| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / នេត្តិប្បករណ-អដ្ឋកថា • Nettippakaraṇa-aṭṭhakathā |
២. ឧទ្ទេសវារវណ្ណនា
2. Uddesavāravaṇṇanā
១. ឯវំ សង្គហវារេន សង្ខេបតោ ទស្សិតេ ហារាទយោ ឥទានិ វិភាគេន ទស្សេតុំ ‘‘តត្ថ កតមេ សោឡស ហារា’’តិអាទិទេសនា អារទ្ធា។ តត្ថ តត្ថាតិ យំ វុត្តំ – ‘‘សោឡសហារា នេត្តី’’តិ, តស្មិំ វចនេ, តិស្សំ វា គាថាយំ, យានិ ហារនយមូលបទានិ ឧទ្ធដានិ, តេសូតិ អត្ថោ។ កតមេតិ បុច្ឆាវចនំ។ បុច្ឆា ច នាមេសា បញ្ចវិធា អទិដ្ឋជោតនាបុច្ឆា ទិដ្ឋសំសន្ទនាបុច្ឆា វិមតិច្ឆេទនាបុច្ឆា អនុមតិបុច្ឆា កថេតុកម្យតាបុច្ឆាតិ។ តាសុ អយំ កថេតុកម្យតាបុច្ឆា។ សោឡសាតិ គណនវសេន បរិច្ឆេទោ។ តេន នេសំ ន តតោ ឧទ្ធំ អធោ ចាតិ ឯតបរមតំ ទស្សេតិ។ សា ចេតបរមតា បរតោ អាវិ ភវិស្សតិ។ ហារាតិ គណនវសេន បរិច្ឆិន្នានំ សាមញ្ញតោ ទស្សនំ។ ទេសនា វិចយោតិអាទិ សរូបទស្សនំ។
1. Evaṃ saṅgahavārena saṅkhepato dassite hārādayo idāni vibhāgena dassetuṃ ‘‘tattha katame soḷasa hārā’’tiādidesanā āraddhā. Tattha tatthāti yaṃ vuttaṃ – ‘‘soḷasahārā nettī’’ti, tasmiṃ vacane, tissaṃ vā gāthāyaṃ, yāni hāranayamūlapadāni uddhaṭāni, tesūti attho. Katameti pucchāvacanaṃ. Pucchā ca nāmesā pañcavidhā adiṭṭhajotanāpucchā diṭṭhasaṃsandanāpucchā vimaticchedanāpucchā anumatipucchā kathetukamyatāpucchāti. Tāsu ayaṃ kathetukamyatāpucchā. Soḷasāti gaṇanavasena paricchedo. Tena nesaṃ na tato uddhaṃ adho cāti etaparamataṃ dasseti. Sā cetaparamatā parato āvi bhavissati. Hārāti gaṇanavasena paricchinnānaṃ sāmaññato dassanaṃ. Desanā vicayotiādi sarūpadassanaṃ.
តត្ថ កេនដ្ឋេន ហារា? ហរីយន្តិ ឯតេហិ, ឯត្ថ វា សុត្តគេយ្យាទិវិសយា អញ្ញាណសំសយវិបល្លាសាតិ ហារា, ហរន្តិ វា សយំ តានិ, ហរណមត្តមេវ វាតិ ហារា ផលូបចារេន។ អថ វា ហរីយន្តិ វោហរីយន្តិ ធម្មសំវណ្ណកធម្មបដិគ្គាហកេហិ ធម្មស្ស ទានគ្គហណវសេនាតិ ហារា។ អថ វា ហារា វិយាតិ ហារា។ យថា ហិ អនេករតនាវលិសមូហោ ហារសង្ខាតោ អត្តនោ អវយវភូតរតនសម្ផស្សេហិ សមុប្បជ្ជនីយមានហិលាទសុខោ ហុត្វា តទុបភោគីជនសរីរសន្តាបំ និទាឃបរិឡាហុបជនិតំ វូបសមេតិ, ឯវមេតេបិ នានាវិធបរមត្ថរតនប្បពន្ធា សំវណ្ណនាវិសេសា អត្តនោ អវយវភូតបរមត្ថរតនាធិគមេន សមុប្បាទិយមាននិព្ពុតិសុខា ធម្មបដិគ្គាហកជនហទយបរិតាបំ កាមរាគាទិកិលេសហេតុកំ វូបសមេន្តីតិ។ អថ វា ហារយន្តិ អញ្ញាណាទីនំ ហារំ អបគមំ ករោន្តិ អាចិក្ខន្តីតិ វា ហារា។ អថ វា សោតុជនចិត្តស្ស ហរណតោ រមណតោ ច ហារា និរុត្តិនយេន, យថា – ‘‘ភវេសុ វន្តគមនោ ភគវា’’តិ (វិសុទ្ធិ. ១.១៤៤; បារា. អដ្ឋ. ១.១ វេរញ្ជកណ្ឌវណ្ណនា)។ អយំ តាវ ហារានំ សាធារណតោ អត្ថោ។
Tattha kenaṭṭhena hārā? Harīyanti etehi, ettha vā suttageyyādivisayā aññāṇasaṃsayavipallāsāti hārā, haranti vā sayaṃ tāni, haraṇamattameva vāti hārā phalūpacārena. Atha vā harīyanti voharīyanti dhammasaṃvaṇṇakadhammapaṭiggāhakehi dhammassa dānaggahaṇavasenāti hārā. Atha vā hārā viyāti hārā. Yathā hi anekaratanāvalisamūho hārasaṅkhāto attano avayavabhūtaratanasamphassehi samuppajjanīyamānahilādasukho hutvā tadupabhogījanasarīrasantāpaṃ nidāghapariḷāhupajanitaṃ vūpasameti, evametepi nānāvidhaparamattharatanappabandhā saṃvaṇṇanāvisesā attano avayavabhūtaparamattharatanādhigamena samuppādiyamānanibbutisukhā dhammapaṭiggāhakajanahadayaparitāpaṃ kāmarāgādikilesahetukaṃ vūpasamentīti. Atha vā hārayanti aññāṇādīnaṃ hāraṃ apagamaṃ karonti ācikkhantīti vā hārā. Atha vā sotujanacittassa haraṇato ramaṇato ca hārā niruttinayena, yathā – ‘‘bhavesu vantagamano bhagavā’’ti (visuddhi. 1.144; pārā. aṭṭha. 1.1 verañjakaṇḍavaṇṇanā). Ayaṃ tāva hārānaṃ sādhāraṇato attho.
អសាធារណតោ បន ទេសីយតិ សំវណ្ណីយតិ ឯតាយ សុត្តត្ថោតិ ទេសនា, ទេសនាសហចរណតោ វា ទេសនា។ ននុ ច អញ្ញេបិ ហារា ទេសនាសង្ខាតស្ស សុត្តស្ស អត្ថសំវណ្ណនតោ ទេសនាសហចារិនោវាតិ? សច្ចមេតំ, អយំ បន ហារោ យេភុយ្យេន យថារុតវសេនេវ វិញ្ញាយមានោ ទេសនាយ សហ ចរតីតិ វត្តព្ពតំ អរហតិ, ន តថា បរេ។ ន ហិ អស្សាទាទីនវនិស្សរណាទិសន្ទស្សនរហិតា សុត្តទេសនា អត្ថិ។ អស្សាទាទិសន្ទស្សនវិភាវនលក្ខណោ ចាយំ ហារោតិ។
Asādhāraṇato pana desīyati saṃvaṇṇīyati etāya suttatthoti desanā, desanāsahacaraṇato vā desanā. Nanu ca aññepi hārā desanāsaṅkhātassa suttassa atthasaṃvaṇṇanato desanāsahacārinovāti? Saccametaṃ, ayaṃ pana hāro yebhuyyena yathārutavaseneva viññāyamāno desanāya saha caratīti vattabbataṃ arahati, na tathā pare. Na hi assādādīnavanissaraṇādisandassanarahitā suttadesanā atthi. Assādādisandassanavibhāvanalakkhaṇo cāyaṃ hāroti.
វិចិយន្តិ ឯតេន, ឯត្ថ វា បទបញ្ហាទយោ, វិចិតិ ឯវ វា តេសន្តិ វិចយោ។ បាឡិយំ បន វិចិនតីតិ វិចយោតិ អយមត្ថោ ទស្សិតោ។
Viciyanti etena, ettha vā padapañhādayo, viciti eva vā tesanti vicayo. Pāḷiyaṃ pana vicinatīti vicayoti ayamattho dassito.
យុត្តីតិ ឧបបត្តិសាធនយុត្តិ, ឥធ បន យុត្តិវិចារណា យុត្តិ ឧត្តរបទលោបេន ‘‘រូបភវោ រូប’’ន្តិ យថា, យុត្តិសហចរណតោ វា។ ឥធាបិ ទេសនាហារេ វុត្តនយេន អត្ថោ វិត្ថារេតព្ពោ។
Yuttīti upapattisādhanayutti, idha pana yuttivicāraṇā yutti uttarapadalopena ‘‘rūpabhavo rūpa’’nti yathā, yuttisahacaraṇato vā. Idhāpi desanāhāre vuttanayena attho vitthāretabbo.
បទដ្ឋានន្តិ អាសន្នការណំ, ឥធាបិ បទដ្ឋានវិចារណាតិអាទិ វុត្តនយេនេវ វេទិតព្ពំ។
Padaṭṭhānanti āsannakāraṇaṃ, idhāpi padaṭṭhānavicāraṇātiādi vuttanayeneva veditabbaṃ.
លក្ខីយន្តិ ឯតេន, ឯត្ថ វា ឯកលក្ខណា ធម្មា អវុត្តាបិ ឯកវចនេនាតិ លក្ខណំ។
Lakkhīyanti etena, ettha vā ekalakkhaṇā dhammā avuttāpi ekavacanenāti lakkhaṇaṃ.
វិយូហីយន្តិ វិភាគេន បិណ្ឌីយន្តិ ឯតេន, ឯត្ថ វាតិ ព្យូហោ។ និព្ពចនាទីនំ សុត្តេ ទស្សិយមានានំ ចតុន្នំ ព្យូហោតិ ចតុព្យូហោ, ចតុន្នំ វា ព្យូហោ ឯត្ថាតិ ចតុព្យូហោ។
Viyūhīyanti vibhāgena piṇḍīyanti etena, ettha vāti byūho. Nibbacanādīnaṃ sutte dassiyamānānaṃ catunnaṃ byūhoti catubyūho, catunnaṃ vā byūho etthāti catubyūho.
អាវដ្ដីយន្តិ ឯតេន, ឯត្ថ វា សភាគា វិសភាគា ច ធម្មា, តេសំ វា អាវដ្ដនន្តិ អាវដ្ដោ។
Āvaṭṭīyanti etena, ettha vā sabhāgā visabhāgā ca dhammā, tesaṃ vā āvaṭṭananti āvaṭṭo.
វិភជីយន្តិ ឯតេន, ឯត្ថ វា សាធារណាសាធារណានំ សំកិលេសវោទានធម្មានំ ភូមិយោតិ វិភត្តិ, វិភជនំ វា ឯតេសំ ភូមិយាតិ វិភត្តិ។
Vibhajīyanti etena, ettha vā sādhāraṇāsādhāraṇānaṃ saṃkilesavodānadhammānaṃ bhūmiyoti vibhatti, vibhajanaṃ vā etesaṃ bhūmiyāti vibhatti.
បដិបក្ខវសេន បរិវត្តីយន្តិ ឥមិនា, ឯត្ថ វា សុត្តេ វុត្តធម្មា, បរិវត្តនំ វា តេសន្តិ បរិវត្តនោ។
Paṭipakkhavasena parivattīyanti iminā, ettha vā sutte vuttadhammā, parivattanaṃ vā tesanti parivattano.
វិវិធំ វចនំ ឯកស្សេវត្ថស្ស វាចកមេត្ថាតិ វិវចនំ, វិវចនមេវ វេវចនំ, វិវិធំ វុច្ចតិ ឯតេន អត្ថោតិ វា វិវចនំ។ សេសំ វុត្តនយមេវ។
Vividhaṃ vacanaṃ ekassevatthassa vācakametthāti vivacanaṃ, vivacanameva vevacanaṃ, vividhaṃ vuccati etena atthoti vā vivacanaṃ. Sesaṃ vuttanayameva.
បការេហិ បភេទតោ វា ញាបីយន្តិ ឥមិនា, ឯត្ថ វា អត្ថាតិ បញ្ញត្តិ។
Pakārehi pabhedato vā ñāpīyanti iminā, ettha vā atthāti paññatti.
ឱតារីយន្តិ អនុប្បវេសីយន្តិ ឯតេន, ឯត្ថ វា សុត្តាគតា ធម្មា បដិច្ចសមុប្បាទាទីសូតិ ឱតរណោ។
Otārīyanti anuppavesīyanti etena, ettha vā suttāgatā dhammā paṭiccasamuppādādīsūti otaraṇo.
សោធីយន្តិ សមាធីយន្តិ ឯតេន, ឯត្ថ វា សុត្តេ បទបទត្ថបញ្ហារម្ភាតិ សោធនោ។
Sodhīyanti samādhīyanti etena, ettha vā sutte padapadatthapañhārambhāti sodhano.
អធិដ្ឋីយន្តិ អនុបវត្តីយន្តិ ឯតេន, ឯត្ថ វា សាមញ្ញវិសេសភូតា ធម្មា វិនា វិកប្បេនាតិ អធិដ្ឋានោ។
Adhiṭṭhīyanti anupavattīyanti etena, ettha vā sāmaññavisesabhūtā dhammā vinā vikappenāti adhiṭṭhāno.
បរិករោតិ អភិសង្ខរោតិ ផលន្តិ បរិក្ខារោ, ហេតុ បច្ចយោ ច, បរិក្ខារំ អាចិក្ខតីតិ បរិក្ខារោ, ហារោ, បរិក្ខារវិសយត្តា បរិក្ខារសហចរណតោ វា បរិក្ខារោ។
Parikaroti abhisaṅkharoti phalanti parikkhāro, hetu paccayo ca, parikkhāraṃ ācikkhatīti parikkhāro, hāro, parikkhāravisayattā parikkhārasahacaraṇato vā parikkhāro.
សមារោបីយន្តិ ឯតេន, ឯត្ថ វា បទដ្ឋានាទិមុខេន ធម្មាតិ សមារោបនោ។ សព្ពត្ថ ច ភាវសាធនវសេនាបិ អត្ថោ សម្ភវតីតិ តស្សាបិ វសេន យោជេតព្ពំ។
Samāropīyanti etena, ettha vā padaṭṭhānādimukhena dhammāti samāropano. Sabbattha ca bhāvasādhanavasenāpi attho sambhavatīti tassāpi vasena yojetabbaṃ.
តស្សាតិ យថាវុត្តស្ស ហារុទ្ទេសស្ស។ អនុគីតីតិ វុត្តស្សេវត្ថស្ស សុខគ្គហណត្ថំ អនុបច្ឆា គាយនគាថា, តាសុ ឱសានគាថាយ អត្ថតោ អសំកិណ្ណាតិ បទត្ថេន សង្កររហិតា, តេន យទិបិ កេចិ ហារា អញ្ញមញ្ញំ អវិសិដ្ឋា វិយ ទិស្សន្តិ, តថាបិ តេសំ អត្ថតោ សង្ករោ នត្ថីតិ ទស្សេតិ។ សោ ច នេសំ អសង្ករោ លក្ខណនិទ្ទេសេ សុបាកដោ ហោតិ។ ឯតេសញ្ចេវាតិ ឯតេសំ សោឡសន្នំ ហារានំ។ យថា អសង្ករោ, តថា ចេវ ភវតិ។ កិំ ភវតិ? វិត្ថារតយា វិត្ថារេន។ នយវិភត្តិ នយេន ឧបាយេន ញាយេន វិភាគោ។ ឯតេន តំ ឯវ អសង្កិណ្ណតំ វិភាវេតិ។ កេចិ ‘‘វិត្ថារនយា’’តិ បឋន្តិ, តំ ន សុន្ទរំ, អយញ្ច គាថា កេសុចិ បោត្ថកេសុ នត្ថិ។
Tassāti yathāvuttassa hāruddesassa. Anugītīti vuttassevatthassa sukhaggahaṇatthaṃ anupacchā gāyanagāthā, tāsu osānagāthāya atthato asaṃkiṇṇāti padatthena saṅkararahitā, tena yadipi keci hārā aññamaññaṃ avisiṭṭhā viya dissanti, tathāpi tesaṃ atthato saṅkaro natthīti dasseti. So ca nesaṃ asaṅkaro lakkhaṇaniddese supākaṭo hoti. Etesañcevāti etesaṃ soḷasannaṃ hārānaṃ. Yathā asaṅkaro, tathā ceva bhavati. Kiṃ bhavati? Vitthāratayā vitthārena. Nayavibhatti nayena upāyena ñāyena vibhāgo. Etena taṃ eva asaṅkiṇṇataṃ vibhāveti. Keci ‘‘vitthāranayā’’ti paṭhanti, taṃ na sundaraṃ, ayañca gāthā kesuci potthakesu natthi.
២. ឯវំ ហារេ ឧទ្ទិសិត្វា ឥទានិ នយេ ឧទ្ទិសិតុំ ‘‘តត្ថ កតមេ’’តិអាទិ វុត្តំ។ តត្ថ នយន្តិ សំកិលេសេ វោទានានិ ច វិភាគតោ ញាបេន្តីតិ នយា, នីយន្តិ វា តានិ ឯតេហិ , ឯត្ថ វាតិ នយា, នយនមត្តមេវ វាតិ នយា, នីយន្តិ វា សយំ ធម្មកថិកេហិ ឧបនីយន្តិ សុត្តស្ស អត្ថបវិចយត្ថន្តិ នយា។ អថ វា នយា វិយាតិ នយា។ យថា ហិ ឯកត្តាទយោ នយា សម្មា បដិវិជ្ឈិយមានា បច្ចយបច្ចយុប្បន្នធម្មានំ យថាក្កមំ សម្ពន្ធវិភាគព្យាបារវិរហានុរូបផលភាវទស្សនេន អសង្ករតោ សម្មុតិសច្ចបរមត្ថសច្ចានំ សភាវំ បវេទយន្តា បរមត្ថសច្ចប្បដិវេធាយ សំវត្តន្តិ, ឯវមេតេបិ កណ្ហសុក្កសប្បដិភាគធម្មវិភាគទស្សនេន អវិបរីតសុត្តត្ថាវពោធាយ អភិសម្ភុណន្តា វេនេយ្យានំ ចតុសច្ចប្បដិវេធាយ សំវត្តន្តិ។ អថ វា បរិយត្តិអត្ថស្ស នយនតោ សំកិលេសតោ យមនតោ ច នយា និរុត្តិនយេន។
2. Evaṃ hāre uddisitvā idāni naye uddisituṃ ‘‘tattha katame’’tiādi vuttaṃ. Tattha nayanti saṃkilese vodānāni ca vibhāgato ñāpentīti nayā, nīyanti vā tāni etehi , ettha vāti nayā, nayanamattameva vāti nayā, nīyanti vā sayaṃ dhammakathikehi upanīyanti suttassa atthapavicayatthanti nayā. Atha vā nayā viyāti nayā. Yathā hi ekattādayo nayā sammā paṭivijjhiyamānā paccayapaccayuppannadhammānaṃ yathākkamaṃ sambandhavibhāgabyāpāravirahānurūpaphalabhāvadassanena asaṅkarato sammutisaccaparamatthasaccānaṃ sabhāvaṃ pavedayantā paramatthasaccappaṭivedhāya saṃvattanti, evametepi kaṇhasukkasappaṭibhāgadhammavibhāgadassanena aviparītasuttatthāvabodhāya abhisambhuṇantā veneyyānaṃ catusaccappaṭivedhāya saṃvattanti. Atha vā pariyattiatthassa nayanato saṃkilesato yamanato ca nayā niruttinayena.
នន្ទិយាវដ្ដោតិអាទីសុ នន្ទិយាវដ្ដស្ស វិយ អាវដ្ដោ ឯតស្សាតិ នន្ទិយាវដ្ដោ, យថា ហិ នន្ទិយាវដ្ដោ អន្តោឋិតេន បធានាវយវេន ពហិទ្ធា អាវដ្ដតិ, ឯវមយម្បិ នយោតិ អត្ថោ។ អថ វា នន្ទិយា តណ្ហាយ បមោទស្ស វា អាវដ្ដោ ឯត្ថាតិ នន្ទិយាវដ្ដោ។ តីហិ អវយវេហិ លោភាទីហិ សំកិលេសបក្ខេ អលោភាទីហិ ច វោទានបក្ខេ បុក្ខលោ សោភនោតិ តិបុក្ខលោ។ អសន្តាសនជវបរក្កមាទិវិសេសយោគេន សីហោ ភគវា, តស្ស វិក្កីឡិតំ ទេសនាវចីកម្មភូតោ វិហារោតិ កត្វា វិបល្លាសតប្បដិបក្ខបរិទីបនតោ សីហស្ស វិក្កីឡិតំ ឯត្ថាតិ សីហវិក្កីឡិតោ, នយោ។ ពលវិសេសយោគទីបនតោ វា សីហវិក្កីឡិតសទិសត្តា នយោ សីហវិក្កីឡិតោ។ ពលវិសេសោ ចេត្ថ សទ្ធាទិពលំ, ទសពលានិ ឯវ វា។ អត្ថនយត្តយទិសាភាវេន កុសលាទិធម្មានំ អាលោចនំ ទិសាលោចនំ។ តថា អាលោចិតានំ តេសំ ធម្មានំ អត្ថនយត្តយយោជនេ សមានយនតោ អង្កុសោ វិយ អង្កុសោ។ គាថាសុ លញ្ជេតិ បកាសេតិ សុត្តត្ថន្តិ លញ្ជកោ, នយោ ច សោ លញ្ជកោ ចាតិ នយលញ្ជកោ។ គតាតិ ញាតា, មតាតិ អត្ថោ។ សោ ឯវ វា បាឋោ។ សេសំ វុត្តនយេន វេទិតព្ពំ។
Nandiyāvaṭṭotiādīsu nandiyāvaṭṭassa viya āvaṭṭo etassāti nandiyāvaṭṭo, yathā hi nandiyāvaṭṭo antoṭhitena padhānāvayavena bahiddhā āvaṭṭati, evamayampi nayoti attho. Atha vā nandiyā taṇhāya pamodassa vā āvaṭṭo etthāti nandiyāvaṭṭo. Tīhi avayavehi lobhādīhi saṃkilesapakkhe alobhādīhi ca vodānapakkhe pukkhalo sobhanoti tipukkhalo. Asantāsanajavaparakkamādivisesayogena sīho bhagavā, tassa vikkīḷitaṃ desanāvacīkammabhūto vihāroti katvā vipallāsatappaṭipakkhaparidīpanato sīhassa vikkīḷitaṃ etthāti sīhavikkīḷito, nayo. Balavisesayogadīpanato vā sīhavikkīḷitasadisattā nayo sīhavikkīḷito. Balaviseso cettha saddhādibalaṃ, dasabalāni eva vā. Atthanayattayadisābhāvena kusalādidhammānaṃ ālocanaṃ disālocanaṃ. Tathā ālocitānaṃ tesaṃ dhammānaṃ atthanayattayayojane samānayanato aṅkuso viya aṅkuso. Gāthāsu lañjeti pakāseti suttatthanti lañjako, nayo ca so lañjako cāti nayalañjako. Gatāti ñātā, matāti attho. So eva vā pāṭho. Sesaṃ vuttanayena veditabbaṃ.
៣. ឯវំ នយេបិ ឧទ្ទិសិត្វា ឥទានិ មូលបទានិ ឧទ្ទិសិតុំ ‘‘តត្ថ កតមានី’’តិអាទិ អារទ្ធំ។ តត្ថ មូលានិ ច តានិ នយានំ បដ្ឋានភាគានញ្ច បតិដ្ឋាភាវតោ បទានិ ច អធិគមូបាយភាវតោ កោដ្ឋាសភាវតោ ចាតិ មូលបទានិ។ កោសល្លសម្ភូតដ្ឋេន, កុច្ឆិតានំ វា បាបធម្មានំ សលនតោ វិទ្ធំសនតោ, កុសានំ វា រាគាទីនំ លវនតោ, កុសា វិយ វា លវនតោ, កុសេន វា ញាណេន លាតព្ពតោ បវត្តេតព្ពតោ កុសលានិ, តប្បដិបក្ខតោ អកុសលានីតិ បទត្ថោ វេទិតព្ពោ។
3. Evaṃ nayepi uddisitvā idāni mūlapadāni uddisituṃ ‘‘tattha katamānī’’tiādi āraddhaṃ. Tattha mūlāni ca tāni nayānaṃ paṭṭhānabhāgānañca patiṭṭhābhāvato padāni ca adhigamūpāyabhāvato koṭṭhāsabhāvato cāti mūlapadāni. Kosallasambhūtaṭṭhena, kucchitānaṃ vā pāpadhammānaṃ salanato viddhaṃsanato, kusānaṃ vā rāgādīnaṃ lavanato, kusā viya vā lavanato, kusena vā ñāṇena lātabbato pavattetabbato kusalāni, tappaṭipakkhato akusalānīti padattho veditabbo.
ឯវំ គណនបរិច្ឆេទតោ ជាតិភេទតោ ច មូលបទានិ ទស្សេត្វា ឥទានិ សរូបតោ ទស្សេន្តោ សំកិលេសបក្ខំយេវ បឋមំ ឧទ្ទិសតិ ‘‘តណ្ហា’’តិអាទិនា។ តត្ថ តសតិ បរិតសតីតិ តណ្ហា។ អវិន្ទិយំ វិន្ទតិ, វិន្ទិយំ ន វិន្ទតីតិ អវិជ្ជា, វិជ្ជាបដិបក្ខាតិ វា អវិជ្ជា។ លុព្ភន្តិ តេន, សយំ វា លុព្ភតិ, លុព្ភនមត្តមេវ វា សោតិ លោភោ។ ទោសមោហេសុបិ ឯសេវ នយោ។ អសុភេ ‘‘សុភ’’ន្តិ បវត្តា សញ្ញា សុភសញ្ញា។ សុខសញ្ញាទីសុបិ ឥមិនាវ នយេន អត្ថោ វេទិតព្ពោ។ សង្គហន្តិ គណនំ។ សមោសរណន្តិ សមោរោបនំ។
Evaṃ gaṇanaparicchedato jātibhedato ca mūlapadāni dassetvā idāni sarūpato dassento saṃkilesapakkhaṃyeva paṭhamaṃ uddisati ‘‘taṇhā’’tiādinā. Tattha tasati paritasatīti taṇhā. Avindiyaṃ vindati, vindiyaṃ na vindatīti avijjā, vijjāpaṭipakkhāti vā avijjā. Lubbhanti tena, sayaṃ vā lubbhati, lubbhanamattameva vā soti lobho. Dosamohesupi eseva nayo. Asubhe ‘‘subha’’nti pavattā saññā subhasaññā. Sukhasaññādīsupi imināva nayena attho veditabbo. Saṅgahanti gaṇanaṃ. Samosaraṇanti samoropanaṃ.
បច្ចនីកធម្មេ សមេតីតិ សមថោ។ អនិច្ចាទីហិ វិវិធេហិ អាការេហិ បស្សតីតិ វិបស្សនា។ អលោភាទយោ លោភាទិបដិបក្ខតោ វេទិតព្ពា។ អសុភេ ‘‘អសុភ’’ន្តិ បវត្តា សញ្ញា អសុភសញ្ញា, កាយានុបស្សនាសតិបដ្ឋានំ។ សញ្ញាសីសេន ហិ ទេសនា។ ទុក្ខសញ្ញាទីសុបិ ឯសេវ នយោ។
Paccanīkadhamme sametīti samatho. Aniccādīhi vividhehi ākārehi passatīti vipassanā. Alobhādayo lobhādipaṭipakkhato veditabbā. Asubhe ‘‘asubha’’nti pavattā saññā asubhasaññā, kāyānupassanāsatipaṭṭhānaṃ. Saññāsīsena hi desanā. Dukkhasaññādīsupi eseva nayo.
ឥទំ ឧទ្ទានន្តិ ឥទំ វុត្តស្សេវ អត្ថស្ស វិប្បកិណ្ណភាវេន នស្សិតុំ អទត្វា ឧទ្ធំ ទានំ រក្ខណំ ឧទ្ទានំ, សង្គហវចនន្តិ អត្ថោ។ ‘‘ចត្តារោ វិបល្លាសា’’តិបិ បាឋោ។ កិលេសភូមីតិ សំកិលេសភូមិ សព្ពេសំ អកុសលធម្មានំ សមោសរណដ្ឋានត្តា។ កុសលានំ យានិ តីណិ មូលានិ។ ‘‘កុសលានី’’តិបិ បឋន្តិ។ សតិបដ្ឋានាតិ អសុភសញ្ញាទយោ សន្ធាយាហ។ ឥន្ទ្រិយភូមីតិ សទ្ធាទីនំ វិមុត្តិបរិបាចនិន្ទ្រិយានំ សមោសរណដ្ឋានត្តា វុត្តំ។ យុជ្ជន្តីតិ យោជីយន្តិ។ ខោតិ បទបូរណេ, អវធារណត្ថេ វា និបាតោ។ តេន ឯតេ ឯវាតិ ទស្សេតិ។ អដ្ឋារសេវាតិ វា។ មូលបទាតិ មូលបទានិ, លិង្គវិបល្លាសោ វា។
Idaṃ uddānanti idaṃ vuttasseva atthassa vippakiṇṇabhāvena nassituṃ adatvā uddhaṃ dānaṃ rakkhaṇaṃ uddānaṃ, saṅgahavacananti attho. ‘‘Cattāro vipallāsā’’tipi pāṭho. Kilesabhūmīti saṃkilesabhūmi sabbesaṃ akusaladhammānaṃ samosaraṇaṭṭhānattā. Kusalānaṃ yāni tīṇi mūlāni. ‘‘Kusalānī’’tipi paṭhanti. Satipaṭṭhānāti asubhasaññādayo sandhāyāha. Indriyabhūmīti saddhādīnaṃ vimuttiparipācanindriyānaṃ samosaraṇaṭṭhānattā vuttaṃ. Yujjantīti yojīyanti. Khoti padapūraṇe, avadhāraṇatthe vā nipāto. Tena ete evāti dasseti. Aṭṭhārasevāti vā. Mūlapadāti mūlapadāni, liṅgavipallāso vā.
ឧទ្ទេសវារវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Uddesavāravaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / សុត្តបិដក • Suttapiṭaka / ខុទ្ទកនិកាយ • Khuddakanikāya / នេត្តិប្បករណបាឡិ • Nettippakaraṇapāḷi / ២. ឧទ្ទេសវារោ • 2. Uddesavāro
ដីកា • Tīkā / សុត្តបិដក (ដីកា) • Suttapiṭaka (ṭīkā) / ខុទ្ទកនិកាយ (ដីកា) • Khuddakanikāya (ṭīkā) / នេត្តិប្បករណ-ដីកា • Nettippakaraṇa-ṭīkā / ២. ឧទ្ទេសវារវណ្ណនា • 2. Uddesavāravaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / សុត្តបិដក (ដីកា) • Suttapiṭaka (ṭīkā) / ខុទ្ទកនិកាយ (ដីកា) • Khuddakanikāya (ṭīkā) / នេត្តិវិភាវិនី • Nettivibhāvinī / ២. ឧទ្ទេសវារអត្ថវិភាវនា • 2. Uddesavāraatthavibhāvanā
