| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / ថេរគាថា-អដ្ឋកថា • Theragāthā-aṭṭhakathā |
៣. វនវច្ឆត្ថេរគាថាវណ្ណនា
3. Vanavacchattheragāthāvaṇṇanā
អច្ឆោទិកា បុថុសិលាតិ អាយស្មតោ វនវច្ឆត្ថេរស្ស គាថា។ កា ឧប្បត្តិ? អយម្បិ បុរិមពុទ្ធេសុ កតាធិការោ តត្ថ តត្ថ ភវេ វិវដ្ដូបនិស្សយំ កុសលពីជំ រោបេន្តោ វិបស្សិស្ស ភគវតោ កាលេ កុលគេហេ និព្ពត្តិត្វា វិញ្ញុតំ បត្តោ បរស្ស កម្មំ កត្វា ជីវន្តោ កស្សចិ អបរាធំ កត្វា មរណភយេន តជ្ជិតោ បលាយន្តោ អន្តរាមគ្គេ ពោធិរុក្ខំ ទិស្វា បសន្នមានសោ តស្ស មូលំ សម្មជ្ជិត្វា បិណ្ឌិពន្ធេហិ អសោកបុប្ផេហិ បូជំ កត្វា វន្ទិត្វា ពោធិំ អភិមុខោ នមស្សមានោ បល្លង្កេន និសិន្នោ មារេតុំ អាគតេ បច្ចត្ថិកេ ទិស្វា តេសុ ចិត្តំ អកោបេត្វា ពោធិំ ឯវ អាវជ្ជេន្តោ សតបោរិសេ បបាតេ បបតិ។ សោ តេន បុញ្ញកម្មេន ទេវលោកេ និព្ពត្តិត្វា អបរាបរំ បុញ្ញានិ កត្វា ទេវមនុស្សេសុ សំសរន្តោ ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ រាជគហេ វិភវសម្បន្នស្ស ព្រាហ្មណស្ស បុត្តោ ហុត្វា និព្ពត្តិ, ‘‘វច្ឆោ’’តិស្ស នាមំ អហោសិ។ សោ វយប្បត្តោ ពិម្ពិសារសមាគមេ បដិលទ្ធសទ្ធោ បព្ពជិត្វា អរហត្តំ បាបុណិ។ តេន វុត្តំ អបទានេ (អប. ថេរ ១.១៦.៧-១៤) –
Acchodikā puthusilāti āyasmato vanavacchattherassa gāthā. Kā uppatti? Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayaṃ kusalabījaṃ ropento vipassissa bhagavato kāle kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patto parassa kammaṃ katvā jīvanto kassaci aparādhaṃ katvā maraṇabhayena tajjito palāyanto antarāmagge bodhirukkhaṃ disvā pasannamānaso tassa mūlaṃ sammajjitvā piṇḍibandhehi asokapupphehi pūjaṃ katvā vanditvā bodhiṃ abhimukho namassamāno pallaṅkena nisinno māretuṃ āgate paccatthike disvā tesu cittaṃ akopetvā bodhiṃ eva āvajjento sataporise papāte papati. So tena puññakammena devaloke nibbattitvā aparāparaṃ puññāni katvā devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde rājagahe vibhavasampannassa brāhmaṇassa putto hutvā nibbatti, ‘‘vaccho’’tissa nāmaṃ ahosi. So vayappatto bimbisārasamāgame paṭiladdhasaddho pabbajitvā arahattaṃ pāpuṇi. Tena vuttaṃ apadāne (apa. thera 1.16.7-14) –
‘‘បរកម្មាយនេ យុត្តោ, អបរាធំ អកាសហំ;
‘‘Parakammāyane yutto, aparādhaṃ akāsahaṃ;
វនន្តំ អភិធាវិស្សំ, ភយវេរសមប្បិតោ។
Vanantaṃ abhidhāvissaṃ, bhayaverasamappito.
‘‘បុប្ផិតំ បាទបំ ទិស្វា, បិណ្ឌិពន្ធំ សុនិម្មិតំ;
‘‘Pupphitaṃ pādapaṃ disvā, piṇḍibandhaṃ sunimmitaṃ;
តម្ពបុប្ផំ គហេត្វាន, ពោធិយំ ឱកិរិំ អហំ។
Tambapupphaṃ gahetvāna, bodhiyaṃ okiriṃ ahaṃ.
‘‘សម្មជ្ជិត្វាន តំ ពោធិំ, បាដលិំ បាទបុត្តមំ;
‘‘Sammajjitvāna taṃ bodhiṃ, pāṭaliṃ pādaputtamaṃ;
បល្លង្កំ អាភុជិត្វាន, ពោធិមូលេ ឧបាវិសិំ។
Pallaṅkaṃ ābhujitvāna, bodhimūle upāvisiṃ.
‘‘គតមគ្គំ គវេសន្តា, អាគច្ឆុំ មម សន្តិកំ;
‘‘Gatamaggaṃ gavesantā, āgacchuṃ mama santikaṃ;
តេ ច ទិស្វានហំ តត្ថ, អាវជ្ជិំ ពោធិមុត្តមំ។
Te ca disvānahaṃ tattha, āvajjiṃ bodhimuttamaṃ.
‘‘វន្ទិត្វាន អហំ ពោធិំ, វិប្បសន្នេន ចេតសា;
‘‘Vanditvāna ahaṃ bodhiṃ, vippasannena cetasā;
អនេកតាលេ បបតិំ, គិរិទុគ្គេ ភយានកេ។
Anekatāle papatiṃ, giridugge bhayānake.
‘‘ឯកនវុតិតោ កប្បេ, យំ បុប្ផមភិរោបយិំ;
‘‘Ekanavutito kappe, yaṃ pupphamabhiropayiṃ;
ទុគ្គតិំ នាភិជានាមិ, ពោធិបូជាយិទំ ផលំ។
Duggatiṃ nābhijānāmi, bodhipūjāyidaṃ phalaṃ.
‘‘ឥតោ ច តតិយេ កប្បេ, រាជា សុសញ្ញតោ អហំ;
‘‘Ito ca tatiye kappe, rājā susaññato ahaṃ;
សត្តរតនសម្បន្នោ, ចក្កវត្តី មហព្ពលោ។
Sattaratanasampanno, cakkavattī mahabbalo.
‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ…បេ.… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ។
‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… kataṃ buddhassa sāsana’’nti.
អរហត្តំ បន បត្វា វិវេកាភិរតិយា វនេយេវ វសិ, តេន វនវច្ឆោតិ សមញ្ញា ឧទបាទិ។ អថ កទាចិ ថេរោ ញាតិជនានុគ្គហត្ថំ រាជគហំ គតោ តត្ថ ញាតកេហិ ឧបដ្ឋិយមានោ កតិបាហំ វសិត្វា គមនាការំ សន្ទស្សេតិ។ តំ ញាតកា, ‘‘ភន្តេ, អម្ហាកំ អនុគ្គហត្ថំ ធុរវិហារេ វសថ, មយំ ឧបដ្ឋហិស្សាមា’’តិ យាចិំសុ។ ថេរោ តេសំ បព្ពតរាមណេយ្យកិត្តនាបទេសេន វិវេកាភិរតិំ និវេទេន្តោ –
Arahattaṃ pana patvā vivekābhiratiyā vaneyeva vasi, tena vanavacchoti samaññā udapādi. Atha kadāci thero ñātijanānuggahatthaṃ rājagahaṃ gato tattha ñātakehi upaṭṭhiyamāno katipāhaṃ vasitvā gamanākāraṃ sandasseti. Taṃ ñātakā, ‘‘bhante, amhākaṃ anuggahatthaṃ dhuravihāre vasatha, mayaṃ upaṭṭhahissāmā’’ti yāciṃsu. Thero tesaṃ pabbatarāmaṇeyyakittanāpadesena vivekābhiratiṃ nivedento –
១១៣.
113.
‘‘អច្ឆោទិកា បុថុសិលា, គោនង្គុលមិគាយុតា;
‘‘Acchodikā puthusilā, gonaṅgulamigāyutā;
អម្ពុសេវាលសញ្ឆន្នា, តេ សេលា រមយន្តិ ម’’ន្តិ។ – គាថំ អភាសិ;
Ambusevālasañchannā, te selā ramayanti ma’’nti. – gāthaṃ abhāsi;
តត្ថ អច្ឆោទិកាតិ អច្ឆំ អពហលំ សុខុមំ ឧទកំ ឯតេសូតិ ‘‘អច្ឆោទកា’’តិ វត្តព្ពេ លិង្គវិបល្លាសេន អច្ឆោទិកា’’តិ វុត្តំ។ ឯតេន តេសំ ឧទកសម្បត្តិំ ទស្សេតិ។ បុថុសិលាតិ បុថុលា វិត្ថតា មុទុសុខសម្ផស្សា សិលា ឯតេសូតិ បុថុសិលា។ ឯតេន និសជ្ជនដ្ឋានសម្បត្តិំ ទស្សេតិ។ គុន្នំ វិយ នង្គុលំ នង្គុដ្ឋំ ឯតេសន្តិ គោនង្គុលា, កាឡមក្កដា, ‘‘បកតិមក្កដា’’តិបិ វទន្តិយេវ ។ គោនង្គុលេហិ ច បសទាទិកេហិ មិគេហិ ច តហំ តហំ វិចរន្តេហិ អាយុតា មិស្សិតាតិ គោនង្គុលមិគាយុតា ។ ឯតេន តេសំ អមនុស្សូបចារិតាយ អរញ្ញលក្ខណូបេតតំ ទស្សេតិ។ អម្ពុសេវាលសញ្ឆន្នាតិ បសវនតោ សតតំ បគ្ឃរមានសលិលតាយ តហំ តហំ ឧទកសេវាលសញ្ឆាទិតា។ តេ សេលា រមយន្តិ មន្តិ យត្ថាហំ វសាមិ; តេ ឯទិសា សេលា បព្ពតា វិវេកាភិរតិយា មំ រមយន្តិ, តស្មា តត្ថេវាហំ គច្ឆាមីតិ អធិប្បាយោ។ ឥទមេវ ច ថេរស្ស អញ្ញាព្យាករណំ អហោសិ។
Tattha acchodikāti acchaṃ abahalaṃ sukhumaṃ udakaṃ etesūti ‘‘acchodakā’’ti vattabbe liṅgavipallāsena acchodikā’’ti vuttaṃ. Etena tesaṃ udakasampattiṃ dasseti. Puthusilāti puthulā vitthatā mudusukhasamphassā silā etesūti puthusilā. Etena nisajjanaṭṭhānasampattiṃ dasseti. Gunnaṃ viya naṅgulaṃ naṅguṭṭhaṃ etesanti gonaṅgulā, kāḷamakkaṭā, ‘‘pakatimakkaṭā’’tipi vadantiyeva . Gonaṅgulehi ca pasadādikehi migehi ca tahaṃ tahaṃ vicarantehi āyutā missitāti gonaṅgulamigāyutā. Etena tesaṃ amanussūpacāritāya araññalakkhaṇūpetataṃ dasseti. Ambusevālasañchannāti pasavanato satataṃ paggharamānasalilatāya tahaṃ tahaṃ udakasevālasañchāditā. Te selā ramayanti manti yatthāhaṃ vasāmi; te edisā selā pabbatā vivekābhiratiyā maṃ ramayanti, tasmā tatthevāhaṃ gacchāmīti adhippāyo. Idameva ca therassa aññābyākaraṇaṃ ahosi.
វនវច្ឆត្ថេរគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Vanavacchattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / សុត្តបិដក • Suttapiṭaka / ខុទ្ទកនិកាយ • Khuddakanikāya / ថេរគាថាបាឡិ • Theragāthāpāḷi / ៣. វនវច្ឆត្ថេរគាថា • 3. Vanavacchattheragāthā
