| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / ថេរីគាថា-អដ្ឋកថា • Therīgāthā-aṭṭhakathā |
១៣. វីសតិនិបាតោ
13. Vīsatinipāto
១. អម្ពបាលីថេរីគាថាវណ្ណនា
1. Ambapālītherīgāthāvaṇṇanā
វីសតិនិបាតេ កាឡកា ភមរវណ្ណសាទិសាតិអាទិកា អម្ពបាលិយា ថេរិយា គាថា។ អយម្បិ បុរិមពុទ្ធេសុ កតាធិការា តត្ថ តត្ថ ភវេ វិវដ្ដូបនិស្សយំ កុសលំ ឧបចិនន្តី សិខិស្ស ភគវតោ សាសនេ បព្ពជិត្វា ឧបសម្បន្នា ហុត្វា ភិក្ខុនិសិក្ខាបទំ សមាទាយ វិហរន្តី, ឯកទិវសំ សម្ពហុលាហិ ភិក្ខុនីហិ សទ្ធិំ ចេតិយំ វន្ទិត្វា បទក្ខិណំ ករោន្តី បុរេតរំ គច្ឆន្តិយា ខីណាសវត្ថេរិយា ខិបន្តិយា សហសា ខេឡបិណ្ឌំ ចេតិយង្គណេ បតិតំ, ខីណាសវត្ថេរិយា អបស្សិត្វា គតាយ អយំ បច្ឆតោ គច្ឆន្តី តំ ខេឡបិណ្ឌំ ទិស្វា ‘‘កា នាម គណិកា ឥមស្មិំ ឋានេ ខេឡបិណ្ឌំ បាតេសី’’តិ អក្កោសិ។ សា ភិក្ខុនិកាលេ សីលំ រក្ខន្តី គព្ភវាសំ ជិគុច្ឆិត្វា ឱបបាតិកត្តភាវេ ចិត្តំ ឋបេសិ។ តេន ចរិមត្តភាវេ វេសាលិយំ រាជុយ្យានេ អម្ពរុក្ខមូលេ ឱបបាតិកា ហុត្វា និព្ពត្តិ។ តំ ទិស្វា ឧយ្យានបាលោ នគរំ ឧបនេសិ។ អម្ពរុក្ខមូលេ និព្ពត្តតាយ សា អម្ពបាលីត្វេវ វោហរីយិត្ថ។ អថ នំ អភិរូបំ ទស្សនីយំ បាសាទិកំ វិលាសកន្តតាទិគុណវិសេសសមុទិតំ ទិស្វា សម្ពហុលា រាជកុមារា អត្តនោ អត្តនោ បរិគ្គហំ កាតុកាមា អញ្ញមញ្ញំ កលហំ អកំសុ។ តេសំ កលហវូបសមត្ថំ តស្សា កម្មសញ្ចោទិតា វោហារិកា ‘‘សព្ពេសំ ហោតូ’’តិ គណិកាដ្ឋានេ ឋបេសុំ។ សា សត្ថរិ បដិលទ្ធសទ្ធា អត្តនោ ឧយ្យានេ វិហារំ កត្វា ពុទ្ធប្បមុខស្ស ភិក្ខុសង្ឃស្ស និយ្យាទេត្វា បច្ឆា អត្តនោ បុត្តស្ស វិមលកោណ្ឌញ្ញត្ថេរស្ស សន្តិកេ ធម្មំ សុត្វា បព្ពជិត្វា វិបស្សនាយ កម្មំ ករោន្តី អត្តនោ សរីរស្ស ជរាជិណ្ណភាវំ និស្សាយ សំវេគជាតា សង្ខារានំ អនិច្ចតំ វិភាវេន្តី –
Vīsatinipāte kāḷakā bhamaravaṇṇasādisātiādikā ambapāliyā theriyā gāthā. Ayampi purimabuddhesu katādhikārā tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayaṃ kusalaṃ upacinantī sikhissa bhagavato sāsane pabbajitvā upasampannā hutvā bhikkhunisikkhāpadaṃ samādāya viharantī, ekadivasaṃ sambahulāhi bhikkhunīhi saddhiṃ cetiyaṃ vanditvā padakkhiṇaṃ karontī puretaraṃ gacchantiyā khīṇāsavattheriyā khipantiyā sahasā kheḷapiṇḍaṃ cetiyaṅgaṇe patitaṃ, khīṇāsavattheriyā apassitvā gatāya ayaṃ pacchato gacchantī taṃ kheḷapiṇḍaṃ disvā ‘‘kā nāma gaṇikā imasmiṃ ṭhāne kheḷapiṇḍaṃ pātesī’’ti akkosi. Sā bhikkhunikāle sīlaṃ rakkhantī gabbhavāsaṃ jigucchitvā opapātikattabhāve cittaṃ ṭhapesi. Tena carimattabhāve vesāliyaṃ rājuyyāne ambarukkhamūle opapātikā hutvā nibbatti. Taṃ disvā uyyānapālo nagaraṃ upanesi. Ambarukkhamūle nibbattatāya sā ambapālītveva voharīyittha. Atha naṃ abhirūpaṃ dassanīyaṃ pāsādikaṃ vilāsakantatādiguṇavisesasamuditaṃ disvā sambahulā rājakumārā attano attano pariggahaṃ kātukāmā aññamaññaṃ kalahaṃ akaṃsu. Tesaṃ kalahavūpasamatthaṃ tassā kammasañcoditā vohārikā ‘‘sabbesaṃ hotū’’ti gaṇikāṭṭhāne ṭhapesuṃ. Sā satthari paṭiladdhasaddhā attano uyyāne vihāraṃ katvā buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa niyyādetvā pacchā attano puttassa vimalakoṇḍaññattherassa santike dhammaṃ sutvā pabbajitvā vipassanāya kammaṃ karontī attano sarīrassa jarājiṇṇabhāvaṃ nissāya saṃvegajātā saṅkhārānaṃ aniccataṃ vibhāventī –
២៥២.
252.
‘‘កាឡកា ភមរវណ្ណសាទិសា, វេល្លិតគ្គា មម មុទ្ធជា អហុំ;
‘‘Kāḷakā bhamaravaṇṇasādisā, vellitaggā mama muddhajā ahuṃ;
តេ ជរាយ សាណវាកសាទិសា, សច្ចវាទិវចនំ អនញ្ញថា។
Te jarāya sāṇavākasādisā, saccavādivacanaṃ anaññathā.
២៥៣.
253.
‘‘វាសិតោវ សុរភី ករណ្ឌកោ, បុប្ផបូរ មម ឧត្តមង្គជោ;
‘‘Vāsitova surabhī karaṇḍako, pupphapūra mama uttamaṅgajo;
តំ ជរាយថ សលោមគន្ធិកំ, សច្ចវាទិវចនំ អនញ្ញថា។
Taṃ jarāyatha salomagandhikaṃ, saccavādivacanaṃ anaññathā.
២៥៤.
254.
‘‘កាននំវ សហិតំ សុរោបិតំ, កោច្ឆសូចិវិចិតគ្គសោភិតំ;
‘‘Kānanaṃva sahitaṃ suropitaṃ, kocchasūcivicitaggasobhitaṃ;
តំ ជរាយ វិរលំ តហិំ តហិំ, សច្ចវាទិវចនំ អនញ្ញថា។
Taṃ jarāya viralaṃ tahiṃ tahiṃ, saccavādivacanaṃ anaññathā.
២៥៥.
255.
‘‘កណ្ហខន្ធកសុវណ្ណមណ្ឌិតំ, សោភតេ សុវេណីហិលង្កតំ;
‘‘Kaṇhakhandhakasuvaṇṇamaṇḍitaṃ, sobhate suveṇīhilaṅkataṃ;
តំ ជរាយ ខលិតំ សិរំ កតំ, សច្ចវាទិវចនំ អនញ្ញថា។
Taṃ jarāya khalitaṃ siraṃ kataṃ, saccavādivacanaṃ anaññathā.
២៥៦.
256.
‘‘ចិត្តការសុកតាវ លេខិកា, សោភរេ សុ ភមុកា បុរេ មម;
‘‘Cittakārasukatāva lekhikā, sobhare su bhamukā pure mama;
តា ជរាយ វលិភិប្បលម្ពិតា, សច្ចវាទិវចនំ អនញ្ញថា។
Tā jarāya valibhippalambitā, saccavādivacanaṃ anaññathā.
២៥៧.
257.
‘‘ភស្សរា សុរុចិរា យថា មណី, នេត្តហេសុមភិនីលមាយតា;
‘‘Bhassarā surucirā yathā maṇī, nettahesumabhinīlamāyatā;
តេ ជរាយភិហតា ន សោភរេ, សច្ចវាទិវចនំ អនញ្ញថា។
Te jarāyabhihatā na sobhare, saccavādivacanaṃ anaññathā.
២៥៨.
258.
‘‘សណ្ហតុង្គសទិសី ច នាសិកា, សោភតេ សុ អភិយោព្ពនំ បតិ;
‘‘Saṇhatuṅgasadisī ca nāsikā, sobhate su abhiyobbanaṃ pati;
សា ជរាយ ឧបកូលិតា វិយ, សច្ចវាទិវចនំ អនញ្ញថា។
Sā jarāya upakūlitā viya, saccavādivacanaṃ anaññathā.
២៥៩.
259.
‘‘កង្កណំវ សុកតំ សុនិដ្ឋិតំ, សោភរេ សុ មម កណ្ណបាឡិយោ;
‘‘Kaṅkaṇaṃva sukataṃ suniṭṭhitaṃ, sobhare su mama kaṇṇapāḷiyo;
តា ជរាយ វលិភិប្បលម្ពិតា, សច្ចវាទិវចនំ អនញ្ញថា។
Tā jarāya valibhippalambitā, saccavādivacanaṃ anaññathā.
២៦០.
260.
‘‘បត្តលីមកុលវណ្ណសាទិសា , សោភរេ សុ ទន្តា បុរេ មម;
‘‘Pattalīmakulavaṇṇasādisā , sobhare su dantā pure mama;
តេ ជរាយ ខណ្ឌិតា ចាសិតា, សច្ចវាទិវចនំ អនញ្ញថា។
Te jarāya khaṇḍitā cāsitā, saccavādivacanaṃ anaññathā.
២៦១.
261.
‘‘កាននម្ហិ វនសណ្ឌចារិនី, កោកិលាវ មធុរំ និកូជិហំ;
‘‘Kānanamhi vanasaṇḍacārinī, kokilāva madhuraṃ nikūjihaṃ;
តំ ជរាយ ខលិតំ តហិំ តហិំ, សច្ចវាទិវចនំ អនញ្ញថា។
Taṃ jarāya khalitaṃ tahiṃ tahiṃ, saccavādivacanaṃ anaññathā.
២៦២.
262.
‘‘សណ្ហកម្ពុរិវ សុប្បមជ្ជិតា, សោភតេ សុ គីវា បុរេ មម;
‘‘Saṇhakamburiva suppamajjitā, sobhate su gīvā pure mama;
សា ជរាយ ភគ្គា វិនាមិតា, សច្ចវាទិវចនំ អនញ្ញថា។
Sā jarāya bhaggā vināmitā, saccavādivacanaṃ anaññathā.
២៦៣.
263.
‘‘វដ្ដបលិឃសទិសោបមា ឧភោ, សោភរេ សុ ពាហា បុរេ មម;
‘‘Vaṭṭapalighasadisopamā ubho, sobhare su bāhā pure mama;
តា ជរាយ យថា បាដលិព្ពលិតា, សច្ចវាទិវចនំ អនញ្ញថា។
Tā jarāya yathā pāṭalibbalitā, saccavādivacanaṃ anaññathā.
២៦៤.
264.
‘‘សណ្ហមុទ្ទិកសុវណ្ណមណ្ឌិតា , សោភរេ សុ ហត្ថា បុរេ មម;
‘‘Saṇhamuddikasuvaṇṇamaṇḍitā , sobhare su hatthā pure mama;
តេ ជរាយ យថា មូលមូលិកា, សច្ចវាទិវចនំ អនញ្ញថា។
Te jarāya yathā mūlamūlikā, saccavādivacanaṃ anaññathā.
២៦៥.
265.
‘‘បីនវដ្ដសហិភុគ្គតា ឧភោ, សោភរេ សុ ថនកា បុរេ មម;
‘‘Pīnavaṭṭasahibhuggatā ubho, sobhare su thanakā pure mama;
ថេវិកីវ លម្ពន្តិ នោទកា, សច្ចវាទិវចនំ អនញ្ញថា។
Thevikīva lambanti nodakā, saccavādivacanaṃ anaññathā.
២៦៦.
266.
‘‘កញ្ចនស្ស ផលកំវ សម្មដ្ឋំ, សោភតេ សុ កាយោ បុរេ មម;
‘‘Kañcanassa phalakaṃva sammaṭṭhaṃ, sobhate su kāyo pure mama;
សោ វលីហិ សុខុមាហិ ឱតតោ, សច្ចវាទិវចនំ អនញ្ញថា។
So valīhi sukhumāhi otato, saccavādivacanaṃ anaññathā.
២៦៧.
267.
‘‘នាគភោគសទិសោបមា ឧភោ, សោភរេ សុ ឩរូ បុរេ មម;
‘‘Nāgabhogasadisopamā ubho, sobhare su ūrū pure mama;
តេ ជរាយ យថា វេឡុនាឡិយោ, សច្ចវាទិវចនំ អនញ្ញថា។
Te jarāya yathā veḷunāḷiyo, saccavādivacanaṃ anaññathā.
២៦៨.
268.
‘‘សណ្ហនូបុរសុវណ្ណមណ្ឌិតា, សោភរេ សុ ជង្ឃា បុរេ មម;
‘‘Saṇhanūpurasuvaṇṇamaṇḍitā, sobhare su jaṅghā pure mama;
តា ជរាយ តិលទណ្ឌការិវ, សច្ចវាទិវចនំ អនញ្ញថា។
Tā jarāya tiladaṇḍakāriva, saccavādivacanaṃ anaññathā.
២៦៩.
269.
‘‘តូលបុណ្ណសទិសោបមា ឧភោ, សោភរេ សុ បាទា បុរេ មម;
‘‘Tūlapuṇṇasadisopamā ubho, sobhare su pādā pure mama;
តេ ជរាយ ផុដិតា វលីមតា, សច្ចវាទិវចនំ អនញ្ញថា។
Te jarāya phuṭitā valīmatā, saccavādivacanaṃ anaññathā.
២៧០.
270.
‘‘ឯទិសោ អហុ អយំ សមុស្សយោ, ជជ្ជរោ ពហុទុខានមាលយោ;
‘‘Ediso ahu ayaṃ samussayo, jajjaro bahudukhānamālayo;
សោបលេបបតិតោ ជរាឃរោ, សច្ចវាទិវចនំ អនញ្ញថា’’តិ។ –
Sopalepapatito jarāgharo, saccavādivacanaṃ anaññathā’’ti. –
ឥមា គាថាយោ អភាសិ។
Imā gāthāyo abhāsi.
តត្ថ កាឡកាតិ កាឡកវណ្ណា។ ភមរវណ្ណសាទិសាតិ កាឡកា ហោន្តាបិ ភមរសទិសវណ្ណា, សិនិទ្ធនីលាតិ អត្ថោ។ វេល្លិតគ្គាតិ កុញ្ចិតគ្គា, មូលតោ បដ្ឋាយ យាវ អគ្គា កុញ្ចិតា វេល្លិតាតិ អត្ថោ។ មុទ្ធជាតិ កេសា។ ជរាយាតិ ជរាហេតុ ជរាយ ឧបហតសោភា។ សាណវាកសាទិសាតិ សាណសទិសា វាកសទិសា ច, សាណវាកសទិសា ចេវ មកចិវាកសទិសា ចាតិបិ អត្ថោ។ សច្ចវាទិវចនំ អនញ្ញថាតិ សច្ចវាទិនោ អវិតថវាទិនោ សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស ‘‘សព្ពំ រូបំ អនិច្ចំ ជរាភិភូត’’ន្តិអាទិវចនំ អនញ្ញថា យថាភូតមេវ, ន តត្ថ វិតថំ អត្ថីតិ។
Tattha kāḷakāti kāḷakavaṇṇā. Bhamaravaṇṇasādisāti kāḷakā hontāpi bhamarasadisavaṇṇā, siniddhanīlāti attho. Vellitaggāti kuñcitaggā, mūlato paṭṭhāya yāva aggā kuñcitā vellitāti attho. Muddhajāti kesā. Jarāyāti jarāhetu jarāya upahatasobhā. Sāṇavākasādisāti sāṇasadisā vākasadisā ca, sāṇavākasadisā ceva makacivākasadisā cātipi attho. Saccavādivacanaṃ anaññathāti saccavādino avitathavādino sammāsambuddhassa ‘‘sabbaṃ rūpaṃ aniccaṃ jarābhibhūta’’ntiādivacanaṃ anaññathā yathābhūtameva, na tattha vitathaṃ atthīti.
វាសិតោវ សុរភី ករណ្ឌកោតិ បុប្ផគន្ធវាសចុណ្ណាទីហិ វាសិតោ វាសំ គាហាបិតោ បសាធនសមុគ្គោ វិយ សុគន្ធិ។ បុប្ផបូរ មម ឧត្តមង្គជោតិ ចម្បកសុមនមល្លិកាទីហិ បុប្ផេហិ បូរិតោ បុព្ពេ មម កេសកលាបោ និម្មលោតិ អត្ថោ។ តន្តិ ឧត្តមង្គជំ។ អថ បច្ឆា ឯតរហិ សលោមគន្ធិកំ បាកតិកលោមគន្ធមេវ ជាតំ។ អថ វា សលោមគន្ធិកន្តិ មេណ្ឌកលោមេហិ សមានគន្ធំ។ ‘‘ឯឡកលោមគន្ធ’’ន្តិបិ វទន្តិ។
Vāsitova surabhī karaṇḍakoti pupphagandhavāsacuṇṇādīhi vāsito vāsaṃ gāhāpito pasādhanasamuggo viya sugandhi. Pupphapūra mama uttamaṅgajoti campakasumanamallikādīhi pupphehi pūrito pubbe mama kesakalāpo nimmaloti attho. Tanti uttamaṅgajaṃ. Atha pacchā etarahi salomagandhikaṃ pākatikalomagandhameva jātaṃ. Atha vā salomagandhikanti meṇḍakalomehi samānagandhaṃ. ‘‘Eḷakalomagandha’’ntipi vadanti.
កាននំវ សហិតំ សុរោបិតន្តិ សុដ្ឋុ រោបិតំ សហិតំ ឃនសន្និវេសំ ឧទ្ធមេវ ឧដ្ឋិតំ ឧជុកទីឃសាខំ ឧបវនំ វិយ។ កោច្ឆសូចិវិចិតគ្គសោភិតន្តិ បុព្ពេ កោច្ឆេន សុវណ្ណសូចិយា ច កេសជដាវិជដនេន វិចិតគ្គំ ហុត្វា សោភិតំ, ឃនភាវេន វា កោច្ឆសទិសំ ហុត្វា បណទន្តសូចីហិ វិចិតគ្គតាយ សោភិតំ។ តន្តិ ឧត្តមង្គជំ។ វិរលំ តហិំ តហិន្តិ តត្ថ តត្ថ វិរលំ វិលូនកេសំ។
Kānanaṃva sahitaṃ suropitanti suṭṭhu ropitaṃ sahitaṃ ghanasannivesaṃ uddhameva uṭṭhitaṃ ujukadīghasākhaṃ upavanaṃ viya. Kocchasūcivicitaggasobhitanti pubbe kocchena suvaṇṇasūciyā ca kesajaṭāvijaṭanena vicitaggaṃ hutvā sobhitaṃ, ghanabhāvena vā kocchasadisaṃ hutvā paṇadantasūcīhi vicitaggatāya sobhitaṃ. Tanti uttamaṅgajaṃ. Viralaṃ tahiṃ tahinti tattha tattha viralaṃ vilūnakesaṃ.
កណ្ហខន្ធកសុវណ្ណមណ្ឌិតន្តិ សុវណ្ណវជិរាទីហិ វិភូសិតំ កណ្ហកេសបុញ្ជកំ។ យេ បន ‘‘សណ្ហកណ្ឌកសុវណ្ណមណ្ឌិត’’ន្តិ បឋន្តិ, តេសំ សណ្ហាហិ សុវណ្ណសូចីហិ ជដាវិជដនេន មណ្ឌិតន្តិ អត្ថោ។ សោភតេ សុវេណីហិលង្កតន្តិ សុន្ទរេហិ រាជរុក្ខមាលា សទិសេហិ កេសវេណីហិ អលង្កតំ ហុត្វា បុព្ពេ វិរាជតេ។ តំ ជរាយ ខលិតំ សិរំ កតន្តិ តំ តថា សោភិតំ សិរំ ឥទានិ ជរាយ ខលិតំ ខណ្ឌិតាខណ្ឌិតំ វិលូនកេសំ កតំ។
Kaṇhakhandhakasuvaṇṇamaṇḍitanti suvaṇṇavajirādīhi vibhūsitaṃ kaṇhakesapuñjakaṃ. Ye pana ‘‘saṇhakaṇḍakasuvaṇṇamaṇḍita’’nti paṭhanti, tesaṃ saṇhāhi suvaṇṇasūcīhi jaṭāvijaṭanena maṇḍitanti attho. Sobhate suveṇīhilaṅkatanti sundarehi rājarukkhamālā sadisehi kesaveṇīhi alaṅkataṃ hutvā pubbe virājate. Taṃ jarāya khalitaṃ siraṃ katanti taṃ tathā sobhitaṃ siraṃ idāni jarāya khalitaṃ khaṇḍitākhaṇḍitaṃ vilūnakesaṃ kataṃ.
ចិត្តការសុកតាវ លេខិកាតិ ចិត្តការេន សិប្បិនា នីលាយ វណ្ណធាតុយា សុដ្ឋុ កតា លេខា វិយ សោភតេ។ សុ ភមុកា បុរេ មមាតិ សុន្ទរា ភមុកា បុព្ពេ មម សោភនំ គតា។ វលិភិប្បលម្ពិតាតិ នលាដន្តេ ឧប្បន្នាហិ វលីហិ បលម្ពន្តា ឋិតា។
Cittakārasukatāva lekhikāti cittakārena sippinā nīlāya vaṇṇadhātuyā suṭṭhu katā lekhā viya sobhate. Su bhamukā pure mamāti sundarā bhamukā pubbe mama sobhanaṃ gatā. Valibhippalambitāti nalāṭante uppannāhi valīhi palambantā ṭhitā.
ភស្សរាតិ ភាសុរា។ សុរុចិរាតិ សុដ្ឋុ រុចិរា។ យថា មណីតិ មណិមុទ្ទិកា វិយ។ នេត្តហេសុន្តិ សុនេត្តា អហេសុំ។ អភិនីលមាយតាតិ អភិនីលា ហុត្វា អាយតា។ តេតិ នេត្តា។ ជរាយភិហតាតិ ជរាយ អភិហតា។
Bhassarāti bhāsurā. Surucirāti suṭṭhu rucirā. Yathā maṇīti maṇimuddikā viya. Nettahesunti sunettā ahesuṃ. Abhinīlamāyatāti abhinīlā hutvā āyatā. Teti nettā. Jarāyabhihatāti jarāya abhihatā.
សណ្ហតុង្គសទិសី ចាតិ សណ្ហា តុង្គា សេសមុខាវយវានំ អនុរូបា ច។ សោភតេតិ វដ្ដេត្វា ឋបិតហរិតាលវដ្ដិ វិយ មម នាសិកា សោភតេ។ សុ អភិយោព្ពនំ បតីតិ សុន្ទរេ អភិនវយោព្ពនកាលេ សា នាសិកា ឥទានិ ជរាយ និវារិតសោភតាយ បរិសេទិតា វិយ វរត្តា វិយ ច ជាតា។
Saṇhatuṅgasadisīcāti saṇhā tuṅgā sesamukhāvayavānaṃ anurūpā ca. Sobhateti vaṭṭetvā ṭhapitaharitālavaṭṭi viya mama nāsikā sobhate. Su abhiyobbanaṃ patīti sundare abhinavayobbanakāle sā nāsikā idāni jarāya nivāritasobhatāya pariseditā viya varattā viya ca jātā.
កង្កណំវ សុកតំ សុនិដ្ឋិតន្តិ សុបរិកម្មកតំ សុវណ្ណកង្កណំ វិយ វដ្ដុលភាវំ សន្ធាយ វទតិ។ សោភរេតិ សោភន្តេ។ ‘‘សោភន្តេ’’តិ វា បាឋោ។ សុឥតិ និបាតមត្តំ។ កណ្ណបាឡិយោតិ កណ្ណគន្ធា។ វលិភិប្បលម្ពិតាតិ តហិំ តហិំ ឧប្បន្នវលីហិ វលិតា ហុត្វា វដ្ដនិយា បណាមិតវត្ថខន្ធា វិយ ភស្សន្តា ឱលម្ពន្តិ។
Kaṅkaṇaṃvasukataṃ suniṭṭhitanti suparikammakataṃ suvaṇṇakaṅkaṇaṃ viya vaṭṭulabhāvaṃ sandhāya vadati. Sobhareti sobhante. ‘‘Sobhante’’ti vā pāṭho. Suiti nipātamattaṃ. Kaṇṇapāḷiyoti kaṇṇagandhā. Valibhippalambitāti tahiṃ tahiṃ uppannavalīhi valitā hutvā vaṭṭaniyā paṇāmitavatthakhandhā viya bhassantā olambanti.
បត្តលីមកុលវណ្ណសាទិសាតិ កទលិមកុលសទិសវណ្ណសណ្ឋានា។ ខណ្ឌិតាតិ ភេទនបតនេហិ ខណ្ឌិតា ខណ្ឌភាវំ គតា។ អសិតាតិ វណ្ណភេទេន អសិតភាវំ គតា។
Pattalīmakulavaṇṇasādisāti kadalimakulasadisavaṇṇasaṇṭhānā. Khaṇḍitāti bhedanapatanehi khaṇḍitā khaṇḍabhāvaṃ gatā. Asitāti vaṇṇabhedena asitabhāvaṃ gatā.
កាននម្ហិ វនសណ្ឌចារិនី, កោកិលាវ មធុរំ និកូជិហន្តិ វនសណ្ឌេ គោចរចរណេន វនសណ្ឌចារិនី កាននេ អនុសំគីតនិវាសិនី កោកិលា វិយ មធុរាលាបំ និកូជិហំ។ តន្តិ និកូជិតំ អាលាបំ។ ខលិតំ តហិំ តហិន្តិ ខណ្ឌទន្តាទិភាវេន តត្ថ តត្ថ បក្ខលិតំ ជាតំ។
Kānanamhi vanasaṇḍacārinī, kokilāva madhuraṃ nikūjihanti vanasaṇḍe gocaracaraṇena vanasaṇḍacārinī kānane anusaṃgītanivāsinī kokilā viya madhurālāpaṃ nikūjihaṃ. Tanti nikūjitaṃ ālāpaṃ. Khalitaṃ tahiṃ tahinti khaṇḍadantādibhāvena tattha tattha pakkhalitaṃ jātaṃ.
សណ្ហកម្ពុរិវ សុប្បមជ្ជិតាតិ សុដ្ឋុ បមជ្ជិតា សណ្ហា សុវណ្ណសង្ខា វិយ។ ភគ្គា វិនាមិតាតិ មំសបរិក្ខយេន វិភូតសិរាជាលតាយ ភគ្គា ហុត្វា វិនតា។
Saṇhakamburiva suppamajjitāti suṭṭhu pamajjitā saṇhā suvaṇṇasaṅkhā viya. Bhaggā vināmitāti maṃsaparikkhayena vibhūtasirājālatāya bhaggā hutvā vinatā.
វដ្ដបលិឃសទិសោបមាតិ វដ្ដេន បលិឃទណ្ឌេន សមសមា។ តាតិ តា ឧភោបិ ពាហាយោ។ យថា បាដលិព្ពលិតាតិ ជជ្ជរភាវេន បលិតបាដលិសាខាសទិសា។
Vaṭṭapalighasadisopamāti vaṭṭena palighadaṇḍena samasamā. Tāti tā ubhopi bāhāyo. Yathā pāṭalibbalitāti jajjarabhāvena palitapāṭalisākhāsadisā.
សណ្ហមុទ្ទិកសុវណ្ណមណ្ឌិតាតិ សុវណ្ណមយាហិ មដ្ឋភាសុរាហិ មុទ្ទិកាហិ វិភូសិតា។ យថា មូលមូលិកាតិ មូលកកណ្ឌសទិសា។
Saṇhamuddikasuvaṇṇamaṇḍitāti suvaṇṇamayāhi maṭṭhabhāsurāhi muddikāhi vibhūsitā. Yathā mūlamūlikāti mūlakakaṇḍasadisā.
បីនវដ្ដសហិតុគ្គតាតិ បីនា វដ្ដា អញ្ញមញ្ញំ សហិតាវ ហុត្វា ឧគ្គតា ឧទ្ធមុខា។ សោភតេ សុ ថនកា បុរេ មមាតិ មម ឧភោបិ ថនា យថាវុត្តរូបា ហុត្វា សុវណ្ណកលសិយោ វិយ សោភិំសុ។ បុថុត្តេ ហិ ឥទំ ឯកវចនំ, អតីតត្ថេ ច វត្តមានវចនំ។ ថេវិកីវ លម្ពន្តិ នោទកាតិ តេ ឧភោបិ មេ ថនា នោទកា គលិតជលា វេណុទណ្ឌកេ ឋបិតឧទកភស្មា វិយ លម្ពន្តិ។
Pīnavaṭṭasahituggatāti pīnā vaṭṭā aññamaññaṃ sahitāva hutvā uggatā uddhamukhā. Sobhate su thanakā pure mamāti mama ubhopi thanā yathāvuttarūpā hutvā suvaṇṇakalasiyo viya sobhiṃsu. Puthutte hi idaṃ ekavacanaṃ, atītatthe ca vattamānavacanaṃ. Thevikīva lambanti nodakāti te ubhopi me thanā nodakā galitajalā veṇudaṇḍake ṭhapitaudakabhasmā viya lambanti.
កញ្ចនផលកំវ សម្មដ្ឋន្តិ ជាតិហិង្គុលកេន មក្ខិត្វា ចិរបរិមជ្ជិតសោវណ្ណផលកំ វិយ សោភតេ។ សោ វលីហិ សុខុមាហិ ឱតតោតិ សោ មម កាយោ ឥទានិ សុខុមាហិ វលីហិ តហិំ តហិំ វិតតោ វលិត្តចតំ អាបន្នោ។
Kañcanaphalakaṃvasammaṭṭhanti jātihiṅgulakena makkhitvā ciraparimajjitasovaṇṇaphalakaṃ viya sobhate. So valīhi sukhumāhi otatoti so mama kāyo idāni sukhumāhi valīhi tahiṃ tahiṃ vitato valittacataṃ āpanno.
នាគភោគសទិសោបមាតិ ហត្ថិនាគស្ស ហត្ថេន សមសមា។ ហត្ថោ ហិ ឥធ ភុញ្ជតិ ឯតេនាតិ ភោគោតិ វុត្តោ។ តេតិ ឩរុយោ។ យថា វេឡុនាឡិយោតិ ឥទានិ វេឡុបព្ពសទិសា អហេសុំ។
Nāgabhogasadisopamāti hatthināgassa hatthena samasamā. Hattho hi idha bhuñjati etenāti bhogoti vutto. Teti ūruyo. Yathā veḷunāḷiyoti idāni veḷupabbasadisā ahesuṃ.
សណ្ហនូបុរសុវណ្ណមណ្ឌិតាតិ សិនិទ្ធមដ្ឋេហិ សុវណ្ណនូបុរេហិ វិភូសិតា។ ជង្ឃាតិ អដ្ឋិជង្ឃាយោ។ តាតិ តា ជង្ឃាយោ។ តិលទណ្ឌការិវាតិ អប្បមំសលោហិតត្តា កិសភាវេន លូនាវសិដ្ឋវិសុក្ខតិលទណ្ឌកា វិយ អហេសុំ។ រ-ការោ បទសន្ធិករោ។
Saṇhanūpurasuvaṇṇamaṇḍitāti siniddhamaṭṭhehi suvaṇṇanūpurehi vibhūsitā. Jaṅghāti aṭṭhijaṅghāyo. Tāti tā jaṅghāyo. Tiladaṇḍakārivāti appamaṃsalohitattā kisabhāvena lūnāvasiṭṭhavisukkhatiladaṇḍakā viya ahesuṃ. Ra-kāro padasandhikaro.
តូលបុណ្ណសទិសោបមាតិ មុទុសិនិទ្ធភាវេន សិម្ពលិតូលបុណ្ណបលិគុណ្ឋិតឧបាហនសទិសា។ តេ មម បាទា ឥទានិ ផុដិតា ផលិតា, វលីមតា វលិមន្តោ ជាតា។
Tūlapuṇṇasadisopamāti mudusiniddhabhāvena simbalitūlapuṇṇapaliguṇṭhitaupāhanasadisā. Te mama pādā idāni phuṭitā phalitā, valīmatā valimanto jātā.
ឯទិសោតិ ឯវរូបោ។ អហុ អហោសិ យថាវុត្តប្បការោ។ អយំ សមុស្សយោតិ អយំ មម កាយោ។ ជជ្ជរោតិ សិថិលាពន្ធោ ។ ពហុទុខានមាលយោតិ ជរាទិហេតុកានំ ពហូនំ ទុក្ខានំ អាលយភូតោ។ សោបលេបបតិតោតិ សោ អយំ សមុស្សយោ អបលេបបតិតោ អភិសង្ខារាលេបបរិក្ខយេន បតិតោ បាតាភិមុខោតិ អត្ថោ។ សោបិ អលេបបតិតោតិ វា បទវិភាគោ, សោ ឯវត្ថោ។ ជរាឃរោតិ ជិណ្ណឃរសទិសោ។ ជរាយ វា ឃរភូតោ អហោសិ។ តស្មា សច្ចវាទិនោ ធម្មានំ យថាភូតំ សភាវំ សម្មទេវ ញត្វា កថនតោ អវិតថវាទិនោ សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស មម សត្ថុវចនំ អនញ្ញថា។
Edisoti evarūpo. Ahu ahosi yathāvuttappakāro. Ayaṃ samussayoti ayaṃ mama kāyo. Jajjaroti sithilābandho . Bahudukhānamālayoti jarādihetukānaṃ bahūnaṃ dukkhānaṃ ālayabhūto. Sopalepapatitoti so ayaṃ samussayo apalepapatito abhisaṅkhārālepaparikkhayena patito pātābhimukhoti attho. Sopi alepapatitoti vā padavibhāgo, so evattho. Jarāgharoti jiṇṇagharasadiso. Jarāya vā gharabhūto ahosi. Tasmā saccavādino dhammānaṃ yathābhūtaṃ sabhāvaṃ sammadeva ñatvā kathanato avitathavādino sammāsambuddhassa mama satthuvacanaṃ anaññathā.
ឯវំ អយំ ថេរី អត្តនោ អត្តភាវេ អនិច្ចតាយ សល្លក្ខណមុខេន សព្ពេសុបិ តេភូមកធម្មេសុ អនិច្ចតំ ឧបធារេត្វា តទនុសារេន តត្ថ ទុក្ខលក្ខណំ អនត្តលក្ខណញ្ច អារោបេត្វា វិបស្សនំ ឧស្សុក្កាបេន្តី មគ្គបដិបាដិយា អរហត្តំ បាបុណិ។ តេន វុត្តំ អបទានេ (អប. ថេរី ២.៤.២០៤-២១៩) –
Evaṃ ayaṃ therī attano attabhāve aniccatāya sallakkhaṇamukhena sabbesupi tebhūmakadhammesu aniccataṃ upadhāretvā tadanusārena tattha dukkhalakkhaṇaṃ anattalakkhaṇañca āropetvā vipassanaṃ ussukkāpentī maggapaṭipāṭiyā arahattaṃ pāpuṇi. Tena vuttaṃ apadāne (apa. therī 2.4.204-219) –
‘‘យោ រំសិផុសិតាវេឡោ, ផុស្សោ នាម មហាមុនិ;
‘‘Yo raṃsiphusitāveḷo, phusso nāma mahāmuni;
តស្សាហំ ភគិនី អាសិំ, អជាយិំ ខត្តិយេ កុលេ។
Tassāhaṃ bhaginī āsiṃ, ajāyiṃ khattiye kule.
‘‘តស្ស ធម្មំ សុណិត្វាហំ, វិប្បសន្នេន ចេតសា;
‘‘Tassa dhammaṃ suṇitvāhaṃ, vippasannena cetasā;
មហាទានំ ទទិត្វាន, បត្ថយិំ រូបសម្បទំ។
Mahādānaṃ daditvāna, patthayiṃ rūpasampadaṃ.
‘‘ឯកតិំសេ ឥតោ កប្បេ, សិខី លោកគ្គនាយកោ;
‘‘Ekatiṃse ito kappe, sikhī lokagganāyako;
ឧប្បន្នោ លោកបជ្ជោតោ, តិលោកសរណោ ជិនោ។
Uppanno lokapajjoto, tilokasaraṇo jino.
‘‘តទារុណបុរេ រម្មេ, ព្រហ្មញ្ញកុលសម្ភវា;
‘‘Tadāruṇapure ramme, brahmaññakulasambhavā;
វិមុត្តចិត្តំ កុបិតា, ភិក្ខុនិំ អភិសាបយិំ។
Vimuttacittaṃ kupitā, bhikkhuniṃ abhisāpayiṃ.
‘‘វេសិកាវ អនាចារា, ជិនសាសនទូសិកា;
‘‘Vesikāva anācārā, jinasāsanadūsikā;
ឯវំ អក្កោសយិត្វាន, តេន បាបេន កម្មុនា។
Evaṃ akkosayitvāna, tena pāpena kammunā.
‘‘ទារុណំ និរយំ គន្ត្វា, មហាទុក្ខសមប្បិតា;
‘‘Dāruṇaṃ nirayaṃ gantvā, mahādukkhasamappitā;
តតោ ចុតា មនុស្សេសុ, ឧបបន្នា តបស្សិនី។
Tato cutā manussesu, upapannā tapassinī.
‘‘ទសជាតិសហស្សានិ, គណិកត្តមការយិំ;
‘‘Dasajātisahassāni, gaṇikattamakārayiṃ;
តម្ហា បាបា ន មុច្ចិស្សំ, ភុត្វា ទុដ្ឋវិសំ យថា។
Tamhā pāpā na muccissaṃ, bhutvā duṭṭhavisaṃ yathā.
‘‘ព្រហ្មចរិយមសេវិស្សំ, កស្សបេ ជិនសាសនេ;
‘‘Brahmacariyamasevissaṃ, kassape jinasāsane;
តេន កម្មវិបាកេន, អជាយិំ តិទសេ បុរេ។
Tena kammavipākena, ajāyiṃ tidase pure.
‘‘បច្ឆិមេ ភវេ សម្បត្តេ, អហោសិំ ឱបបាតិកា;
‘‘Pacchime bhave sampatte, ahosiṃ opapātikā;
អម្ពសាខន្តរេ ជាតា, អម្ពបាលីតិ តេនហំ។
Ambasākhantare jātā, ambapālīti tenahaṃ.
‘‘បរិវុតា បាណកោដីហិ, បព្ពជិំ ជិនសាសនេ;
‘‘Parivutā pāṇakoṭīhi, pabbajiṃ jinasāsane;
បត្តាហំ អចលំ ឋានំ, ធីតា ពុទ្ធស្ស ឱរសា។
Pattāhaṃ acalaṃ ṭhānaṃ, dhītā buddhassa orasā.
‘‘ឥទ្ធីសុ ច វសី ហោមិ, សោតធាតុវិសុទ្ធិយា;
‘‘Iddhīsu ca vasī homi, sotadhātuvisuddhiyā;
ចេតោបរិយញាណស្ស, វសី ហោមិ មហាមុនិ។
Cetopariyañāṇassa, vasī homi mahāmuni.
‘‘បុព្ពេនិវាសំ ជានាមិ, ទិព្ពចក្ខុ វិសោធិតំ;
‘‘Pubbenivāsaṃ jānāmi, dibbacakkhu visodhitaṃ;
សព្ពាសវបរិក្ខីណា, នត្ថិ ទានិ បុនព្ភវោ។
Sabbāsavaparikkhīṇā, natthi dāni punabbhavo.
‘‘អត្ថធម្មនិរុត្តីសុ, បដិភានេ តថេវ ច;
‘‘Atthadhammaniruttīsu, paṭibhāne tatheva ca;
ញាណំ មេ វិមលំ សុទ្ធំ, ពុទ្ធសេដ្ឋស្ស វាហសា។
Ñāṇaṃ me vimalaṃ suddhaṃ, buddhaseṭṭhassa vāhasā.
‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ, ភវា សព្ពេ សមូហតា;
‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ, bhavā sabbe samūhatā;
នាគីវ ពន្ធនំ ឆេត្វា, វិហរាមិ អនាសវា។
Nāgīva bandhanaṃ chetvā, viharāmi anāsavā.
‘‘ស្វាគតំ វត មេ អាសិ, ពុទ្ធសេដ្ឋស្ស សន្តិកេ;
‘‘Svāgataṃ vata me āsi, buddhaseṭṭhassa santike;
តិស្សោ វិជ្ជា អនុប្បត្តា, កតំ ពុទ្ធស្ស សាសនំ។
Tisso vijjā anuppattā, kataṃ buddhassa sāsanaṃ.
‘‘បដិសម្ភិទា ចតស្សោ, វិមោក្ខាបិ ច អដ្ឋិមេ;
‘‘Paṭisambhidā catasso, vimokkhāpi ca aṭṭhime;
ឆឡភិញ្ញា សច្ឆិកតា, កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ។
Chaḷabhiññā sacchikatā, kataṃ buddhassa sāsana’’nti.
អរហត្តំ បន បត្វា អត្តនោ បដិបត្តិំ បច្ចវេក្ខិត្វា ឧទានវសេន តា ឯវ គាថា បច្ចុទាហាសីតិ។
Arahattaṃ pana patvā attano paṭipattiṃ paccavekkhitvā udānavasena tā eva gāthā paccudāhāsīti.
អម្ពបាលីថេរីគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Ambapālītherīgāthāvaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / សុត្តបិដក • Suttapiṭaka / ខុទ្ទកនិកាយ • Khuddakanikāya / ថេរីគាថាបាឡិ • Therīgāthāpāḷi / ១. អម្ពបាលីថេរីគាថា • 1. Ambapālītherīgāthā
