្ឋិទ្វិសតសង្ខានំ អភិធម្មមាតិកាបទានំ វសេន អបរេ កុសលាទិបទវិសេសិតា ឆសដ្ឋិទ្វិសតបុគ្គលវារា, ឆសដ្ឋិទ្វិសតធម្មវារា ឆសដ្ឋិទ្វិសតបុគ្គលធម្មវារាតិ អដ្ឋនវុតិសត្តសតា មិស្សកវារា ហោន្តិ។ តេបិ កុសលាទិបទមត្តំ ទស្សេត្វា សង្ខិត្តាយេវ។ យានិបេត្ថ សនិទស្សនាទីនិ បទានិ ចិត្តេន សទ្ធិំ ន យុជ្ជន្តិ, តានិ មោឃបុច្ឆាវសេន ឋបិតានិ។
Tattha ‘‘yassa cittaṃ uppajjati, na nirujjhatī’’ti evaṃ puggalavasena cittassa uppajjananirujjhanādibhedaṃ dīpento gato puggalavāro nāma. ‘‘Yaṃ cittaṃ uppajjati, na nirujjhatī’’ti evaṃ dhammavaseneva cittassa uppajjananirujjhanādibhedaṃ dīpento gato dhammavāro nāma. ‘‘Yassa yaṃ cittaṃ uppajjati, na nirujjhatī’’ti evaṃ ubhayavasena cittassa uppajjananirujjhanādibhedaṃ dīpento gato puggaladhammavāro nāma. Tato ‘‘yassa sarāgaṃ citta’’nti soḷasannaṃ padānaṃ vasena apare sarāgādipadavisesitā soḷasa puggalavārā, soḷasa dhammavārā, soḷasa puggaladhammavārāti aṭṭhacattālīsaṃ missakavārā honti. Te sarāgādipadamattaṃ dassetvā saṅkhittā. Tato ‘‘yassa kusalaṃ citta’’ntiādinā nayena chasaṭṭhidvisatasaṅkhānaṃ abhidhammamātikāpadānaṃ vasena apare kusalādipadavisesitā chasaṭṭhidvisatapuggalavārā, chasaṭṭhidvisatadhammavārā chasaṭṭhidvisatapuggaladhammavārāti aṭṭhanavutisattasatā missakavārā honti. Tepi kusalādipadamattaṃ dassetvā saṅkhittāyeva. Yānipettha sanidassanādīni padāni cittena saddhiṃ na yujjanti, tāni moghapucchāvasena ṭhapitāni.
តេសុ បន តីសុ វារេសុ សព្ពបឋមេ សុទ្ធិកបុគ្គលមហាវារេ ឧប្បាទនិរោធកាលសម្ភេទវារោ, ឧប្បាទុប្បន្នវារោ, និរោធុប្បន្នវារោ, ឧប្បាទវារោ, និរោធវារោ, ឧប្បាទនិរោធវារោ ឧប្បជ្ជមាននិរោធវារោ, ឧប្បជ្ជមានុប្បន្នវារោ, និរុជ្ឈមានុប្បន្នវារោ, ឧប្បន្នុប្បាទវារោ, អតីតានាគតវារោ, ឧប្បន្នុប្បជ្ជមានវារោ, និរុទ្ធនិរុជ្ឈមានវារោ, អតិក្កន្តកាលវារោតិ ចុទ្ទស អន្តរវារា។ តេសុ ឧប្បាទវារោ, និរោធវារោ, ឧប្បាទនិរោធវារោតិ ឥមេសុ តីសុ វារេសុ អនុលោមបដិលោមវសេន ឆ ឆ កត្វា អដ្ឋារស យមកានិ។ ឧប្បន្នុប្បាទវារេ អតីតានាគតកាលវសេន អនុលោមតោ ទ្វេ, បដិលោមតោ ទ្វេតិ ចត្តារិ យមកានិ។ សេសេសុ អាទិតោ និទ្ទិដ្ឋេសុ តីសុ, អនន្តរេ និទ្ទិដ្ឋេសុ តីសុ; អវសានេ និទ្ទិដ្ឋេសុ ចតូសូតិ ទសសុ វារេសុ អនុលោមតោ ឯកំ, បដិលោមតោ ឯកន្តិ ទ្វេ ទ្វេ កត្វា វីសតិ យមកានិ។ ឯវំ សព្ពេសុបិ ចុទ្ទសសុ អន្តរវារេសុ ទ្វាចត្តាលីស យមកានិ, ចតុរាសីតិ បុច្ឆា អដ្ឋសដ្ឋិអត្ថសតំ ហោតិ។ យថា ច ឯកស្មិំ សុទ្ធិកបុគ្គលមហាវារេ, តថា សុទ្ធិកធម្មវារេបិ សុទ្ធិកបុគ្គលធម្មវារេបីតិ តីសុ មហាវារេសុ ឆព្ពីសតិយមកសតំ, តតោ ទិគុណា បុច្ឆា, តតោ ទិគុណា អត្ថា ច វេទិតព្ពា។ ឥទំ បន វារត្តយំ សរាគាទិវសេន សោឡសគុណំ, កុសលាទិវសេន ឆសដ្ឋិទ្វិសតគុណំ កត្វា ឥមស្មិំ ចិត្តយមកេ អនេកានិ យមកសហស្សានិ, តតោ ទិគុណា បុច្ឆា, តតោ ទិគុណា អត្ថា ច ហោន្តីតិ ។ បាឋោ បន សំខិត្តោតិ។ ឯវំ តាវ ឥមស្មិំ ចិត្តយមកេ បាឡិវវត្ថានំ វេទិតព្ពំ។
Tesu pana tīsu vāresu sabbapaṭhame suddhikapuggalamahāvāre uppādanirodhakālasambhedavāro, uppāduppannavāro, nirodhuppannavāro, uppādavāro, nirodhavāro, uppādanirodhavāro uppajjamānanirodhavāro, uppajjamānuppannavāro, nirujjhamānuppannavāro, uppannuppādavāro, atītānāgatavāro, uppannuppajjamānavāro, niruddhanirujjhamānavāro, atikkantakālavāroti cuddasa antaravārā. Tesu uppādavāro, nirodhavāro, uppādanirodhavāroti imesu tīsu vāresu anulomapaṭilomavasena cha cha katvā aṭṭhārasa yamakāni. Uppannuppādavāre atītānāgatakālavasena anulomato dve, paṭilomato dveti cattāri yamakāni. Sesesu ādito niddiṭṭhesu tīsu, anantare niddiṭṭhesu tīsu; avasāne niddiṭṭhesu catūsūti dasasu vāresu anulomato ekaṃ, paṭilomato ekanti dve dve katvā vīsati yamakāni. Evaṃ sabbesupi cuddasasu antaravāresu dvācattālīsa yamakāni, caturāsīti pucchā aṭṭhasaṭṭhiatthasataṃ hoti. Yathā ca ekasmiṃ suddhikapuggalamahāvāre, tathā suddhikadhammavārepi suddhikapuggaladhammavārepīti tīsu mahāvāresu chabbīsatiyamakasataṃ, tato diguṇā pucchā, tato diguṇā atthā ca veditabbā. Idaṃ pana vārattayaṃ sarāgādivasena soḷasaguṇaṃ, kusalādivasena chasaṭṭhidvisataguṇaṃ katvā imasmiṃ cittayamake anekāni yamakasahassāni, tato diguṇā pucchā, tato diguṇā atthā ca hontīti . Pāṭho pana saṃkhittoti. Evaṃ tāva imasmiṃ cittayamake pāḷivavatthānaṃ veditabbaṃ.
មាតិកាឋបនវណ្ណនា។
Mātikāṭhapanavaṇṇanā.
និទ្ទេសោ
Niddeso
១. បុគ្គលវារវណ្ណនា
1. Puggalavāravaṇṇanā
៦៣. ឥទានិ ឋបិតានុក្កមេន មាតិកំ វិស្សជ្ជេតុំ យស្ស ចិត្តំ ឧប្បជ្ជតិ ន និរុជ្ឈតីតិអាទិ អារទ្ធំ។ តត្ថ ឧប្បជ្ជតីតិ ឧប្បាទក្ខណសមង្គិតាយ ឧប្បជ្ជតិ ន និរុជ្ឈតីតិ និរោធក្ខណំ អប្បត្តតាយ ន និរុជ្ឈតិ។ តស្ស ចិត្តន្តិ តស្ស បុគ្គលស្ស តតោ បដ្ឋាយ ចិត្តំ និរុជ្ឈិស្សតិ នុប្បជ្ជិស្សតីតិ បុច្ឆតិ។ តេសំ ចិត្តន្តិ យេសំ បរិច្ឆិន្នវដ្ដទុក្ខានំ ខីណាសវានំ សព្ពបច្ឆិមស្ស ចុតិចិត្តស្ស ឧប្បាទក្ខណោ វត្តតិ, ឯតេសំ តទេវ ចុតិចិត្តំ ឧប្បាទប្បត្តតាយ ឧប្បជ្ជតិ នាម, ភង្គំ អប្បត្តតាយ ន និរុជ្ឈតិ។ ឥទានិ បន ភង្គំ បត្វា តំ តេសំ ចិត្តំ និរុជ្ឈិស្សតិ, តតោ អប្បដិសន្ធិកត្តា អញ្ញំ នុប្បជ្ជិស្សតិ។ ឥតរេសន្តិ បច្ឆិមចិត្តសមង្គិំ ខីណាសវំ ឋបេត្វា អវសេសានំ សេក្ខាសេក្ខបុថុជ្ជនានំ និរុជ្ឈិស្សតិ ចេវ ឧប្បជ្ជិស្សតិ ចាតិ យំ តំ ឧប្បាទក្ខណប្បត្តំ តំ និរុជ្ឈិស្សតេវ។ អញ្ញំ បន តស្មិំ វា អញ្ញស្មិំ វា អត្តភាវេ ឧប្បជ្ជិស្សតិ ចេវ និរុជ្ឈិស្សតិ ច។ ទុតិយបុច្ឆាវិស្សជ្ជនេបិ តថារូបស្សេវ ខីណាសវស្ស ចិត្តំ សន្ធាយ ‘អាមន្តា’តិ វុត្តំ។ នុប្បជ្ជតិ និរុជ្ឈតីតិ ភង្គក្ខណេ អរហតោ បច្ឆិមចិត្តម្បិ សេសានំ ភិជ្ជមានចិត្តម្បិ។ តតោ បដ្ឋាយ បន អរហតោ ចិត្តំ ន និរុជ្ឈិស្សតីតិ សក្កា វត្តុំ ឧប្បជ្ជិស្សតីតិ បន ន សក្កា។ សេសានំ ឧប្បជ្ជិស្សតីតិ សក្កា វត្តុំ, ន និរុជ្ឈិស្សតីតិ ន សក្កា។ តស្មា ‘នោ’តិ បដិសេធោ កតោ។ ទុតិយបញ្ហេ យស្ស ចិត្តំ ន និរុជ្ឈិស្សតិ, ឧប្បជ្ជិស្សតីតិ សោ បុគ្គលោយេវ នត្ថិ, តស្មា នត្ថីតិ បដិក្ខេបោ កតោ។
63. Idāni ṭhapitānukkamena mātikaṃ vissajjetuṃ yassa cittaṃ uppajjati na nirujjhatītiādi āraddhaṃ. Tattha uppajjatīti uppādakkhaṇasamaṅgitāya uppajjati na nirujjhatīti nirodhakkhaṇaṃ appattatāya na nirujjhati. Tassa cittanti tassa puggalassa tato paṭṭhāya cittaṃ nirujjhissati nuppajjissatīti pucchati. Tesaṃ cittanti yesaṃ paricchinnavaṭṭadukkhānaṃ khīṇāsavānaṃ sabbapacchimassa cuticittassa uppādakkhaṇo vattati, etesaṃ tadeva cuticittaṃ uppādappattatāya uppajjati nāma, bhaṅgaṃ appattatāya na nirujjhati. Idāni pana bhaṅgaṃ patvā taṃ tesaṃ cittaṃ nirujjhissati, tato appaṭisandhikattā aññaṃ nuppajjissati. Itaresanti pacchimacittasamaṅgiṃ khīṇāsavaṃ ṭhapetvā avasesānaṃ sekkhāsekkhaputhujjanānaṃ nirujjhissati ceva uppajjissati cāti yaṃ taṃ uppādakkhaṇappattaṃ taṃ nirujjhissateva. Aññaṃ pana tasmiṃ vā aññasmiṃ vā attabhāve uppajjissati ceva nirujjhissati ca. Dutiyapucchāvissajjanepi tathārūpasseva khīṇāsavassa cittaṃ sandhāya ‘āmantā’ti vuttaṃ. Nuppajjati nirujjhatīti bhaṅgakkhaṇe arahato pacchimacittampi sesānaṃ bhijjamānacittampi. Tato paṭṭhāya pana arahato cittaṃ na nirujjhissatīti sakkā vattuṃ uppajjissatīti pana na sakkā. Sesānaṃ uppajjissatīti sakkā vattuṃ, na nirujjhissatīti na sakkā. Tasmā ‘no’ti paṭisedho kato. Dutiyapañhe yassa cittaṃ na nirujjhissati, uppajjissatīti so puggaloyeva natthi, tasmā natthīti paṭikkhepo kato.
៦៥-៨២. ឧប្បន្នន្តិ ឧប្បាទសមង្គិនោបេតំ នាមំ។ ឧប្បាទំ បត្វា អនិរុទ្ធស្សាបិ។ តត្ថ ឧប្បាទសមង្គិតំ សន្ធាយ ‘អាមន្តា’តិ, ឧប្បាទំ បត្វា អនិរុទ្ធភាវំ សន្ធាយ ‘‘តេសំ ចិត្តំ ឧប្បន្ន’’ន្តិ វុត្តំ។ អនុប្បន្នន្តិ ឧប្បាទំ អប្បត្តំ។ តេសំ ចិត្តំ ឧប្បជ្ជិត្ថាតិ ឯត្ថាបិ សព្ពេសំ តាវ ចិត្តំ ខណបច្ចុប្បន្នមេវ ហុត្វា ឧប្បាទក្ខណំ អតីតត្តា ឧប្បជ្ជិត្ថ នាម, និរោធសមាបន្នានំ និរោធតោ បុព្ពេ ឧប្បន្នបុព្ពត្តា, អសញ្ញសត្តានំ សញ្ញីភវេ ឧប្បន្នបុព្ពត្តា។ ឧប្បជ្ជិត្ថ ចេវ ឧប្បជ្ជតិ ចាតិ ឧប្បាទំ បត្តត្តា ឧប្បជ្ជិត្ថ, អនតីតត្តា ឧប្បជ្ជតិ នាមាតិ អត្ថោ។
65-82. Uppannanti uppādasamaṅginopetaṃ nāmaṃ. Uppādaṃ patvā aniruddhassāpi. Tattha uppādasamaṅgitaṃ sandhāya ‘āmantā’ti, uppādaṃ patvā aniruddhabhāvaṃ sandhāya ‘‘tesaṃ cittaṃ uppanna’’nti vuttaṃ. Anuppannanti uppādaṃ appattaṃ. Tesaṃ cittaṃ uppajjitthāti etthāpi sabbesaṃ tāva cittaṃ khaṇapaccuppannameva hutvā uppādakkhaṇaṃ atītattā uppajjittha nāma, nirodhasamāpannānaṃ nirodhato pubbe uppannapubbattā, asaññasattānaṃ saññībhave uppannapubbattā. Uppajjittha ceva uppajjati cāti uppādaṃ pattattā uppajjittha, anatītattā uppajjati nāmāti attho.
ឧប្បាទក្ខណេ អនាគតញ្ចាតិ ឧប្បាទក្ខណេ ច ចិត្តំ អនាគតញ្ច ចិត្តន្តិ អត្ថោ។
Uppādakkhaṇeanāgatañcāti uppādakkhaṇe ca cittaṃ anāgatañca cittanti attho.
៨៣. អតិក្កន្តកាលវារេ ឧប្បជ្ជមានំ ខណន្តិ ឧប្បាទក្ខណំ។ តត្ថ កិញ្ចាបិ ឧប្បាទក្ខណោ ឧប្បជ្ជមានោ នាម ន ហោតិ, ឧប្បជ្ជមានស្ស បន ខណត្តា ឯវំ វុត្តោ។ ខណំ វីតិក្កន្តំ អតិក្កន្តកាលន្តិ ន ចិរំ វីតិក្កន្តំ តមេវ បន ឧប្បាទក្ខណំ វីតិក្កន្តំ ហុត្វា អតិក្កន្តកាលន្តិ សង្ខំ គច្ឆតិ។ និរុជ្ឈមានំ ខណន្តិ និរោធក្ខណំ។ តត្ថ កិញ្ចាបិ និរោធក្ខណោ និរុជ្ឈមានោ នាម ន ហោតិ, និរុជ្ឈមានស្ស បន ខណត្តា ឯវំ វុត្តោ។ ខណំ វីតិក្កន្តំ អតិក្កន្តកាលន្តិ កិំ តស្ស ចិត្តំ ឯវំ និរោធក្ខណម្បិ វីតិក្កន្តំ ហុត្វា អតិក្កន្តកាលំ នាម ហោតីតិ បុច្ឆតិ។ តត្ថ យស្មា ភង្គក្ខណេ ចិត្តំ ឧប្បាទក្ខណំ ខណំ វីតិក្កន្តំ ហុត្វា អតិក្កន្តកាលំ ហោតិ, និរោធក្ខណំ ខណំ វីតិក្កន្តំ ហុត្វា អតិក្កន្តកាលំ នាម ន ហោតិ។ អតីតំ បន ចិត្តំ ឧភោបិ ខណេ ខណំ វីតិក្កន្តំ ហុត្វា អតិក្កន្តកាលំ នាម, តស្មា ‘‘ភង្គក្ខណេ ចិត្តំ ឧប្បាទក្ខណំ វីតិក្កន្តំ, ភង្គក្ខណំ អវីតិក្កន្តំ, អតីតំ ចិត្តំ ឧប្បាទក្ខណញ្ច វីតិក្កន្តំ ភង្គក្ខណញ្ច វីតិក្កន្តន្តិ វិស្សជ្ជនមាហ។ ទុតិយបញ្ហស្ស វិស្សជ្ជនេ យស្មា អតីតំ ចិត្តំ ឧភោបិ ខណេ វីតិក្កន្តំ ហុត្វា អតិក្កន្តកាលំ នាម ហោតិ, តស្មា អតីតំ ចិត្តន្តិ វុត្តំ។ បដិលោមបញ្ហស្ស វិស្សជ្ជនេ យស្មា ឧប្បាទក្ខណេ ច ចិត្តំ អនាគតញ្ច ចិត្តំ ឧភោបិ ខណេ ខណំ វីតិក្កន្តំ ហុត្វា អតិក្កន្តកាលំ នាម ន ហោតិ, តេសំ ខណានំ អវីតិក្កន្តត្តា។ តស្មា ‘‘ឧប្បាទក្ខណេ ចិត្តំ អនាគតំ ចិត្ត’’ន្តិ វុត្តំ។ ទុតិយវិស្សជ្ជនំ បាកដមេវ។
83. Atikkantakālavāre uppajjamānaṃ khaṇanti uppādakkhaṇaṃ. Tattha kiñcāpi uppādakkhaṇo uppajjamāno nāma na hoti, uppajjamānassa pana khaṇattā evaṃ vutto. Khaṇaṃ vītikkantaṃ atikkantakālanti na ciraṃ vītikkantaṃ tameva pana uppādakkhaṇaṃ vītikkantaṃ hutvā atikkantakālanti saṅkhaṃ gacchati. Nirujjhamānaṃ khaṇanti nirodhakkhaṇaṃ. Tattha kiñcāpi nirodhakkhaṇo nirujjhamāno nāma na hoti, nirujjhamānassa pana khaṇattā evaṃ vutto. Khaṇaṃ vītikkantaṃ atikkantakālanti kiṃ tassa cittaṃ evaṃ nirodhakkhaṇampi vītikkantaṃ hutvā atikkantakālaṃ nāma hotīti pucchati. Tattha yasmā bhaṅgakkhaṇe cittaṃ uppādakkhaṇaṃ khaṇaṃ vītikkantaṃ hutvā atikkantakālaṃ hoti, nirodhakkhaṇaṃ khaṇaṃ vītikkantaṃ hutvā atikkantakālaṃ nāma na hoti. Atītaṃ pana cittaṃ ubhopi khaṇe khaṇaṃ vītikkantaṃ hutvā atikkantakālaṃ nāma, tasmā ‘‘bhaṅgakkhaṇe cittaṃ uppādakkhaṇaṃ vītikkantaṃ, bhaṅgakkhaṇaṃ avītikkantaṃ, atītaṃ cittaṃ uppādakkhaṇañca vītikkantaṃ bhaṅgakkhaṇañca vītikkantanti vissajjanamāha. Dutiyapañhassa vissajjane yasmā atītaṃ cittaṃ ubhopi khaṇe vītikkantaṃ hutvā atikkantakālaṃ nāma hoti, tasmā atītaṃ cittanti vuttaṃ. Paṭilomapañhassa vissajjane yasmā uppādakkhaṇe ca cittaṃ anāgatañca cittaṃ ubhopi khaṇe khaṇaṃ vītikkantaṃ hutvā atikkantakālaṃ nāma na hoti, tesaṃ khaṇānaṃ avītikkantattā. Tasmā ‘‘uppādakkhaṇe cittaṃ anāgataṃ citta’’nti vuttaṃ. Dutiyavissajjanaṃ pākaṭameva.
៨៤-១១៣. ធម្មវារេបិ ឥមិនាវុបាយេន សព្ពវិស្សជ្ជនេសុ អត្ថោ វេទិតព្ពោ។ បុគ្គលធម្មវារោ ធម្មវារគតិកោយេវ។
84-113. Dhammavārepi imināvupāyena sabbavissajjanesu attho veditabbo. Puggaladhammavāro dhammavāragatikoyeva.
១១៤-១១៦. សព្ពេបិ មិស្សកវារា យស្ស សរាគំ ចិត្តន្តិអាទិនា នយេន មុខមត្តំ ទស្សេត្វា សង្ខិត្តា។ វិត្ថារោ បន នេសំ ហេដ្ឋា វុត្តនយេនេវ វេទិតព្ពោ។ តេសុ បន ‘‘យស្ស សរាគំ ចិត្តំ ឧប្បជ្ជតិ, ន និរុជ្ឈតិ; តស្ស ចិត្តំ និរុជ្ឈិស្សតិ, នុប្បជ្ជិស្សតី’’តិ ឯវំ វិត្ថារេតព្ពតាយ បុច្ឆាវ សទិសា ហោតិ។ យស្មា បន សរាគំ ចិត្តំ បច្ឆិមចិត្តំ ន ហោតិ, តស្មា ‘‘យស្ស សរាគំ ចិត្តំ ឧប្បជ្ជតិ, ន និរុជ្ឈតិ; តស្ស ចិត្តំ និរុជ្ឈិស្សតិ, នុប្បជ្ជិស្សតីតិ នោ’’តិ ឯវំ វិស្សជ្ជិតព្ពត្តា វិស្សជ្ជនំ អសទិសំ ហោតិ។ តំ តំ តស្សា តស្សា បុច្ឆាយ អនុរូបវសេន វេទិតព្ពន្តិ។
114-116. Sabbepi missakavārā yassa sarāgaṃ cittantiādinā nayena mukhamattaṃ dassetvā saṅkhittā. Vitthāro pana nesaṃ heṭṭhā vuttanayeneva veditabbo. Tesu pana ‘‘yassa sarāgaṃ cittaṃ uppajjati, na nirujjhati; tassa cittaṃ nirujjhissati, nuppajjissatī’’ti evaṃ vitthāretabbatāya pucchāva sadisā hoti. Yasmā pana sarāgaṃ cittaṃ pacchimacittaṃ na hoti, tasmā ‘‘yassa sarāgaṃ cittaṃ uppajjati, na nirujjhati; tassa cittaṃ nirujjhissati, nuppajjissatīti no’’ti evaṃ vissajjitabbattā vissajjanaṃ asadisaṃ hoti. Taṃ taṃ tassā tassā pucchāya anurūpavasena veditabbanti.
ចិត្តយមកវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Cittayamakavaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / អភិធម្មបិដក • Abhidhammapiṭaka / យមកបាឡិ • Yamakapāḷi / ៨. ចិត្តយមកំ • 8. Cittayamakaṃ
