Only Dharma. Since 1992
Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / ថេរគាថា-អដ្ឋកថា • Theragāthā-aṭṭhakathā

៣. ភទ្ទត្ថេរគាថាវណ្ណនា

3. Bhaddattheragāthāvaṇṇanā

ឯកបុត្តោតិអាទិកា អាយស្មតោ ភទ្ទត្ថេរស្ស គាថា។ កា ឧប្បត្តិ? អយំ កិរ បទុមុត្តរំ ភគវន្តំ ភិក្ខុសង្ឃញ្ច សតសហស្សបរិមាណំ ចីវរាទីហិ ចតូហិ បច្ចយេហិ បូជេសិ។ សោ តេន បុញ្ញកម្មេន ទេវមនុស្សេសុ សំសរន្តោ ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ សាវត្ថិយំ សេដ្ឋិកុលេ និព្ពត្តិ។ និព្ពត្តមានោ ច អបុត្តកេសុ មាតាបិតូសុ ទេវតាយាចនាទីនិ កត្វាបិ អលភន្តេសុ សត្ថារំ ឧបសង្កមិត្វា ‘‘សចេ, ភន្តេ, មយំ ឯកំ បុត្តំ លច្ឆាម, តំ តុម្ហាកំ ទាសត្ថាយ ទស្សាមា’’តិ វត្វា អាយាចិត្វា គតេសុ សត្ថុ អធិប្បាយំ ញត្វា អញ្ញតរោ ទេវបុត្តោ ខីណាយុកោ ហុត្វា ឋិតោ សក្កេន ទេវរញ្ញា ‘‘អមុកស្មិំ កុលេ និព្ពត្តាហី’’តិ អាណត្តោ តត្ថ និព្ពត្តិ, ភទ្ទោតិស្ស នាមំ អកំសុ។ តំ សត្តវស្សុទ្ទេសិកំ ជាតំ មាតាបិតរោ អលង្ករិត្វា ភគវតោ សន្តិកំ នេត្វា ‘‘អយំ សោ, ភន្តេ, តុម្ហេ អាយាចិត្វា លទ្ធទារកោ, ឥមំ តុម្ហាកំ និយ្យាតេមា’’តិ អាហំសុ។ សត្ថា អានន្ទត្ថេរំ អាណាបេសិ – ‘‘ឥមំ បព្ពាជេហី’’តិ។ អាណាបេត្វា ច គន្ធកុដិំ បាវិសិ។ ថេរោ តំ បព្ពាជេត្វា សង្ខេបេន វិបស្សនាមុខំ អាចិក្ខិ។ សោ ឧបនិស្សយសម្បន្នត្តា វិបស្សនាយ កម្មំ ករោន្តោ សូរិយេ អនោគ្គតេយេវ ភាវនំ ឧស្សុក្កាបេត្វា ឆឡភិញ្ញោ អហោសិ។ តេន វុត្តំ អបទានេ (អប. ថេរ ១.៥.៥៤-៦៩) –

Ekaputtotiādikā āyasmato bhaddattherassa gāthā. Kā uppatti? Ayaṃ kira padumuttaraṃ bhagavantaṃ bhikkhusaṅghañca satasahassaparimāṇaṃ cīvarādīhi catūhi paccayehi pūjesi. So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ seṭṭhikule nibbatti. Nibbattamāno ca aputtakesu mātāpitūsu devatāyācanādīni katvāpi alabhantesu satthāraṃ upasaṅkamitvā ‘‘sace, bhante, mayaṃ ekaṃ puttaṃ lacchāma, taṃ tumhākaṃ dāsatthāya dassāmā’’ti vatvā āyācitvā gatesu satthu adhippāyaṃ ñatvā aññataro devaputto khīṇāyuko hutvā ṭhito sakkena devaraññā ‘‘amukasmiṃ kule nibbattāhī’’ti āṇatto tattha nibbatti, bhaddotissa nāmaṃ akaṃsu. Taṃ sattavassuddesikaṃ jātaṃ mātāpitaro alaṅkaritvā bhagavato santikaṃ netvā ‘‘ayaṃ so, bhante, tumhe āyācitvā laddhadārako, imaṃ tumhākaṃ niyyātemā’’ti āhaṃsu. Satthā ānandattheraṃ āṇāpesi – ‘‘imaṃ pabbājehī’’ti. Āṇāpetvā ca gandhakuṭiṃ pāvisi. Thero taṃ pabbājetvā saṅkhepena vipassanāmukhaṃ ācikkhi. So upanissayasampannattā vipassanāya kammaṃ karonto sūriye anoggateyeva bhāvanaṃ ussukkāpetvā chaḷabhiñño ahosi. Tena vuttaṃ apadāne (apa. thera 1.5.54-69) –

‘‘បទុមុត្តរសម្ពុទ្ធំ, មេត្តចិត្តំ មហាមុនិំ;

‘‘Padumuttarasambuddhaṃ, mettacittaṃ mahāmuniṃ;

ឧបេតិ ជនតា សព្ពា, សព្ពលោកគ្គនាយកំ។

Upeti janatā sabbā, sabbalokagganāyakaṃ.

‘‘សត្តុកញ្ច ពទ្ធកញ្ច, អាមិសំ បានភោជនំ;

‘‘Sattukañca baddhakañca, āmisaṃ pānabhojanaṃ;

ទទន្តិ សត្ថុនោ សព្ពេ, បុញ្ញក្ខេត្តេ អនុត្តរេ។

Dadanti satthuno sabbe, puññakkhette anuttare.

‘‘អហម្បិ ទានំ ទស្សាមិ, ទេវទេវស្ស តាទិនោ;

‘‘Ahampi dānaṃ dassāmi, devadevassa tādino;

ពុទ្ធសេដ្ឋំ និមន្តេត្វា, សង្ឃម្បិ ច អនុត្តរំ។

Buddhaseṭṭhaṃ nimantetvā, saṅghampi ca anuttaraṃ.

‘‘ឧយ្យោជិតា មយា ចេតេ, និមន្តេសុំ តថាគតំ;

‘‘Uyyojitā mayā cete, nimantesuṃ tathāgataṃ;

កេវលំ ភិក្ខុសង្ឃញ្ច, បុញ្ញក្ខេត្តំ អនុត្តរំ។

Kevalaṃ bhikkhusaṅghañca, puññakkhettaṃ anuttaraṃ.

‘‘សតសហស្សបល្លង្កំ, សោវណ្ណំ គោនកត្ថតំ;

‘‘Satasahassapallaṅkaṃ, sovaṇṇaṃ gonakatthataṃ;

តូលិកាបដលិកាយ, ខោមកប្បាសិកេហិ ច;

Tūlikāpaṭalikāya, khomakappāsikehi ca;

មហារហំ បញ្ញាបយិំ, អាសនំ ពុទ្ធយុត្តកំ។

Mahārahaṃ paññāpayiṃ, āsanaṃ buddhayuttakaṃ.

‘‘បទុមុត្តរោ លោកវិទូ, ទេវទេវោ នរាសភោ;

‘‘Padumuttaro lokavidū, devadevo narāsabho;

ភិក្ខុសង្ឃបរិព្យូឡ្ហោ, មម ទ្វារមុបាគមិ។

Bhikkhusaṅghaparibyūḷho, mama dvāramupāgami.

‘‘បច្ចុគ្គន្ត្វាន សម្ពុទ្ធំ, លោកនាថំ យសស្សិនំ;

‘‘Paccuggantvāna sambuddhaṃ, lokanāthaṃ yasassinaṃ;

បសន្នចិត្តោ សុមនោ, អភិនាមយិំ សង្ឃរំ។

Pasannacitto sumano, abhināmayiṃ saṅgharaṃ.

‘‘ភិក្ខូនំ សតសហស្សំ, ពុទ្ធញ្ច លោកនាយកំ;

‘‘Bhikkhūnaṃ satasahassaṃ, buddhañca lokanāyakaṃ;

បសន្នចិត្តោ សុមនោ, បរមន្នេន តប្បយិំ។

Pasannacitto sumano, paramannena tappayiṃ.

‘‘បទុមុត្តរោ លោកវិទូ, អាហុតីនំ បដិគ្គហោ;

‘‘Padumuttaro lokavidū, āhutīnaṃ paṭiggaho;

ភិក្ខុសង្ឃេ និសីទិត្វា, ឥមា គាថា អភាសថ។

Bhikkhusaṅghe nisīditvā, imā gāthā abhāsatha.

‘‘យេនិទំ អាសនំ ទិន្នំ, សោវណ្ណំ គោនកត្ថតំ;

‘‘Yenidaṃ āsanaṃ dinnaṃ, sovaṇṇaṃ gonakatthataṃ;

តមហំ កិត្តយិស្សាមិ, សុណាថ មម ភាសតោ។

Tamahaṃ kittayissāmi, suṇātha mama bhāsato.

‘‘ចតុសត្តតិក្ខត្តុំ សោ, ទេវរជ្ជំ ករិស្សតិ;

‘‘Catusattatikkhattuṃ so, devarajjaṃ karissati;

អនុភោស្សតិ សម្បត្តិំ, អច្ឆរាហិ បុរក្ខតោ។

Anubhossati sampattiṃ, accharāhi purakkhato.

‘‘បទេសរជ្ជំ សហស្សំ, វសុធំ អាវសិស្សតិ;

‘‘Padesarajjaṃ sahassaṃ, vasudhaṃ āvasissati;

ឯកបញ្ញាសក្ខត្តុញ្ច, ចក្កវត្តី ភវិស្សតិ។

Ekapaññāsakkhattuñca, cakkavattī bhavissati.

‘‘សព្ពាសុ ភវយោនីសុ, ឧច្ចាកុលី ភវិស្សតិ;

‘‘Sabbāsu bhavayonīsu, uccākulī bhavissati;

សោ ច បច្ឆា បព្ពជិត្វា, សុក្កមូលេន ចោទិតោ;

So ca pacchā pabbajitvā, sukkamūlena codito;

ភទ្ទិយោ នាម នាមេន, ហេស្សតិ សត្ថុ សាវកោ។

Bhaddiyo nāma nāmena, hessati satthu sāvako.

‘‘វិវេកមនុយុត្តោម្ហិ, បន្តសេននិវាសហំ;

‘‘Vivekamanuyuttomhi, pantasenanivāsahaṃ;

ផលញ្ចាធិគតំ សព្ពំ, ចត្តក្លេសោម្ហិ អជ្ជហំ។

Phalañcādhigataṃ sabbaṃ, cattaklesomhi ajjahaṃ.

‘‘មម សព្ពំ អភិញ្ញាយ, សព្ពញ្ញូ លោកនាយកោ;

‘‘Mama sabbaṃ abhiññāya, sabbaññū lokanāyako;

ភិក្ខុសង្ឃេ និសីទិត្វា, ឯតទគ្គេ ឋបេសិ មំ។

Bhikkhusaṅghe nisīditvā, etadagge ṭhapesi maṃ.

‘‘បដិសម្ភិទា ចតស្សោ, វិមោក្ខាបិ ច អដ្ឋិមេ;

‘‘Paṭisambhidā catasso, vimokkhāpi ca aṭṭhime;

ឆឡភិញ្ញា សច្ឆិកតា, កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ។

Chaḷabhiññā sacchikatā, kataṃ buddhassa sāsana’’nti.

តស្ស ភគវា ឆឡភិញ្ញុប្បត្តិំ ញត្វា ‘‘ឯហិ, ភទ្ទា’’តិ អាហ។ សោ តាវទេវ សត្ថារំ ឧបសង្កមិត្វា វន្ទិត្វា បញ្ជលិកោ សត្ថុ សមីបេ អដ្ឋាសិ, សា ឯវ ចស្ស ឧបសម្បទា អហោសិ។ ពុទ្ធូបសម្បទា នាម កិរេសា។ ថេរោ ជាតិតោ បដ្ឋាយ អត្តនោ បវត្តិយា កថនមុខេន អញ្ញំ ព្យាករោន្តោ –

Tassa bhagavā chaḷabhiññuppattiṃ ñatvā ‘‘ehi, bhaddā’’ti āha. So tāvadeva satthāraṃ upasaṅkamitvā vanditvā pañjaliko satthu samīpe aṭṭhāsi, sā eva cassa upasampadā ahosi. Buddhūpasampadā nāma kiresā. Thero jātito paṭṭhāya attano pavattiyā kathanamukhena aññaṃ byākaronto –

៤៧៣.

473.

‘‘ឯកបុត្តោ អហំ អាសិំ, បិយោ មាតុ បិយោ បិតុ;

‘‘Ekaputto ahaṃ āsiṃ, piyo mātu piyo pitu;

ពហូហិ វតចរិយាហិ, លទ្ធោ អាយាចនាហិ ច។

Bahūhi vatacariyāhi, laddho āyācanāhi ca.

៤៧៤.

474.

‘‘តេ ច មំ អនុកម្បាយ, អត្ថកាមា ហិតេសិនោ;

‘‘Te ca maṃ anukampāya, atthakāmā hitesino;

ឧភោ បិតា ច មាតា ច, ពុទ្ធស្ស ឧបនាមយុំ។

Ubho pitā ca mātā ca, buddhassa upanāmayuṃ.

៤៧៥.

475.

‘‘កិច្ឆា លទ្ធោ អយំ បុត្តោ, សុខុមាលោ សុខេធិតោ;

‘‘Kicchā laddho ayaṃ putto, sukhumālo sukhedhito;

ឥមំ ទទាម តេ នាថ, ជិនស្ស បរិចារកំ។

Imaṃ dadāma te nātha, jinassa paricārakaṃ.

៤៧៦.

476.

‘‘សត្ថា ច មំ បដិគ្គយ្ហ, អានន្ទំ ឯតទព្រវិ;

‘‘Satthā ca maṃ paṭiggayha, ānandaṃ etadabravi;

បព្ពាជេហិ ឥមំ ខិប្បំ, ហេស្សត្យាជានិយោ អយំ។

Pabbājehi imaṃ khippaṃ, hessatyājāniyo ayaṃ.

៤៧៧.

477.

‘‘បព្ពាជេត្វាន មំ សត្ថា, វិហារំ បាវិសី ជិនោ;

‘‘Pabbājetvāna maṃ satthā, vihāraṃ pāvisī jino;

អនោគ្គតស្មិំ សូរិយស្មិំ, តតោ ចិត្តំ វិមុច្ចិ មេ។

Anoggatasmiṃ sūriyasmiṃ, tato cittaṃ vimucci me.

៤៧៨.

478.

‘‘តតោ សត្ថា និរាកត្វា, បដិសល្លានវុដ្ឋិតោ;

‘‘Tato satthā nirākatvā, paṭisallānavuṭṭhito;

ឯហិ ភទ្ទាតិ មំ អាហ, សា មេ អាសូបសម្បទា។

Ehi bhaddāti maṃ āha, sā me āsūpasampadā.

៤៧៩.

479.

‘‘ជាតិយា សត្តវស្សេន, លទ្ធា មេ ឧបសម្បទា;

‘‘Jātiyā sattavassena, laddhā me upasampadā;

តិស្សោ វិជ្ជា អនុប្បត្តា, អហោ ធម្មសុធម្មតា’’តិ។ –

Tisso vijjā anuppattā, aho dhammasudhammatā’’ti. –

ឥមា គាថា អភាសិ។

Imā gāthā abhāsi.

តត្ថ វតចរិយាហីតិ, ‘‘ឯវំ កត្វា បុត្តំ លភិស្សថា’’តិ វុត្តំ សមណព្រាហ្មណានំ វចនំ សុត្វា, ខីរំ បាយិត្វា, អនសនាទិវតចរណេហិ។ អាយាចនាហីតិ ទេវតាយាចនាហិ សត្ថុអាយាចនាយ ច, ឥទមេវ ចេត្ថ ការណំ, ឥតរំ ថេរោ មាតាបិតូនំ បដិបត្តិទស្សនត្ថញ្ចេវ កិច្ឆលទ្ធភាវទស្សនត្ថញ្ច វទតិ។

Tattha vatacariyāhīti, ‘‘evaṃ katvā puttaṃ labhissathā’’ti vuttaṃ samaṇabrāhmaṇānaṃ vacanaṃ sutvā, khīraṃ pāyitvā, anasanādivatacaraṇehi. Āyācanāhīti devatāyācanāhi satthuāyācanāya ca, idameva cettha kāraṇaṃ, itaraṃ thero mātāpitūnaṃ paṭipattidassanatthañceva kicchaladdhabhāvadassanatthañca vadati.

តេតិ មាតាបិតរោ។ ឧបនាមយុន្តិ ឧបនាមេសុំ។

Teti mātāpitaro. Upanāmayunti upanāmesuṃ.

សុខេធិតោតិ សុខសំវឌ្ឍិតោ។ តេតិ តុយ្ហំ។ បរិចារកន្តិ កិំការំ។

Sukhedhitoti sukhasaṃvaḍḍhito. Teti tuyhaṃ. Paricārakanti kiṃkāraṃ.

ហេស្សត្យាជានិយោ អយន្តិ អយំ ទារកោ មម សាសនេ អាជានីយោ ភវិស្សតិ។ តស្មា ខិប្បំ អជ្ជេវ បព្ពាជេហីតិ ឯតំ អព្រវិ, អាហ។

Hessatyājāniyo ayanti ayaṃ dārako mama sāsane ājānīyo bhavissati. Tasmā khippaṃ ajjeva pabbājehīti etaṃ abravi, āha.

បព្ពាជេត្វានាតិ អានន្ទត្ថេរេន បព្ពាជេត្វា។ វិហារន្តិ គន្ធកុដិំ។ អនោគ្គតស្មិំ សូរិយស្មិន្តិ សូរិយេ អនត្ថង្គតេយេវ។ តតោ ចិត្តំ វិមុច្ចិ មេតិ តតោ វិបស្សនារម្ភតោ បរំ ន ចិរេនេវ ខណេន សព្ពាសវេហិ មេ ចិត្តំ វិមុច្ចិ, ខីណាសវោ អហោសិំ។

Pabbājetvānāti ānandattherena pabbājetvā. Vihāranti gandhakuṭiṃ. Anoggatasmiṃ sūriyasminti sūriye anatthaṅgateyeva. Tato cittaṃ vimucci meti tato vipassanārambhato paraṃ na cireneva khaṇena sabbāsavehi me cittaṃ vimucci, khīṇāsavo ahosiṃ.

តតោតិ មម អាសវក្ខយតោ បច្ឆា។ និរាកត្វាតិ អត្តនា សមាបន្នំ ផលសមាបត្តិំ អប្បេត្វា តតោ វុដ្ឋាយ។ តេនាហ ‘‘បដិសល្លានវុដ្ឋិតោ’’តិ។ សា មេ អាសូបសម្បទាតិ យា មំ ឧទ្ទិស្ស ‘‘ឯហិ, ភទ្ទា’’តិ សត្ថុ វាចា បវត្តា, សា ឯវ មេ មយ្ហំ ឧបសម្បទា អាសិ។ ឯវំ ជាតិយា សត្តវស្សេន, លទ្ធា មេ ឧបសម្បទាតិ សាតិសយំ សត្ថារា អត្តនោ កតំ អនុគ្គហំ សាសនស្ស ច និយ្យានិកតំ ទស្សេតិ។ តេនាហ ‘‘អហោ ធម្មសុធម្មតា’’តិ។

Tatoti mama āsavakkhayato pacchā. Nirākatvāti attanā samāpannaṃ phalasamāpattiṃ appetvā tato vuṭṭhāya. Tenāha ‘‘paṭisallānavuṭṭhito’’ti. Sā me āsūpasampadāti yā maṃ uddissa ‘‘ehi, bhaddā’’ti satthu vācā pavattā, sā eva me mayhaṃ upasampadā āsi. Evaṃ jātiyā sattavassena, laddhā me upasampadāti sātisayaṃ satthārā attano kataṃ anuggahaṃ sāsanassa ca niyyānikataṃ dasseti. Tenāha ‘‘aho dhammasudhammatā’’ti.

ឯត្ថ ច ‘‘ចិត្តំ វិមុច្ចិ មេ’’តិ ខីណាសវភាវំ បកាសេត្វាបិ បុន ‘‘តិស្សោ វិជ្ជា អនុប្បត្តា’’តិ លោកិយាភិញ្ញេកទេសទស្សនំ ឆឡភិញ្ញភាវវិភាវនត្ថំ។ តេនាហ អបទានេ ‘‘ឆឡភិញ្ញា សច្ឆិកតា’’តិ។

Ettha ca ‘‘cittaṃ vimucci me’’ti khīṇāsavabhāvaṃ pakāsetvāpi puna ‘‘tisso vijjā anuppattā’’ti lokiyābhiññekadesadassanaṃ chaḷabhiññabhāvavibhāvanatthaṃ. Tenāha apadāne ‘‘chaḷabhiññā sacchikatā’’ti.

ភទ្ទត្ថេរគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា។

Bhaddattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā.







Related texts:



តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / សុត្តបិដក • Suttapiṭaka / ខុទ្ទកនិកាយ • Khuddakanikāya / ថេរគាថាបាឡិ • Theragāthāpāḷi / ៣. ភទ្ទត្ថេរគាថា • 3. Bhaddattheragāthā


© 1991-2026 Titi Tudorancea Yoga Bulletin | Titi Tudorancea® is a Registered Trademark | Terms of use and privacy policy
Contact