| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / វិមតិវិនោទនី-ដីកា • Vimativinodanī-ṭīkā |
អានាបានស្សតិសមាធិកថាវណ្ណនា
Ānāpānassatisamādhikathāvaṇṇanā
១៦៥. ទសានុស្សតីសុ អន្តោគធាបិ អានាបានស្សតិ តទា ភិក្ខូនំ ពហូនំ សប្បាយតំ ទស្សេតុំ បុន គហិតា។ តថា ហិ តំ ភគវា តេសំ ទេសេសិ។ អាហារេ បដិក្កូលសញ្ញា អសុភកម្មដ្ឋានសទិសា, ចត្តារោ បន អារុប្បា អាទិកម្មិកានំ អននុរូបាតិ តេសំ ឥធ អគ្គហណំ ទដ្ឋព្ពំ។ អញ្ញំ បរិយាយន្តិ អរហត្តាធិគមត្ថាយ អញ្ញំ ការណំ។ អត្ថយោជនាក្កមន្តិ អត្ថញ្ច យោជនាក្កមញ្ច។ អស្សាសវសេនាតិ អស្សាសំ អារម្មណំ កត្វាតិ វុត្តំ ហោតិ។ ឧបដ្ឋានំ សតីតិ អប្បមុស្សនតាយ តមេវ អស្សាសំ បស្សាសញ្ច ឧបគន្ត្វា ឋានំ, តថា តិដ្ឋនកធម្មោ សតិ នាមាតិ អត្ថោ។ ឥទានិ សតិវសេនេវ បុគ្គលំ និទ្ទិសិតុកាមេន យោ អស្សសតីតិអាទិ វុត្តំ។ តត្ថ យោ អស្សសតិ, តស្ស សតិ អស្សាសំ ឧបគន្ត្វា តិដ្ឋតីតិអាទិនា អត្ថោ គហេតព្ពោ។ អកោសល្លសម្ភូតេតិ អវិជ្ជាសម្ភូតេ ។ ខណេនេវាតិ អត្តនោ បវត្តិក្ខណេនេវ។ អរិយមគ្គស្ស បាទកភូតោ អយំ សមាធិ អនុក្កមេន វឌ្ឍិត្វា អរិយមគ្គភាវំ ឧបគតោ វិយ ហោតីតិ អាហ ‘‘អរិយមគ្គវុឌ្ឍិប្បត្តោ’’តិ។ ឱបម្មនិទស្សនន្តិ ឯត្ថ ឧបមាវ ឱបម្មំ, តស្ស និទស្សនំ។
165. Dasānussatīsu antogadhāpi ānāpānassati tadā bhikkhūnaṃ bahūnaṃ sappāyataṃ dassetuṃ puna gahitā. Tathā hi taṃ bhagavā tesaṃ desesi. Āhāre paṭikkūlasaññā asubhakammaṭṭhānasadisā, cattāro pana āruppā ādikammikānaṃ ananurūpāti tesaṃ idha aggahaṇaṃ daṭṭhabbaṃ. Aññaṃ pariyāyanti arahattādhigamatthāya aññaṃ kāraṇaṃ. Atthayojanākkamanti atthañca yojanākkamañca. Assāsavasenāti assāsaṃ ārammaṇaṃ katvāti vuttaṃ hoti. Upaṭṭhānaṃ satīti appamussanatāya tameva assāsaṃ passāsañca upagantvā ṭhānaṃ, tathā tiṭṭhanakadhammo sati nāmāti attho. Idāni sativaseneva puggalaṃ niddisitukāmena yo assasatītiādi vuttaṃ. Tattha yo assasati, tassa sati assāsaṃ upagantvā tiṭṭhatītiādinā attho gahetabbo. Akosallasambhūteti avijjāsambhūte . Khaṇenevāti attano pavattikkhaṇeneva. Ariyamaggassa pādakabhūto ayaṃ samādhi anukkamena vaḍḍhitvā ariyamaggabhāvaṃ upagato viya hotīti āha ‘‘ariyamaggavuḍḍhippatto’’ti. Opammanidassananti ettha upamāva opammaṃ, tassa nidassanaṃ.
ពាហិរកា អានាបានស្សតិំ ជានន្តា អាទិតោ ចតុប្បការមេវ ជានន្តិ, ន សព្ពំ សោឡសប្បការន្តិ អាហ សព្ពប្បការឥច្ចាទិ។ ឯវមស្សេតំ សេនាសនន្តិ ឯត្ថ ឯវន្តិ ភាវនាសតិយា យថាវុត្តនយេន អារម្មណេ ចិត្តស្ស និពន្ធនេ សតិយេវ, នាសតីតិ អត្ថោ, តេន មុដ្ឋស្សតិស្ស អរញ្ញវាសោ និរត្ថកោ អននុរូបោតិ ទស្សេតិ។ អវសេសសត្តវិធសេនាសនន្តិ ‘‘បព្ពតំ កន្ទរំ គិរិគុហំ សុសានំ វនបត្ថំ អព្ភោកាសំ បលាលបុញ្ជ’’ន្តិ (វិភ. ៥០៨) ឯវំ វុត្តំ។ ឧតុត្តយានុកូលំ ធាតុចរិយានុកូលន្តិ គិម្ហានាទិឧតុត្តយស្ស សេម្ហាទិធាតុត្តយស្ស មោហាទិចរិយត្តយស្ស ច អនុកូលំ។ និសជ្ជាយ ទឡ្ហភាវំ បល្លង្កាភុជនេន, អស្សាសបស្សាសានំ បវត្តនសុខតំ ឧបរិមកាយស្ស ឧជុកំ ឋបនេន, អារម្មណបរិគ្គហូបាយំ បរិមុខំ សតិយា ឋបនេន ឧបទិសន្តោ។ ន បណមន្តីតិ ន ឱណមន្តិ។ បរិគ្គហិតនិយ្យានំ សតិន្តិ សព្ពថា គហិតំ សម្មោសបដិបក្ខតោ និគ្គមនសង្ខាតំ សតិំ កត្វា, បរមំ សតិនេបក្កំ ឧបដ្ឋបេត្វាតិ អត្ថោ។
Bāhirakā ānāpānassatiṃ jānantā ādito catuppakārameva jānanti, na sabbaṃ soḷasappakāranti āha sabbappakāraiccādi. Evamassetaṃ senāsananti ettha evanti bhāvanāsatiyā yathāvuttanayena ārammaṇe cittassa nibandhane satiyeva, nāsatīti attho, tena muṭṭhassatissa araññavāso niratthako ananurūpoti dasseti. Avasesasattavidhasenāsananti ‘‘pabbataṃ kandaraṃ giriguhaṃ susānaṃ vanapatthaṃ abbhokāsaṃ palālapuñja’’nti (vibha. 508) evaṃ vuttaṃ. Ututtayānukūlaṃ dhātucariyānukūlanti gimhānādiututtayassa semhādidhātuttayassa mohādicariyattayassa ca anukūlaṃ. Nisajjāya daḷhabhāvaṃ pallaṅkābhujanena, assāsapassāsānaṃ pavattanasukhataṃ uparimakāyassa ujukaṃ ṭhapanena, ārammaṇapariggahūpāyaṃ parimukhaṃ satiyā ṭhapanena upadisanto. Na paṇamantīti na oṇamanti. Pariggahitaniyyānaṃ satinti sabbathā gahitaṃ sammosapaṭipakkhato niggamanasaṅkhātaṃ satiṃ katvā, paramaṃ satinepakkaṃ upaṭṭhapetvāti attho.
សតោវាតិ សតិយា សមន្នាគតោ ឯវ។ ពាត្តិំសាយ អាការេហីតិ ចតូសុ ចតុក្កេសុ អាគតានិ ទីឃរស្សាទីនិ សោឡស បទានិ អស្សាសបស្សាសវសេន ទ្វិធា វិភជិត្វា វុត្តេហិ ទ្វត្តិំសាការេហិ។ ទីឃំអស្សាសវសេនាតិ ទីឃអស្សាសវសេន, វិភត្តិអលោបំ កត្វា និទ្ទេសោ, ទីឃន្តិ វា ភគវតា វុត្តអស្សាសវសេន។ ចិត្តស្ស ឯកគ្គតំ អវិក្ខេបន្តិ វិក្ខេបបដិបក្ខភាវតោ ‘‘អវិក្ខេបោ’’តិ លទ្ធនាមំ ចិត្តស្ស ឯកគ្គភាវំ បជានតោ។ បដិនិស្សគ្គានុបស្សី អស្សាសវសេនាតិ បដិនិស្សគ្គានុបស្សី ហុត្វា អស្សាសវសេន, ‘‘បដិនិស្សគ្គានុបស្សិអស្សាសនវសេនា’’តិ វា បាឋោ, តស្ស បដិនិស្សគ្គានុបស្សិនោ អស្សាសវសេនាតិ អត្ថោ។ អា បឋមំ ពហិមុខំ សសនំ អស្សាសោ, តតោ អន្តោមុខំ បដិសសនំ បស្សាសោតិ អាហ អស្សាសោតិ ពហិនិក្ខមនវាតោតិអាទិ, សុត្តន្តដ្ឋកថាសុ បន អាកឌ្ឍនវសេន អន្តោ សសនំ អស្សាសោ, ពហិ បដិសសនំ បស្សាសោតិ កត្វា ឧប្បដិបាដិយា វុត្តំ។
Satovāti satiyā samannāgato eva. Bāttiṃsāya ākārehīti catūsu catukkesu āgatāni dīgharassādīni soḷasa padāni assāsapassāsavasena dvidhā vibhajitvā vuttehi dvattiṃsākārehi. Dīghaṃassāsavasenāti dīghaassāsavasena, vibhattialopaṃ katvā niddeso, dīghanti vā bhagavatā vuttaassāsavasena. Cittassa ekaggataṃ avikkhepanti vikkhepapaṭipakkhabhāvato ‘‘avikkhepo’’ti laddhanāmaṃ cittassa ekaggabhāvaṃ pajānato. Paṭinissaggānupassī assāsavasenāti paṭinissaggānupassī hutvā assāsavasena, ‘‘paṭinissaggānupassiassāsanavasenā’’ti vā pāṭho, tassa paṭinissaggānupassino assāsavasenāti attho. Ā paṭhamaṃ bahimukhaṃ sasanaṃ assāso, tato antomukhaṃ paṭisasanaṃ passāsoti āha assāsoti bahinikkhamanavātotiādi, suttantaṭṭhakathāsu pana ākaḍḍhanavasena anto sasanaṃ assāso, bahi paṭisasanaṃ passāsoti katvā uppaṭipāṭiyā vuttaṃ.
តត្ថាតិ ពហិនិក្ខមនអន្តោបវិសនវាតេសុ, តស្ស ច បឋមំ អព្ភន្តរវាតោ និក្ខមតីតិ ឥមិនា សម្ពន្ធោ។ ‘‘សព្ពេសម្បិ គព្ភសេយ្យកានន្តិអាទិនា ទារកានំ បវត្តិក្កមេន អស្សាសោ ពហិនិក្ខមនវាតោតិ គហេតព្ពន្តិ ទីបេតី’’តិ កេចិ វទន្តិ។ សុត្តនយោ ឯវ ចេត្ថ ‘‘អស្សាសាទិមជ្ឈបរិយោសានំ សតិយា អនុគច្ឆតោ អជ្ឈត្តំ វិក្ខេបគតេន ចិត្តេន កាយោបិ ចិត្តម្បិ សារទ្ធា ច ហោន្តិ ឥញ្ជិតា ច ផន្ទិតា ច បស្សាសាទិមជ្ឈបរិយោសានំ សតិយា អនុគច្ឆតោ ពហិទ្ធា វិក្ខេបគតេន ចិត្តេន កាយោបិ ចិត្តម្បិ សារទ្ធា ច ហោន្តិ ឥញ្ជិតា ច ផន្ទិតា ចា’’តិ ឥមាយ បាឡិយា សមេតីតិ គហេតព្ពំ។ អទ្ធានវសេនាតិ កាលទ្ធានវសេន។ អយញ្ហិ អទ្ធាន-សទ្ទោ កាលស្ស ទេសស្ស ច វាចកោ។ តត្ថ យថា ហីតិអាទិនា ទេសទ្ធានំ ឧបមាវសេន ទស្សិតំ។ ឥទានិ តព្ពិសិដ្ឋកាលទ្ធានវសេន អស្សាសបស្សាសានំ ទីឃរស្សតំ ឧបមេយ្យវសេន វិភាវេតុំ ឯវន្តិអាទិ វុត្តំ។ ចុណ្ណវិចុណ្ណា អនេកកលាបភាវេន។ ឯត្ថ ច ហត្ថិអាទិសរីរេ សុនខាទិសរីរេ ច អស្សាសបស្សាសានំ ទេសទ្ធានវិសិដ្ឋកាលទ្ធានវសេនេវ ទីឃរស្សតា វុត្តាតិ វេទិតព្ពា អត្តភាវសង្ខាតំ ទីឃំ អទ្ធានំ សណិកំ បូរេត្វាតិអាទិវចនតោ។ តេសន្តិ សត្តានំ។ តេតិ អស្សាសបស្សាសា។ ឥត្តរមទ្ធានន្តិ អប្បកំ កាលំ។ នវហាការេហីតិ ភាវនមនុយុញ្ជន្តស្ស បុព្ពេនាបរំ អលទ្ធវិសេសស្ស កេវលំ អទ្ធានវសេន អាទិតោ វុត្តា តយោ អាការា, តេ ច កស្សចិ អស្សាសោវ, កស្សចិ បស្សាសោវ, កស្សចិ តទុភយម្បិ ឧបដ្ឋាតីតិ តិណ្ណំ បុគ្គលានំ វសេន វុត្តា, តថា ឆន្ទវសេន តយោ, តថា បាមោជ្ជវសេនាតិ ឥមេហិ នវហិ អាការេហិ។ ឯកេនាការេនាតិ ទីឃំ អស្សាសាទីសុ ឯកេនាការេន។
Tatthāti bahinikkhamanaantopavisanavātesu, tassa ca paṭhamaṃ abbhantaravāto nikkhamatīti iminā sambandho. ‘‘Sabbesampi gabbhaseyyakānantiādinā dārakānaṃ pavattikkamena assāso bahinikkhamanavātoti gahetabbanti dīpetī’’ti keci vadanti. Suttanayo eva cettha ‘‘assāsādimajjhapariyosānaṃ satiyā anugacchato ajjhattaṃ vikkhepagatena cittena kāyopi cittampi sāraddhā ca honti iñjitā ca phanditā ca passāsādimajjhapariyosānaṃ satiyā anugacchato bahiddhā vikkhepagatena cittena kāyopi cittampi sāraddhā ca honti iñjitā ca phanditā cā’’ti imāya pāḷiyā sametīti gahetabbaṃ. Addhānavasenāti kāladdhānavasena. Ayañhi addhāna-saddo kālassa desassa ca vācako. Tattha yathā hītiādinā desaddhānaṃ upamāvasena dassitaṃ. Idāni tabbisiṭṭhakāladdhānavasena assāsapassāsānaṃ dīgharassataṃ upameyyavasena vibhāvetuṃ evantiādi vuttaṃ. Cuṇṇavicuṇṇā anekakalāpabhāvena. Ettha ca hatthiādisarīre sunakhādisarīre ca assāsapassāsānaṃ desaddhānavisiṭṭhakāladdhānavaseneva dīgharassatā vuttāti veditabbā attabhāvasaṅkhātaṃ dīghaṃ addhānaṃ saṇikaṃ pūretvātiādivacanato. Tesanti sattānaṃ. Teti assāsapassāsā. Ittaramaddhānanti appakaṃ kālaṃ. Navahākārehīti bhāvanamanuyuñjantassa pubbenāparaṃ aladdhavisesassa kevalaṃ addhānavasena ādito vuttā tayo ākārā, te ca kassaci assāsova, kassaci passāsova, kassaci tadubhayampi upaṭṭhātīti tiṇṇaṃ puggalānaṃ vasena vuttā, tathā chandavasena tayo, tathā pāmojjavasenāti imehi navahi ākārehi. Ekenākārenāti dīghaṃ assāsādīsu ekenākārena.
អទ្ធានសង្ខាតេតិ ទីឃេ ឱកាសទ្ធានសង្ខាតេ អត្តភាវេ កាលទ្ធានេបិ វា, ឯវំ ឧបរិ ឥត្តរសង្ខាតេតិ ឯត្ថាបិ។ ឆន្ទោ ឧប្បជ្ជតីតិ ភាវនាយ បុព្ពេនាបរំ វិសេសំ អាវហន្តិយា លទ្ធស្សាទត្តា តត្ថ សាតិសយោ កត្តុកាមតាលក្ខណោ កុសលច្ឆន្ទោ ឧប្បជ្ជតិ។ ឆន្ទវសេនាតិ តថាបវត្តឆន្ទស្ស វសេន។ បាមោជ្ជំ ឧប្បជ្ជតីតិ អស្សាសបស្សាសានំ សុខុមតរភាវេ អារម្មណស្ស សន្តតរតាយ, កម្មដ្ឋានស្ស ច វីថិបដិបន្នតាយ ភាវនាចិត្តសហគតោ បមោទោ ខុទ្ទកាទិភេទា តរុណា បីតិ ឧប្បជ្ជតិ។ ចិត្តំ វិវត្តតីតិ បដិភាគនិមិត្តេ ឧប្បន្នេ បកតិអស្សាសបស្សាសតោ ចិត្តំ និវត្តតិ។ ឧបេក្ខា សណ្ឋាតីតិ តស្មិំ បដិភាគនិមិត្តេ ឧបចារប្បនាភេទេ សមាធិម្ហិ ឧប្បន្នេ បុន ឈាននិព្ពត្តនត្ថំ ព្យាបារាភាវតោ អជ្ឈុបេក្ខនំ ហោតិ, សា បនាយំ ឧបេក្ខា តត្រមជ្ឈត្តុបេក្ខាតិ វេទិតព្ពា។ អនុបស្សនាញាណន្តិ សមថវសេន និមិត្តស្ស អនុបស្សនា, វិបស្សនាវសេន អស្សាសបស្សាសមុខេន តន្និស្សយនាមរូបស្ស អនុបស្សនា ច ញាណំ។ កាយោ ឧបដ្ឋានន្តិ អស្សាសបស្សាសសង្ខាតោ កាយោ ឧបគន្ត្វា តិដ្ឋតិ ឯត្ថ សតីតិ ឧបដ្ឋានំ, នោ សតិ, សតិ បន សរសតោ ឧបតិដ្ឋនដ្ឋេន សរណដ្ឋេន ច ឧបដ្ឋានញ្ចេវ សតិ ច។ តេន វុច្ចតីតិអាទីសុ យា អយំ យថាវុត្តអស្សាសបស្សាសកាយេ, តន្និស្សយភូតេ ករជកាយេ ច កាយស្សេវ អនុបស្សនា និច្ចាទិភាវំ វា ឥត្ថិបុរិសសត្តជីវាទិភាវំ វា អននុបស្សិត្វា អស្សាសបស្សាសកាយមត្តស្សេវ អនិច្ចាទិភាវស្ស ច អនុបស្សនា, តាយ កាយានុបស្សនាយ សតិសង្ខាតស្ស បដ្ឋានស្ស ភាវនា វឌ្ឍនា កាយេ កាយានុបស្សនា សតិបដ្ឋានភាវនាតិ អយំ សង្ខេបត្ថោ។
Addhānasaṅkhāteti dīghe okāsaddhānasaṅkhāte attabhāve kāladdhānepi vā, evaṃ upari ittarasaṅkhāteti etthāpi. Chando uppajjatīti bhāvanāya pubbenāparaṃ visesaṃ āvahantiyā laddhassādattā tattha sātisayo kattukāmatālakkhaṇo kusalacchando uppajjati. Chandavasenāti tathāpavattachandassa vasena. Pāmojjaṃ uppajjatīti assāsapassāsānaṃ sukhumatarabhāve ārammaṇassa santataratāya, kammaṭṭhānassa ca vīthipaṭipannatāya bhāvanācittasahagato pamodo khuddakādibhedā taruṇā pīti uppajjati. Cittaṃ vivattatīti paṭibhāganimitte uppanne pakatiassāsapassāsato cittaṃ nivattati. Upekkhā saṇṭhātīti tasmiṃ paṭibhāganimitte upacārappanābhede samādhimhi uppanne puna jhānanibbattanatthaṃ byāpārābhāvato ajjhupekkhanaṃ hoti, sā panāyaṃ upekkhā tatramajjhattupekkhāti veditabbā. Anupassanāñāṇanti samathavasena nimittassa anupassanā, vipassanāvasena assāsapassāsamukhena tannissayanāmarūpassa anupassanā ca ñāṇaṃ. Kāyo upaṭṭhānanti assāsapassāsasaṅkhāto kāyo upagantvā tiṭṭhati ettha satīti upaṭṭhānaṃ, no sati, sati pana sarasato upatiṭṭhanaṭṭhena saraṇaṭṭhena ca upaṭṭhānañceva sati ca. Tena vuccatītiādīsu yā ayaṃ yathāvuttaassāsapassāsakāye, tannissayabhūte karajakāye ca kāyasseva anupassanā niccādibhāvaṃ vā itthipurisasattajīvādibhāvaṃ vā ananupassitvā assāsapassāsakāyamattasseva aniccādibhāvassa ca anupassanā, tāya kāyānupassanāya satisaṅkhātassa paṭṭhānassa bhāvanā vaḍḍhanā kāye kāyānupassanā satipaṭṭhānabhāvanāti ayaṃ saṅkhepattho.
ឥត្តរវសេនាតិ បរិត្តកាលវសេន។ តាទិសោតិ ទីឃោ រស្សោ ច។ វណ្ណាតិ ទីឃាទិអាការា។ នាសិកគ្គេវ ភិក្ខុនោតិ នាសិកគ្គេ វា, វា-សទ្ទេន ឧត្តរោដ្ឋេ វាតិ អត្ថោ។ តស្មាតិ យស្មា ‘‘អាទិមជ្ឈបរិយោសានវសេន សព្ពំ អស្សាសបស្សាសកាយំ វិទិតំ បាកដំ ករិស្សាមី’’តិ បុព្ពេ បវត្តអាភោគវសេន បច្ឆា តថា សមុប្បន្នេន ញាណសម្បយុត្តចិត្តេន តំ អស្សាសបស្សាសកាយំ ឯវំ វិទិតំ បាកដំ ករោន្តោ អស្សសតិ ចេវ បស្សសតិ ច, តស្មា ឯវំភូតោ សព្ពកាយបដិសំវេទី អស្សសិស្សាមិ បស្សសិស្សាមីតិ សិក្ខតិ នាម, ន បន ‘‘អនាគតេ ឯវំ ករិស្សាមី’’តិ ចិន្តនមត្តេន សោ ឯវំ វុច្ចតីតិ អធិប្បាយោ។ តថាភូតស្សាតិ អាទិមជ្ឈបរិយោសានំ វិទិតំ ករោន្តស្ស។ សំវរោតិ សតិ វីរិយម្បិ វា។ ន អញ្ញំ កិញ្ចីតិ សព្ពកាយំ វិទិតំ ករិស្សាមីតិអាទិកំ បុព្ពាភោគំ សន្ធាយ វទតិ។ ញាណុប្បាទនាទីសូតិ អាទិ-សទ្ទេន កាយសង្ខារបស្សម្ភនបីតិបដិសំវេទនាទិំ សង្គណ្ហាតិ។ កាយសង្ខារន្តិ អស្សាសបស្សាសំ។ សោ ហិ ចិត្តសមុដ្ឋានោបិ សមានោ ករជកាយបដិពទ្ធវុត្តិតាយ តេន សង្ខរីយតីតិ កាយសង្ខារោតិ វុច្ចតិ។ អបរិគ្គហិតកាលេតិ កម្មដ្ឋានស្ស អនារទ្ធកាលេ, តទារម្ភត្ថាយ កាយចិត្តានម្បិ អបរិគ្គហិតកាលេតិ អត្ថោ។ និសីទតិ បល្លង្កំ អាភុជិត្វា ឧជុំ កាយំ បណិធាយាតិ ហិ ឥមិនា កាយបរិគ្គហោ, បរិមុខំ សតិំ ឧបដ្ឋបេត្វាតិ ឥមិនា ចិត្តបរិគ្គហោ វុត្តោ។ អធិមត្តន្តិ ពលវំ ឱឡារិកំ, លិង្គវិបល្លាសេន វុត្តំ។ កាយសង្ខារោ ហិ អធិប្បេតោ។ អធិមត្តំ ហុត្វា បវត្តតីតិ កិរិយាវិសេសនំ វា ឯតំ។ សព្ពេសំយេវាតិ ឧភយេសម្បិ។
Ittaravasenāti parittakālavasena. Tādisoti dīgho rasso ca. Vaṇṇāti dīghādiākārā. Nāsikaggeva bhikkhunoti nāsikagge vā, vā-saddena uttaroṭṭhe vāti attho. Tasmāti yasmā ‘‘ādimajjhapariyosānavasena sabbaṃ assāsapassāsakāyaṃ viditaṃ pākaṭaṃ karissāmī’’ti pubbe pavattaābhogavasena pacchā tathā samuppannena ñāṇasampayuttacittena taṃ assāsapassāsakāyaṃ evaṃ viditaṃ pākaṭaṃ karonto assasati ceva passasati ca, tasmā evaṃbhūto sabbakāyapaṭisaṃvedī assasissāmi passasissāmīti sikkhati nāma, na pana ‘‘anāgate evaṃ karissāmī’’ti cintanamattena so evaṃ vuccatīti adhippāyo. Tathābhūtassāti ādimajjhapariyosānaṃ viditaṃ karontassa. Saṃvaroti sati vīriyampi vā. Na aññaṃ kiñcīti sabbakāyaṃ viditaṃ karissāmītiādikaṃ pubbābhogaṃ sandhāya vadati. Ñāṇuppādanādīsūti ādi-saddena kāyasaṅkhārapassambhanapītipaṭisaṃvedanādiṃ saṅgaṇhāti. Kāyasaṅkhāranti assāsapassāsaṃ. So hi cittasamuṭṭhānopi samāno karajakāyapaṭibaddhavuttitāya tena saṅkharīyatīti kāyasaṅkhāroti vuccati. Apariggahitakāleti kammaṭṭhānassa anāraddhakāle, tadārambhatthāya kāyacittānampi apariggahitakāleti attho. Nisīdati pallaṅkaṃ ābhujitvā ujuṃ kāyaṃ paṇidhāyāti hi iminā kāyapariggaho, parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvāti iminā cittapariggaho vutto. Adhimattanti balavaṃ oḷārikaṃ, liṅgavipallāsena vuttaṃ. Kāyasaṅkhāro hi adhippeto. Adhimattaṃ hutvā pavattatīti kiriyāvisesanaṃ vā etaṃ. Sabbesaṃyevāti ubhayesampi.
មហាភូតបរិគ្គហេ សុខុមោតិ ចតុធាតុមុខេន វិបស្សនាភិនិវេសំ សន្ធាយ វុត្តំ។ លក្ខណារម្មណិកវិបស្សនាយាតិ កលាបសម្មសនមាហ។ និព្ពិទានុបស្សនតោ បដ្ឋាយ ពលវវិបស្សនា, តតោ ឱរំ ទុព្ពលវិបស្សនា។ បុព្ពេ វុត្តនយេនាតិ អបរិគ្គហិតកាលេតិអាទិនា សមថនយេ វុត្តនយេន។
Mahābhūtapariggahe sukhumoti catudhātumukhena vipassanābhinivesaṃ sandhāya vuttaṃ. Lakkhaṇārammaṇikavipassanāyāti kalāpasammasanamāha. Nibbidānupassanato paṭṭhāya balavavipassanā, tato oraṃ dubbalavipassanā. Pubbe vuttanayenāti apariggahitakāletiādinā samathanaye vuttanayena.
ចោទនាសោធនាហីតិ អនុយោគបរិហារេហិ។ កថន្តិអាទិ បដិសម្ភិទាបាឡិ, តត្ថ កថំ សិក្ខតីតិ សម្ពន្ធោ។ ឥតិ កិរាតិអាទិ ចោទកវចនំ។ ឥតិ កិរាតិ ឯវញ្ចេតិ អត្ថោ។ អស្សាសបស្សាសោ សព្ពថា អភាវំ ឧបនេតិ ចេតិ ចោទកស្ស អធិប្បាយោ។ វាតូបលទ្ធិយាតិ អស្សាសបស្សាសវាតស្ស អភាវេន តព្ពិសយាយ ឧបលទ្ធិយា ភាវនាចិត្តស្ស ឧប្បាទោ វឌ្ឍិ ច ន ហោតីតិ អត្ថោ។ ន ច នន្តិ ឯត្ថ នន្តិ និបាតមត្តំ។ បុន ឥតិ កិរាតិអាទិ យថាវុត្តាយ ចោទនាយ វិស្សជ្ជនា, តត្ថ ឥតិ កិរ សិក្ខតីតិ មយា វុត្តាការេន យទិ សិក្ខតីតិ អត្ថោ។ បភាវនា ហោតីតិ យទិបិ ឱឡារិកា កាយសង្ខារា បដិប្បស្សម្ភន្តិ, សុខុមា បន អត្ថេវាតិ ភាវនាយបិ វឌ្ឍិ ហោតេវាតិ អធិប្បាយោ។ កំសេតិ កំសភាជនេ។ និមិត្តន្តិ និមិត្តស្ស, តេសំ សទ្ទានំ បវត្តិអាការស្សាតិ អត្ថោ។ សុខុមកា សទ្ទាតិ អនុរវេ អាហ។ សុខុមសទ្ទនិមិត្តារម្មណតាបីតិ សុខុមោ សទ្ទោវ និមិត្តំ តទារម្មណតាយបិ។
Codanāsodhanāhīti anuyogaparihārehi. Kathantiādi paṭisambhidāpāḷi, tattha kathaṃ sikkhatīti sambandho. Iti kirātiādi codakavacanaṃ. Iti kirāti evañceti attho. Assāsapassāso sabbathā abhāvaṃ upaneti ceti codakassa adhippāyo. Vātūpaladdhiyāti assāsapassāsavātassa abhāvena tabbisayāya upaladdhiyā bhāvanācittassa uppādo vaḍḍhi ca na hotīti attho. Na ca nanti ettha nanti nipātamattaṃ. Puna iti kirātiādi yathāvuttāya codanāya vissajjanā, tattha iti kira sikkhatīti mayā vuttākārena yadi sikkhatīti attho. Pabhāvanā hotīti yadipi oḷārikā kāyasaṅkhārā paṭippassambhanti, sukhumā pana atthevāti bhāvanāyapi vaḍḍhi hotevāti adhippāyo. Kaṃseti kaṃsabhājane. Nimittanti nimittassa, tesaṃ saddānaṃ pavattiākārassāti attho. Sukhumakā saddāti anurave āha. Sukhumasaddanimittārammaṇatāpīti sukhumo saddova nimittaṃ tadārammaṇatāyapi.
អាភិសមាចារិកសីលន្តិ ឯត្ថ អភិសមាចារោតិ ឧត្តមសមាចារោ, តទេវ អាភិសមាចារិកំ សីលំ, ខន្ធកវត្តបរិយាបន្នស្ស សីលស្សេតំ អធិវចនំ។ អហំ សីលំ រក្ខាមីតិ ឧភតោវិភង្គបរិយាបន្នំ សីលំ សន្ធាយ វុត្តំ។ អាវាសោតិ អាវាសបលិពោធោ។ កុលន្តិអាទីសុបិ ឯសេវ នយោ។ កម្មន្តិ នវកម្មំ។ ឥទ្ធីតិ បោថុជ្ជនិកា ឥទ្ធិ, សា វិបស្សនាយ បលិពោធោ។ សោ ឧបច្ឆិន្ទិតព្ពោតិ វិសុទ្ធិមគ្គេ (វិសុទ្ធិ. ១.៤១) វុត្តេន តស្ស តស្ស បលិពោធស្ស ឧបច្ឆេទប្បការេន ឧបច្ឆិន្ទិតព្ពោ។ យោគានុយោគោតិ យោគស្ស ភាវនាយ អនុយុញ្ជនំ។ អដ្ឋតិំសារម្មណេសូតិ អាលោកាកាសកសិណទ្វយំ វជ្ជេត្វា បាឡិយំ អាគតានំ អដ្ឋន្នំ កសិណានំ វសេន វុត្តំ, ចត្តារីសញ្ញេវ បន កម្មដ្ឋានានិ។ យថាវុត្តេនេវ នយេនាតិ យោគានុយោគកម្មស្ស បទដ្ឋានត្តាតិ ឥមមត្ថំ អតិទិសតិ។ ឥមិនាវ កម្មដ្ឋានេនាតិ ឥមិនា អានាបានស្សតិកម្មដ្ឋានេន។ មហាហត្ថិបថំ នីហរន្តោ វិយាតិ កម្មដ្ឋានវីថិំ មហាហត្ថិមគ្គំ កត្វា ទស្សេន្តោ វិយ។
Ābhisamācārikasīlanti ettha abhisamācāroti uttamasamācāro, tadeva ābhisamācārikaṃ sīlaṃ, khandhakavattapariyāpannassa sīlassetaṃ adhivacanaṃ. Ahaṃ sīlaṃ rakkhāmīti ubhatovibhaṅgapariyāpannaṃ sīlaṃ sandhāya vuttaṃ. Āvāsoti āvāsapalibodho. Kulantiādīsupi eseva nayo. Kammanti navakammaṃ. Iddhīti pothujjanikā iddhi, sā vipassanāya palibodho. So upacchinditabboti visuddhimagge (visuddhi. 1.41) vuttena tassa tassa palibodhassa upacchedappakārena upacchinditabbo. Yogānuyogoti yogassa bhāvanāya anuyuñjanaṃ. Aṭṭhatiṃsārammaṇesūti ālokākāsakasiṇadvayaṃ vajjetvā pāḷiyaṃ āgatānaṃ aṭṭhannaṃ kasiṇānaṃ vasena vuttaṃ, cattārīsaññeva pana kammaṭṭhānāni. Yathāvutteneva nayenāti yogānuyogakammassa padaṭṭhānattāti imamatthaṃ atidisati. Imināva kammaṭṭhānenāti iminā ānāpānassatikammaṭṭhānena. Mahāhatthipathaṃ nīharanto viyāti kammaṭṭhānavīthiṃ mahāhatthimaggaṃ katvā dassento viya.
វុត្តប្បការមាចរិយន្តិ ‘‘ឥមិនាវ កម្មដ្ឋានេន ចតុត្ថជ្ឈានំ និព្ពត្តេត្វា វិបស្សនំ វឌ្ឍេត្វា អរហត្តំ បត្តស្សា’’តិអាទិនា ហេដ្ឋា វុត្តប្បការំ អាចរិយំ។ ‘‘បិយោ គរុ ភាវនីយោ’’តិអាទិនា (អ. និ. ៧.៣៧; នេត្តិ. ១១៣; មិ. ប. ៦.១.១០) វិសុទ្ធិមគ្គេ (វិសុទ្ធិ. ១.៤២) វុត្តប្បការមាចរិយន្តិបិ វទន្តិ។ បញ្ចសន្ធិកន្តិ បញ្ចបព្ពំ, បញ្ចភាគន្តិ អត្ថោ។ កម្មដ្ឋានស្ស ឧគ្គណ្ហនន្តិ កម្មដ្ឋានគន្ថស្ស ឧគ្គណ្ហនំ។ តទត្ថបរិបុច្ឆា កម្មដ្ឋានស្ស បរិបុច្ឆា, តត្ថ សំសយបរិបុច្ឆា វា។ កម្មដ្ឋានស្ស ឧបដ្ឋានន្តិ ឯវំ ភាវនមនុយុញ្ជន្តស្ស ឯវមិធ និមិត្តំ ឧបតិដ្ឋតីតិ ឧបធារណំ។ តថា កម្មដ្ឋានប្បនា ឯវំ ឈានមប្បេតីតិ។ កម្មដ្ឋានស្ស លក្ខណន្តិ គណនានុពន្ធនាផុសនានំ វសេន ភាវនំ ឧស្សុក្កាបេត្វា ឋបនាវសេន មត្ថកប្បត្តិ ឥធ ភាវនាតិ កម្មដ្ឋានសភាវស្ស សល្លក្ខណំ, តេនាហ ‘‘កម្មដ្ឋានសភាវូបធារណន្តិ វុត្តំ ហោតី’’តិ។
Vuttappakāramācariyanti ‘‘imināva kammaṭṭhānena catutthajjhānaṃ nibbattetvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ pattassā’’tiādinā heṭṭhā vuttappakāraṃ ācariyaṃ. ‘‘Piyo garu bhāvanīyo’’tiādinā (a. ni. 7.37; netti. 113; mi. pa. 6.1.10) visuddhimagge (visuddhi. 1.42) vuttappakāramācariyantipi vadanti. Pañcasandhikanti pañcapabbaṃ, pañcabhāganti attho. Kammaṭṭhānassa uggaṇhananti kammaṭṭhānaganthassa uggaṇhanaṃ. Tadatthaparipucchā kammaṭṭhānassa paripucchā, tattha saṃsayaparipucchā vā. Kammaṭṭhānassa upaṭṭhānanti evaṃ bhāvanamanuyuñjantassa evamidha nimittaṃ upatiṭṭhatīti upadhāraṇaṃ. Tathā kammaṭṭhānappanā evaṃ jhānamappetīti. Kammaṭṭhānassa lakkhaṇanti gaṇanānubandhanāphusanānaṃ vasena bhāvanaṃ ussukkāpetvā ṭhapanāvasena matthakappatti idha bhāvanāti kammaṭṭhānasabhāvassa sallakkhaṇaṃ, tenāha ‘‘kammaṭṭhānasabhāvūpadhāraṇanti vuttaṃ hotī’’ti.
អដ្ឋារសសេនាសនទោសវិវជ្ជិតន្តិ មហត្តំ នវត្តំ ជិណ្ណត្តំ បន្ថនិស្សិតត្តំ សោណ្ឌិបណ្ណបុប្ផផលយុត្តតា បត្ថនីយតា នគរទារុខេត្តសន្និស្សិតតា វិសភាគានំ បុគ្គលានំ អត្ថិតា បដ្ដនសន្និស្សិតតា បច្ចន្តសន្និស្សិតតា រជ្ជសីមសន្និស្សិតតា អសប្បាយតា កល្យាណមិត្តានំ អលាភោតិ ឥមេហិ អដ្ឋារសហិ សេនាសនទោសេហិ វិវជ្ជិតំ។ បញ្ចសេនាសនង្គសមន្នាគតន្តិ –
Aṭṭhārasasenāsanadosavivajjitanti mahattaṃ navattaṃ jiṇṇattaṃ panthanissitattaṃ soṇḍipaṇṇapupphaphalayuttatā patthanīyatā nagaradārukhettasannissitatā visabhāgānaṃ puggalānaṃ atthitā paṭṭanasannissitatā paccantasannissitatā rajjasīmasannissitatā asappāyatā kalyāṇamittānaṃ alābhoti imehi aṭṭhārasahi senāsanadosehi vivajjitaṃ. Pañcasenāsanaṅgasamannāgatanti –
‘‘ឥធ, ភិក្ខវេ, សេនាសនំ នាតិទូរំ ហោតិ នាច្ចាសន្នំ គមនាគមនសម្បន្នំ ទិវា អប្បាកិណ្ណំ រត្តិំ អប្បសទ្ទំ អប្បនិគ្ឃោសំ អប្បឌំសមកសវាតាតបសរីសបសម្ផស្សំ, តស្មិំ ខោ បន សេនាសនេ វិហរន្តស្ស អប្បកសិរេន ឧប្បជ្ជន្តិ ចីវរបិណ្ឌបាតសេនាសនគិលានបច្ចយភេសជ្ជបរិក្ខារា, តស្មិំ ខោ បន សេនាសនេ ថេរា ភិក្ខូ វិហរន្តិ …បេ.… ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, សេនាសនំ បញ្ចង្គសមន្នាគតំ ហោតី’’តិ (អ. និ. ១០.១១) –
‘‘Idha, bhikkhave, senāsanaṃ nātidūraṃ hoti nāccāsannaṃ gamanāgamanasampannaṃ divā appākiṇṇaṃ rattiṃ appasaddaṃ appanigghosaṃ appaḍaṃsamakasavātātapasarīsapasamphassaṃ, tasmiṃ kho pana senāsane viharantassa appakasirena uppajjanti cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārā, tasmiṃ kho pana senāsane therā bhikkhū viharanti …pe… evaṃ kho, bhikkhave, senāsanaṃ pañcaṅgasamannāgataṃ hotī’’ti (a. ni. 10.11) –
ឯវំ ភគវតា វុត្តេហិ បញ្ចហិ សេនាសនង្គេហិ សមន្នាគតំ, ឯត្ថ ច នាតិទូរតាទិ ឯកំ, ទិវា អប្បាកិណ្ណតាទិ ឯកំ, អប្បឌំសាទិតា ឯកំ, ចីវរាទិលាភោ ឯកំ, ថេរានំ ភិក្ខូនំ និវាសោ ឯកន្តិ ឯវំ បញ្ចង្គានិ វេទិតព្ពានិ។
Evaṃ bhagavatā vuttehi pañcahi senāsanaṅgehi samannāgataṃ, ettha ca nātidūratādi ekaṃ, divā appākiṇṇatādi ekaṃ, appaḍaṃsāditā ekaṃ, cīvarādilābho ekaṃ, therānaṃ bhikkhūnaṃ nivāso ekanti evaṃ pañcaṅgāni veditabbāni.
ឧបច្ឆិន្នខុទ្ទកបលិពោធេនាតិ ទីឃានំ កេសាទីនំ ហរណេន បត្តចីវរាទីនំ បចនតុន្នករណរជនាទិករណេហិ ច ឧបច្ឆិន្នា ខុទ្ទកា បលិពោធា យេន, តេន។ ភត្តសម្មទន្តិ ភោជននិមិត្តំ បរិស្សមំ។ អាចរិយតោ ឧគ្គហោ អាចរិយុគ្គហោ, សព្ពោបិ កម្មដ្ឋានវិធិ, ន បុព្ពេ វុត្តឧគ្គហមត្តំ, តតោ។ ឯកបទម្បីតិ ឯកកោដ្ឋាសម្បិ។
Upacchinnakhuddakapalibodhenāti dīghānaṃ kesādīnaṃ haraṇena pattacīvarādīnaṃ pacanatunnakaraṇarajanādikaraṇehi ca upacchinnā khuddakā palibodhā yena, tena. Bhattasammadanti bhojananimittaṃ parissamaṃ. Ācariyato uggaho ācariyuggaho, sabbopi kammaṭṭhānavidhi, na pubbe vuttauggahamattaṃ, tato. Ekapadampīti ekakoṭṭhāsampi.
អនុវហនាតិ អស្សាសបស្សាសានំ អនុគមនវសេន សតិយា និរន្តរំ អនុប្បវត្តនា។ យស្មា បន គណនាទិវសេន វិយ ផុសនាវសេន វិសុំ មនសិការោ នត្ថិ, ផុដ្ឋផុដ្ឋដ្ឋានេ ឯវ គណនាទិ កាតព្ពន្តិ ទស្សេតុំ ឥធ ផុសនាគហណន្តិ ទីបេន្តោ ‘‘ផុសនាតិ ផុដ្ឋដ្ឋាន’’ន្តិ អាហ។ ឋបនាតិ សមាធានំ, សមាធិប្បធានា បន អប្បនាតិ អាហ ‘‘ឋបនាតិ អប្បនា’’តិ។ អនិច្ចតាទីនំ លក្ខណតោ សល្លក្ខណា វិបស្សនា។ បវត្តតោ និមិត្តតោ ច វិនិវដ្ដនតោ វិនិវដ្ដនា មគ្គោ។ កិលេសបដិប្បស្សទ្ធិភាវតោ បារិសុទ្ធិ ផលំ។ តេសន្តិ វិនិវដ្ដនាបារិសុទ្ធីនំ។ ខណ្ឌន្តិ ‘‘ឯកំ តីណិ បញ្ចា’’តិ ឯកន្តរិកាទិភាវេន គណនាយ ខណ្ឌនំ។ អថ វា ខណ្ឌន្តិ អន្តរន្តរា កតិបយកាលំ អគណេត្វា បុន គណនវសេន អន្តរា ឱធិបរិច្ឆេទោ ន ទស្សេតព្ពោ។ តថា ខណ្ឌំ ទស្សេន្តស្ស ហិ ‘‘កម្មដ្ឋាននិន្នំ បវត្តតិ នុ ខោ មេ ចិត្តំ, នោ’’តិ វីមំសុប្បត្តិយា វិក្ខេបោ ហោតិ, តេនាហ សិខាប្បត្តំ នុ ខោ មេតិអាទិ, ឥទញ្ច ឯវំ ខណ្ឌំ ទស្សេត្វា ចិរតរំ គណនាយ មនសិករោន្តស្ស វសេន វុត្តំ។ សោ ហិ តថា លទ្ធំ អវិក្ខេបមត្តំ និស្សាយ ឯវំ មញ្ញេយ្យ។ យោ ឧបដ្ឋាតិ, តំ គហេត្វាតិ ឥទំ អស្សាសបស្សាសេសុ យស្ស ឯកោវ បឋមំ ឧបដ្ឋាតិ, តំ សន្ធាយ វុត្តំ, យស្ស បន ឧភោបិ ឧបដ្ឋហន្តិ, តេន ឧភយម្បិ គហេត្វា គណិតព្ពំ។ យោ ឧបដ្ឋាតីតិ ឥមិនាវ ទ្វីសុ នាសាបុដវាតេសុ យោ បាកដោ ហោតិ, សោ គហេតព្ពោតិ អយម្បិ អត្ថោ ទីបិតោតិ គហេតព្ពំ។ បឋមំ ឯកេកស្មិំ ឧបដ្ឋិតេបិ ឧបលក្ខេត្វា គណន្តស្សេវ កមេន ឧភោបិ បាកដា ហោន្តីតិ អាហ ‘‘អស្សាសបស្សាសា បាកដា ហោន្តី’’តិ។ ឯវំ សីឃំ សីឃំ គណេតព្ពមេវាតិ សម្ពន្ធោ។ ឯវំ សីឃគណនារម្ភស្ស ឱកាសំ ទស្សេតុំ ឥមស្សាបិ បុរិមនយេន គណយតោតិអាទិ វុត្តំ។ តត្ថ បុរិមនយេនាតិ ទន្ធគណនាយ, បាកដា ហុត្វាតិ ឥមិនា ទន្ធគណនាយ អារទ្ធកាលេ ចិត្តស្ស អវិសទតាយ សុខុមស្សាសាទីនំ អបាកដតំ, បច្ឆា វិសទកាលេ បាកដតញ្ច តេសុ ច បាកដេសុ ទន្ធគណនំ បហាយ សីឃគណនា កាតព្ពាតិ ទស្សេតិ។ សីឃគណនាយ និប្បរិយាយតោ និរន្តរប្បវត្តិ អប្បនាវីថិយមេវ, ន កាមាវចរេ ភវង្គន្តរិកត្តាតិ អាហ ‘‘និរន្តរប្បវត្តំ វិយា’’តិ។ បុរិមនយេនេវាតិ សីឃគណនាយ។ អន្តោ បវិសន្តំ វាតំ មនសិករោន្តោ អន្តោ ចិត្តំ បវេសេតិ នាម។
Anuvahanāti assāsapassāsānaṃ anugamanavasena satiyā nirantaraṃ anuppavattanā. Yasmā pana gaṇanādivasena viya phusanāvasena visuṃ manasikāro natthi, phuṭṭhaphuṭṭhaṭṭhāne eva gaṇanādi kātabbanti dassetuṃ idha phusanāgahaṇanti dīpento ‘‘phusanāti phuṭṭhaṭṭhāna’’nti āha. Ṭhapanāti samādhānaṃ, samādhippadhānā pana appanāti āha ‘‘ṭhapanāti appanā’’ti. Aniccatādīnaṃ lakkhaṇato sallakkhaṇā vipassanā. Pavattato nimittato ca vinivaṭṭanato vinivaṭṭanā maggo. Kilesapaṭippassaddhibhāvato pārisuddhi phalaṃ. Tesanti vinivaṭṭanāpārisuddhīnaṃ. Khaṇḍanti ‘‘ekaṃ tīṇi pañcā’’ti ekantarikādibhāvena gaṇanāya khaṇḍanaṃ. Atha vā khaṇḍanti antarantarā katipayakālaṃ agaṇetvā puna gaṇanavasena antarā odhiparicchedo na dassetabbo. Tathā khaṇḍaṃ dassentassa hi ‘‘kammaṭṭhānaninnaṃ pavattati nu kho me cittaṃ, no’’ti vīmaṃsuppattiyā vikkhepo hoti, tenāha sikhāppattaṃ nu kho metiādi, idañca evaṃ khaṇḍaṃ dassetvā cirataraṃ gaṇanāya manasikarontassa vasena vuttaṃ. So hi tathā laddhaṃ avikkhepamattaṃ nissāya evaṃ maññeyya. Yo upaṭṭhāti, taṃ gahetvāti idaṃ assāsapassāsesu yassa ekova paṭhamaṃ upaṭṭhāti, taṃ sandhāya vuttaṃ, yassa pana ubhopi upaṭṭhahanti, tena ubhayampi gahetvā gaṇitabbaṃ. Yo upaṭṭhātīti imināva dvīsu nāsāpuṭavātesu yo pākaṭo hoti, so gahetabboti ayampi attho dīpitoti gahetabbaṃ. Paṭhamaṃ ekekasmiṃ upaṭṭhitepi upalakkhetvā gaṇantasseva kamena ubhopi pākaṭā hontīti āha ‘‘assāsapassāsā pākaṭā hontī’’ti. Evaṃ sīghaṃ sīghaṃ gaṇetabbamevāti sambandho. Evaṃ sīghagaṇanārambhassa okāsaṃ dassetuṃ imassāpi purimanayena gaṇayatotiādi vuttaṃ. Tattha purimanayenāti dandhagaṇanāya, pākaṭā hutvāti iminā dandhagaṇanāya āraddhakāle cittassa avisadatāya sukhumassāsādīnaṃ apākaṭataṃ, pacchā visadakāle pākaṭatañca tesu ca pākaṭesu dandhagaṇanaṃ pahāya sīghagaṇanā kātabbāti dasseti. Sīghagaṇanāya nippariyāyato nirantarappavatti appanāvīthiyameva, na kāmāvacare bhavaṅgantarikattāti āha ‘‘nirantarappavattaṃ viyā’’ti. Purimanayenevāti sīghagaṇanāya. Anto pavisantaṃ vātaṃ manasikaronto anto cittaṃ paveseti nāma.
ឯតន្តិ ឯតំ អស្សាសបស្សាសជាតំ។ អនុគមនន្តិ ផុដ្ឋដ្ឋានេ មនសិករណមេវ, ន អស្សាសបស្សាសានំ អនុវត្តនំ, តេនាហ – ‘‘តញ្ច ខោ ន អាទិមជ្ឈបរិយោសានានុគមនវសេនា’’តិ។ ផុសនាឋបនាវសេន វិសុំ មនសិការោ នត្ថីតិ ឥមិនា យថា គណនាយ ផុសនាយ ច មនសិករោតិ, ឯវំ អនុពន្ធនំ វិនា កេវលំ ឋបនាយ ច ផុសនាយ ច មនសិការោបិ នត្ថីតិ ទស្សេន្តេន គណនំ បដិសំហរិត្វា យាវ អប្បនា ឧប្បជ្ជតិ, តាវ អនុពន្ធនាយ ច ផុសនាយ ច មនសិករោតិ, អប្បនាយ បន ឧប្បន្នាយ អនុពន្ធនាយ ឋបនាយ ច មនសិករោតិ នាមាតិ ទីបិតំ ហោតិ, អដ្ឋកថាយំ បន អនុពន្ធនាយ វិនា ឋបនាយ មនសិការោ នត្ថីតិ ទស្សនត្ថំ ‘‘អនុពន្ធនាយ ច ផុសនាយ ច ឋបនាយ ច មនសិករោតីតិ វុច្ចតី’’តិ ឯត្តកមេវ វុត្តន្តិ គហេតព្ពំ ។ យា អច្ចន្តាយ ន មិនោតិ ន វិនិច្ឆនតិ, សា មានស្ស សមីបេតិ ឧបមានំ សិទ្ធសាទិសេន សាធ្យសាធនំ យថា គោ វិយ គវយោតិ។ បង្គុឡោតិ បីឋសប្បី។ ទោលាតិ បេង្ខោលោ។ កីឡតន្តិ កីឡន្តានំ។ ឧបនិពន្ធនត្ថម្ភមូលេតិ នាសិកគ្គំ មុខនិមិត្តញ្ច សន្ធាយ វុត្តំ។ អាទិតោ បភុតីតិ ឧបមេយ្យត្ថទស្សនតោ បដ្ឋាយ។ និមិត្តន្តិ ឧបនិពន្ធននិមិត្តំ នាសិកគ្គំ, មុខនិមិត្តំ វា។ អនារម្មណមេកចិត្តស្សាតិ អស្សាសបស្សាសានំ ឯកក្ខណេ អប្បវត្តនតោ ឯកស្ស ចិត្តស្ស តយោបិ អារម្មណំ ន ហោន្តិ, និមិត្តេន សហ អស្សាសោ បស្សាសោ វាតិ ទ្វេយេវ ឯកក្ខណេ អារម្មណំ ហោន្តីតិ អត្ថោ។ អជានតោ ច តយោ ធម្មេតិ និមិត្តំ អស្សាសោ បស្សាសោតិ ឥមេ តយោ ធម្មេ អារម្មណករណវសេន អវិន្ទន្តស្ស, ច-សទ្ទោ ព្យតិរេកោ, តេន ឯវញ្ច សតិ អយំ អនិដ្ឋប្បសង្គោតិ ព្យតិរេកំ ទស្សេតិ។ ភាវនាតិ អានាបានស្សតិភាវនា។
Etanti etaṃ assāsapassāsajātaṃ. Anugamananti phuṭṭhaṭṭhāne manasikaraṇameva, na assāsapassāsānaṃ anuvattanaṃ, tenāha – ‘‘tañca kho na ādimajjhapariyosānānugamanavasenā’’ti. Phusanāṭhapanāvasena visuṃ manasikāro natthīti iminā yathā gaṇanāya phusanāya ca manasikaroti, evaṃ anubandhanaṃ vinā kevalaṃ ṭhapanāya ca phusanāya ca manasikāropi natthīti dassentena gaṇanaṃ paṭisaṃharitvā yāva appanā uppajjati, tāva anubandhanāya ca phusanāya ca manasikaroti, appanāya pana uppannāya anubandhanāya ṭhapanāya ca manasikaroti nāmāti dīpitaṃ hoti, aṭṭhakathāyaṃ pana anubandhanāya vinā ṭhapanāya manasikāro natthīti dassanatthaṃ ‘‘anubandhanāya ca phusanāya ca ṭhapanāya ca manasikarotīti vuccatī’’ti ettakameva vuttanti gahetabbaṃ . Yā accantāya na minoti na vinicchanati, sā mānassa samīpeti upamānaṃ siddhasādisena sādhyasādhanaṃ yathā go viya gavayoti. Paṅguḷoti pīṭhasappī. Dolāti peṅkholo. Kīḷatanti kīḷantānaṃ. Upanibandhanatthambhamūleti nāsikaggaṃ mukhanimittañca sandhāya vuttaṃ. Ādito pabhutīti upameyyatthadassanato paṭṭhāya. Nimittanti upanibandhananimittaṃ nāsikaggaṃ, mukhanimittaṃ vā. Anārammaṇamekacittassāti assāsapassāsānaṃ ekakkhaṇe appavattanato ekassa cittassa tayopi ārammaṇaṃ na honti, nimittena saha assāso passāso vāti dveyeva ekakkhaṇe ārammaṇaṃ hontīti attho. Ajānato ca tayo dhammeti nimittaṃ assāso passāsoti ime tayo dhamme ārammaṇakaraṇavasena avindantassa, ca-saddo byatireko, tena evañca sati ayaṃ aniṭṭhappasaṅgoti byatirekaṃ dasseti. Bhāvanāti ānāpānassatibhāvanā.
កថំ ឥមេ…បេ.… វិសេសមធិគច្ឆតីតិ ឥទំ បរិហារគាថាយ វុត្តមេវត្ថំ កកចោបមាយ (ម. និ. ១.២២២ អាទយោ) វិវរិតុំ បុច្ឆាឋបនំ។ តត្ថ កថំ-សទ្ទោ បច្ចេកំ យោជេតព្ពោ ‘‘កថមិមេ អវិទិតា…បេ.… កថំ វិសេសមធិគច្ឆតី’’តិ។ បធានន្តិ ភាវនានិប្ផាទកំ វីរិយំ។ បយោគន្តិ នីវរណវិក្ខម្ភកំ ភាវនានុយោគំ។ វិសេសន្តិ អរហត្តបរិយោសានវិសេសំ។ បធានន្តិ រុក្ខស្ស ឆេទនវីរិយំ។ បយោគន្តិ តស្សេវ ឆេទនកកិរិយំ។ កិញ្ចាបេត្ថ ‘‘វិសេសមធិគច្ឆតី’’តិ ឧបមាយំ ន វុត្តំ, តថាបិ អត្ថតោ យោជេតព្ពមេវ។ យថា រុក្ខោតិអាទិ ឧបមាសំសន្ទនំ។ នាសិកគ្គេ វា មុខនិមិត្តេ វាតិ ទីឃនាសិកោ នាសិកគ្គេ, ឥតរោ មុខំ និមិយតិ ឆាទិយតិ ឯតេនាតិ មុខនិមិត្តន្តិ លទ្ធនាមេ ឧត្តរោដ្ឋេ។
Kathaṃ ime…pe… visesamadhigacchatīti idaṃ parihāragāthāya vuttamevatthaṃ kakacopamāya (ma. ni. 1.222 ādayo) vivarituṃ pucchāṭhapanaṃ. Tattha kathaṃ-saddo paccekaṃ yojetabbo ‘‘kathamime aviditā…pe… kathaṃ visesamadhigacchatī’’ti. Padhānanti bhāvanānipphādakaṃ vīriyaṃ. Payoganti nīvaraṇavikkhambhakaṃ bhāvanānuyogaṃ. Visesanti arahattapariyosānavisesaṃ. Padhānanti rukkhassa chedanavīriyaṃ. Payoganti tasseva chedanakakiriyaṃ. Kiñcāpettha ‘‘visesamadhigacchatī’’ti upamāyaṃ na vuttaṃ, tathāpi atthato yojetabbameva. Yathā rukkhotiādi upamāsaṃsandanaṃ. Nāsikagge vā mukhanimitte vāti dīghanāsiko nāsikagge, itaro mukhaṃ nimiyati chādiyati etenāti mukhanimittanti laddhanāme uttaroṭṭhe.
ឥទំ បធានន្តិ យេន វីរិយារម្ភេន កាយោបិ ចិត្តម្បិ ភាវនាកម្មស្ស អរហំ ឥធ បធានន្តិ ផលេន ហេតុំ ទស្សេតិ។ ឧបក្កិលេសាតិ នីវរណា។ វិតក្កាតិ កាមវិតក្កាទិមិច្ឆាវិតក្កា, នីវរណប្បហានេន វា បឋមជ្ឈានាធិគមំ ទស្សេត្វា វិតក្កូបសមាបទេសេន ទុតិយជ្ឈានាទីនមធិគមមាហ។ អយំ បយោគោតិ អយំ ឈានាធិគមស្ស ហេតុភូតោ កម្មដ្ឋានានុយោគសង្ខាតោ បយោគោ។ សំយោជនា បហីយន្តីតិ ទសបិ សំយោជនានិ មគ្គបអបាដិយា សមុច្ឆេទវសេន បហីយន្តិ។ ព្យន្តី ហោន្តីតិ តថា សត្តបិ អនុសយា ភង្គមត្តស្សបិ អនវសេសតោ វិគតន្តា ហោន្តិ។ អយំ វិសេសោតិ ឥមំ សមាធិំ និស្សាយ អនុក្កមេន លព្ភមានោ អយំ សំយោជនប្បហានាទិកោ ឥមស្ស សមាធិស្ស វិសេសោតិ អត្ថោ។ ឯវំ ឥមេ តយោ ធម្មាតិអាទិ និគមនវចនំ។ បរិបុណ្ណាតិ សោឡសន្នំ វត្ថូនំ បារិបូរិយា សព្ពសោ បុណ្ណា។ អនុបុព្ពន្តិ អនុក្កមេន។ បរិចិតាតិ បរិចិណ្ណា។ ឥមំ លោកន្តិ ខន្ធាទិលោកំ បញ្ញាបភាសេន បភាសេតិ។
Idaṃ padhānanti yena vīriyārambhena kāyopi cittampi bhāvanākammassa arahaṃ idha padhānanti phalena hetuṃ dasseti. Upakkilesāti nīvaraṇā. Vitakkāti kāmavitakkādimicchāvitakkā, nīvaraṇappahānena vā paṭhamajjhānādhigamaṃ dassetvā vitakkūpasamāpadesena dutiyajjhānādīnamadhigamamāha. Ayaṃ payogoti ayaṃ jhānādhigamassa hetubhūto kammaṭṭhānānuyogasaṅkhāto payogo. Saṃyojanā pahīyantīti dasapi saṃyojanāni maggapaapāṭiyā samucchedavasena pahīyanti. Byantī hontīti tathā sattapi anusayā bhaṅgamattassapi anavasesato vigatantā honti. Ayaṃ visesoti imaṃ samādhiṃ nissāya anukkamena labbhamāno ayaṃ saṃyojanappahānādiko imassa samādhissa visesoti attho. Evaṃ ime tayo dhammātiādi nigamanavacanaṃ. Paripuṇṇāti soḷasannaṃ vatthūnaṃ pāripūriyā sabbaso puṇṇā. Anupubbanti anukkamena. Paricitāti pariciṇṇā. Imaṃ lokanti khandhādilokaṃ paññāpabhāsena pabhāseti.
ឥធាតិ ឥមស្មិំ ឋានេ។ អស្សាតិ ឧបមាភូតស្ស កកចស្ស។ អានយនេ បយោជនន្តិ យោជេតព្ពំ។ និមិត្តន្តិ បដិភាគនិមិត្តំ។ អវសេសឈានង្គបដិមណ្ឌិតាតិ វិតក្កាទិអវសេសឈានង្គបដិមណ្ឌិតាតិ វទន្តិ។ វិចារាទីហីតិ បន វត្តព្ពំ និប្បរិយាយេន វិតក្កស្ស អប្បនាភាវតោ។ សោ ហិ ‘‘អប្បនា ព្យប្បនា’’តិ និទ្ទិដ្ឋោ។ ឯវញ្ហិ សតិ អវសេស-សទ្ទោ ឧបបន្នោ ហោតិ, វិតក្កសម្បយោគតោ វា ឈានង្គេសុ បធានភូតោ សមាធិ អប្បនាតិ កត្វា ‘‘អវសេសឈានង្គបដិមណ្ឌិតា អប្បនាសង្ខាតា ឋបនា ច សម្បជ្ជតី’’តិ វុត្តំ។ កស្សចិ បន គណនាវសេនេវ មនសិការកាលតោ បភុតីតិ ឯត្ថ ‘‘អនុក្កមតោ…បេ.… បត្តំ វិយ ហោតី’’តិ ឧបរិ វក្ខមានោ គន្ថោ បុរាណបោត្ថកេសុ ទិស្សតិ, តស្មា អយំ បាឋោ ឯត្ថាបិ លិខិតព្ពោ, លេខកានំ បន ទោសេន គឡិតោតិ វេទិតព្ពោ។
Idhāti imasmiṃ ṭhāne. Assāti upamābhūtassa kakacassa. Ānayane payojananti yojetabbaṃ. Nimittanti paṭibhāganimittaṃ. Avasesajhānaṅgapaṭimaṇḍitāti vitakkādiavasesajhānaṅgapaṭimaṇḍitāti vadanti. Vicārādīhīti pana vattabbaṃ nippariyāyena vitakkassa appanābhāvato. So hi ‘‘appanā byappanā’’ti niddiṭṭho. Evañhi sati avasesa-saddo upapanno hoti, vitakkasampayogato vā jhānaṅgesu padhānabhūto samādhi appanāti katvā ‘‘avasesajhānaṅgapaṭimaṇḍitā appanāsaṅkhātā ṭhapanā ca sampajjatī’’ti vuttaṃ. Kassaci pana gaṇanāvaseneva manasikārakālato pabhutīti ettha ‘‘anukkamato…pe… pattaṃ viya hotī’’ti upari vakkhamāno gantho purāṇapotthakesu dissati, tasmā ayaṃ pāṭho etthāpi likhitabbo, lekhakānaṃ pana dosena gaḷitoti veditabbo.
ឱឡារិកេ អស្សាសបស្សាសេ និរុទ្ធេតិអាទិ ហេដ្ឋា វុត្តនយម្បិ វិចេតព្ពាការប្បត្តស្ស កាយសង្ខារស្ស វិចយនវិធិំ ទស្សេតុំ អានីតំ។ ទេសតោតិ បុព្ពេ ផុសនវសេន គហិតដ្ឋានតោ។ និមិត្តំ បដ្ឋបេតព្ពន្តិ បុព្ពេ គហិតាការនិមិត្តគ្គាហិកា សញ្ញា ផុសនដ្ឋានេ បដ្ឋបេតព្ពា។ ឥមមេវ ហិ អត្ថវសន្តិ ឥមំ អនុបដ្ឋហន្តស្ស អារម្មណស្ស ឧបដ្ឋានវិធិសង្ខាតំ ការណំ បដិច្ច។ ឥតោតិ អានាបានកម្មដ្ឋានតោ។ គរុកតា ច ភាវនាទុក្ករតាយាតិ អាហ ‘‘គរុកភាវន’’ន្តិ។ ចរិត្វាតិ គោចរំ គហេត្វា។ និមិត្តន្តិ ឧគ្គហនិមិត្តំ, បដិភាគនិមិត្តំ វា។ ឧភយម្បិ ហិ ឥធ ឯកជ្ឈំ វុត្តំ។ តថា ហិ តូលបិចុអាទិឧបមត្តយំ ឧគ្គហេ យុជ្ជតិ, សេសំ ឧភយត្ថ។
Oḷārike assāsapassāse niruddhetiādi heṭṭhā vuttanayampi vicetabbākārappattassa kāyasaṅkhārassa vicayanavidhiṃ dassetuṃ ānītaṃ. Desatoti pubbe phusanavasena gahitaṭṭhānato. Nimittaṃ paṭṭhapetabbanti pubbe gahitākāranimittaggāhikā saññā phusanaṭṭhāne paṭṭhapetabbā. Imameva hi atthavasanti imaṃ anupaṭṭhahantassa ārammaṇassa upaṭṭhānavidhisaṅkhātaṃ kāraṇaṃ paṭicca. Itoti ānāpānakammaṭṭhānato. Garukatā ca bhāvanādukkaratāyāti āha ‘‘garukabhāvana’’nti. Caritvāti gocaraṃ gahetvā. Nimittanti uggahanimittaṃ, paṭibhāganimittaṃ vā. Ubhayampi hi idha ekajjhaṃ vuttaṃ. Tathā hi tūlapicuādiupamattayaṃ uggahe yujjati, sesaṃ ubhayattha.
តារករូបំ វិយាតិ តារកាយ សរូបំ វិយ។ សញ្ញានានតាយាតិ និមិត្តុបដ្ឋានតោ បុព្ពេ បវត្តសញ្ញានំ នានតាយ។ សញ្ញជន្តិ ភាវនាសញ្ញាយ បរិកប្បិតំ, ន ឧប្បាទិតំ អវិជ្ជមានត្តា, តេនាហ ‘‘នានតោ ឧបដ្ឋាតី’’តិ។ ឯវំ ហោតីតិ ភាវនមនុយុត្តស្ស ឯវំ ឧបដ្ឋាតិ។ ឯវន្តិ ឯវំ សតិ, យថាវុត្តនយេន និមិត្តេ ឯវ ចិត្តស្ស ឋបនេ សតីតិ អត្ថោ។ ឥតោ បភុតីតិ ឥតោ បដិភាគនិមិត្តុប្បត្តិតោ បដ្ឋាយ។ និមិត្តេតិ បដិភាគនិមិត្តេ។ ឋបយន្តិ ឋបនាវសេន ចិត្តំ ឋបន្តោ។ នានាការន្តិ ‘‘ចត្តារោ វណ្ណា’’តិ ឯវំ វុត្តំ នានាការំ។ វិភាវយន្តិ វិភាវេន្តោ អន្តរធាបេន្តោ។ និមិត្តុប្បត្តិតោ បដ្ឋាយ ហិ តេ អាការា អមនសិករោតោ អន្តរហិតា វិយ ហោន្តិ។ អស្សាសបស្សាសេតិ អស្សាសេ បស្សាសេ ច យោ នានាការោ, តំ វិភាវយំ អស្សាសបស្សាសសម្ភូតេ វា និមិត្តេ ចិត្តំ ឋបយំ សកំ ចិត្តំ និពន្ធតិ នាមាតិ យោជនា។ កេចិ បន វិភាវយន្តិ ឯតស្ស វិភាវេន្តោ វិទិតំ បាកដំ ករោន្តោតិ អត្ថំ វទន្តិ, តំ បុព្ពភាគវសេន យុជ្ជេយ្យ។ អយញ្ហេត្ថ អត្ថោ – អស្សាសបស្សាសេ នានាការំ វិភាវេន្តោ បជានន្តោ តត្ថ យំ លទ្ធំ និមិត្តំ, តស្មិំ ចិត្តំ ឋបេន្តោ អនុក្កមេន សកំ ចិត្តំ និពន្ធតិ អប្បេតីតិ។
Tārakarūpaṃ viyāti tārakāya sarūpaṃ viya. Saññānānatāyāti nimittupaṭṭhānato pubbe pavattasaññānaṃ nānatāya. Saññajanti bhāvanāsaññāya parikappitaṃ, na uppāditaṃ avijjamānattā, tenāha ‘‘nānato upaṭṭhātī’’ti. Evaṃ hotīti bhāvanamanuyuttassa evaṃ upaṭṭhāti. Evanti evaṃ sati, yathāvuttanayena nimitte eva cittassa ṭhapane satīti attho. Ito pabhutīti ito paṭibhāganimittuppattito paṭṭhāya. Nimitteti paṭibhāganimitte. Ṭhapayanti ṭhapanāvasena cittaṃ ṭhapanto. Nānākāranti ‘‘cattāro vaṇṇā’’ti evaṃ vuttaṃ nānākāraṃ. Vibhāvayanti vibhāvento antaradhāpento. Nimittuppattito paṭṭhāya hi te ākārā amanasikaroto antarahitā viya honti. Assāsapassāseti assāse passāse ca yo nānākāro, taṃ vibhāvayaṃ assāsapassāsasambhūte vā nimitte cittaṃ ṭhapayaṃ sakaṃ cittaṃ nibandhati nāmāti yojanā. Keci pana vibhāvayanti etassa vibhāvento viditaṃ pākaṭaṃ karontoti atthaṃ vadanti, taṃ pubbabhāgavasena yujjeyya. Ayañhettha attho – assāsapassāse nānākāraṃ vibhāvento pajānanto tattha yaṃ laddhaṃ nimittaṃ, tasmiṃ cittaṃ ṭhapento anukkamena sakaṃ cittaṃ nibandhati appetīti.
កិលេសាតិ អវសេសកិលេសា។ សន្និសិន្នាយេវាតិ អលទ្ធនីវរណសហាយា ឱលីនាយេវ។ ឧបចារភូមិយន្តិ ឧបចារាវត្ថាយំ។ លក្ខណតោតិ វិក្ខម្ភនាទិសភាវតោ វា អនិច្ចាទិសភាវតោ វា។ គោចរោតិ ភិក្ខាចារគាមោ។ យត្ថ ទុល្លភា សប្បាយភិក្ខា, សោ អសប្បាយោ, ឥតរោ សប្បាយោ។ ភស្សន្តិ ទសកថាវត្ថុនិស្សិតំ ភស្សំ, តំ សប្បាយំ, ឥតរមសប្បាយំ។ សេសេសុ អាវាសាទីសុ យត្ថ យត្ថ អសមាហិតំ ចិត្តំ សមាធិយតិ, តំ តំ សប្បាយំ, ឥតរមសប្បាយន្តិ គហេតព្ពំ។ យស្ស បន ឯវំ សត្តវិធំ អសប្បាយំ វជ្ជេត្វា សប្បាយមេវ សេវន្តស្សបិ អប្បនា ន ហោតិ, តេន សម្បាទេតព្ពំ ទសវិធំ អប្បនាកោសល្លំ ទស្សេន្តោ វត្ថុវិសទកិរិយាតិអាទិមាហ។ តត្ថ វត្ថុវិសទកិរិយា នាម កេសនខច្ឆេទនាទីហិ អជ្ឈត្តិកស្ស សរីរវត្ថុស្ស, ចីវរសេនាសនាទិធោវនបរិកម្មាទីហិ ពាហិរវត្ថុស្ស ច វិសទភាវករណំ។ ឯវញ្ហិ ញាណម្បិ វិសទកិច្ចនិប្ផត្តិករំ ហោតិ។ ឥន្ទ្រិយសមត្តបដិបាទនតា នាម សទ្ធាទីនំ ឥន្ទ្រិយានំ សមភាវករណំ។ និមិត្តកុសលតា នាម ភាវនាយ លទ្ធនិមិត្តស្ស រក្ខណកោសល្លំ។ យស្មិំ សមយេ ចិត្តំ និគ្គហេតព្ពន្តិអាទីសុ យស្មិំ សមយេ ចិត្តំ អច្ចារទ្ធតាទីហិ ការណេហិ ឧទ្ធតតាយ និគ្គហេតព្ពំ, តទា ធម្មវិចយសម្ពោជ្ឈង្គាទយោ តយោ អភាវេត្វា បស្សទ្ធាទីនំ តិណ្ណំ ភាវនេន ចិត្តស្ស និគ្គណ្ហនា ហោតិ។ យទាស្ស ចិត្តំ អតិសិថិលវីរិយតាទីហិ លីនតាយ បគ្គហេតព្ពំ, តទា បស្សទ្ធិសម្ពោជ្ឈង្គាទយោ តយោ អភាវេត្វា ធម្មវិចយាទីនំ តិណ្ណំ ភាវនេន ចិត្តស្ស បគ្គណ្ហនំ ហោតិ។ យទាស្ស បញ្ញាបយោគមន្ទតាទីហិ និរស្សាទំ ចិត្តំ ហោតិ, តទា តស្ស ចិត្តស្ស អដ្ឋសំវេគវត្ថុបច្ចវេក្ខណាទិនា (អ. និ. អដ្ឋ. ១.១.៤១៨) សម្បហំសនសង្ខាតា សំវេជនា ហោតិ។ យទា បនស្ស ឯវំ បដិបជ្ជនតោ អលីនំ អនុទ្ធតំ អនិរស្សាទំ អារម្មណេ សមប្បវត្តំ សមថវីថិបដិបន្នញ្ច ចិត្តំ ហោតិ, តទា តស្ស បគ្គហនិគ្គហសម្បហំសនេសុ អព្យាបារតាសមាបជ្ជនេន អជ្ឈុបេក្ខនា ហោតិ។
Kilesāti avasesakilesā. Sannisinnāyevāti aladdhanīvaraṇasahāyā olīnāyeva. Upacārabhūmiyanti upacārāvatthāyaṃ. Lakkhaṇatoti vikkhambhanādisabhāvato vā aniccādisabhāvato vā. Gocaroti bhikkhācāragāmo. Yattha dullabhā sappāyabhikkhā, so asappāyo, itaro sappāyo. Bhassanti dasakathāvatthunissitaṃ bhassaṃ, taṃ sappāyaṃ, itaramasappāyaṃ. Sesesu āvāsādīsu yattha yattha asamāhitaṃ cittaṃ samādhiyati, taṃ taṃ sappāyaṃ, itaramasappāyanti gahetabbaṃ. Yassa pana evaṃ sattavidhaṃ asappāyaṃ vajjetvā sappāyameva sevantassapi appanā na hoti, tena sampādetabbaṃ dasavidhaṃ appanākosallaṃ dassento vatthuvisadakiriyātiādimāha. Tattha vatthuvisadakiriyā nāma kesanakhacchedanādīhi ajjhattikassa sarīravatthussa, cīvarasenāsanādidhovanaparikammādīhi bāhiravatthussa ca visadabhāvakaraṇaṃ. Evañhi ñāṇampi visadakiccanipphattikaraṃ hoti. Indriyasamattapaṭipādanatā nāma saddhādīnaṃ indriyānaṃ samabhāvakaraṇaṃ. Nimittakusalatā nāma bhāvanāya laddhanimittassa rakkhaṇakosallaṃ. Yasmiṃ samaye cittaṃ niggahetabbantiādīsu yasmiṃ samaye cittaṃ accāraddhatādīhi kāraṇehi uddhatatāya niggahetabbaṃ, tadā dhammavicayasambojjhaṅgādayo tayo abhāvetvā passaddhādīnaṃ tiṇṇaṃ bhāvanena cittassa niggaṇhanā hoti. Yadāssa cittaṃ atisithilavīriyatādīhi līnatāya paggahetabbaṃ, tadā passaddhisambojjhaṅgādayo tayo abhāvetvā dhammavicayādīnaṃ tiṇṇaṃ bhāvanena cittassa paggaṇhanaṃ hoti. Yadāssa paññāpayogamandatādīhi nirassādaṃ cittaṃ hoti, tadā tassa cittassa aṭṭhasaṃvegavatthupaccavekkhaṇādinā (a. ni. aṭṭha. 1.1.418) sampahaṃsanasaṅkhātā saṃvejanā hoti. Yadā panassa evaṃ paṭipajjanato alīnaṃ anuddhataṃ anirassādaṃ ārammaṇe samappavattaṃ samathavīthipaṭipannañca cittaṃ hoti, tadā tassa paggahaniggahasampahaṃsanesu abyāpāratāsamāpajjanena ajjhupekkhanā hoti.
តទធិមុត្តតា នាម សមាធិអធិមុត្តតា, សមាធិនិន្នបោណបព្ភារតាតិ អត្ថោ។ ឯត្ថាតិ ឯតិស្សំ កាយានុបស្សនាយំ។
Tadadhimuttatā nāma samādhiadhimuttatā, samādhininnapoṇapabbhāratāti attho. Etthāti etissaṃ kāyānupassanāyaṃ.
បារិសុទ្ធិំ បត្តុកាមោតិ ផលំ អធិគន្តុកាមោ សមាបជ្ជិតុកាមោ ច។ តត្ថ សល្លក្ខណាវិវដ្ដនាវសេន បឋមំ មគ្គានន្តរផលំ អធិគន្តុកាមោ។ តតោ បរំ សល្លក្ខណវសេន ផលសមាបត្តិំ សមាបជ្ជិតុកាមោបីតិ ឯវមត្ថោ គហេតព្ពោ។ អាវជ្ជនសមាបជ្ជន…បេ.… វសិប្បត្តន្តិ ឯត្ថ បដិលទ្ធឈានតោ វុដ្ឋាយ វិតក្កាទីសុ ឈានង្គេសុ ឯកេកំ អាវជ្ជយតោ ភវង្គំ ឧបច្ឆិន្ទិត្វា ឧប្បន្នាវជ្ជនានន្តរំ វិតក្កាទីសុ យថាវជ្ជិតឈានង្គារម្មណានិ កាមាវចរជវនានិ ភវង្គន្តរិតានិ យទា និរន្តរំ បវត្តន្តិ, អថស្ស អាវជ្ជនវសី សិទ្ធា ហោតិ។ តំ បន ឈានំ សមាបជ្ជិតុកាមតានន្តរំ សីឃំ សមាបជ្ជនសមត្ថតា សមាបជ្ជនវសី នាម។ អច្ឆរាមត្តំ វា ទសច្ឆរាមត្តំ វា ខណំ ឈានំ ឋបេតុំ សមត្ថតា អធិដ្ឋានវសី នាម។ តថេវ លហុំ ខណំ ឈានសមង្គី ហុត្វា ឈានតោ ភវង្គុប្បត្តិវសេន វុដ្ឋាតុំ សមត្ថតា វុដ្ឋានវសី នាម។ ‘‘ឯត្តកមេវ ខណំ សមាបជ្ជិស្សាមី’’តិ, ‘‘ឯត្តកមេវ ខណំ ឈានសមង្គី ហុត្វា ឈានតោ វុដ្ឋហិស្សាមី’’តិ ច បវត្តបុព្ពបរិកម្មភេទេនេត្ថ អធិដ្ឋានវុដ្ឋានវសិយោ ភិន្នា, ន សរូបភេទេន, យា ‘‘សមាបត្តិកុសលតា, វុដ្ឋានកុសលតា’’តិ វុច្ចន្តិ។ បច្ចវេក្ខណវសី បន អាវជ្ជនវសិយា ឯវ វុត្តា។ បច្ចវេក្ខណវីថិយញ្ហិ សីឃំ អាវជ្ជនុប្បត្តិយា អាវជ្ជនវសី តទនន្តរានំ ជវនានំ សមុប្បត្តិយា បច្ចវេក្ខណវសីតិ អាវជ្ជនវសីសិទ្ធិយាវ បច្ចវេក្ខណវសី សិទ្ធា ឯវ ហោតីតិ វេទិតព្ពា។ ឈានង្គានិ បរិគ្គហេត្វាតិ ឈានចិត្តសម្បយុត្តានិ ឈានង្គានិ លក្ខណាទិវសេន បរិគ្គហេត្វា។ តេសញ្ច និស្សយន្តិ តេសំ វត្ថុនិស្សយានំ ភូតានំ និស្សយំ។ ឥទញ្ច ករជកាយស្ស វត្ថុទសកស្ស ភូតនិស្សយត្តា សុត្តន្តនយេន វុត្តំ, ន បដ្ឋាននយេន។ ន ហិ កលាបន្តរគតានិ ភូតានិ កលាបន្តរគតានំ ភូតានំ និស្សយបច្ចយា ហោន្តិ, សុត្តន្តនយេន បន ឧបនិស្សយបច្ចយោតិ វេទិតព្ពានិ។ បដ្ឋានេ ហិ អសង្គហិតា សព្ពេ បច្ចយា សុត្តន្តិកនយេន ឧបនិស្សយបច្ចយេ សង្គយ្ហន្តីតិ វេទិតព្ពំ។ តំនិស្សិតរូបានីតិ ឧបាទារូបានិ។ យថាបរិគ្គហិតរូបវត្ថុទ្វារារម្មណំ វាតិ ឯត្ថ យថាបរិគ្គហិតកេសាទិរូបារម្មណំ តតោ បុព្ពេ វុត្តនយវត្ថារម្មណញ្ច តន្និស្សយករជកាយបអគ្គហមុខេន ឧបដ្ឋិតចក្ខាទិទ្វារញ្ច សសម្បយុត្តធម្មវិញ្ញាណំ វាតិ យោជេតព្ពំ។ កម្មារគគ្គរីតិ កម្មារានំ អគ្គិធមនភស្តា។ តជ្ជន្តិ តទនុរូបំ។ តស្សាតិ នាមរូបស្ស។ តំ ទិស្វាតិ អវិជ្ជាតណ្ហាទិបច្ចយំ ទិស្វា។ កង្ខំ វិតរតីតិ អហោសិំ នុ ខោ អហំ អតីតមទ្ធានន្តិអាទិនយប្បវត្តំ (ម. និ. ១.១៨; សំ. និ. ២.២០) សោឡសវត្ថុកំ វិចិកិច្ឆំ អតិក្កមតិ។ កលាបសម្មសនវសេនាតិ យំ កិញ្ចិ រូបំ អតីតានាគតបច្ចុប្បន្នន្តិអាទិនា (ម. និ. ១.៣៦១; ៣.៨៦, ៨៩; អ. និ. ៤.១៨១) បញ្ចសុ ខន្ធេសុ អតីតាទិកោដ្ឋាសំ ឯកេកកលាបតោ គហេត្វា អនិច្ចាទិវសេន សម្មសនំ កលាបសម្មសនំ, តស្ស វសេន។ បុព្ពភាគេតិ បដិបទាញាណទស្សនវិសុទ្ធិបរិយាបន្នាយ ឧទយព្ពយានុបស្សនាយ បុព្ពភាគេ។ ឱភាសាទយោតិ ឱភាសោ ញាណំ បីតិ បស្សទ្ធិ សុខំ អធិមោក្ខោ បគ្គហោ ឧបេក្ខា ឧបដ្ឋានំ និកន្តិ ច។ តត្ថ អធិមោក្ខោតិ សទ្ធា។ ឧបដ្ឋានន្តិ សតិ។ ឧបេក្ខាតិ តត្រមជ្ឈត្តតា។ ឯត្ថ ច ឱភាសាទយោ នវ និកន្តិសង្ខាតតណ្ហុបក្កិលេសវត្ថុតាយ ឧបក្កិលេសា វុត្តា , និកន្តិ បន ឧបក្កិលេសតាយ តព្ពត្ថុតាយ ច។ និព្ពិន្ទន្តោ អាទីនវានុបស្សនាបុព្ពង្គមាយ និព្ពិទានុបស្សនាយ និព្ពិន្ទន្តោ។ មុញ្ចិតុកម្យតាបដិសង្ខានុបស្សនាសង្ខារុបេក្ខានុលោមញាណានំ ចិណ្ណបរិយន្តេ ឧប្បន្នគោត្រភុញាណានន្តរំ ឧប្បន្នេន មគ្គញាណេន សព្ពសង្ខារេសុ វិរជ្ជន្តោ វិមុច្ចន្តោ។ ផលក្ខណេ ហិ វិមុត្តោ នាម វុច្ចតិ, មគ្គក្ខណេ វិមុច្ចន្តោតិ។ ឯកូនវីសតិភេទស្សាតិ ចតុន្នំ មគ្គវីថីនំ អនន្តរំ បច្ចេកំ ឧប្បជ្ជន្តស្ស មគ្គផលនិព្ពានបហីនាវសិដ្ឋកិលេសានំ បញ្ចន្នំ បច្ចវេក្ខិតព្ពានំ វសេន ឯកូនវីសតិភេទស្ស។ អរហតោ ហិ អវសិដ្ឋកិលេសាភាវេន ឯកូនវីសតិតា។ អស្សាតិ អានាបានកម្មដ្ឋានិកស្ស។
Pārisuddhiṃ pattukāmoti phalaṃ adhigantukāmo samāpajjitukāmo ca. Tattha sallakkhaṇāvivaṭṭanāvasena paṭhamaṃ maggānantaraphalaṃ adhigantukāmo. Tato paraṃ sallakkhaṇavasena phalasamāpattiṃ samāpajjitukāmopīti evamattho gahetabbo. Āvajjanasamāpajjana…pe… vasippattanti ettha paṭiladdhajhānato vuṭṭhāya vitakkādīsu jhānaṅgesu ekekaṃ āvajjayato bhavaṅgaṃ upacchinditvā uppannāvajjanānantaraṃ vitakkādīsu yathāvajjitajhānaṅgārammaṇāni kāmāvacarajavanāni bhavaṅgantaritāni yadā nirantaraṃ pavattanti, athassa āvajjanavasī siddhā hoti. Taṃ pana jhānaṃ samāpajjitukāmatānantaraṃ sīghaṃ samāpajjanasamatthatā samāpajjanavasī nāma. Accharāmattaṃ vā dasaccharāmattaṃ vā khaṇaṃ jhānaṃ ṭhapetuṃ samatthatā adhiṭṭhānavasī nāma. Tatheva lahuṃ khaṇaṃ jhānasamaṅgī hutvā jhānato bhavaṅguppattivasena vuṭṭhātuṃ samatthatā vuṭṭhānavasī nāma. ‘‘Ettakameva khaṇaṃ samāpajjissāmī’’ti, ‘‘ettakameva khaṇaṃ jhānasamaṅgī hutvā jhānato vuṭṭhahissāmī’’ti ca pavattapubbaparikammabhedenettha adhiṭṭhānavuṭṭhānavasiyo bhinnā, na sarūpabhedena, yā ‘‘samāpattikusalatā, vuṭṭhānakusalatā’’ti vuccanti. Paccavekkhaṇavasī pana āvajjanavasiyā eva vuttā. Paccavekkhaṇavīthiyañhi sīghaṃ āvajjanuppattiyā āvajjanavasī tadanantarānaṃ javanānaṃ samuppattiyā paccavekkhaṇavasīti āvajjanavasīsiddhiyāva paccavekkhaṇavasī siddhā eva hotīti veditabbā. Jhānaṅgāni pariggahetvāti jhānacittasampayuttāni jhānaṅgāni lakkhaṇādivasena pariggahetvā. Tesañca nissayanti tesaṃ vatthunissayānaṃ bhūtānaṃ nissayaṃ. Idañca karajakāyassa vatthudasakassa bhūtanissayattā suttantanayena vuttaṃ, na paṭṭhānanayena. Na hi kalāpantaragatāni bhūtāni kalāpantaragatānaṃ bhūtānaṃ nissayapaccayā honti, suttantanayena pana upanissayapaccayoti veditabbāni. Paṭṭhāne hi asaṅgahitā sabbe paccayā suttantikanayena upanissayapaccaye saṅgayhantīti veditabbaṃ. Taṃnissitarūpānīti upādārūpāni. Yathāpariggahitarūpavatthudvārārammaṇaṃ vāti ettha yathāpariggahitakesādirūpārammaṇaṃ tato pubbe vuttanayavatthārammaṇañca tannissayakarajakāyapaaggahamukhena upaṭṭhitacakkhādidvārañca sasampayuttadhammaviññāṇaṃ vāti yojetabbaṃ. Kammāragaggarīti kammārānaṃ aggidhamanabhastā. Tajjanti tadanurūpaṃ. Tassāti nāmarūpassa. Taṃ disvāti avijjātaṇhādipaccayaṃ disvā. Kaṅkhaṃ vitaratīti ahosiṃ nu kho ahaṃ atītamaddhānantiādinayappavattaṃ (ma. ni. 1.18; saṃ. ni. 2.20) soḷasavatthukaṃ vicikicchaṃ atikkamati. Kalāpasammasanavasenāti yaṃ kiñci rūpaṃ atītānāgatapaccuppannantiādinā (ma. ni. 1.361; 3.86, 89; a. ni. 4.181) pañcasu khandhesu atītādikoṭṭhāsaṃ ekekakalāpato gahetvā aniccādivasena sammasanaṃ kalāpasammasanaṃ, tassa vasena. Pubbabhāgeti paṭipadāñāṇadassanavisuddhipariyāpannāya udayabbayānupassanāya pubbabhāge. Obhāsādayoti obhāso ñāṇaṃ pīti passaddhi sukhaṃ adhimokkho paggaho upekkhā upaṭṭhānaṃ nikanti ca. Tattha adhimokkhoti saddhā. Upaṭṭhānanti sati. Upekkhāti tatramajjhattatā. Ettha ca obhāsādayo nava nikantisaṅkhātataṇhupakkilesavatthutāya upakkilesā vuttā , nikanti pana upakkilesatāya tabbatthutāya ca. Nibbindanto ādīnavānupassanāpubbaṅgamāya nibbidānupassanāya nibbindanto. Muñcitukamyatāpaṭisaṅkhānupassanāsaṅkhārupekkhānulomañāṇānaṃ ciṇṇapariyante uppannagotrabhuñāṇānantaraṃ uppannena maggañāṇena sabbasaṅkhāresu virajjanto vimuccanto. Phalakkhaṇe hi vimutto nāma vuccati, maggakkhaṇe vimuccantoti. Ekūnavīsatibhedassāti catunnaṃ maggavīthīnaṃ anantaraṃ paccekaṃ uppajjantassa maggaphalanibbānapahīnāvasiṭṭhakilesānaṃ pañcannaṃ paccavekkhitabbānaṃ vasena ekūnavīsatibhedassa. Arahato hi avasiṭṭhakilesābhāvena ekūnavīsatitā. Assāti ānāpānakammaṭṭhānikassa.
សប្បីតិកេ ទ្វេ ឈានេតិ បីតិសហគតានិ ចតុក្កនយេ ទ្វេ បឋមទុតិយជ្ឈានានិ។ តស្សាតិ តេន យោគិនា។ សមាបត្តិក្ខណេតិ សមាបន្នក្ខណេ។ អារម្មណតោតិ បដិភាគារម្មណគ្គហណមុខេន បីតិ បដិសំវិទិតា ហោតិ, អារម្មណស្ស បដិសំវិទិតត្តា។ អារម្មណេ ហិ វិទិតេ តព្ពិសយា ចិត្តចេតសិកា ធម្មា សយំ អត្តនោ បដិសំវិទិតា នាម ហោតិ សលក្ខណតោ សាមញ្ញលក្ខណតោ ច បច្ឆា គហណេ សន្ទេហាភាវតោ។ វិបស្សនាក្ខណេតិ វិបស្សនាបញ្ញាយ វិសយតោ ទស្សនក្ខណេ។ ឯវំ បីតិំ អនិច្ចាទិវសេន គហណមេវ អសម្មោហតោ បីតិបដិសំវេទនំ នាម។
Sappītike dve jhāneti pītisahagatāni catukkanaye dve paṭhamadutiyajjhānāni. Tassāti tena yoginā. Samāpattikkhaṇeti samāpannakkhaṇe. Ārammaṇatoti paṭibhāgārammaṇaggahaṇamukhena pīti paṭisaṃviditā hoti, ārammaṇassa paṭisaṃviditattā. Ārammaṇe hi vidite tabbisayā cittacetasikā dhammā sayaṃ attano paṭisaṃviditā nāma hoti salakkhaṇato sāmaññalakkhaṇato ca pacchā gahaṇe sandehābhāvato. Vipassanākkhaṇeti vipassanāpaññāya visayato dassanakkhaṇe. Evaṃ pītiṃ aniccādivasena gahaṇameva asammohato pītipaṭisaṃvedanaṃ nāma.
ទីឃំ អស្សាសវសេនាតិ ទីឃស្ស អស្សាសស្ស អារម្មណភូតស្ស វសេន, បជានតោ សា បីតិ បដិសំវិទិតា ហោតីតិ សម្ពន្ធោ។ ចិត្តស្ស ឯកគ្គតំ អវិក្ខេបំ បជានតោតិ ឈានបរិយាបន្នំ អវិក្ខេបាបន្នំ នាម ចិត្តស្សេកគ្គតំ តំសម្បយុត្តាយ បញ្ញាយ បជានតោ។ យថេវ ហិ អារម្មណមុខេន បីតិ បដិសំវិទិតា ហោតិ, ឯវំ តំសម្បយុត្តធម្មាបិ បដិសំវិទិតា ឯវ ហោន្តីតិ។ សតិ ឧបដ្ឋិតា ហោតីតិ ទីឃំ អស្សាសវសេន ឈានសម្បយុត្តា សតិ តស្ស អារម្មណេ ឧបដ្ឋិតា តទារម្មណជ្ឈានេបិ ឧបដ្ឋិតា នាម ហោតីតិ។ ទីឃំ បស្សាសវសេនាតិអាទីសុបិ ឥមិនាវ នយេន អត្ថោ វេទិតព្ពោ។ ឯវំ ទស្សិតំ បីតិបដិសំវេទនំ អារម្មណតោ អសម្មោហតោ ច វិភាគតោ ទស្សេតុំ អាវជ្ជតោតិអាទិ វុត្តំ។ តត្ថ អាវជ្ជតោតិ ឈានំ អាវជ្ជន្តស្ស។ សា បីតីតិ សា ឈានបរិយាបន្នា បីតិ។ ជានតោតិ សមាបន្នក្ខណេ អារម្មណមុខេន ជានតោ, តស្ស សា បីតិ បដិសំវិទិតា ហោតីតិ សម្ពន្ធោ។ បស្សតោតិ ទស្សនភូតេន ញាណេន ឈានតោ វុដ្ឋាយ បស្សន្តស្ស។ បច្ចវេក្ខតោតិ ឈានំ បច្ចវេក្ខន្តស្ស។ ចិត្តំ អធិដ្ឋហតោតិ ‘‘ឯត្តកំ វេលំ ឈានសមង្គី ភវិស្សាមី’’តិ ឈានចិត្តំ អធិដ្ឋហន្តស្ស។ ឯវំ បញ្ចន្នំ វសិភាវានំ វសេន ឈានស្ស បជាននមុខេន អារម្មណតោ បីតិយា បដិសំវេទនា ទស្សិតា។ អធិមុច្ចតោតិ សទ្ទហន្តស្ស, សមថវិបស្សនាវសេនាតិ អធិប្បាយោ។ វីរិយំ បគ្គណ្ហតោតិអាទីសុបិ ឯសេវ នយោ។ អភិញ្ញេយ្យន្តិ វិសិដ្ឋាយ បញ្ញាយ ជានិតព្ពំ ចតុសច្ចំ វិបស្សនាបញ្ញាបុព្ពង្គមាយ មគ្គបញ្ញាយ អភិជានតោតិអាទិ យោជនា។ ឯវំ បរិញ្ញេយ្យន្តិអាទីសុបិ បរិជានតោតិអាទិនា យោជនា វេទិតព្ពា។ តត្ថ បរិញ្ញេយ្យន្តិ ទុក្ខសច្ចំ។ អវសេសបទានីតិ សុខបដិសំវេទី ចិត្តសង្ខារបដិសំវេទីតិ បទានិ។
Dīghaṃassāsavasenāti dīghassa assāsassa ārammaṇabhūtassa vasena, pajānato sā pīti paṭisaṃviditā hotīti sambandho. Cittassa ekaggataṃ avikkhepaṃ pajānatoti jhānapariyāpannaṃ avikkhepāpannaṃ nāma cittassekaggataṃ taṃsampayuttāya paññāya pajānato. Yatheva hi ārammaṇamukhena pīti paṭisaṃviditā hoti, evaṃ taṃsampayuttadhammāpi paṭisaṃviditā eva hontīti. Sati upaṭṭhitā hotīti dīghaṃ assāsavasena jhānasampayuttā sati tassa ārammaṇe upaṭṭhitā tadārammaṇajjhānepi upaṭṭhitā nāma hotīti. Dīghaṃ passāsavasenātiādīsupi imināva nayena attho veditabbo. Evaṃ dassitaṃ pītipaṭisaṃvedanaṃ ārammaṇato asammohato ca vibhāgato dassetuṃ āvajjatotiādi vuttaṃ. Tattha āvajjatoti jhānaṃ āvajjantassa. Sā pītīti sā jhānapariyāpannā pīti. Jānatoti samāpannakkhaṇe ārammaṇamukhena jānato, tassa sā pīti paṭisaṃviditā hotīti sambandho. Passatoti dassanabhūtena ñāṇena jhānato vuṭṭhāya passantassa. Paccavekkhatoti jhānaṃ paccavekkhantassa. Cittaṃ adhiṭṭhahatoti ‘‘ettakaṃ velaṃ jhānasamaṅgī bhavissāmī’’ti jhānacittaṃ adhiṭṭhahantassa. Evaṃ pañcannaṃ vasibhāvānaṃ vasena jhānassa pajānanamukhena ārammaṇato pītiyā paṭisaṃvedanā dassitā. Adhimuccatoti saddahantassa, samathavipassanāvasenāti adhippāyo. Vīriyaṃ paggaṇhatotiādīsupi eseva nayo. Abhiññeyyanti visiṭṭhāya paññāya jānitabbaṃ catusaccaṃ vipassanāpaññāpubbaṅgamāya maggapaññāya abhijānatotiādi yojanā. Evaṃ pariññeyyantiādīsupi parijānatotiādinā yojanā veditabbā. Tattha pariññeyyanti dukkhasaccaṃ. Avasesapadānīti sukhapaṭisaṃvedī cittasaṅkhārapaṭisaṃvedīti padāni.
វេទនាទយោតិ អាទិ-សទ្ទេន សញ្ញា គហិតា, តេនាហ ‘‘ទ្វេ ខន្ធា’’តិ។ វិបស្សនាភូមិទស្សនត្ថន្តិ កាយិកសុខាទិសីសេន បកិណ្ណកសង្ខារទស្សនតោ វុត្តំ សមថេ កាយិកសុខាភាវតោ។ សោតិ បស្សម្ភនបរិយាយេន វុត្តោ និរោធោ។ វុត្តនយេនាតិ ឥមស្ស ហិ ភិក្ខុនោ បុព្ពេ អបរិគ្គហិតកាលេតិអាទិនា (បារា. អដ្ឋ. ២.១៦៥) កាយសង្ខារេ វុត្តនយេន។ បីតិសីសេន វេទនា វុត្តាតិ បីតិអបទេសេន វេទនា វុត្តា, សុខគ្គហណតោ វេទនានុបស្សនាបសង្គតោតិ អធិប្បាយោ។ ទ្វីសុ ចិត្តសង្ខារបទេសូតិ ‘‘ចិត្តសង្ខារបដិសំវេទី បស្សម្ភយំ ចិត្តសង្ខារ’’ន្តិ ឥមេសុ ទ្វីសុ កោដ្ឋាសេសុ។ សញ្ញាសម្បយុត្តា វេទនាតិ វេទនានុបស្សនាភាវតោ វុត្តំ។ ចិត្តបដិសំវេទិតា វេទិតព្ពាតិ អារម្មណតោ អសម្មោហតោតិអាទិនា វុត្តនយំ សន្ធាយ វុត្តំ។ ចិត្តន្តិ ឈានសម្បយុត្តំ វិបស្សនាសម្បយុត្តញ្ច ចិត្តំ។ អាមោទេតីតិ សម្បយុត្តាយ បីតិយា ឈានវិសយាយ មោទេតិ។ វិបស្សនាក្ខណេតិអាទិនា វុត្តភង្គានុបស្សនក្ខណេ។
Vedanādayoti ādi-saddena saññā gahitā, tenāha ‘‘dve khandhā’’ti. Vipassanābhūmidassanatthanti kāyikasukhādisīsena pakiṇṇakasaṅkhāradassanato vuttaṃ samathe kāyikasukhābhāvato. Soti passambhanapariyāyena vutto nirodho. Vuttanayenāti imassa hi bhikkhuno pubbe apariggahitakāletiādinā (pārā. aṭṭha. 2.165) kāyasaṅkhāre vuttanayena. Pītisīsena vedanā vuttāti pītiapadesena vedanā vuttā, sukhaggahaṇato vedanānupassanāpasaṅgatoti adhippāyo. Dvīsu cittasaṅkhārapadesūti ‘‘cittasaṅkhārapaṭisaṃvedī passambhayaṃ cittasaṅkhāra’’nti imesu dvīsu koṭṭhāsesu. Saññāsampayuttā vedanāti vedanānupassanābhāvato vuttaṃ. Cittapaṭisaṃveditā veditabbāti ārammaṇato asammohatotiādinā vuttanayaṃ sandhāya vuttaṃ. Cittanti jhānasampayuttaṃ vipassanāsampayuttañca cittaṃ. Āmodetīti sampayuttāya pītiyā jhānavisayāya modeti. Vipassanākkhaṇetiādinā vuttabhaṅgānupassanakkhaṇe.
អានាបានស្សតិសមាធិកថាវណ្ណនានយោ និដ្ឋិតោ។
Ānāpānassatisamādhikathāvaṇṇanānayo niṭṭhito.
១៦៧. យទិបិ អរិយា នេវ អត្តនាវ អត្តានំ អញ្ញមញ្ញំ វា ជីវិតា វោរោបេន្តិ, នាបិ បរេហិ សមាទបេន្តិ, តថាបិ យថាវុត្តេហិ តីហិ បការេហិ មតានំ បុថុជ្ជនានំ អន្តរេ មិគលណ្ឌិកេន មារិតានំ អរិយបុគ្គលានម្បិ អត្ថិតាយ ‘‘អរិយបុគ្គលមិស្សកត្តា’’តិ វុត្តំ។ អថ វា បុថុជ្ជនកាលេ អត្តនាវ អត្តានំ ឃាតេត្វា មរណសមយេ វិបស្សនំ វឌ្ឍេត្វា អរិយមគ្គំ បដិលភិត្វា មតានម្បិ សព្ភាវតោ ឯវំ វុត្តន្តិ គហេតព្ពំ។
167. Yadipi ariyā neva attanāva attānaṃ aññamaññaṃ vā jīvitā voropenti, nāpi parehi samādapenti, tathāpi yathāvuttehi tīhi pakārehi matānaṃ puthujjanānaṃ antare migalaṇḍikena māritānaṃ ariyapuggalānampi atthitāya ‘‘ariyapuggalamissakattā’’ti vuttaṃ. Atha vā puthujjanakāle attanāva attānaṃ ghātetvā maraṇasamaye vipassanaṃ vaḍḍhetvā ariyamaggaṃ paṭilabhitvā matānampi sabbhāvato evaṃ vuttanti gahetabbaṃ.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / វិនយបិដក • Vinayapiṭaka / មហាវិភង្គ • Mahāvibhaṅga / ៣. តតិយបារាជិកំ • 3. Tatiyapārājikaṃ
អដ្ឋកថា • Aṭṭhakathā / វិនយបិដក (អដ្ឋកថា) • Vinayapiṭaka (aṭṭhakathā) / មហាវិភង្គ-អដ្ឋកថា • Mahāvibhaṅga-aṭṭhakathā / ៣. តតិយបារាជិកំ • 3. Tatiyapārājikaṃ
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / សារត្ថទីបនី-ដីកា • Sāratthadīpanī-ṭīkā
អានាបានស្សតិសមាធិកថាវណ្ណនា • Ānāpānassatisamādhikathāvaṇṇanā
បឋមបញ្ញត្តិកថាវណ្ណនា • Paṭhamapaññattikathāvaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / វជិរពុទ្ធិ-ដីកា • Vajirabuddhi-ṭīkā / អានាបានស្សតិសមាធិកថាវណ្ណនា • Ānāpānassatisamādhikathāvaṇṇanā
