| Library / Tipiṭaka / තිපිටක • Tipiṭaka / ඛුද්දසික්ඛා-මූලසික්ඛා • Khuddasikkhā-mūlasikkhā |
15. උපජ්ඣාචරියවත්තනිද්දෙසවණ්ණනා
15. Upajjhācariyavattaniddesavaṇṇanā
145. උපජ්ඣාචරියෙති එත්ථ (මහාව. 64, 67, 74, 78-79; චූළව. 375, 377; 379-382; මහාව. අට්ඨ. 64, 67, 75, 76, 77) ආචරියො නාම නිස්සයාචරියො පබ්බජ්ජාචරියො උපසම්පදාචරියො ධම්මාචරියොති චතුබ්බිධො. එතෙසු හි නිස්සයන්තෙවාසිකෙන යාව ආචරියං නිස්සාය වසති, තාව සබ්බමාචරියවත්තං කාතබ්බං. පබ්බජ්ජාඋපසම්පදාධම්මන්තෙවාසිකෙහි පන නිස්සයමුත්තකෙහිපි ආදිතො පට්ඨාය යාව චීවරරජනං, තාව වත්තං කාතබ්බං. අනාපුච්ඡිත්වා පත්තදානාදිම්හි පන එතෙසං අනාපත්ති. එතෙසු ච පබ්බජ්ජන්තෙවාසිකො ච උපසම්පදන්තෙවාසිකො ච ආචරියස්ස යාවජීවං භාරො, නිස්සයන්තෙවාසිකො ච ධම්මන්තෙවාසිකො ච යාව සමීපෙ වසති, තාවදෙව. සුට්ඨු පියසීලො සුපෙසලො, සික්ඛාකාමොති අත්ථො. දන්තකට්ඨං දෙන්තෙන එකංසං උත්තරාසඞ්ගං කරිත්වා මහන්තං මජ්ඣිමං ඛුද්දකන්ති තීණි දන්තකට්ඨානි උපනෙතබ්බානි. තෙසු යං තීණි දිවසානි ගණ්හාති, තං සල්ලක්ඛෙත්වා චතුත්ථදිවසතො පට්ඨාය තාදිසංයෙව සම්මා උභොහි හත්ථෙහි දාතබ්බං. සචෙ යං වා තං වා ගණ්හාති, යථාලද්ධං උපනෙතබ්බං. තොයන්ති සීතඤ්ච උණ්හඤ්ච උදකං උපනෙත්වා යං තීණි දිවසානි වළඤ්ජෙති, චතුත්ථදිවසතො පට්ඨාය තාදිසං උපනෙතබ්බං. සචෙ ද්වෙපි වළඤ්ජෙති, දුවිධම්පි උපනෙතබ්බං. සචෙ යාගු හොති, භාජනං ධොවිත්වා උපනෙතබ්බං.
145.Upajjhācariyeti ettha (mahāva. 64, 67, 74, 78-79; cūḷava. 375, 377; 379-382; mahāva. aṭṭha. 64, 67, 75, 76, 77) ācariyo nāma nissayācariyo pabbajjācariyo upasampadācariyo dhammācariyoti catubbidho. Etesu hi nissayantevāsikena yāva ācariyaṃ nissāya vasati, tāva sabbamācariyavattaṃ kātabbaṃ. Pabbajjāupasampadādhammantevāsikehi pana nissayamuttakehipi ādito paṭṭhāya yāva cīvararajanaṃ, tāva vattaṃ kātabbaṃ. Anāpucchitvā pattadānādimhi pana etesaṃ anāpatti. Etesu ca pabbajjantevāsiko ca upasampadantevāsiko ca ācariyassa yāvajīvaṃ bhāro, nissayantevāsiko ca dhammantevāsiko ca yāva samīpe vasati, tāvadeva. Suṭṭhu piyasīlo supesalo, sikkhākāmoti attho. Dantakaṭṭhaṃ dentena ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā mahantaṃ majjhimaṃ khuddakanti tīṇi dantakaṭṭhāni upanetabbāni. Tesu yaṃ tīṇi divasāni gaṇhāti, taṃ sallakkhetvā catutthadivasato paṭṭhāya tādisaṃyeva sammā ubhohi hatthehi dātabbaṃ. Sace yaṃ vā taṃ vā gaṇhāti, yathāladdhaṃ upanetabbaṃ. Toyanti sītañca uṇhañca udakaṃ upanetvā yaṃ tīṇi divasāni vaḷañjeti, catutthadivasato paṭṭhāya tādisaṃ upanetabbaṃ. Sace dvepi vaḷañjeti, duvidhampi upanetabbaṃ. Sace yāgu hoti, bhājanaṃ dhovitvā upanetabbaṃ.
146. පත්තෙ වත්තං චරෙති ‘‘යාගුං පීතස්ස උදකං දත්වා භාජනං පටිග්ගහෙත්වා නීචං කත්වා සාධුකං අපරිඝංසන්තෙන ධොවිත්වා පටිසාමෙතබ්බ’’න්ති (මහාව. 66, 78; චූළව. 376, 380) වුත්තං පත්තෙ වත්තං චරෙති අත්ථො. ගාමප්පවෙසෙ වත්තං චරෙති එවං සබ්බත්ථ. ‘‘සචෙ උපජ්ඣායො වා ආචරියො වා ගාමං පවිසිතුකාමො හොති, නිවාසනං දාතබ්බං, පටිනිවාසනං පටිග්ගහෙතබ්බං, කායබන්ධනං දාතබ්බං, සගුණං කත්වා සඞ්ඝාටියො දාතබ්බා, ධොවිත්වා පත්තො සොදකො දාතබ්බො’’ති (මහාව. 66, 78; චූළව. 376, 380) ඉදං ගාමප්පවෙසනෙ වත්තං නාම. ‘‘සචෙ උපජ්ඣායො වා ආචරියො වා පච්ඡාසමණං ආකඞ්ඛති, තිමණ්ඩලං පටිච්ඡාදෙන්තෙන පරිමණ්ඩලං නිවාසෙත්වා කායබන්ධනං බන්ධිත්වා සගුණං කත්වා සඞ්ඝාටියො පාරුපිත්වා ගණ්ඨිකං පටිමුඤ්චිත්වා ධොවිත්වා පත්තං ගහෙත්වා උපජ්ඣායස්ස වා ආචරියස්ස වා පච්ඡාසමණෙන හොතබ්බ’’න්තිආදිනා (මහාව. 66, 78; චූළව. 376, 380) නයෙන වුත්තං ගමනෙ වත්තං නාම. ‘‘නිවත්තන්තෙන පඨමතරං ආගන්ත්වා ආසනං පඤ්ඤාපෙතබ්බ’’න්තිආදිනා (මහාව. 66, 78; චූළව. 376, 380) නයෙන වුත්තං ආගමෙ වත්තං නාම. ‘‘උපජ්ඣායම්හි වුට්ඨිතෙ ආසනං උද්ධරිතබ්බං, පාදොදකං පාදපීඨං පාදකථලිකං පටිසාමෙතබ්බ’’න්ති (මහාව. 66, 78; චූළව. 376, 380) එවං වුත්තං ආසනාදීසු වත්තං නාම. උපාහනාය වත්තං නාම ‘‘උපාහනා පුඤ්ඡිතබ්බා, උපාහනා පුඤ්ඡන්තෙන පඨමං සුක්ඛෙන චොළකෙන පුඤ්ඡිතබ්බා, පච්ඡා අල්ලෙනා’’තිආදිනා (චූළව. 357, 359) වුත්තං. චීවරෙ වත්තං නාම ‘‘සචෙ චීවරං සින්නං හොති, මුහුත්තං උණ්හෙ ඔතාපෙතබ්බං, න ච උණ්හෙ චීවරං නිදහිතබ්බ’’න්තිආදිනා (මහාව. 66, 78; චූළව. 376, 380) වුත්තං.
146.Patte vattaṃ careti ‘‘yāguṃ pītassa udakaṃ datvā bhājanaṃ paṭiggahetvā nīcaṃ katvā sādhukaṃ aparighaṃsantena dhovitvā paṭisāmetabba’’nti (mahāva. 66, 78; cūḷava. 376, 380) vuttaṃ patte vattaṃ careti attho. Gāmappavese vattaṃ careti evaṃ sabbattha. ‘‘Sace upajjhāyo vā ācariyo vā gāmaṃ pavisitukāmo hoti, nivāsanaṃ dātabbaṃ, paṭinivāsanaṃ paṭiggahetabbaṃ, kāyabandhanaṃ dātabbaṃ, saguṇaṃ katvā saṅghāṭiyo dātabbā, dhovitvā patto sodako dātabbo’’ti (mahāva. 66, 78; cūḷava. 376, 380) idaṃ gāmappavesane vattaṃ nāma. ‘‘Sace upajjhāyo vā ācariyo vā pacchāsamaṇaṃ ākaṅkhati, timaṇḍalaṃ paṭicchādentena parimaṇḍalaṃ nivāsetvā kāyabandhanaṃ bandhitvā saguṇaṃ katvā saṅghāṭiyo pārupitvā gaṇṭhikaṃ paṭimuñcitvā dhovitvā pattaṃ gahetvā upajjhāyassa vā ācariyassa vā pacchāsamaṇena hotabba’’ntiādinā (mahāva. 66, 78; cūḷava. 376, 380) nayena vuttaṃ gamane vattaṃ nāma. ‘‘Nivattantena paṭhamataraṃ āgantvā āsanaṃ paññāpetabba’’ntiādinā (mahāva. 66, 78; cūḷava. 376, 380) nayena vuttaṃ āgame vattaṃ nāma. ‘‘Upajjhāyamhi vuṭṭhite āsanaṃ uddharitabbaṃ, pādodakaṃ pādapīṭhaṃ pādakathalikaṃ paṭisāmetabba’’nti (mahāva. 66, 78; cūḷava. 376, 380) evaṃ vuttaṃ āsanādīsu vattaṃ nāma. Upāhanāya vattaṃ nāma ‘‘upāhanā puñchitabbā, upāhanā puñchantena paṭhamaṃ sukkhena coḷakena puñchitabbā, pacchā allenā’’tiādinā (cūḷava. 357, 359) vuttaṃ. Cīvare vattaṃ nāma ‘‘sace cīvaraṃ sinnaṃ hoti, muhuttaṃ uṇhe otāpetabbaṃ, na ca uṇhe cīvaraṃ nidahitabba’’ntiādinā (mahāva. 66, 78; cūḷava. 376, 380) vuttaṃ.
147. පරිභොජනීයපානීය-වච්චප්පස්සාවඨානිසූති එත්ථ සචෙ පානීයං න හොති, පානීයං උපට්ඨාපෙතබ්බං. සචෙ පරිභොජනීයං න හොති, පරිභොජනීයං උපට්ඨාපෙතබ්බං. සචෙ වච්චකුටි උක්ලාපා හොති, වච්චකුටි සම්මජ්ජිතබ්බා. තථා පස්සාවට්ඨානෙ එවං වත්තං චරිතබ්බන්ති අත්ථො. ‘‘විහාරං සොධෙන්තෙන පඨමං පත්තචීවරං නීහරිත්වා එකමන්තං නික්ඛිපිතබ්බ’’න්තිආදිනා නයෙන වුත්තං විහාරසොධනෙ වත්තං නාම. ‘‘භූමත්ථරණං ඔතාපෙත්වා සොධෙත්වා පප්ඵොටෙත්වා අතිහරිත්වා යථාපඤ්ඤත්තං පඤ්ඤාපෙතබ්බ’’න්තිආදිනා (මහාව. 66, 78; චූළව. 376, 380) වුත්තං පුන පඤ්ඤාපනෙ වත්තං නාම.
147.Paribhojanīyapānīya-vaccappassāvaṭhānisūti ettha sace pānīyaṃ na hoti, pānīyaṃ upaṭṭhāpetabbaṃ. Sace paribhojanīyaṃ na hoti, paribhojanīyaṃ upaṭṭhāpetabbaṃ. Sace vaccakuṭi uklāpā hoti, vaccakuṭi sammajjitabbā. Tathā passāvaṭṭhāne evaṃ vattaṃ caritabbanti attho. ‘‘Vihāraṃ sodhentena paṭhamaṃ pattacīvaraṃ nīharitvā ekamantaṃ nikkhipitabba’’ntiādinā nayena vuttaṃ vihārasodhane vattaṃ nāma. ‘‘Bhūmattharaṇaṃ otāpetvā sodhetvā papphoṭetvā atiharitvā yathāpaññattaṃ paññāpetabba’’ntiādinā (mahāva. 66, 78; cūḷava. 376, 380) vuttaṃ puna paññāpane vattaṃ nāma.
148. ඉදානි විහාරං සොධෙන්තෙන එවං සොධෙතබ්බන්ති තං දස්සෙතුං ‘‘න පප්ඵොටෙය්යා’’තිආදිමාහ . තස්සත්ථො – විහාරං සොධෙන්තො භික්ඛු භූමත්ථරණාදිසයනාසනං පටිවාතෙ වා පඞ්ගණෙ වා පානීයසාමන්තා වා න පප්ඵොටෙය්යාති. පඞ්ගණෙති බහූනං සන්නිපාතෙ ඨානෙ.
148. Idāni vihāraṃ sodhentena evaṃ sodhetabbanti taṃ dassetuṃ ‘‘na papphoṭeyyā’’tiādimāha . Tassattho – vihāraṃ sodhento bhikkhu bhūmattharaṇādisayanāsanaṃ paṭivāte vā paṅgaṇe vā pānīyasāmantā vā na papphoṭeyyāti. Paṅgaṇeti bahūnaṃ sannipāte ṭhāne.
149. න්හානෙති ‘‘සචෙ උපජ්ඣායො නහායිතුකාමො හොති, නහානං පටියාදෙතබ්බං. සචෙ සීතෙන අත්ථො හොති, සීතං පටියාදෙතබ්බ’’න්තිආදිනා (මහාව. 66; චූළව. 376) වුත්තං නහානෙ වත්තං නාම, ‘‘උපජ්ඣායස්ස ගත්තතො උදකං සම්මජ්ජිතබ්බං, නිවාසනං දාතබ්බ’’න්තිආදිනා (මහාව. 66; චූළව. 376) වුත්තං නහාතස්ස කාතබ්බං නාම. රඞ්ගපාකෙති ‘‘සචෙ උපජ්ඣායස්ස ආචරියස්ස රජනං පචිතබ්බං හොති, සද්ධිවිහාරිකෙන අන්තෙවාසිකෙන පචිතබ්බ’’න්ති (මහාව. 66, 78; චූළව. 376, 380) වුත්තං. ධොවනෙති ‘‘සචෙ උපජ්ඣායස්ස ආචරියස්ස චීවරං ධොවිතබ්බං හොති, සද්ධිවිහාරිකෙන අන්තෙවාසිකෙන ධොවිතබ්බං, උස්සුක්කං වා කාතබ්බ’’න්ති (මහාව. 66, 78; චූළව. 376, 380) වුත්තං. සිබ්බනෙති ‘‘සචෙ උපජ්ඣායෙන ආචරියෙන චීවරං කාතබ්බං හොති, සද්ධිවිහාරිකෙන අන්තෙවාසිකෙන කාතබ්බ’’න්ති (මහාව. 66, 78; චූළව. 376, 380) වුත්තං. චීවරෙ ථෙවෙ ඨිතෙ රජන්තො න වජෙ න පක්කමෙය්යාති අත්ථො. ‘‘චීවරං රජන්තෙන සාධුකං සම්පරිවත්තකං සම්පරිවත්තකං රජිතබ්බං, න ච අච්ඡින්නෙ ථෙවෙ පක්කමිතබ්බ’’න්ති (මහාව. 66, 78; චූළව. 376, 380) හි වුත්තං.
149.Nhāneti ‘‘sace upajjhāyo nahāyitukāmo hoti, nahānaṃ paṭiyādetabbaṃ. Sace sītena attho hoti, sītaṃ paṭiyādetabba’’ntiādinā (mahāva. 66; cūḷava. 376) vuttaṃ nahāne vattaṃ nāma, ‘‘upajjhāyassa gattato udakaṃ sammajjitabbaṃ, nivāsanaṃ dātabba’’ntiādinā (mahāva. 66; cūḷava. 376) vuttaṃ nahātassa kātabbaṃ nāma. Raṅgapāketi ‘‘sace upajjhāyassa ācariyassa rajanaṃ pacitabbaṃ hoti, saddhivihārikena antevāsikena pacitabba’’nti (mahāva. 66, 78; cūḷava. 376, 380) vuttaṃ. Dhovaneti ‘‘sace upajjhāyassa ācariyassa cīvaraṃ dhovitabbaṃ hoti, saddhivihārikena antevāsikena dhovitabbaṃ, ussukkaṃ vā kātabba’’nti (mahāva. 66, 78; cūḷava. 376, 380) vuttaṃ. Sibbaneti ‘‘sace upajjhāyena ācariyena cīvaraṃ kātabbaṃ hoti, saddhivihārikena antevāsikena kātabba’’nti (mahāva. 66, 78; cūḷava. 376, 380) vuttaṃ. Cīvare theve ṭhite rajanto na vaje na pakkameyyāti attho. ‘‘Cīvaraṃ rajantena sādhukaṃ samparivattakaṃ samparivattakaṃ rajitabbaṃ, na ca acchinne theve pakkamitabba’’nti (mahāva. 66, 78; cūḷava. 376, 380) hi vuttaṃ.
150. එකච්චස්සාති ආචරියුපජ්ඣායානං විසභාගස්ස අනත්ථකාමස්ස වෙරිපුග්ගලස්ස. අනාපුච්ඡාති ආචරියුපජ්ඣායානං අනාරොචෙත්වා. කිඤ්චනන්ති යං කිඤ්චි.
150.Ekaccassāti ācariyupajjhāyānaṃ visabhāgassa anatthakāmassa veripuggalassa. Anāpucchāti ācariyupajjhāyānaṃ anārocetvā. Kiñcananti yaṃ kiñci.
151-2. තස්සාති එකච්චස්ස. නින්නෙතුන්ති නීහරිතුං. කිච්චයං පරිකම්මං වාති වෙය්යාවච්චං වා පිට්ඨිපරිකම්මාදිපරිකම්මං වා අත්තනා තස්ස කාතුං වා තෙන අත්තනො කාරාපෙතුං වාති එවමත්ථො වෙදිතබ්බො.
151-2.Tassāti ekaccassa. Ninnetunti nīharituṃ. Kiccayaṃ parikammaṃ vāti veyyāvaccaṃ vā piṭṭhiparikammādiparikammaṃ vā attanā tassa kātuṃ vā tena attano kārāpetuṃ vāti evamattho veditabbo.
153. සචෙ ආචරියුපජ්ඣායා අඤ්ඤත්ථ ගතා හොන්ති, පරිවෙණං ගන්ත්වා අපස්සන්තෙහි ගාමං පවිසිතුං වට්ටති. ගාමං පවිසන්තො සචෙ පස්සති, ආපුච්ඡිතබ්බමෙවාති වදන්ති. ‘‘උපජ්ඣායං අනාපුච්ඡා න දිසා පක්කමිතබ්බා’’ති (මහාව. 66, චූළව. 376) හි වුත්තං. අත්තනො කිච්චයං නාම අන්තොවිහාරෙපි අත්තනො පත්තපචනචීවරකම්මකෙසච්ඡෙදනාදි.
153. Sace ācariyupajjhāyā aññattha gatā honti, pariveṇaṃ gantvā apassantehi gāmaṃ pavisituṃ vaṭṭati. Gāmaṃ pavisanto sace passati, āpucchitabbamevāti vadanti. ‘‘Upajjhāyaṃ anāpucchā na disā pakkamitabbā’’ti (mahāva. 66, cūḷava. 376) hi vuttaṃ. Attano kiccayaṃ nāma antovihārepi attano pattapacanacīvarakammakesacchedanādi.
154. සඞ්ඝායත්තකම්මානි නාම පරිවාසමානත්තඅබ්භානතජ්ජනීයනියස්සපබ්බාජනීයපටිසාරණීයඋක්ඛෙපනාදයො.
154.Saṅghāyattakammāni nāma parivāsamānattaabbhānatajjanīyaniyassapabbājanīyapaṭisāraṇīyaukkhepanādayo.
155. වුට්ඨානං නෙසමාගමෙති ‘‘සචෙ උපජ්ඣායො වා ආචරියො වා ගිලානො හොති, යාවජීවං උපට්ඨාතබ්බො, වුට්ඨානමස්ස ආගමෙතබ්බ’’න්ති (මහාව. 66; චූළව. 376) හි වුත්තං. උපජ්ඣාචරියවත්තවිනිච්ඡයො.
155.Vuṭṭhānaṃ nesamāgameti ‘‘sace upajjhāyo vā ācariyo vā gilāno hoti, yāvajīvaṃ upaṭṭhātabbo, vuṭṭhānamassa āgametabba’’nti (mahāva. 66; cūḷava. 376) hi vuttaṃ. Upajjhācariyavattavinicchayo.
උපජ්ඣාචරියවත්තනිද්දෙසවණ්ණනා නිට්ඨිතා.
Upajjhācariyavattaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.
