| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / អបទាន-អដ្ឋកថា • Apadāna-aṭṭhakathā |
១០. ឧបវានត្ថេរអបទានវណ្ណនា
10. Upavānattheraapadānavaṇṇanā
ទសមាបទានេ បទុមុត្តរោ នាម ជិនោតិអាទិកំ អាយស្មតោ ឧបវានត្ថេរស្ស អបទានំ។ អយំ កិរ បុរិមពុទ្ធេសុ កតាធិការោ តត្ថ តត្ថ ភវេ វិវដ្ដូបនិស្សយានិ បុញ្ញានិ ឧបចិនន្តោ កេនចិ កម្មច្ឆិទ្ទេន បទុមុត្តរស្ស ភគវតោ កាលេ ទល្លិទ្ទកុលេ និព្ពត្តិត្វា វិញ្ញុតំ បត្តោ ភគវតិ បរិនិព្ពុតេ តស្ស ធាតុំ គហេត្វា មនុស្សទេវនាគគរុឡយក្ខកុម្ភណ្ឌគន្ធព្ពេហិ សត្តរតនមយេ សត្តយោជនិកេ ថូបេ កតេ តត្ថ សុធោតំ អត្តនោ ឧត្តរាសង្គំ វេឡគ្គេ អាពន្ធិត្វា ធជំ កត្វា បូជំ អកាសិ។ តំ គហេត្វា អភិសម្មតកោ នាម យក្ខសេនាបតិ ទេវេហិ ចេតិយបូជារក្ខណត្ថំ ឋបិតោ អទិស្សមានកាយោ អាកាសេ ធារេន្តោ ចេតិយំ តិក្ខត្តុំ បទក្ខិណំ អកាសិ។ តំ ទិស្វា ភិយ្យោសោមត្តាយ បសន្នមានសោ អហោសិ។ សោ តេន បុញ្ញកម្មេន ទេវមនុស្សេសុ សំសរន្តោ ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ សាវត្ថិយំ ព្រាហ្មណកុលេ និព្ពត្តិត្វា ឧបវានោតិ លទ្ធនាមោ វយប្បត្តោ ជេតវនបដិគ្គហណេ ពុទ្ធានុភាវំ ទិស្វា បដិលទ្ធសទ្ធោ បព្ពជិត្វា វិបស្សនាយ កម្មំ ករោន្តោ ឆឡភិញ្ញោ អហោសិ។ អថាយស្មា ឧបវានោ ភគវតោ ឧបដ្ឋាកោ អហោសិ ។ តេន ច សមយេន ភគវតោ វាតាពាធោ ឧប្បជ្ជិ។ ថេរស្ស គិហិសហាយោ ទេវហិតោ នាម ព្រាហ្មណោ សាវត្ថិយំ បដិវសតិ។ សោ ថេរំ ចតូហិ បច្ចយេហិ បវារេសិ។ អថាយស្មា ឧបវានោ និវាសេត្វា បត្តចីវរំ គហេត្វា តស្ស ព្រាហ្មណស្ស និវេសនំ ឧបគញ្ឆិ។ ព្រាហ្មណោ ‘‘កេនចិ មញ្ញេ បយោជនេន ថេរោ អាគតោ ភវិស្សតី’’តិ ញត្វា ‘‘វទេយ្យាថ, ភន្តេ, កេនត្ថោ’’តិ អាហ។ ថេរោ តស្ស ព្រាហ្មណស្ស បយោជនំ អាចិក្ខន្តោ –
Dasamāpadāne padumuttaro nāma jinotiādikaṃ āyasmato upavānattherassa apadānaṃ. Ayaṃ kira purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto kenaci kammacchiddena padumuttarassa bhagavato kāle dalliddakule nibbattitvā viññutaṃ patto bhagavati parinibbute tassa dhātuṃ gahetvā manussadevanāgagaruḷayakkhakumbhaṇḍagandhabbehi sattaratanamaye sattayojanike thūpe kate tattha sudhotaṃ attano uttarāsaṅgaṃ veḷagge ābandhitvā dhajaṃ katvā pūjaṃ akāsi. Taṃ gahetvā abhisammatako nāma yakkhasenāpati devehi cetiyapūjārakkhaṇatthaṃ ṭhapito adissamānakāyo ākāse dhārento cetiyaṃ tikkhattuṃ padakkhiṇaṃ akāsi. Taṃ disvā bhiyyosomattāya pasannamānaso ahosi. So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ brāhmaṇakule nibbattitvā upavānoti laddhanāmo vayappatto jetavanapaṭiggahaṇe buddhānubhāvaṃ disvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā vipassanāya kammaṃ karonto chaḷabhiñño ahosi. Athāyasmā upavāno bhagavato upaṭṭhāko ahosi . Tena ca samayena bhagavato vātābādho uppajji. Therassa gihisahāyo devahito nāma brāhmaṇo sāvatthiyaṃ paṭivasati. So theraṃ catūhi paccayehi pavāresi. Athāyasmā upavāno nivāsetvā pattacīvaraṃ gahetvā tassa brāhmaṇassa nivesanaṃ upagañchi. Brāhmaṇo ‘‘kenaci maññe payojanena thero āgato bhavissatī’’ti ñatvā ‘‘vadeyyātha, bhante, kenattho’’ti āha. Thero tassa brāhmaṇassa payojanaṃ ācikkhanto –
‘‘អរហំ សុគតោ លោកេ, វាតេហាពាធិកោ មុនិ;
‘‘Arahaṃ sugato loke, vātehābādhiko muni;
សចេ ឧណ្ហោទកំ អត្ថិ, មុនិនោ ទេហិ ព្រាហ្មណ។
Sace uṇhodakaṃ atthi, munino dehi brāhmaṇa.
‘‘បូជិតោ បូជនេយ្យានំ, សក្ករេយ្យាន សក្កតោ;
‘‘Pūjito pūjaneyyānaṃ, sakkareyyāna sakkato;
អបចិតោបចេយ្យានំ, តស្ស ឥច្ឆាមិ ហាតវេ’’តិ។ (ថេរគា. ១៨៥-១៨៦) –
Apacitopaceyyānaṃ, tassa icchāmi hātave’’ti. (theragā. 185-186) –
គាថាទ្វយំ អភាសិ។
Gāthādvayaṃ abhāsi.
តស្សត្ថោ – យោ ឥមស្មិំ លោកេ បូជនេយ្យានំ បូជេតព្ពេហិ សក្កាទីហិ ទេវេហិ មហាព្រហ្មាទីហិ ច ព្រហ្មេហិ បូជិតោ, សក្ករេយ្យានំ សក្កាតព្ពេហិ ពិម្ពិសារកោសលរាជាទីហិ សក្កតោ, អបចេយ្យានំ អបចាយិតព្ពេហិ មហេសីហិ ខីណាសវេហិ អបចិតោ, កិលេសេហិ អារកត្តាទិនា អរហំ, សោភនគមនាទិនា សុគតោ សព្ពញ្ញូ មុនិ មយ្ហំ សត្ថា ទេវទេវោ សក្កានំ អតិសក្កោ ព្រហ្មានំ អតិព្រហ្មា, សោ ទានិ វាតេហិ វាតហេតុ វាតក្ខោភនិមិត្តំ អាពាធិកោ ជាតោ។ សចេ , ព្រាហ្មណ, ឧណ្ហោទកំ អត្ថិ, តស្ស វាតាពាធវូបសមនត្ថំ តំ ហាតវេ ឧបនេតុំ ឥច្ឆាមីតិ។
Tassattho – yo imasmiṃ loke pūjaneyyānaṃ pūjetabbehi sakkādīhi devehi mahābrahmādīhi ca brahmehi pūjito, sakkareyyānaṃ sakkātabbehi bimbisārakosalarājādīhi sakkato, apaceyyānaṃ apacāyitabbehi mahesīhi khīṇāsavehi apacito, kilesehi ārakattādinā arahaṃ, sobhanagamanādinā sugato sabbaññū muni mayhaṃ satthā devadevo sakkānaṃ atisakko brahmānaṃ atibrahmā, so dāni vātehi vātahetu vātakkhobhanimittaṃ ābādhiko jāto. Sace , brāhmaṇa, uṇhodakaṃ atthi, tassa vātābādhavūpasamanatthaṃ taṃ hātave upanetuṃ icchāmīti.
តំ សុត្វា ព្រាហ្មណោ ឧណ្ហោទកំ តទនុរូបំ វាតហរញ្ច ភេសជ្ជំ ភគវតោ ឧបនាមេសិ។ តេន ច សត្ថុ រោគោ វូបសមិ។ តស្ស ភគវា អនុមោទនំ អកាសិ។
Taṃ sutvā brāhmaṇo uṇhodakaṃ tadanurūpaṃ vātaharañca bhesajjaṃ bhagavato upanāmesi. Tena ca satthu rogo vūpasami. Tassa bhagavā anumodanaṃ akāsi.
១២២. អថាយស្មា ឧបវានោ អបរភាគេ អត្តនោ បុព្ពកម្មំ សរិត្វា សោមនស្សជាតោ បុព្ពចរិតាបទានំ បកាសេន្តោ បទុមុត្តរោ នាម ជិនោតិអាទិមាហ។ តត្ថ បទុមុត្តរោតិអាទីនិ បុព្ពេ វុត្តត្ថានេវ។
122. Athāyasmā upavāno aparabhāge attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttaro nāma jinotiādimāha. Tattha padumuttarotiādīni pubbe vuttatthāneva.
១២៣. មហាជនា សមាគម្មាតិ សកលជម្ពុទីបវាសិនោ រាសិភូតាតិ អត្ថោ។ ចិតកំ កត្វាតិ យោជនុព្ពេធំ ចន្ទនរាសិចិតកំ កត្វា ភគវតោ សរីរំ តត្ថ អភិរោបយិំសូតិ សម្ពន្ធោ។
123.Mahājanā samāgammāti sakalajambudīpavāsino rāsibhūtāti attho. Citakaṃ katvāti yojanubbedhaṃ candanarāsicitakaṃ katvā bhagavato sarīraṃ tattha abhiropayiṃsūti sambandho.
១២៤. សរីរកិច្ចំ កត្វានាតិ អាទហនាតិ អគ្គិនា ទហនកិច្ចំ កត្វាតិ អត្ថោ។
124.Sarīrakiccaṃkatvānāti ādahanāti agginā dahanakiccaṃ katvāti attho.
១២៧-២៨. ជង្ឃា មណិមយា អាសីតិ មនុស្សេហិ កតថូបេ ជង្ឃា បុប្ផវាហត្ថំ ចរិតដ្ឋានំ មណិមយា ឥន្ទនីលមណិនា កតាតិ អត្ថោ។ មយម្បីតិ សព្ពេ ទេវា ថូបំ ករិស្សាមាតិ អត្ថោ។
127-28.Jaṅghā maṇimayā āsīti manussehi katathūpe jaṅghā pupphavāhatthaṃ caritaṭṭhānaṃ maṇimayā indanīlamaṇinā katāti attho. Mayampīti sabbe devā thūpaṃ karissāmāti attho.
១២៩. ធាតុ អាវេណិកា នត្ថីតិ ទេវមនុស្សេហិ វិសុំ វិសុំ ចេតិយំ កាតុំ អាវេណិកា វិសុំ ធាតុ នត្ថិ, តំ ទស្សេន្តោ សរីរំ ឯកបិណ្ឌិតន្តិ អាហ។ អធិដ្ឋានពលេន សកលសរីរធាតុ ឯកឃនសិលាមយបដិមា វិយ ឯកមេវ អហោសីតិ អត្ថោ។ ឥមម្ហិ ពុទ្ធថូបម្ហីតិ សកលជម្ពុទីបវាសីហិ កតម្ហិ ឥមម្ហិ សុវណ្ណថូបម្ហិ មយំ សព្ពេ សមាគន្ត្វា កញ្ចុកថូបំ ករិស្សាមាតិ អត្ថោ។
129.Dhātu āveṇikā natthīti devamanussehi visuṃ visuṃ cetiyaṃ kātuṃ āveṇikā visuṃ dhātu natthi, taṃ dassento sarīraṃ ekapiṇḍitanti āha. Adhiṭṭhānabalena sakalasarīradhātu ekaghanasilāmayapaṭimā viya ekameva ahosīti attho. Imamhi buddhathūpamhīti sakalajambudīpavāsīhi katamhi imamhi suvaṇṇathūpamhi mayaṃ sabbe samāgantvā kañcukathūpaṃ karissāmāti attho.
១៣៣. ឥន្ទនីលំ មហានីលន្តិ ឥន្ទីវរបុប្ផវណ្ណាភំ មណិ ឥន្ទនីលមណិ។ តតោ អធិកវណ្ណតា មហាមណិ ឥន្ទនីលមណយោ ច មហានីលមណយោ ច ជោតិរសមណិជាតិរង្គមណយោ ច ឯកតោ សន្និបាតេត្វា រាសី កត្វា សុវណ្ណថូបេ កញ្ចុកថូបំ កត្វា អឆាទយុន្តិ សម្ពន្ធោ។
133.Indanīlaṃ mahānīlanti indīvarapupphavaṇṇābhaṃ maṇi indanīlamaṇi. Tato adhikavaṇṇatā mahāmaṇi indanīlamaṇayo ca mahānīlamaṇayo ca jotirasamaṇijātiraṅgamaṇayo ca ekato sannipātetvā rāsī katvā suvaṇṇathūpe kañcukathūpaṃ katvā achādayunti sambandho.
១៤៤. បច្ចេកំ ពុទ្ធសេដ្ឋស្សាតិ ពុទ្ធុត្តមស្ស បតិ ឯកំ វិសុំ ឧបរិឆទនេន ថូបំ អកំសូតិ អត្ថោ។
144.Paccekaṃbuddhaseṭṭhassāti buddhuttamassa pati ekaṃ visuṃ uparichadanena thūpaṃ akaṃsūti attho.
១៤៧. កុម្ភណ្ឌា គុយ្ហកា តថាតិ កុម្ភមត្តានិ អណ្ឌានិ យេសំ ទេវានំ តេ កុម្ភណ្ឌា, បដិច្ឆាទេត្វា និគុហិត្វា បដិច្ឆាទនតោ គរុឡា គុយ្ហកា នាម ជាតា, តេ កុម្ភណ្ឌា គុយ្ហកាបិ ថូបំ អកំសូតិ អត្ថោ។
147.Kumbhaṇḍā guyhakātathāti kumbhamattāni aṇḍāni yesaṃ devānaṃ te kumbhaṇḍā, paṭicchādetvā niguhitvā paṭicchādanato garuḷā guyhakā nāma jātā, te kumbhaṇḍā guyhakāpi thūpaṃ akaṃsūti attho.
១៥១. អតិភោន្តិ ន តស្សាភាតិ តស្ស ចេតិយស្ស បភំ ចន្ទសូរិយតារកានំ បភា ន អតិភោន្តិ, ន អជ្ឈោត្ថរន្តីតិ អត្ថោ។
151.Atibhonti na tassābhāti tassa cetiyassa pabhaṃ candasūriyatārakānaṃ pabhā na atibhonti, na ajjhottharantīti attho.
១៥៨. អហម្បិ ការំ កស្សាមីតិ តាទិនោ លោកនាថស្ស ថូបស្មិំ អហម្បិ ការំ បុញ្ញកិរិយំ កុសលកម្មំ ធជបដាកបូជំ ករិស្សាមីតិ អត្ថោ។
158.Ahampi kāraṃ kassāmīti tādino lokanāthassa thūpasmiṃ ahampi kāraṃ puññakiriyaṃ kusalakammaṃ dhajapaṭākapūjaṃ karissāmīti attho.
ឧបវានត្ថេរអបទានវណ្ណនា សមត្តា។
Upavānattheraapadānavaṇṇanā samattā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / សុត្តបិដក • Suttapiṭaka / ខុទ្ទកនិកាយ • Khuddakanikāya / អបទានបាឡិ • Apadānapāḷi / ១០. ឧបវានត្ថេរអបទានំ • 10. Upavānattheraapadānaṃ
