| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / មហាវិភង្គ-អដ្ឋកថា • Mahāvibhaṅga-aṭṭhakathā |
២. សង្ឃាទិសេសកណ្ឌំ
2. Saṅghādisesakaṇḍaṃ
១. សុក្កវិស្សដ្ឋិសិក្ខាបទវណ្ណនា
1. Sukkavissaṭṭhisikkhāpadavaṇṇanā
យំ បារាជិកកណ្ឌស្ស, សង្គីតំ សមនន្តរំ;
Yaṃ pārājikakaṇḍassa, saṅgītaṃ samanantaraṃ;
តស្ស តេរសកស្សាយមបុព្ពបទវណ្ណនា។
Tassa terasakassāyamapubbapadavaṇṇanā.
២៣៤. តេន សមយេន ពុទ្ធោ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ។ តេន ខោ បន សមយេន អាយស្មា សេយ្យសកោ អនភិរតោ ព្រហ្មចរិយំ ចរតីតិ ឯត្ថ អាយស្មាតិ បិយវចនំ។ សេយ្យសកោតិ តស្ស ភិក្ខុនោ នាមំ។ អនភិរតោតិ វិក្ខិត្តចិត្តោ កាមរាគបរិឡាហេន បរិឌយ្ហមានោ ន បន គិហិភាវំ បត្ថយមានោ។ សោ តេន កិសោ ហោតីតិ សោ សេយ្យសកោ តេន អនភិរតភាវេន កិសោ ហោតិ។
234. Tena samayena buddho bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tena kho pana samayena āyasmā seyyasako anabhirato brahmacariyaṃ caratīti ettha āyasmāti piyavacanaṃ. Seyyasakoti tassa bhikkhuno nāmaṃ. Anabhiratoti vikkhittacitto kāmarāgapariḷāhena pariḍayhamāno na pana gihibhāvaṃ patthayamāno. So tena kiso hotīti so seyyasako tena anabhiratabhāvena kiso hoti.
អទ្ទសា ខោ អាយស្មា ឧទាយីតិ ឯត្ថ ឧទាយីតិ តស្ស ថេរស្ស នាមំ, អយញ្ហិ សេយ្យសកស្ស ឧបជ្ឈាយោ លាឡុទាយី នាម ភន្តមិគសប្បដិភាគោ និទ្ទារាមតាទិមនុយុត្តានំ អញ្ញតរោ លោលភិក្ខុ។ កច្ចិ នោ ត្វន្តិ កច្ចិ នុ ត្វំ។ យាវទត្ថំ ភុញ្ជាតិអាទីសុ យាវតា អត្ថោតិ យាវទត្ថំ។ ឥទំ វុត្តំ ហោតិ – យាវតា តេ ភោជនេន អត្ថោ យត្តកំ ត្វំ ឥច្ឆសិ តត្តកំ ភុញ្ជ, យត្តកំ កាលំ រត្តិំ វា ទិវា វា សុបិតុំ ឥច្ឆសិ តត្តកំ សុប, មត្តិកាទីហិ កាយំ ឧព្ពដ្ដេត្វា ចុណ្ណាទីហិ ឃំសិត្វា យត្តកំ ន្ហានំ ឥច្ឆសិ តត្តកំ ន្ហាយ, ឧទ្ទេសេន វា បរិបុច្ឆាយ វា វត្តបដិបត្តិយា វា កម្មដ្ឋានេន វា អត្ថោ នត្ថីតិ។ យទា តេ អនភិរតិ ឧប្បជ្ជតីតិ យស្មិំ កាលេ តវ កាមរាគវសេន ឧក្កណ្ឋិតតា វិក្ខិត្តចិត្តតា ឧប្បជ្ជតិ។ រាគោ ចិត្តំ អនុទ្ធំសេតីតិ កាមរាគោ ចិត្តំ ធំសេតិ បធំសេតិ វិក្ខិបតិ ចេវ មិលាបេតិ ច។ តទា ហត្ថេន ឧបក្កមិត្វា អសុចិំ មោចេហីតិ តស្មិំ កាលេ ហត្ថេន វាយមិត្វា អសុចិមោចនំ ករោហិ, ឯវញ្ហិ តេ ចិត្តេកគ្គតា ភវិស្សតិ។ ឥតិ តំ ឧបជ្ឈាយោ អនុសាសិ យថា តំ ពាលោ ពាលំ មគោ មគំ។
Addasā kho āyasmā udāyīti ettha udāyīti tassa therassa nāmaṃ, ayañhi seyyasakassa upajjhāyo lāḷudāyī nāma bhantamigasappaṭibhāgo niddārāmatādimanuyuttānaṃ aññataro lolabhikkhu. Kacci no tvanti kacci nu tvaṃ. Yāvadatthaṃ bhuñjātiādīsu yāvatā atthoti yāvadatthaṃ. Idaṃ vuttaṃ hoti – yāvatā te bhojanena attho yattakaṃ tvaṃ icchasi tattakaṃ bhuñja, yattakaṃ kālaṃ rattiṃ vā divā vā supituṃ icchasi tattakaṃ supa, mattikādīhi kāyaṃ ubbaṭṭetvā cuṇṇādīhi ghaṃsitvā yattakaṃ nhānaṃ icchasi tattakaṃ nhāya, uddesena vā paripucchāya vā vattapaṭipattiyā vā kammaṭṭhānena vā attho natthīti. Yadā te anabhirati uppajjatīti yasmiṃ kāle tava kāmarāgavasena ukkaṇṭhitatā vikkhittacittatā uppajjati. Rāgo cittaṃ anuddhaṃsetīti kāmarāgo cittaṃ dhaṃseti padhaṃseti vikkhipati ceva milāpeti ca. Tadā hatthena upakkamitvā asuciṃ mocehīti tasmiṃ kāle hatthena vāyamitvā asucimocanaṃ karohi, evañhi te cittekaggatā bhavissati. Iti taṃ upajjhāyo anusāsi yathā taṃ bālo bālaṃ mago magaṃ.
២៣៥. តេសំ មុដ្ឋស្សតីនំ អសម្បជានានំ និទ្ទំ ឱក្កមន្តានន្តិ សតិសម្បជញ្ញំ បហាយ និទ្ទំ ឱតរន្តានំ។ តត្ថ កិញ្ចាបិ និទ្ទំ ឱក្កមន្តានំ អព្យាកតោ ភវង្គវារោ បវត្តតិ, សតិសម្បជញ្ញវារោ គឡតិ, តថាបិ សយនកាលេ មនសិការោ កាតព្ពោ។ ទិវា សុបន្តេន យាវ ន្ហាតស្ស ភិក្ខុនោ កេសា ន សុក្ខន្តិ តាវ សុបិត្វា វុដ្ឋហិស្សាមីតិ សឧស្សាហេន សុបិតព្ពំ។ រត្តិំ សុបន្តេន ឯត្តកំ នាម រត្តិភាគំ សុបិត្វា ចន្ទេន វា តារកាយ វា ឥទំ នាម ឋានំ បត្តកាលេ វុដ្ឋហិស្សាមីតិ សឧស្សាហេន សុបិតព្ពំ។ ពុទ្ធានុស្សតិអាទីសុ ច ទសសុ កម្មដ្ឋានេសុ ឯកំ អញ្ញំ វា ចិត្តរុចិយំ កម្មដ្ឋានំ គហេត្វាវ និទ្ទា ឱក្កមិតព្ពា។ ឯវំ ករោន្តោ ហិ សតោ សម្បជានោ សតិញ្ច សម្បជញ្ញញ្ច អវិជហិត្វាវ និទ្ទំ ឱក្កមតីតិ វុច្ចតិ។ តេ បន ភិក្ខូ ពាលា លោលា ភន្តមិគសប្បដិភាគា ន ឯវមកំសុ។ តេន វុត្តំ – ‘‘តេសំ មុដ្ឋស្សតីនំ អសម្បជានានំ និទ្ទំ ឱក្កមន្តាន’’ន្តិ។
235.Tesaṃ muṭṭhassatīnaṃ asampajānānaṃ niddaṃ okkamantānanti satisampajaññaṃ pahāya niddaṃ otarantānaṃ. Tattha kiñcāpi niddaṃ okkamantānaṃ abyākato bhavaṅgavāro pavattati, satisampajaññavāro gaḷati, tathāpi sayanakāle manasikāro kātabbo. Divā supantena yāva nhātassa bhikkhuno kesā na sukkhanti tāva supitvā vuṭṭhahissāmīti saussāhena supitabbaṃ. Rattiṃ supantena ettakaṃ nāma rattibhāgaṃ supitvā candena vā tārakāya vā idaṃ nāma ṭhānaṃ pattakāle vuṭṭhahissāmīti saussāhena supitabbaṃ. Buddhānussatiādīsu ca dasasu kammaṭṭhānesu ekaṃ aññaṃ vā cittaruciyaṃ kammaṭṭhānaṃ gahetvāva niddā okkamitabbā. Evaṃ karonto hi sato sampajāno satiñca sampajaññañca avijahitvāva niddaṃ okkamatīti vuccati. Te pana bhikkhū bālā lolā bhantamigasappaṭibhāgā na evamakaṃsu. Tena vuttaṃ – ‘‘tesaṃ muṭṭhassatīnaṃ asampajānānaṃ niddaṃ okkamantāna’’nti.
អត្ថិ ចេត្ថ ចេតនា លព្ភតីតិ ឯត្ថ ច សុបិនន្តេ អស្សាទចេតនា អត្ថិ ឧបលព្ភតិ។ អត្ថេសា, ភិក្ខវេ, ចេតនា; សា ច ខោ អព្ពោហារិកាតិ ភិក្ខវេ ឯសា អស្សាទចេតនា អត្ថិ, សា ច ខោ អវិសយេ ឧប្បន្នត្តា អព្ពោហារិកា, អាបត្តិយា អង្គំ ន ហោតិ។ ឥតិ ភគវា សុបិនន្តេ ចេតនាយ អព្ពោហារិកភាវំ ទស្សេត្វា ‘‘ឯវញ្ច បន ភិក្ខវេ ឥមំ សិក្ខាបទំ ឧទ្ទិសេយ្យាថ, សញ្ចេតនិកា សុក្កវិស្សដ្ឋិ អញ្ញត្រ សុបិនន្តា សង្ឃាទិសេសោ’’តិ សានុបញ្ញត្តិកំ សិក្ខាបទំ បញ្ញាបេសិ។
Atthi cettha cetanā labbhatīti ettha ca supinante assādacetanā atthi upalabbhati. Atthesā, bhikkhave, cetanā; sā ca kho abbohārikāti bhikkhave esā assādacetanā atthi, sā ca kho avisaye uppannattā abbohārikā, āpattiyā aṅgaṃ na hoti. Iti bhagavā supinante cetanāya abbohārikabhāvaṃ dassetvā ‘‘evañca pana bhikkhave imaṃ sikkhāpadaṃ uddiseyyātha, sañcetanikā sukkavissaṭṭhi aññatra supinantā saṅghādiseso’’ti sānupaññattikaṃ sikkhāpadaṃ paññāpesi.
២៣៦-២៣៧. តត្ថ សំវិជ្ជតិ ចេតនា អស្សាតិ សញ្ចេតនា, សញ្ចេតនាវ សញ្ចេតនិកា, សញ្ចេតនា វា អស្សា អត្ថីតិ សញ្ចេតនិកា។ យស្មា បន យស្ស សញ្ចេតនិកា សុក្កវិស្សដ្ឋិ ហោតិ សោ ជានន្តោ សញ្ជានន្តោ ហោតិ, សា ចស្ស សុក្កវិស្សដ្ឋិ ចេច្ច អភិវិតរិត្វា វីតិក្កមោ ហោតិ, តស្មា ព្យញ្ជនេ អាទរំ អកត្វា អត្ថមេវ ទស្សេតុំ ‘‘ជានន្តោ សញ្ជានន្តោ ចេច្ច អភិវិតរិត្វា វីតិក្កមោ’’តិ ឯវមស្ស បទភាជនំ វុត្តំ។ តត្ថ ជានន្តោតិ ឧបក្កមាមីតិ ជានន្តោ។ សញ្ជានន្តោតិ សុក្កំ មោចេមីតិ សញ្ជានន្តោ, តេនេវ ឧបក្កមជាននាការេន សទ្ធិំ ជានន្តោតិ អត្ថោ។ ចេច្ចាតិ មោចនស្សាទចេតនាវសេន ចេតេត្វា បកប្បេត្វា។ អភិវិតរិត្វាតិ ឧបក្កមវសេន មទ្ទន្តោ និរាសង្កចិត្តំ បេសេត្វា។ វីតិក្កមោតិ ឯវំ បវត្តស្ស យោ វីតិក្កមោ អយំ សញ្ចេតនិកាសទ្ទស្ស សិខាប្បត្តោ អត្ថោតិ វុត្តំ ហោតិ។
236-237. Tattha saṃvijjati cetanā assāti sañcetanā, sañcetanāva sañcetanikā, sañcetanā vā assā atthīti sañcetanikā. Yasmā pana yassa sañcetanikā sukkavissaṭṭhi hoti so jānanto sañjānanto hoti, sā cassa sukkavissaṭṭhi cecca abhivitaritvā vītikkamo hoti, tasmā byañjane ādaraṃ akatvā atthameva dassetuṃ ‘‘jānanto sañjānanto cecca abhivitaritvā vītikkamo’’ti evamassa padabhājanaṃ vuttaṃ. Tattha jānantoti upakkamāmīti jānanto. Sañjānantoti sukkaṃ mocemīti sañjānanto, teneva upakkamajānanākārena saddhiṃ jānantoti attho. Ceccāti mocanassādacetanāvasena cetetvā pakappetvā. Abhivitaritvāti upakkamavasena maddanto nirāsaṅkacittaṃ pesetvā. Vītikkamoti evaṃ pavattassa yo vītikkamo ayaṃ sañcetanikāsaddassa sikhāppatto atthoti vuttaṃ hoti.
ឥទានិ សុក្កវិស្សដ្ឋីតិ ឯត្ថ យស្ស សុក្កស្ស វិស្សដ្ឋិ តំ តាវ សង្ខ្យាតោ វណ្ណភេទតោ ច ទស្សេតុំ ‘‘សុក្កន្តិ ទស សុក្កានី’’តិអាទិមាហ។ តត្ថ សុក្កានំ អាសយភេទតោ ធាតុនានត្តតោ ច នីលាទិវណ្ណភេទោ វេទិតព្ពោ។
Idāni sukkavissaṭṭhīti ettha yassa sukkassa vissaṭṭhi taṃ tāva saṅkhyāto vaṇṇabhedato ca dassetuṃ ‘‘sukkanti dasa sukkānī’’tiādimāha. Tattha sukkānaṃ āsayabhedato dhātunānattato ca nīlādivaṇṇabhedo veditabbo.
វិស្សដ្ឋីតិ វិស្សគ្គោ, អត្ថតោ បនេតំ ឋានាចាវនំ ហោតិ, តេនាហ – ‘‘វិស្សដ្ឋីតិ ឋានតោចាវនា វុច្ចតី’’តិ។ តត្ថ វត្ថិសីសំ កដិ កាយោតិ តិធា សុក្កស្ស ឋានំ បកប្បេន្តិ, ឯកោ កិរាចរិយោ ‘‘វត្ថិសីសំ សុក្កស្ស ឋាន’’ន្តិ អាហ។ ឯកោ ‘‘កដី’’តិ, ឯកោ ‘‘សកលោ កាយោ’’តិ, តេសុ តតិយស្ស ភាសិតំ សុភាសិតំ។ កេសលោមនខទន្តានញ្ហិ មំសវិនិមុត្តដ្ឋានំ ឧច្ចារបស្សាវខេឡសិង្ឃាណិកាថទ្ធសុក្ខចម្មានិ ច វជ្ជេត្វា អវសេសោ ឆវិមំសលោហិតានុគតោ សព្ពោបិ កាយោ កាយប្បសាទភាវជីវិតិន្ទ្រិយាពទ្ធបិត្តានំ សម្ភវស្ស ច ឋានមេវ។ តថា ហិ រាគបរិយុដ្ឋានេនាភិភូតានំ ហត្ថីនំ ឧភោហិ កណ្ណចូឡិកាហិ សម្ភវោ និក្ខមតិ, មហាសេនរាជា ច រាគបរិយុដ្ឋិតោ សម្ភវវេគំ អធិវាសេតុំ អសក្កោន្តោ សត្ថេន ពាហុសីសំ ផាលេត្វា វណមុខេន និក្ខន្តំ សម្ភវំ ទស្សេសីតិ។
Vissaṭṭhīti vissaggo, atthato panetaṃ ṭhānācāvanaṃ hoti, tenāha – ‘‘vissaṭṭhīti ṭhānatocāvanā vuccatī’’ti. Tattha vatthisīsaṃ kaṭi kāyoti tidhā sukkassa ṭhānaṃ pakappenti, eko kirācariyo ‘‘vatthisīsaṃ sukkassa ṭhāna’’nti āha. Eko ‘‘kaṭī’’ti, eko ‘‘sakalo kāyo’’ti, tesu tatiyassa bhāsitaṃ subhāsitaṃ. Kesalomanakhadantānañhi maṃsavinimuttaṭṭhānaṃ uccārapassāvakheḷasiṅghāṇikāthaddhasukkhacammāni ca vajjetvā avaseso chavimaṃsalohitānugato sabbopi kāyo kāyappasādabhāvajīvitindriyābaddhapittānaṃ sambhavassa ca ṭhānameva. Tathā hi rāgapariyuṭṭhānenābhibhūtānaṃ hatthīnaṃ ubhohi kaṇṇacūḷikāhi sambhavo nikkhamati, mahāsenarājā ca rāgapariyuṭṭhito sambhavavegaṃ adhivāsetuṃ asakkonto satthena bāhusīsaṃ phāletvā vaṇamukhena nikkhantaṃ sambhavaṃ dassesīti.
ឯត្ថ បន បឋមស្ស អាចរិយស្ស វាទេ មោចនស្សាទេន និមិត្តេ ឧបក្កមតោ យត្តកំ ឯកា ខុទ្ទកមក្ខិកា បិវេយ្យ តត្តកេ អសុចិម្ហិ វត្ថិសីសតោ មុញ្ចិត្វា ទកសោតំ ឱតិណ្ណមត្តេ ពហិ និក្ខន្តេ វា អនិក្ខន្តេ វា សង្ឃាទិសេសោ។ ទុតិយស្ស វាទេ តថេវ កដិតោ មុច្ចិត្វា ទកសោតំ ឱតិណ្ណមត្តេ, តតិយស្ស វាទេ តថេវ សកលកាយំ សង្ខោភេត្វា តតោ មុច្ចិត្វា ទកសោតំ ឱតិណ្ណមត្តេ ពហិ និក្ខន្តេ វា អនិក្ខន្តេ វា សង្ឃាទិសេសោ។ ទកសោតោរោហណញ្ចេត្ថ អធិវាសេត្វា អន្តរា និវារេតុំ អសក្កុណេយ្យតាយ វុត្តំ, ឋានា ចុតញ្ហិ អវស្សំ ទកសោតំ ឱតរតិ។ តស្មា ឋានា ចាវនមត្តេនេវេត្ថ អាបត្តិ វេទិតព្ពា, សា ច ខោ និមិត្តេ ឧបក្កមន្តស្សេវ ហត្ថបរិកម្មបាទបរិកម្មគត្តបរិកម្មករណេន សចេបិ អសុចិ មុច្ចតិ, អនាបត្តិ។ អយំ សព្ពាចរិយសាធារណវិនិច្ឆយោ។
Ettha pana paṭhamassa ācariyassa vāde mocanassādena nimitte upakkamato yattakaṃ ekā khuddakamakkhikā piveyya tattake asucimhi vatthisīsato muñcitvā dakasotaṃ otiṇṇamatte bahi nikkhante vā anikkhante vā saṅghādiseso. Dutiyassa vāde tatheva kaṭito muccitvā dakasotaṃ otiṇṇamatte, tatiyassa vāde tatheva sakalakāyaṃ saṅkhobhetvā tato muccitvā dakasotaṃ otiṇṇamatte bahi nikkhante vā anikkhante vā saṅghādiseso. Dakasotorohaṇañcettha adhivāsetvā antarā nivāretuṃ asakkuṇeyyatāya vuttaṃ, ṭhānā cutañhi avassaṃ dakasotaṃ otarati. Tasmā ṭhānā cāvanamattenevettha āpatti veditabbā, sā ca kho nimitte upakkamantasseva hatthaparikammapādaparikammagattaparikammakaraṇena sacepi asuci muccati, anāpatti. Ayaṃ sabbācariyasādhāraṇavinicchayo.
អញ្ញត្រ សុបិនន្តាតិ ឯត្ថ សុបិនោ ឯវ សុបិនន្តោ, តំ ឋបេត្វា អបនេត្វាតិ វុត្តំ ហោតិ។ តញ្ច បន សុបិនំ បស្សន្តោ ចតូហិ ការណេហិ បស្សតិ ធាតុក្ខោភតោ វា អនុភូតបុព្ពតោ វា ទេវតោបសំហារតោ វា បុព្ពនិមិត្តតោ វាតិ។
Aññatra supinantāti ettha supino eva supinanto, taṃ ṭhapetvā apanetvāti vuttaṃ hoti. Tañca pana supinaṃ passanto catūhi kāraṇehi passati dhātukkhobhato vā anubhūtapubbato vā devatopasaṃhārato vā pubbanimittato vāti.
តត្ថ បិត្តាទីនំ ខោភករណបច្ចយយោគេន ខុភិតធាតុកោ ធាតុក្ខោភតោ សុបិនំ បស្សតិ, បស្សន្តោ ច នានាវិធំ សុបិនំ បស្សតិ – បព្ពតា បតន្តោ វិយ, អាកាសេន គច្ឆន្តោ វិយ, វាឡមិគហត្ថីចោរាទីហិ អនុពទ្ធោ វិយ ហោតិ។ អនុភូតបុព្ពតោ បស្សន្តោ បុព្ពេ អនុភូតបុព្ពំ អារម្មណំ បស្សតិ។ ទេវតោបសំហារតោ បស្សន្តស្ស ទេវតា អត្ថកាមតាយ វា អនត្ថកាមតាយ វា អត្ថាយ វា អនត្ថាយ វា នានាវិធានិ អារម្មណានិ ឧបសំហរន្តិ, សោ តាសំ ទេវតានំ អានុភាវេន តានិ អារម្មណានិ បស្សតិ។ បុព្ពនិមិត្តតោ បស្សន្តោ បុញ្ញាបុញ្ញវសេន ឧប្បជ្ជិតុកាមស្ស អត្ថស្ស វា អនត្ថស្ស វា បុព្ពនិមិត្តភូតំ សុបិនំ បស្សតិ, ពោធិសត្តស្សមាតា វិយ បុត្តបដិលាភនិមិត្តំ, ពោធិសត្តោ វិយ បញ្ច មហាសុបិនេ (អ. និ. ៥.១៩៦), កោសលរាជា វិយ សោឡស សុបិនេតិ។
Tattha pittādīnaṃ khobhakaraṇapaccayayogena khubhitadhātuko dhātukkhobhato supinaṃ passati, passanto ca nānāvidhaṃ supinaṃ passati – pabbatā patanto viya, ākāsena gacchanto viya, vāḷamigahatthīcorādīhi anubaddho viya hoti. Anubhūtapubbato passanto pubbe anubhūtapubbaṃ ārammaṇaṃ passati. Devatopasaṃhārato passantassa devatā atthakāmatāya vā anatthakāmatāya vā atthāya vā anatthāya vā nānāvidhāni ārammaṇāni upasaṃharanti, so tāsaṃ devatānaṃ ānubhāvena tāni ārammaṇāni passati. Pubbanimittato passanto puññāpuññavasena uppajjitukāmassa atthassa vā anatthassa vā pubbanimittabhūtaṃ supinaṃ passati, bodhisattassamātā viya puttapaṭilābhanimittaṃ, bodhisatto viya pañca mahāsupine (a. ni. 5.196), kosalarājā viya soḷasa supineti.
តត្ថ យំ ធាតុក្ខោភតោ អនុភូតបុព្ពតោ ច សុបិនំ បស្សតិ ន តំ សច្ចំ ហោតិ។ យំ ទេវតោបសំហារតោ បស្សតិ តំ សច្ចំ វា ហោតិ អលីកំ វា, កុទ្ធា ហិ ទេវតា ឧបាយេន វិនាសេតុកាមា វិបរីតម្បិ កត្វា ទស្សេន្តិ។ យំ បន បុព្ពនិមិត្តតោ បស្សតិ តំ ឯកន្តសច្ចមេវ ហោតិ។ ឯតេសញ្ច ចតុន្នំ មូលការណានំ សំសគ្គភេទតោបិ សុបិនភេទោ ហោតិយេវ។
Tattha yaṃ dhātukkhobhato anubhūtapubbato ca supinaṃ passati na taṃ saccaṃ hoti. Yaṃ devatopasaṃhārato passati taṃ saccaṃ vā hoti alīkaṃ vā, kuddhā hi devatā upāyena vināsetukāmā viparītampi katvā dassenti. Yaṃ pana pubbanimittato passati taṃ ekantasaccameva hoti. Etesañca catunnaṃ mūlakāraṇānaṃ saṃsaggabhedatopi supinabhedo hotiyeva.
តញ្ច បនេតំ ចតុព្ពិធម្បិ សុបិនំ សេក្ខបុថុជ្ជនាវ បស្សន្តិ អប្បហីនវិបល្លាសត្តា, អសេក្ខា បន ន បស្សន្តិ បហីនវិបល្លាសត្តា។ កិំ បនេតំ បស្សន្តោ សុត្តោ បស្សតិ បដិពុទ្ធោ, ឧទាហុ នេវ សុត្តោ ន បដិពុទ្ធោតិ? កិញ្ចេត្ថ យទិ តាវ សុត្តោ បស្សតិ អភិធម្មវិរោធោ អាបជ្ជតិ, ភវង្គចិត្តេន ហិ សុបតិ តំ រូបនិមិត្តាទិអារម្មណំ រាគាទិសម្បយុត្តំ វា ន ហោតិ, សុបិនំ បស្សន្តស្ស ច ឦទិសានិ ចិត្តានិ ឧប្បជ្ជន្តិ។ អថ បដិពុទ្ធោ បស្សតិ វិនយវិរោធោ អាបជ្ជតិ, យញ្ហិ បដិពុទ្ធោ បស្សតិ តំ សព្ពោហារិកចិត្តេន បស្សតិ, សព្ពោហារិកចិត្តេន ច កតេ វីតិក្កមេ អនាបត្តិ នាម នត្ថិ។ សុបិនំ បស្សន្តេន បន កតេបិ វីតិក្កមេ ឯកន្តំ អនាបត្តិ ឯវ។ អថ នេវ សុត្តោ ន បដិពុទ្ធោ បស្សតិ, កោ នាម បស្សតិ; ឯវញ្ច សតិ សុបិនស្ស អភាវោវ អាបជ្ជតីតិ, ន អភាវោ។ កស្មា ? យស្មា កបិមិទ្ធបរេតោ បស្សតិ។ វុត្តញ្ហេតំ – ‘‘កបិមិទ្ធបរេតោ ខោ, មហារាជ, សុបិនំ បស្សតី’’តិ។ កបិមិទ្ធបរេតោតិ មក្កដនិទ្ទាយ យុត្តោ។ យថា ហិ មក្កដស្ស និទ្ទា លហុបរិវត្តា ហោតិ; ឯវំ យា និទ្ទា បុនប្បុនំ កុសលាទិចិត្តវោកិណ្ណត្តា លហុបរិវត្តា, យស្សា បវត្តិយំ បុនប្បុនំ ភវង្គតោ ឧត្តរណំ ហោតិ តាយ យុត្តោ សុបិនំ បស្សតិ, តេនាយំ សុបិនោ កុសលោបិ ហោតិ អកុសលោបិ អព្យាកតោបិ។ តត្ថ សុបិនន្តេ ចេតិយវន្ទនធម្មស្សវនធម្មទេសនាទីនិ ករោន្តស្ស កុសលោ, បាណាតិបាតាទីនិ ករោន្តស្ស អកុសលោ, ទ្វីហិ អន្តេហិ មុត្តោ អាវជ្ជនតទារម្មណក្ខណេ អព្យាកតោតិ វេទិតព្ពោ។ ស្វាយំ ទុព្ពលវត្ថុកត្តា ចេតនាយ បដិសន្ធិំ អាកឌ្ឍិតុំ អសមត្ថោ, បវត្តេ បន អញ្ញេហិ កុសលាកុសលេហិ ឧបត្ថម្ភិតោ វិបាកំ ទេតិ។ កិញ្ចាបិ វិបាកំ ទេតិ? អថ ខោ អវិសយេ ឧប្បន្នត្តា អព្ពោហារិកាវ សុបិនន្តចេតនា។ តេនាហ – ‘‘ឋបេត្វា សុបិនន្ត’’ន្តិ។
Tañca panetaṃ catubbidhampi supinaṃ sekkhaputhujjanāva passanti appahīnavipallāsattā, asekkhā pana na passanti pahīnavipallāsattā. Kiṃ panetaṃ passanto sutto passati paṭibuddho, udāhu neva sutto na paṭibuddhoti? Kiñcettha yadi tāva sutto passati abhidhammavirodho āpajjati, bhavaṅgacittena hi supati taṃ rūpanimittādiārammaṇaṃ rāgādisampayuttaṃ vā na hoti, supinaṃ passantassa ca īdisāni cittāni uppajjanti. Atha paṭibuddho passati vinayavirodho āpajjati, yañhi paṭibuddho passati taṃ sabbohārikacittena passati, sabbohārikacittena ca kate vītikkame anāpatti nāma natthi. Supinaṃ passantena pana katepi vītikkame ekantaṃ anāpatti eva. Atha neva sutto na paṭibuddho passati, ko nāma passati; evañca sati supinassa abhāvova āpajjatīti, na abhāvo. Kasmā ? Yasmā kapimiddhapareto passati. Vuttañhetaṃ – ‘‘kapimiddhapareto kho, mahārāja, supinaṃ passatī’’ti. Kapimiddhaparetoti makkaṭaniddāya yutto. Yathā hi makkaṭassa niddā lahuparivattā hoti; evaṃ yā niddā punappunaṃ kusalādicittavokiṇṇattā lahuparivattā, yassā pavattiyaṃ punappunaṃ bhavaṅgato uttaraṇaṃ hoti tāya yutto supinaṃ passati, tenāyaṃ supino kusalopi hoti akusalopi abyākatopi. Tattha supinante cetiyavandanadhammassavanadhammadesanādīni karontassa kusalo, pāṇātipātādīni karontassa akusalo, dvīhi antehi mutto āvajjanatadārammaṇakkhaṇe abyākatoti veditabbo. Svāyaṃ dubbalavatthukattā cetanāya paṭisandhiṃ ākaḍḍhituṃ asamattho, pavatte pana aññehi kusalākusalehi upatthambhito vipākaṃ deti. Kiñcāpi vipākaṃ deti? Atha kho avisaye uppannattā abbohārikāva supinantacetanā. Tenāha – ‘‘ṭhapetvā supinanta’’nti.
សង្ឃាទិសេសោតិ ឥមស្ស អាបត្តិនិកាយស្ស នាមំ។ តស្មា យា អញ្ញត្រ សុបិនន្តា សញ្ចេតនិកា សុក្កវិស្សដ្ឋិ , អយំ សង្ឃាទិសេសោ នាម អាបត្តិនិកាយោតិ ឯវមេត្ថ សម្ពន្ធោ វេទិតព្ពោ ។ វចនត្ថោ បនេត្ថ សង្ឃោ អាទិម្ហិ ចេវ សេសេ ច ឥច្ឆិតព្ពោ អស្សាតិ សង្ឃាទិសេសោ។ កិំ វុត្តំ ហោតិ? ឥមំ អាបត្តិំ អាបជ្ជិត្វា វុដ្ឋាតុកាមស្ស យំ តំ អាបត្តិវុដ្ឋានំ, តស្ស អាទិម្ហិ ចេវ បរិវាសទានត្ថាយ អាទិតោ សេសេ ច មជ្ឈេ មានត្តទានត្ថាយ មូលាយ បដិកស្សនេន វា សហ មានត្តទានត្ថាយ អវសានេ អព្ភានត្ថាយ សង្ឃោ ឥច្ឆិតព្ពោ។ ន ហេត្ថ ឯកម្បិ កម្មំ វិនា សង្ឃេន សក្កា កាតុន្តិ សង្ឃោ អាទិម្ហិ ចេវ សេសេ ច ឥច្ឆិតព្ពោ អស្សាតិ សង្ឃាទិសេសោតិ។ ព្យញ្ជនំ បន អនាទិយិត្វា អត្ថមេវ ទស្សេតុំ ‘‘សង្ឃោវ តស្សា អាបត្តិយា បរិវាសំ ទេតិ, មូលាយ បដិកស្សតិ, មានត្តំ ទេតិ, អព្ភេតិ ន សម្ពហុលា ន ឯកបុគ្គលោ, តេន វុច្ចតិ សង្ឃាទិសេសោ’’តិ ឥទមស្ស បទភាជនំ –
Saṅghādisesoti imassa āpattinikāyassa nāmaṃ. Tasmā yā aññatra supinantā sañcetanikā sukkavissaṭṭhi , ayaṃ saṅghādiseso nāma āpattinikāyoti evamettha sambandho veditabbo . Vacanattho panettha saṅgho ādimhi ceva sese ca icchitabbo assāti saṅghādiseso. Kiṃ vuttaṃ hoti? Imaṃ āpattiṃ āpajjitvā vuṭṭhātukāmassa yaṃ taṃ āpattivuṭṭhānaṃ, tassa ādimhi ceva parivāsadānatthāya ādito sese ca majjhe mānattadānatthāya mūlāya paṭikassanena vā saha mānattadānatthāya avasāne abbhānatthāya saṅgho icchitabbo. Na hettha ekampi kammaṃ vinā saṅghena sakkā kātunti saṅgho ādimhi ceva sese ca icchitabbo assāti saṅghādisesoti. Byañjanaṃ pana anādiyitvā atthameva dassetuṃ ‘‘saṅghova tassā āpattiyā parivāsaṃ deti, mūlāya paṭikassati, mānattaṃ deti, abbheti na sambahulā na ekapuggalo, tena vuccati saṅghādiseso’’ti idamassa padabhājanaṃ –
‘‘សង្ឃាទិសេសោតិ យំ វុត្តំ, តំ សុណោហិ យថាតថំ;
‘‘Saṅghādisesoti yaṃ vuttaṃ, taṃ suṇohi yathātathaṃ;
សង្ឃោវ ទេតិ បរិវាសំ, មូលាយ បដិកស្សតិ;
Saṅghova deti parivāsaṃ, mūlāya paṭikassati;
មានត្តំ ទេតិ អព្ភេតិ, តេនេតំ ឥតិ វុច្ចតី’’តិ។ (បរិ. ៣៣៩) –
Mānattaṃ deti abbheti, tenetaṃ iti vuccatī’’ti. (pari. 339) –
បរិវារេ វចនការណញ្ច វុត្តំ, តត្ថ បរិវាសទានាទីនិ សមុច្ចយក្ខន្ធកេ វិត្ថារតោ អាគតានិ, តត្ថេវ នេសំ សំវណ្ណនំ ករិស្សាម។
Parivāre vacanakāraṇañca vuttaṃ, tattha parivāsadānādīni samuccayakkhandhake vitthārato āgatāni, tattheva nesaṃ saṃvaṇṇanaṃ karissāma.
តស្សេវ អាបត្តិនិកាយស្សាតិ តស្ស ឯវ អាបត្តិសមូហស្ស។ តត្ថ កិញ្ចាបិ អយំ ឯកាវ អាបត្តិ, រូឡ្ហិសទ្ទេន បន អវយវេ សមូហវោហារេន វា ‘‘និកាយោ’’តិ វុត្តោ – ‘‘ឯកោ វេទនាក្ខន្ធោ, ឯកោ វិញ្ញាណក្ខន្ធោ’’តិអាទីសុ វិយ។
Tasseva āpattinikāyassāti tassa eva āpattisamūhassa. Tattha kiñcāpi ayaṃ ekāva āpatti, rūḷhisaddena pana avayave samūhavohārena vā ‘‘nikāyo’’ti vutto – ‘‘eko vedanākkhandho, eko viññāṇakkhandho’’tiādīsu viya.
ឯវំ ឧទ្ទិដ្ឋសិក្ខាបទំ បទានុក្កមេន វិភជិត្វា ឥទានិ ឥមំ សុក្កវិស្សដ្ឋិំ អាបជ្ជន្តស្ស ឧបាយញ្ច កាលញ្ច អធិប្បាយញ្ច អធិប្បាយវត្ថុញ្ច ទស្សេតុំ ‘‘អជ្ឈត្តរូបេ មោចេតី’’តិអាទិមាហ។ ឯត្ថ ហិ អជ្ឈត្តរូបាទីហិ ចតូហិ បទេហិ ឧបាយោ ទស្សិតោ, អជ្ឈត្តរូបេ វា មោចេយ្យ ពហិទ្ធារូបេ វា ឧភយត្ថ វា អាកាសេ វា កដិំ កម្បេន្តោ, ឥតោ បរំ អញ្ញោ ឧបាយោ នត្ថិ។ តត្ថ រូបេ ឃដ្ដេត្វា មោចេន្តោបិ រូបេន ឃដ្ដេត្វា មោចេន្តោបិ រូបេ មោចេតិច្ចេវ វេទិតព្ពោ។ រូបេ ហិ សតិ សោ មោចេតិ ន រូបំ អលភិត្វា។ រាគូបត្ថម្ភាទីហិ បន បញ្ចហិ កាលោ ទស្សិតោ។ រាគូបត្ថម្ភាទិកាលេសុ ហិ អង្គជាតំ កម្មនិយំ ហោតិ, យស្ស កម្មនិយត្តេ សតិ មោចេតិ។ ឥតោ បរំ អញ្ញោ កាលោ នត្ថិ, ន ហិ វិនា រាគូបត្ថម្ភាទីហិ បុព្ពណ្ហាទយោ កាលភេទា មោចនេ និមិត្តំ ហោន្តិ។
Evaṃ uddiṭṭhasikkhāpadaṃ padānukkamena vibhajitvā idāni imaṃ sukkavissaṭṭhiṃ āpajjantassa upāyañca kālañca adhippāyañca adhippāyavatthuñca dassetuṃ ‘‘ajjhattarūpe mocetī’’tiādimāha. Ettha hi ajjhattarūpādīhi catūhi padehi upāyo dassito, ajjhattarūpe vā moceyya bahiddhārūpe vā ubhayattha vā ākāse vā kaṭiṃ kampento, ito paraṃ añño upāyo natthi. Tattha rūpe ghaṭṭetvā mocentopi rūpena ghaṭṭetvā mocentopi rūpe moceticceva veditabbo. Rūpe hi sati so moceti na rūpaṃ alabhitvā. Rāgūpatthambhādīhi pana pañcahi kālo dassito. Rāgūpatthambhādikālesu hi aṅgajātaṃ kammaniyaṃ hoti, yassa kammaniyatte sati moceti. Ito paraṃ añño kālo natthi, na hi vinā rāgūpatthambhādīhi pubbaṇhādayo kālabhedā mocane nimittaṃ honti.
អារោគ្យត្ថាយាតិអាទីហិ ទសហិ អធិប្បាយោ ទស្សិតោ, ឯវរូបេន ហិ អធិប្បាយភេទេន មោចេតិ ន អញ្ញថា។ នីលាទីហិ បន ទសហិ នវមស្ស អធិប្បាយស្ស វត្ថុ ទស្សិតំ, វីមំសន្តោ ហិ នីលាទីសុ អញ្ញតរស្ស វសេន វីមំសតិ ន តេហិ វិនិមុត្តន្តិ។
Ārogyatthāyātiādīhi dasahi adhippāyo dassito, evarūpena hi adhippāyabhedena moceti na aññathā. Nīlādīhi pana dasahi navamassa adhippāyassa vatthu dassitaṃ, vīmaṃsanto hi nīlādīsu aññatarassa vasena vīmaṃsati na tehi vinimuttanti.
២៣៨. ឥតោ បរំ បន ឥមេសំយេវ អជ្ឈត្តរូបាទីនំ បទានំ បកាសនត្ថំ ‘‘អជ្ឈត្តរូបេតិ អជ្ឈត្តំ ឧបាទិន្នេ រូបេ’’តិអាទិ វុត្តំ, តត្ថ អជ្ឈត្តំ ឧបាទិន្នេ រូបេតិ អត្តនោ ហត្ថាទិភេទេ រូបេ។ ពហិទ្ធា ឧបាទិន្នេតិ បរស្ស តាទិសេយេវ។ អនុបាទិន្នេតិ តាឡច្ឆិទ្ទាទិភេទេ។ តទុភយេតិ អត្តនោ ច បរស្ស ច រូបេ, ឧភយឃដ្ដនវសេនេតំ វុត្តំ។ អត្តនោ រូបេន ច អនុបាទិន្នរូបេន ច ឯកតោ ឃដ្ដនេបិ លព្ភតិ។ អាកាសេ វាយមន្តស្សាតិ កេនចិ រូបេន អឃដ្ដេត្វា អាកាសេយេវ កដិកម្បនបយឱគេន អង្គជាតំ ចាលេន្តស្ស។
238. Ito paraṃ pana imesaṃyeva ajjhattarūpādīnaṃ padānaṃ pakāsanatthaṃ ‘‘ajjhattarūpeti ajjhattaṃ upādinne rūpe’’tiādi vuttaṃ, tattha ajjhattaṃ upādinne rūpeti attano hatthādibhede rūpe. Bahiddhā upādinneti parassa tādiseyeva. Anupādinneti tāḷacchiddādibhede. Tadubhayeti attano ca parassa ca rūpe, ubhayaghaṭṭanavasenetaṃ vuttaṃ. Attano rūpena ca anupādinnarūpena ca ekato ghaṭṭanepi labbhati. Ākāse vāyamantassāti kenaci rūpena aghaṭṭetvā ākāseyeva kaṭikampanapayaogena aṅgajātaṃ cālentassa.
រាគូបត្ថម្ភេតិ រាគស្ស ពលវភាវេ, រាគេន វា អង្គជាតស្ស ឧបត្ថម្ភេ, ថទ្ធភាវេ សញ្ជាតេតិ វុត្តំ ហោតិ។ កម្មនិយំ ហោតីតិ មោចនកម្មក្ខមំ អជ្ឈត្តរូបាទីសុ ឧបក្កមារហំ ហោតិ។
Rāgūpatthambheti rāgassa balavabhāve, rāgena vā aṅgajātassa upatthambhe, thaddhabhāve sañjāteti vuttaṃ hoti. Kammaniyaṃ hotīti mocanakammakkhamaṃ ajjhattarūpādīsu upakkamārahaṃ hoti.
ឧច្ចាលិង្គបាណកទដ្ឋូបត្ថម្ភេតិ ឧច្ចាលិង្គបាណកទដ្ឋេន អង្គជាតេ ឧបត្ថម្ភេ។ ឧច្ចាលិង្គបាណកា នាម លោមសបាណកា ហោន្តិ, តេសំ លោមេហិ ផុដ្ឋំ អង្គជាតំ កណ្ឌុំ គហេត្វា ថទ្ធំ ហោតិ, តត្ថ យស្មា តានិ លោមានិ អង្គជាតំ ឌំសន្តានិ វិយ វិជ្ឈន្តិ, តស្មា ‘‘ឧច្ចាលិង្គបាណកទដ្ឋេនា’’តិ វុត្តំ, អត្ថតោ បន ឧច្ចាលិង្គបាណកលោមវេធនេនាតិ វុត្តំ ហោតិ។
Uccāliṅgapāṇakadaṭṭhūpatthambheti uccāliṅgapāṇakadaṭṭhena aṅgajāte upatthambhe. Uccāliṅgapāṇakā nāma lomasapāṇakā honti, tesaṃ lomehi phuṭṭhaṃ aṅgajātaṃ kaṇḍuṃ gahetvā thaddhaṃ hoti, tattha yasmā tāni lomāni aṅgajātaṃ ḍaṃsantāni viya vijjhanti, tasmā ‘‘uccāliṅgapāṇakadaṭṭhenā’’ti vuttaṃ, atthato pana uccāliṅgapāṇakalomavedhanenāti vuttaṃ hoti.
២៣៩. អរោគោ ភវិស្សាមីតិ មោចេត្វា អរោគោ ភវិស្សាមិ។ សុខំ វេទនំ ឧប្បាទេស្សាមីតិ មោចនេន ច មុច្ចនុប្បត្តិយា មុត្តបច្ចយា ច យា សុខា វេទនា ហោតិ, តំ ឧប្បាទេស្សាមីតិ អត្ថោ។ ភេសជ្ជំ ភវិស្សតីតិ ឥទំ មេ មោចិតំ កិញ្ចិទេវ ភេសជ្ជំ ភវិស្សតិ។ ទានំ ទស្សាមីតិ មោចេត្វា កីដកិបិល្លិកាទីនំ ទានំ ទស្សាមិ។ បុញ្ញំ ភវិស្សតីតិ មោចេត្វា កីដាទីនំ ទេន្តស្ស បុញ្ញំ ភវិស្សតិ។ យញ្ញំ យជិស្សាមីតិ មោចេត្វា កីដាទីនំ យញ្ញំ យជិស្សាមិ។ កិញ្ចិ កិញ្ចិ មន្តបទំ វត្វា ទស្សាមីតិ វុត្តំ ហោតិ។ សគ្គំ គមិស្សាមីតិ មោចេត្វា កីដាទីនំ ទិន្នទានេន វា បុញ្ញេន វា យញ្ញេន វា សគ្គំ គមិស្សាមិ។ ពីជំ ភវិស្សតីតិ កុលវំសង្កុរស្ស ទារកស្ស ពីជំ ភវិស្សតិ, ‘‘ឥមិនា ពីជេន បុត្តោ និព្ពត្តិស្សតី’’តិ ឥមិនា អធិប្បាយេន មោចេតីតិ អត្ថោ។ វីមំសត្ថាយាតិ ជាននត្ថាយ។ នីលំ ភវិស្សតីតិអាទីសុ ជានិស្សាមិ តាវ កិំ មេ មោចិតំ នីលំ ភវិស្សតិ បីតកាទីសុ អញ្ញតរវណ្ណន្តិ ឯវមត្ថោ ទដ្ឋព្ពោ។ ខិឌ្ឌាធិប្បាយោតិ ខិឌ្ឌាបសុតោ, តេន តេន អធិប្បាយេន កីឡន្តោ មោចេតីតិ វុត្តំ ហោតិ។
239.Arogo bhavissāmīti mocetvā arogo bhavissāmi. Sukhaṃ vedanaṃ uppādessāmīti mocanena ca muccanuppattiyā muttapaccayā ca yā sukhā vedanā hoti, taṃ uppādessāmīti attho. Bhesajjaṃ bhavissatīti idaṃ me mocitaṃ kiñcideva bhesajjaṃ bhavissati. Dānaṃ dassāmīti mocetvā kīṭakipillikādīnaṃ dānaṃ dassāmi. Puññaṃ bhavissatīti mocetvā kīṭādīnaṃ dentassa puññaṃ bhavissati. Yaññaṃ yajissāmīti mocetvā kīṭādīnaṃ yaññaṃ yajissāmi. Kiñci kiñci mantapadaṃ vatvā dassāmīti vuttaṃ hoti. Saggaṃ gamissāmīti mocetvā kīṭādīnaṃ dinnadānena vā puññena vā yaññena vā saggaṃ gamissāmi. Bījaṃ bhavissatīti kulavaṃsaṅkurassa dārakassa bījaṃ bhavissati, ‘‘iminā bījena putto nibbattissatī’’ti iminā adhippāyena mocetīti attho. Vīmaṃsatthāyāti jānanatthāya. Nīlaṃ bhavissatītiādīsu jānissāmi tāva kiṃ me mocitaṃ nīlaṃ bhavissati pītakādīsu aññataravaṇṇanti evamattho daṭṭhabbo. Khiḍḍādhippāyoti khiḍḍāpasuto, tena tena adhippāyena kīḷanto mocetīti vuttaṃ hoti.
២៤០. ឥទានិ យទិទំ ‘‘អជ្ឈត្តរូបេ មោចេតី’’តិអាទិ វុត្តំ តត្ថ យថា មោចេន្តោ អាបត្តិំ អាបជ្ជតិ, តេសញ្ច បទានំ វសេន យត្តកោ អាបត្តិភេទោ ហោតិ, តំ សព្ពំ ទស្សេន្តោ ‘‘អជ្ឈត្តរូបេ ចេតេតិ ឧបក្កមតិ មុច្ចតិ អាបត្តិ សង្ឃាទិសេសស្សា’’តិអាទិមាហ។
240. Idāni yadidaṃ ‘‘ajjhattarūpe mocetī’’tiādi vuttaṃ tattha yathā mocento āpattiṃ āpajjati, tesañca padānaṃ vasena yattako āpattibhedo hoti, taṃ sabbaṃ dassento ‘‘ajjhattarūpe ceteti upakkamati muccati āpatti saṅghādisesassā’’tiādimāha.
តត្ថ ចេតេតីតិ មោចនស្សាទសម្បយុត្តាយ ចេតនាយ មុច្ចតូតិ ចេតេតិ។ ឧបក្កមតីតិ តទនុរូបំ វាយាមំ ករោតិ។ មុច្ចតីតិ ឯវំ ចេតេន្តស្ស តទនុរូបេន វាយាមេន វាយមតោ សុក្កំ ឋានា ចវតិ។ អាបត្តិ សង្ឃាទិសេសស្សាតិ ឥមេហិ តីហិ អង្គេហិ អស្ស បុគ្គលស្ស សង្ឃាទិសេសោ នាម អាបត្តិនិកាយោ ហោតីតិ អត្ថោ។ ឯស នយោ ពហិទ្ធារូបេតិអាទីសុបិ អវសេសេសុ អដ្ឋវីសតិយា បទេសុ។
Tattha cetetīti mocanassādasampayuttāya cetanāya muccatūti ceteti. Upakkamatīti tadanurūpaṃ vāyāmaṃ karoti. Muccatīti evaṃ cetentassa tadanurūpena vāyāmena vāyamato sukkaṃ ṭhānā cavati. Āpatti saṅghādisesassāti imehi tīhi aṅgehi assa puggalassa saṅghādiseso nāma āpattinikāyo hotīti attho. Esa nayo bahiddhārūpetiādīsupi avasesesu aṭṭhavīsatiyā padesu.
ឯត្ថ បន ទ្វេ អាបត្តិសហស្សានិ នីហរិត្វា ទស្សេតព្ពានិ។ កថំ? អជ្ឈត្តរូបេ តាវ រាគូបត្ថម្ភេ អារោគ្យត្ថាយ នីលំ មោចេន្តស្ស ឯកា អាបត្តិ, អជ្ឈត្តរូបេយេវ រាគូបត្ថម្ភេ អារោគ្យត្ថាយ បីតាទីនំ មោចនវសេន អបរា នវាតិ ទស។ យថា ច អារោគ្យត្ថាយ ទស, ឯវំ សុខាទីនំ នវន្នំ បទានំ អត្ថាយ ឯកេកបទេ ទស ទស កត្វា នវុតិ, ឥតិ ឥមា ច នវុតិ បុរិមា ច ទសាតិ រាគូបត្ថម្ភេ តាវ សតំ។ យថា បន រាគូបត្ថម្ភេ ឯវំ វច្ចូបត្ថម្ភាទីសុបិ ចតូសុ ឯកេកស្មិំ ឧបត្ថម្ភេ សតំ សតំ កត្វា ចត្តារិ សតានិ, ឥតិ ឥមានិ ចត្តារិ បុរិមញ្ច ឯកន្តិ អជ្ឈត្តរូបេ តាវ បញ្ចន្នំ ឧបត្ថម្ភានំ វសេន បញ្ច សតានិ។ យថា ច អជ្ឈត្តរូបេ បញ្ច, ឯវំ ពហិទ្ធារូបេ បញ្ច, អជ្ឈត្តពហិទ្ធារូបេ បញ្ច, អាកាសេ កដិំ កម្បេន្តស្ស បញ្ចាតិ សព្ពានិបិ ចតុន្នំ បញ្ចកានំ វសេន ទ្វេ អាបត្តិសហស្សានិ វេទិតព្ពានិ។
Ettha pana dve āpattisahassāni nīharitvā dassetabbāni. Kathaṃ? Ajjhattarūpe tāva rāgūpatthambhe ārogyatthāya nīlaṃ mocentassa ekā āpatti, ajjhattarūpeyeva rāgūpatthambhe ārogyatthāya pītādīnaṃ mocanavasena aparā navāti dasa. Yathā ca ārogyatthāya dasa, evaṃ sukhādīnaṃ navannaṃ padānaṃ atthāya ekekapade dasa dasa katvā navuti, iti imā ca navuti purimā ca dasāti rāgūpatthambhe tāva sataṃ. Yathā pana rāgūpatthambhe evaṃ vaccūpatthambhādīsupi catūsu ekekasmiṃ upatthambhe sataṃ sataṃ katvā cattāri satāni, iti imāni cattāri purimañca ekanti ajjhattarūpe tāva pañcannaṃ upatthambhānaṃ vasena pañca satāni. Yathā ca ajjhattarūpe pañca, evaṃ bahiddhārūpe pañca, ajjhattabahiddhārūpe pañca, ākāse kaṭiṃ kampentassa pañcāti sabbānipi catunnaṃ pañcakānaṃ vasena dve āpattisahassāni veditabbāni.
ឥទានិ អារោគ្យត្ថាយាតិអាទីសុ តាវ ទសសុ បទេសុ បដិបាដិយា វា ឧប្បដិបាដិយា វា ហេដ្ឋា វា គហេត្វា ឧបរិ គណ្ហន្តស្ស, ឧបរិ វា គហេត្វា ហេដ្ឋា គណ្ហន្តស្ស, ឧភតោ វា គហេត្វា មជ្ឈេ ឋបេន្តស្ស, មជ្ឈេ វា គហេត្វា ឧភតោ ហរន្តស្ស, សព្ពមូលំ វា កត្វា គណ្ហន្តស្ស ចេតនូបក្កមមោចនេ សតិ វិសង្កេតោ នាម នត្ថីតិ ទស្សេតុំ ‘‘អារោគ្យត្ថញ្ច សុខត្ថញ្ចា’’តិ ខណ្ឌចក្កពទ្ធចក្កាទិភេទវិចិត្តំ បាឡិមាហ។
Idāni ārogyatthāyātiādīsu tāva dasasu padesu paṭipāṭiyā vā uppaṭipāṭiyā vā heṭṭhā vā gahetvā upari gaṇhantassa, upari vā gahetvā heṭṭhā gaṇhantassa, ubhato vā gahetvā majjhe ṭhapentassa, majjhe vā gahetvā ubhato harantassa, sabbamūlaṃ vā katvā gaṇhantassa cetanūpakkamamocane sati visaṅketo nāma natthīti dassetuṃ ‘‘ārogyatthañca sukhatthañcā’’ti khaṇḍacakkabaddhacakkādibhedavicittaṃ pāḷimāha.
តត្ថ អារោគ្យត្ថញ្ច សុខត្ថញ្ច អារោគ្យត្ថញ្ច ភេសជ្ជត្ថញ្ចា តិ ឯវំ អារោគ្យបទំ សព្ពបទេហិ យោជេត្វា វុត្តមេកំ ខណ្ឌចក្កំ។ សុខបទាទីនិ សព្ពបទេហិ យោជេត្វា យាវ អត្តនោ អត្តនោ អតីតានន្តរបទំ តាវ អានេត្វា វុត្តានិ នវ ពទ្ធចក្កានីតិ ឯវំ ឯកេកមូលកានិ ទស ចក្កានិ ហោន្តិ, តានិ ទុមូលកាទីហិ សទ្ធិំ អសម្មោហតោ វិត្ថារេត្វា វេទិតព្ពានិ។ អត្ថោ បនេត្ថ បាកដោយេវ។
Tattha ārogyatthañca sukhatthañca ārogyatthañca bhesajjatthañcā ti evaṃ ārogyapadaṃ sabbapadehi yojetvā vuttamekaṃ khaṇḍacakkaṃ. Sukhapadādīni sabbapadehi yojetvā yāva attano attano atītānantarapadaṃ tāva ānetvā vuttāni nava baddhacakkānīti evaṃ ekekamūlakāni dasa cakkāni honti, tāni dumūlakādīhi saddhiṃ asammohato vitthāretvā veditabbāni. Attho panettha pākaṭoyeva.
យថា ច អារោគ្យត្ថាយាតិអាទីសុ ទសសុ បទេសុ, ឯវំ នីលាទីសុបិ ‘‘នីលញ្ច បីតកញ្ច ចេតេតិ ឧបក្កមតី’’តិអាទិនា នយេន ទស ចក្កានិ វុត្តានិ, តានិបិ អសម្មោហតោ វិត្ថារេត្វា វេទិតព្ពានិ។ អត្ថោ បនេត្ថ បាកដោយេវ។
Yathā ca ārogyatthāyātiādīsu dasasu padesu, evaṃ nīlādīsupi ‘‘nīlañca pītakañca ceteti upakkamatī’’tiādinā nayena dasa cakkāni vuttāni, tānipi asammohato vitthāretvā veditabbāni. Attho panettha pākaṭoyeva.
បុន អារោគ្យត្ថញ្ច នីលញ្ច អារោគ្យត្ថញ្ច សុខត្ថញ្ច នីលញ្ច បីតកញ្ចាតិ ឯកេនេកំ ទ្វីហិ ទ្វេ…បេ.… ទសហិ ទសាតិ ឯវំ បុរិមបទេហិ សទ្ធិំ បច្ឆិមបទានិ យោជេត្វា ឯកំ មិស្សកចក្កំ វុត្តំ។
Puna ārogyatthañca nīlañca ārogyatthañca sukhatthañca nīlañca pītakañcāti ekenekaṃ dvīhi dve…pe… dasahi dasāti evaṃ purimapadehi saddhiṃ pacchimapadāni yojetvā ekaṃ missakacakkaṃ vuttaṃ.
ឥទានិ យស្មា ‘‘នីលំ មោចេស្សាមី’’តិ ចេតេត្វា ឧបក្កមន្តស្ស បីតកាទីសុ មុត្តេសុបិ បីតកាទិវសេន ចេតេត្វា ឧបក្កមន្តស្ស ឥតរេសុ មុត្តេសុបិ នេវត្ថិ វិសង្កេតោ , តស្មា ឯតម្បិ នយំ ទស្សេតុំ ‘‘នីលំ មោចេស្សាមីតិ ចេតេតិ ឧបក្កមតិ បីតកំ មុច្ចតី’’តិអាទិនា នយេន ចក្កានិ វុត្តានិ។ តតោ បរំ សព្ពបច្ឆិមបទំ នីលាទីហិ នវហិ បទេហិ សទ្ធិំ យោជេត្វា កុច្ឆិចក្កំ នាម វុត្តំ។ តតោ បីតកាទីនិ នវ បទានិ ឯកេន នីលបទេនេវ សទ្ធិំ យោជេត្វា បិដ្ឋិចក្កំ នាម វុត្តំ។ តតោ លោហិតកាទីនិ នវ បទានិ ឯកេន បីតកបទេនេវ សទ្ធិំ យោជេត្វា ទុតិយំ បិដ្ឋិចក្កំ វុត្តំ។ ឯវំ លោហិតកបទាទីហិ សទ្ធិំ ឥតរានិ នវ នវ បទានិ យោជេត្វា អញ្ញានិបិ អដ្ឋ ចក្កានិ វុត្តានីតិ ឯវំ ទសគតិកំ បិដ្ឋិចក្កំ វេទិតព្ពំ។
Idāni yasmā ‘‘nīlaṃ mocessāmī’’ti cetetvā upakkamantassa pītakādīsu muttesupi pītakādivasena cetetvā upakkamantassa itaresu muttesupi nevatthi visaṅketo , tasmā etampi nayaṃ dassetuṃ ‘‘nīlaṃ mocessāmīti ceteti upakkamati pītakaṃ muccatī’’tiādinā nayena cakkāni vuttāni. Tato paraṃ sabbapacchimapadaṃ nīlādīhi navahi padehi saddhiṃ yojetvā kucchicakkaṃ nāma vuttaṃ. Tato pītakādīni nava padāni ekena nīlapadeneva saddhiṃ yojetvā piṭṭhicakkaṃ nāma vuttaṃ. Tato lohitakādīni nava padāni ekena pītakapadeneva saddhiṃ yojetvā dutiyaṃ piṭṭhicakkaṃ vuttaṃ. Evaṃ lohitakapadādīhi saddhiṃ itarāni nava nava padāni yojetvā aññānipi aṭṭha cakkāni vuttānīti evaṃ dasagatikaṃ piṭṭhicakkaṃ veditabbaṃ.
ឯវំ ខណ្ឌចក្កាទីនំ អនេកេសំ ចក្កានំ វសេន វិត្ថារតោ គរុកាបត្តិមេវ ទស្សេត្វា ឥទានិ អង្គវសេនេវ គរុកាបត្តិញ្ច លហុកាបត្តិញ្ច អនាបត្តិញ្ច ទស្សេតុំ ‘‘ចេតេតិ ឧបក្កមតិ មុច្ចតី’’តិអាទិមាហ។ តត្ថ បុរិមនយេន អជ្ឈត្តរូបាទីសុ រាគាទិឧបត្ថម្ភេ សតិ អារោគ្យាទីនំ អត្ថាយ ចេតេន្តស្ស ឧបក្កមិត្វា អសុចិមោចនេ តិវង្គសម្បន្នា គរុកាបត្តិ វុត្តា។ ទុតិយេន នយេន ចេតេន្តស្ស ឧបក្កមន្តស្ស ច មោចនេ អសតិ ទុវង្គសម្បន្នា លហុកា ថុល្លច្ចយាបត្តិ។ ‘‘ចេតេតិ ន ឧបក្កមតិ មុច្ចតី’’តិអាទីហិ ឆហិ នយេហិ អនាបត្តិ។
Evaṃ khaṇḍacakkādīnaṃ anekesaṃ cakkānaṃ vasena vitthārato garukāpattimeva dassetvā idāni aṅgavaseneva garukāpattiñca lahukāpattiñca anāpattiñca dassetuṃ ‘‘ceteti upakkamati muccatī’’tiādimāha. Tattha purimanayena ajjhattarūpādīsu rāgādiupatthambhe sati ārogyādīnaṃ atthāya cetentassa upakkamitvā asucimocane tivaṅgasampannā garukāpatti vuttā. Dutiyena nayena cetentassa upakkamantassa ca mocane asati duvaṅgasampannā lahukā thullaccayāpatti. ‘‘Ceteti na upakkamati muccatī’’tiādīhi chahi nayehi anāpatti.
អយំ បន អាបត្តានាបត្តិភេទោ សណ្ហោ សុខុមោ, តស្មា សុដ្ឋុ សល្លក្ខេតព្ពោ ។ សុដ្ឋុ សល្លក្ខេត្វា កុក្កុច្ចំ បុច្ឆិតេន អាបត្តិ វា អនាបត្តិ វា អាចិក្ខិតព្ពា, វិនយកម្មំ វា កាតព្ពំ។ អសល្លក្ខេត្វា ករោន្តោ ហិ រោគនិទានំ អជានិត្វា ភេសជ្ជំ ករោន្តោ វេជ្ជោ វិយ វិឃាតញ្ច អាបជ្ជតិ, ន ច តំ បុគ្គលំ តិកិច្ឆិតុំ សមត្ថោ ហោតិ។ តត្រាយំ សល្លក្ខណវិធិ – កុក្កុច្ចេន អាគតោ ភិក្ខុ យាវតតិយំ បុច្ឆិតព្ពោ – ‘‘កតរេន បយោគេន កតរេន រាគេន អាបន្នោសី’’តិ។ សចេ បឋមំ អញ្ញំ វត្វា បច្ឆា អញ្ញំ វទតិ ន ឯកមគ្គេន កថេតិ, សោ វត្តព្ពោ – ‘‘ត្វំ ន ឯកមគ្គេន កថេសិ បរិហរសិ, ន សក្កា តវ វិនយកម្មំ កាតុំ គច្ឆ សោត្ថិំ គវេសា’’តិ។ សចេ បន តិក្ខត្តុម្បិ ឯកមគ្គេនេវ កថេតិ, យថាភូតំ អត្តានំ អាវិករោតិ, អថស្ស អាបត្តានាបត្តិគរុកលហុកាបត្តិវិនិច្ឆយត្ថំ ឯកាទសន្នំ រាគានំ វសេន ឯកាទស បយោគា សមវេក្ខិតព្ពា។
Ayaṃ pana āpattānāpattibhedo saṇho sukhumo, tasmā suṭṭhu sallakkhetabbo . Suṭṭhu sallakkhetvā kukkuccaṃ pucchitena āpatti vā anāpatti vā ācikkhitabbā, vinayakammaṃ vā kātabbaṃ. Asallakkhetvā karonto hi roganidānaṃ ajānitvā bhesajjaṃ karonto vejjo viya vighātañca āpajjati, na ca taṃ puggalaṃ tikicchituṃ samattho hoti. Tatrāyaṃ sallakkhaṇavidhi – kukkuccena āgato bhikkhu yāvatatiyaṃ pucchitabbo – ‘‘katarena payogena katarena rāgena āpannosī’’ti. Sace paṭhamaṃ aññaṃ vatvā pacchā aññaṃ vadati na ekamaggena katheti, so vattabbo – ‘‘tvaṃ na ekamaggena kathesi pariharasi, na sakkā tava vinayakammaṃ kātuṃ gaccha sotthiṃ gavesā’’ti. Sace pana tikkhattumpi ekamaggeneva katheti, yathābhūtaṃ attānaṃ āvikaroti, athassa āpattānāpattigarukalahukāpattivinicchayatthaṃ ekādasannaṃ rāgānaṃ vasena ekādasa payogā samavekkhitabbā.
តត្រិមេ ឯកាទស រាគា – មោចនស្សាទោ, មុច្ចនស្សាទោ, មុត្តស្សាទោ, មេថុនស្សាទោ, ផស្សស្សាទោ, កណ្ឌុវនស្សាទោ, ទស្សនស្សាទោ, និសជ្ជស្សាទោ, វាចស្សាទោ, គេហស្សិតបេមំ, វនភង្គិយន្តិ។ តត្ថ មោចេតុំ អស្សាទោ មោចនស្សាទោ, មុច្ចនេ អស្សាទោ មុច្ចនស្សាទោ, មុត្តេ អស្សាទោ មុត្តស្សាទោ, មេថុនេ អស្សាទោ មេថុនស្សាទោ, ផស្សេ អស្សាទោ ផស្សស្សាទោ, កណ្ឌុវនេ អស្សាទោ កណ្ឌុវនស្សាទោ, ទស្សនេ អស្សាទោ ទស្សនស្សាទោ, និសជ្ជាយ អស្សាទោ និសជ្ជស្សាទោ, វាចាយ អស្សាទោ វាចស្សាទោ, គេហស្សិតំ បេមំ គេហស្សិតបេមំ, វនភង្គិយន្តិ យំកិញ្ចិ បុប្ផផលាទិ វនតោ ភញ្ជិត្វា អាហដំ។ ឯត្ថ ច នវហិ បទេហិ សម្បយុត្តអស្សាទសីសេន រាគោ វុត្តោ។ ឯកេន បទេន សរូបេនេវ, ឯកេន បទេន វត្ថុនា វុត្តោ, វនភង្គោ ហិ រាគស្ស វត្ថុ ន រាគោយេវ។
Tatrime ekādasa rāgā – mocanassādo, muccanassādo, muttassādo, methunassādo, phassassādo, kaṇḍuvanassādo, dassanassādo, nisajjassādo, vācassādo, gehassitapemaṃ, vanabhaṅgiyanti. Tattha mocetuṃ assādo mocanassādo, muccane assādo muccanassādo, mutte assādo muttassādo, methune assādo methunassādo, phasse assādo phassassādo, kaṇḍuvane assādo kaṇḍuvanassādo, dassane assādo dassanassādo, nisajjāya assādo nisajjassādo, vācāya assādo vācassādo, gehassitaṃ pemaṃ gehassitapemaṃ, vanabhaṅgiyanti yaṃkiñci pupphaphalādi vanato bhañjitvā āhaṭaṃ. Ettha ca navahi padehi sampayuttaassādasīsena rāgo vutto. Ekena padena sarūpeneva, ekena padena vatthunā vutto, vanabhaṅgo hi rāgassa vatthu na rāgoyeva.
ឯតេសំ បន រាគានំ វសេន ឯវំ បយោគា សមវេក្ខិតព្ពា – មោចនស្សាទេ មោចនស្សាទចេតនាយ ចេតេន្តោ ចេវ អស្សាទេន្តោ ច ឧបក្កមតិ មុច្ចតិ សង្ឃាទិសេសោ។ តថេវ ចេតេន្តោ ច អស្សាទេន្តោ ច ឧបក្កមតិ ន មុច្ចតិ ថុល្លច្ចយំ។ សចេ បន សយនកាលេ រាគបរិយុដ្ឋិតោ ហុត្វា ឩរុនា វា មុដ្ឋិនា វា អង្គជាតំ គាឡ្ហំ បីឡេត្វា មោចនត្ថាយ សឧស្សាហោវ សុបតិ, សុបន្តស្ស ចស្ស អសុចិ មុច្ចតិ សង្ឃាទិសេសោ។ សចេ រាគបរិយុដ្ឋានំ អសុភមនសិការេន វូបសមេត្វា សុទ្ធចិត្តោ សុបតិ, សុបន្តស្ស មុត្តេបិ អនាបត្តិ។
Etesaṃ pana rāgānaṃ vasena evaṃ payogā samavekkhitabbā – mocanassāde mocanassādacetanāya cetento ceva assādento ca upakkamati muccati saṅghādiseso. Tatheva cetento ca assādento ca upakkamati na muccati thullaccayaṃ. Sace pana sayanakāle rāgapariyuṭṭhito hutvā ūrunā vā muṭṭhinā vā aṅgajātaṃ gāḷhaṃ pīḷetvā mocanatthāya saussāhova supati, supantassa cassa asuci muccati saṅghādiseso. Sace rāgapariyuṭṭhānaṃ asubhamanasikārena vūpasametvā suddhacitto supati, supantassa muttepi anāpatti.
មុច្ចនស្សាទេ អត្តនោ ធម្មតាយ មុច្ចមានំ អស្សាទេតិ ន ឧបក្កមតិ អនាបត្តិ។ សចេ បន មុច្ចមានំ អស្សាទេន្តោ ឧបក្កមតិ, តេន ឧបក្កមេន មុត្តេ សង្ឃាទិសេសោ។ អត្តនោ ធម្មតាយ មុច្ចមានេ ‘‘មា កាសាវំ វា សេនាសនំ វា ទុស្សី’’តិ អង្គជាតំ គហេត្វា ជគ្គនត្ថាយ ឧទកដ្ឋានំ គច្ឆតិ វដ្ដតីតិ មហាបច្ចរិយំ វុត្តំ។
Muccanassāde attano dhammatāya muccamānaṃ assādeti na upakkamati anāpatti. Sace pana muccamānaṃ assādento upakkamati, tena upakkamena mutte saṅghādiseso. Attano dhammatāya muccamāne ‘‘mā kāsāvaṃ vā senāsanaṃ vā dussī’’ti aṅgajātaṃ gahetvā jagganatthāya udakaṭṭhānaṃ gacchati vaṭṭatīti mahāpaccariyaṃ vuttaṃ.
មុត្តស្សាទេ អត្តនោ ធម្មតាយ មុត្តេ ឋានា ចុតេ អសុចិម្ហិ បច្ឆា អស្សាទេន្តស្ស វិនា ឧបក្កមេន មុច្ចតិ, អនាបត្តិ។ សចេ អស្សាទេត្វា បុន មោចនត្ថាយ និមិត្តេ ឧបក្កមិត្វា មោចេតិ, សង្ឃាទិសេសោ។
Muttassāde attano dhammatāya mutte ṭhānā cute asucimhi pacchā assādentassa vinā upakkamena muccati, anāpatti. Sace assādetvā puna mocanatthāya nimitte upakkamitvā moceti, saṅghādiseso.
មេថុនស្សាទេ មេថុនរាគេន មាតុគាមំ គណ្ហាតិ, តេន បយោគេន អសុចិ មុច្ចតិ, អនាបត្តិ។ មេថុនធម្មស្ស បយោគត្តា បន តាទិសេ គហណេ ទុក្កដំ, សីសំ បត្តេ បារាជិកំ។ សចេ មេថុនរាគេន រត្តោ បុន អស្សាទេត្វា មោចនត្ថាយ និមិត្តេ ឧបក្កមិត្វា មោចេតិ, សង្ឃាទិសេសោ។
Methunassāde methunarāgena mātugāmaṃ gaṇhāti, tena payogena asuci muccati, anāpatti. Methunadhammassa payogattā pana tādise gahaṇe dukkaṭaṃ, sīsaṃ patte pārājikaṃ. Sace methunarāgena ratto puna assādetvā mocanatthāya nimitte upakkamitvā moceti, saṅghādiseso.
ផស្សស្សាទេ ទុវិធោ ផស្សោ – អជ្ឈត្តិកោ, ពាហិរោ ច។ អជ្ឈត្តិកេ តាវ អត្តនោ និមិត្តំ ថទ្ធំ មុទុកន្តិ ជានិស្សាមីតិ វា លោលភាវេន វា កីឡាបយតោ អសុចិ មុច្ចតិ, អនាបត្តិ។ សចេ កីឡាបេន្តោ អស្សាទេត្វា មោចនត្ថាយ និមិត្តេ ឧបក្កមិត្វា មោចេតិ, សង្ឃាទិសេសោ។ ពាហិរផស្សេ បន កាយសំសគ្គរាគេន មាតុគាមស្ស អង្គមង្គានិ បរាមសតោ ចេវ អាលិង្គតោ ច អសុចិ មុច្ចតិ, អនាបត្តិ។ កាយសំសគ្គសង្ឃាទិសេសំ បន អាបជ្ជតិ។ សចេ កាយសំសគ្គរាគេន រត្តោ បុន អស្សាទេត្វា មោចនត្ថាយ និមិត្តេ ឧបក្កមិត្វា មោចេតិ វិសដ្ឋិបច្ចយាបិ សង្ឃាទិសេសោ។
Phassassāde duvidho phasso – ajjhattiko, bāhiro ca. Ajjhattike tāva attano nimittaṃ thaddhaṃ mudukanti jānissāmīti vā lolabhāvena vā kīḷāpayato asuci muccati, anāpatti. Sace kīḷāpento assādetvā mocanatthāya nimitte upakkamitvā moceti, saṅghādiseso. Bāhiraphasse pana kāyasaṃsaggarāgena mātugāmassa aṅgamaṅgāni parāmasato ceva āliṅgato ca asuci muccati, anāpatti. Kāyasaṃsaggasaṅghādisesaṃ pana āpajjati. Sace kāyasaṃsaggarāgena ratto puna assādetvā mocanatthāya nimitte upakkamitvā moceti visaṭṭhipaccayāpi saṅghādiseso.
កណ្ឌុវនស្សាទេ ទទ្ទុកច្ឆុបិឡកបាណកាទីនំ អញ្ញតរវសេន កណ្ឌុវមានំ និមិត្តំ កណ្ឌុវនស្សាទេ នេវ កណ្ឌុវតោ អសុចិ មុច្ចតិ, អនាបត្តិ។ កណ្ឌុវនស្សាទេន រត្តោ បុន អស្សាទេត្វា មោចនត្ថាយ និមិត្តេ ឧបក្កមិត្វា មោចេតិ, សង្ឃាទិសេសោ។
Kaṇḍuvanassāde daddukacchupiḷakapāṇakādīnaṃ aññataravasena kaṇḍuvamānaṃ nimittaṃ kaṇḍuvanassāde neva kaṇḍuvato asuci muccati, anāpatti. Kaṇḍuvanassādena ratto puna assādetvā mocanatthāya nimitte upakkamitvā moceti, saṅghādiseso.
ទស្សនស្សាទេ ទស្សនស្សាទេន បុនប្បុនំ មាតុគាមស្ស អនោកាសំ ឧបនិជ្ឈាយតោ អសុចិ មុច្ចតិ, អនាបត្តិ។ មាតុគាមស្ស អនោកាសុបនិជ្ឈានេ បន ទុក្កដំ។ សចេ ទស្សនស្សាទេន រត្តោ បុន អស្សាទេត្វា មោចនត្ថាយ និមិត្តេ ឧបក្កមិត្វា មោចេតិ, សង្ឃាទិសេសោ។
Dassanassāde dassanassādena punappunaṃ mātugāmassa anokāsaṃ upanijjhāyato asuci muccati, anāpatti. Mātugāmassa anokāsupanijjhāne pana dukkaṭaṃ. Sace dassanassādena ratto puna assādetvā mocanatthāya nimitte upakkamitvā moceti, saṅghādiseso.
និសជ្ជស្សាទេ មាតុគាមេន សទ្ធិំ រហោ និសជ្ជស្សាទរាគេន និសិន្នស្ស អសុចិ មុច្ចតិ, អនាបត្តិ។ រហោ និសជ្ជបច្ចយា បន អាបន្នាយ អាបត្តិយា ការេតព្ពោ។ សចេ និសជ្ជស្សាទេន រត្តោ បុន អស្សាទេត្វា មោចនត្ថាយ និមិត្តេ ឧបក្កមិត្វា មោចេតិ, សង្ឃាទិសេសោ។
Nisajjassāde mātugāmena saddhiṃ raho nisajjassādarāgena nisinnassa asuci muccati, anāpatti. Raho nisajjapaccayā pana āpannāya āpattiyā kāretabbo. Sace nisajjassādena ratto puna assādetvā mocanatthāya nimitte upakkamitvā moceti, saṅghādiseso.
វាចស្សាទេ វាចស្សាទរាគេន មាតុគាមំ មេថុនសន្និស្សិតាហិ វាចាហិ ឱភាសន្តស្ស អសុចិ មុច្ចតិ, អនាបត្តិ។ ទុដ្ឋុល្លវាចាសង្ឃាទិសេសំ បន អាបជ្ជតិ។ សចេ វាចស្សាទេន រត្តោ បុន អស្សាទេត្វា មោចនត្ថាយ និមិត្តេ ឧបក្កមិត្វា មោចេតិ, សង្ឃាទិសេសោ។
Vācassāde vācassādarāgena mātugāmaṃ methunasannissitāhi vācāhi obhāsantassa asuci muccati, anāpatti. Duṭṭhullavācāsaṅghādisesaṃ pana āpajjati. Sace vācassādena ratto puna assādetvā mocanatthāya nimitte upakkamitvā moceti, saṅghādiseso.
គេហស្សិតបេមេ មាតរំ វា មាតុបេមេន ភគិនិំ វា ភគិនិបេមេន បុនប្បុនំ បរាមសតោ ចេវ អាលិង្គតោ ច អសុចិ មុច្ចតិ, អនាបត្តិ។ គេហស្សិតបេមេន បន ផុសនបច្ចយា ទុក្កដំ។ សចេ គេហស្សិតបេមេន រត្តោ បុន អស្សាទេត្វា មោចនត្ថាយ និមិត្តេ ឧបក្កមិត្វា មោចេតិ, សង្ឃាទិសេសោ។
Gehassitapeme mātaraṃ vā mātupemena bhaginiṃ vā bhaginipemena punappunaṃ parāmasato ceva āliṅgato ca asuci muccati, anāpatti. Gehassitapemena pana phusanapaccayā dukkaṭaṃ. Sace gehassitapemena ratto puna assādetvā mocanatthāya nimitte upakkamitvā moceti, saṅghādiseso.
វនភង្គេ ឥត្ថិបុរិសា អញ្ញមញ្ញំ កិញ្ចិទេវ តម្ពូលគន្ធបុប្ផវាសាទិប្បការំ បណ្ណាការំ មិត្តសន្ថវភាវស្ស ទឡ្ហភាវត្ថាយ បេសេន្តិ អយំ វនភង្គោ នាម។ តញ្ចេ មាតុគាមោ កស្សចិ សំសដ្ឋវិហារិកស្ស កុលូបកភិក្ខុនោ បេសេតិ, តស្ស ច ‘‘អសុកាយ នាម ឥទំ បេសិត’’ន្តិ សារត្តស្ស បុនប្បុនំ ហត្ថេហិ តំ វនភង្គំ កីឡាបយតោ អសុចិ មុច្ចតិ, អនាបត្តិ។ សចេ វនភង្គេ សារត្តោ បុន អស្សាទេត្វា មោចនត្ថាយ និមិត្តេ ឧបក្កមិត្វា មោចេតិ, សង្ឃាទិសេសោ។ សចេ ឧបក្កមន្តេបិ ន មុច្ចតិ, ថុល្លច្ចយំ។
Vanabhaṅge itthipurisā aññamaññaṃ kiñcideva tambūlagandhapupphavāsādippakāraṃ paṇṇākāraṃ mittasanthavabhāvassa daḷhabhāvatthāya pesenti ayaṃ vanabhaṅgo nāma. Tañce mātugāmo kassaci saṃsaṭṭhavihārikassa kulūpakabhikkhuno peseti, tassa ca ‘‘asukāya nāma idaṃ pesita’’nti sārattassa punappunaṃ hatthehi taṃ vanabhaṅgaṃ kīḷāpayato asuci muccati, anāpatti. Sace vanabhaṅge sāratto puna assādetvā mocanatthāya nimitte upakkamitvā moceti, saṅghādiseso. Sace upakkamantepi na muccati, thullaccayaṃ.
ឯវមេតេសំ ឯកាទសន្នំ រាគានំ វសេន ឥមេ ឯកាទស បយោគេ សមេវេក្ខិត្វា អាបត្តិ វា អនាបត្តិ វា សល្លក្ខេតព្ពា។ សល្លក្ខេត្វា សចេ គរុកា ហោតិ ‘‘គរុកា’’តិ អាចិក្ខិតព្ពា។ សចេ លហុកា ហោតិ ‘‘លហុកា’’តិ អាចិក្ខិតព្ពា។ តទនុរូបញ្ច វិនយកម្មំ កាតព្ពំ។ ឯវញ្ហិ កតំ សុកតំ ហោតិ រោគនិទានំ ញត្វា វេជ្ជេន កតភេសជ្ជមិវ, តស្ស ច បុគ្គលស្ស សោត្ថិភាវាយ សំវត្តតិ។
Evametesaṃ ekādasannaṃ rāgānaṃ vasena ime ekādasa payoge samevekkhitvā āpatti vā anāpatti vā sallakkhetabbā. Sallakkhetvā sace garukā hoti ‘‘garukā’’ti ācikkhitabbā. Sace lahukā hoti ‘‘lahukā’’ti ācikkhitabbā. Tadanurūpañca vinayakammaṃ kātabbaṃ. Evañhi kataṃ sukataṃ hoti roganidānaṃ ñatvā vejjena katabhesajjamiva, tassa ca puggalassa sotthibhāvāya saṃvattati.
២៦២. ចេតេតិ ន ឧបក្កមតីតិអាទីសុ មោចនស្សាទចេតនាយ ចេតេតិ, ន ឧបក្កមតិ, មុច្ចតិ, អនាបត្តិ។ មោចនស្សាទបីឡិតោ ‘‘អហោ វត មុច្ចេយ្យា’’តិ ចេតេតិ, ន ឧបក្កមតិ, ន មុច្ចតិ, អនាបត្តិ។ មោចនស្សាទេន ន ចេតេតិ, ផស្សស្សាទេន កណ្ឌុវនស្សាទេន វា ឧបក្កមតិ, មុច្ចតិ, អនាបត្តិ។ តថេវ ន ចេតេតិ, ឧបក្កមតិ, ន មុច្ចតិ, អនាបត្តិ។ កាមវិតក្កំ វិតក្កេន្តោ មោចនត្ថាយ ន ចេតេតិ, ន ឧបក្កមតិ, មុច្ចតិ, អនាបត្តិ។ សចេ បនស្ស វិតក្កយតោបិ ន មុច្ចតិ ឥទំ អាគតមេវ ហោតិ, ‘‘ន ចេតេតិ, ន ឧបក្កមតិ, ន មុច្ចតិ, អនាបត្តី’’តិ។
262.Ceteti na upakkamatītiādīsu mocanassādacetanāya ceteti, na upakkamati, muccati, anāpatti. Mocanassādapīḷito ‘‘aho vata mucceyyā’’ti ceteti, na upakkamati, na muccati, anāpatti. Mocanassādena na ceteti, phassassādena kaṇḍuvanassādena vā upakkamati, muccati, anāpatti. Tatheva na ceteti, upakkamati, na muccati, anāpatti. Kāmavitakkaṃ vitakkento mocanatthāya na ceteti, na upakkamati, muccati, anāpatti. Sace panassa vitakkayatopi na muccati idaṃ āgatameva hoti, ‘‘na ceteti, na upakkamati, na muccati, anāpattī’’ti.
អនាបត្តិ សុបិនន្តេនាតិ សុត្តស្ស សុបិនេ មេថុនំ ធម្មំ បដិសេវន្តស្ស វិយ កាយសំសគ្គាទីនិ អាបជ្ជន្តស្ស វិយ សុបិនន្តេនេវ ការណេន យស្ស អសុចិ មុច្ចតិ, តស្ស អនាបត្តិ។ សុបិនេ បន ឧប្បន្នាយ អស្សាទចេតនាយ សចស្ស វិសយោ ហោតិ, និច្ចលេន ភវិតព្ពំ, ន ហត្ថេន និមិត្តំ កីឡាបេតព្ពំ, កាសាវបច្ចត្ថរណរក្ខណត្ថំ បន ហត្ថបុដេន គហេត្វា ជគ្គនត្ថាយ ឧទកដ្ឋានំ គន្តុំ វដ្ដតិ។
Anāpattisupinantenāti suttassa supine methunaṃ dhammaṃ paṭisevantassa viya kāyasaṃsaggādīni āpajjantassa viya supinanteneva kāraṇena yassa asuci muccati, tassa anāpatti. Supine pana uppannāya assādacetanāya sacassa visayo hoti, niccalena bhavitabbaṃ, na hatthena nimittaṃ kīḷāpetabbaṃ, kāsāvapaccattharaṇarakkhaṇatthaṃ pana hatthapuṭena gahetvā jagganatthāya udakaṭṭhānaṃ gantuṃ vaṭṭati.
នមោចនាធិប្បាយស្សាតិ យស្ស ភេសជ្ជេន វា និមិត្តំ អាលិម្បន្តស្ស ឧច្ចារាទីនិ វា ករោន្តស្ស នមោចនាធិប្បាយស្ស មុច្ចតិ, តស្សាបិ អនាបត្តិ។ ឧម្មត្តកស្ស ទុវិធស្សាបិ អនាបត្តិ។ ឥធ សេយ្យសកោ អាទិកម្មិកោ, តស្ស អនាបត្តិ អាទិកម្មិកស្សាតិ។
Namocanādhippāyassāti yassa bhesajjena vā nimittaṃ ālimpantassa uccārādīni vā karontassa namocanādhippāyassa muccati, tassāpi anāpatti. Ummattakassa duvidhassāpi anāpatti. Idha seyyasako ādikammiko, tassa anāpatti ādikammikassāti.
បទភាជនីយវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Padabhājanīyavaṇṇanā niṭṭhitā.
សមុដ្ឋានាទីសុ ឥទំ សិក្ខាបទំ បឋមបារាជិកសមុដ្ឋានំ កាយចិត្តតោ សមុដ្ឋាតិ។ កិរិយា, សញ្ញាវិមោក្ខំ, សចិត្តកំ, លោកវជ្ជំ, កាយកម្មំ, អកុសលចិត្តំ, ទ្វិវេទនំ, សុខមជ្ឈត្តទ្វយេនាតិ។
Samuṭṭhānādīsu idaṃ sikkhāpadaṃ paṭhamapārājikasamuṭṭhānaṃ kāyacittato samuṭṭhāti. Kiriyā, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, akusalacittaṃ, dvivedanaṃ, sukhamajjhattadvayenāti.
២៦៣. វិនីតវត្ថូសុ សុបិនវត្ថុ អនុបញ្ញត្តិយំ វុត្តនយមេវ។ ឧច្ចារបស្សាវវត្ថូនិ ឧត្តានត្ថានេវ។
263. Vinītavatthūsu supinavatthu anupaññattiyaṃ vuttanayameva. Uccārapassāvavatthūni uttānatthāneva.
វិតក្កវត្ថុស្មិំ កាមវិតក្កន្តិ គេហស្សិតកាមវិតក្កំ។ តត្ថ កិញ្ចាបិ អនាបត្តិ វុត្តា, អថ ខោ វិតក្កគតិកេន ន ភវិតព្ពំ។ ឧណ្ហោទកវត្ថូសុ បឋមំ ឧត្តានមេវ។ ទុតិយេ សោ ភិក្ខុ មោចេតុកាមោ ឧណ្ហោទកេន និមិត្តំ បហរិត្វា បហរិត្វា ន្ហាយិ, តេនស្ស អាបត្តិ វុត្តា។ តតិយេ ឧបក្កមស្ស អត្ថិតាយ ថុល្លច្ចយំ។ ភេសជ្ជកណ្ឌុវនវត្ថូនិ ឧត្តានត្ថានេវ។
Vitakkavatthusmiṃ kāmavitakkanti gehassitakāmavitakkaṃ. Tattha kiñcāpi anāpatti vuttā, atha kho vitakkagatikena na bhavitabbaṃ. Uṇhodakavatthūsu paṭhamaṃ uttānameva. Dutiye so bhikkhu mocetukāmo uṇhodakena nimittaṃ paharitvā paharitvā nhāyi, tenassa āpatti vuttā. Tatiye upakkamassa atthitāya thullaccayaṃ. Bhesajjakaṇḍuvanavatthūni uttānatthāneva.
២៦៤. មគ្គវត្ថូសុ បឋមស្ស ថុលឩរុកស្ស មគ្គំ គច្ឆន្តស្ស សម្ពាធដ្ឋានេ ឃដ្ដនាយ អសុចិ មុច្ចិ, តស្ស នមោចនាធិប្បាយត្តា អនាបត្តិ។ ទុតិយស្ស តថេវ មុច្ចិ, មោចនាធិប្បាយត្តា បន សង្ឃាទិសេសោ។ តតិយស្ស ន មុច្ចិ, ឧបក្កមសព្ភាវតោ បន ថុល្លច្ចយំ។ តស្មា មគ្គំ គច្ឆន្តេន ឧប្បន្នេ បរិឡាហេ ន គន្តព្ពំ, គមនំ ឧបច្ឆិន្ទិត្វា អសុភាទិមនសិការេន ចិត្តំ វូបសមេត្វា សុទ្ធចិត្តេន កម្មដ្ឋានំ អាទាយ គន្តព្ពំ។ សចេ ឋិតោ វិនោទេតុំ ន សក្កោតិ, មគ្គា ឱក្កម្ម និសីទិត្វា វិនោទេត្វា កម្មដ្ឋានំ អាទាយ សុទ្ធចិត្តេនេវ គន្តព្ពំ។
264.Maggavatthūsu paṭhamassa thulaūrukassa maggaṃ gacchantassa sambādhaṭṭhāne ghaṭṭanāya asuci mucci, tassa namocanādhippāyattā anāpatti. Dutiyassa tatheva mucci, mocanādhippāyattā pana saṅghādiseso. Tatiyassa na mucci, upakkamasabbhāvato pana thullaccayaṃ. Tasmā maggaṃ gacchantena uppanne pariḷāhe na gantabbaṃ, gamanaṃ upacchinditvā asubhādimanasikārena cittaṃ vūpasametvā suddhacittena kammaṭṭhānaṃ ādāya gantabbaṃ. Sace ṭhito vinodetuṃ na sakkoti, maggā okkamma nisīditvā vinodetvā kammaṭṭhānaṃ ādāya suddhacitteneva gantabbaṃ.
វត្ថិវត្ថូសុ តេ ភិក្ខូ វត្ថិំ ទឡ្ហំ គហេត្វា បូរេត្វា បូរេត្វា វិស្សជ្ជេន្តា គាមទារកា វិយ បស្សាវមកំសុ។ ជន្តាឃរវត្ថុស្មិំ ឧទរំ តាបេន្តស្ស មោចនាធិប្បាយស្សាបិ អមោចនាធិប្បាយស្សាបិ មុត្តេ អនាបត្តិយេវ។ បរិកម្មំ ករោន្តស្ស និមិត្តចាលនវសេន អសុចិ មុច្ចិ, តស្មា អាបត្តិដ្ឋានេ អាបត្តិ វុត្តា។
Vatthivatthūsu te bhikkhū vatthiṃ daḷhaṃ gahetvā pūretvā pūretvā vissajjentā gāmadārakā viya passāvamakaṃsu. Jantāgharavatthusmiṃ udaraṃ tāpentassa mocanādhippāyassāpi amocanādhippāyassāpi mutte anāpattiyeva. Parikammaṃ karontassa nimittacālanavasena asuci mucci, tasmā āpattiṭṭhāne āpatti vuttā.
២៦៥. ឩរុឃដ្ដាបនវត្ថូសុ យេសំ អាបត្តិ វុត្តា តេ អង្គជាតម្បិ ផុសាបេសុន្តិ វេទិតព្ពាតិ ឯវំ កុរុន្ទដ្ឋកថាយំ វុត្តំ។ សាមណេរាទិវត្ថូនិ ឧត្តានត្ថានេវ។
265.Ūrughaṭṭāpanavatthūsu yesaṃ āpatti vuttā te aṅgajātampi phusāpesunti veditabbāti evaṃ kurundaṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ. Sāmaṇerādivatthūni uttānatthāneva.
២៦៦. កាយត្ថម្ភនវត្ថុស្មិំ កាយំ ថម្ភេន្តស្សាតិ ចិរំ និសីទិត្វា វា និបជ្ជិត្វា វា នវកម្មំ វា កត្វា អាលសិយវិមោចនត្ថំ វិជម្ភេន្តស្ស។
266. Kāyatthambhanavatthusmiṃ kāyaṃ thambhentassāti ciraṃ nisīditvā vā nipajjitvā vā navakammaṃ vā katvā ālasiyavimocanatthaṃ vijambhentassa.
ឧបនិជ្ឈាយនវត្ថុស្មិំ សចេបិ បដសតំ និវត្ថា ហោតិ បុរតោ វា បច្ឆតោ វា ឋត្វា ‘‘ឥមស្មិំ នាម ឱកាសេ និមិត្ត’’ន្តិ ឧបនិជ្ឈាយន្តស្ស ទុក្កដមេវ។ អនិវត្ថានំ គាមទារិកានំ និមិត្តំ ឧបនិជ្ឈាយន្តស្ស បន កិមេវ វត្តព្ពំ។ តិរច្ឆានគតានម្បិ និមិត្តេ ឯសេវ នយោ។ ឥតោ ចិតោ ច អវិលោកេត្វា បន ទិវសម្បិ ឯកបយោគេន ឧបនិជ្ឈាយន្តស្ស ឯកមេវ ទុក្កដំ។ ឥតោ ចិតោ ច វិលោកេត្វា បុនប្បុនំ ឧបនិជ្ឈាយន្តស្ស បយោគេ បយោគេ ទុក្កដំ។ ឧម្មីលននិមីលនវសេន បន ន ការេតព្ពោ។ សហសា ឧបនិជ្ឈាយិត្វា បុន បដិសង្ខាយ សំវរេ តិដ្ឋតោ អនាបត្តិ, តំ សំវរំ បហាយ បុន ឧបនិជ្ឈាយតោ ទុក្កដមេវ។
Upanijjhāyanavatthusmiṃ sacepi paṭasataṃ nivatthā hoti purato vā pacchato vā ṭhatvā ‘‘imasmiṃ nāma okāse nimitta’’nti upanijjhāyantassa dukkaṭameva. Anivatthānaṃ gāmadārikānaṃ nimittaṃ upanijjhāyantassa pana kimeva vattabbaṃ. Tiracchānagatānampi nimitte eseva nayo. Ito cito ca aviloketvā pana divasampi ekapayogena upanijjhāyantassa ekameva dukkaṭaṃ. Ito cito ca viloketvā punappunaṃ upanijjhāyantassa payoge payoge dukkaṭaṃ. Ummīlananimīlanavasena pana na kāretabbo. Sahasā upanijjhāyitvā puna paṭisaṅkhāya saṃvare tiṭṭhato anāpatti, taṃ saṃvaraṃ pahāya puna upanijjhāyato dukkaṭameva.
២៦៧. តាឡច្ឆិទ្ទាទិវត្ថូនិ ឧត្តានត្ថានេវ។ ន្ហានវត្ថូសុ យេ ឧទកសោតំ និមិត្តេន បហរិំសុ តេសំ អាបត្តិ វុត្តា។ ឧទញ្ជលវត្ថូសុបិ ឯសេវ នយោ។ ឯត្ថ ច ឧទញ្ជលន្តិ ឧទកចិក្ខល្លោ វុច្ចតិ។ ឯតេនេវ ឧបាយេន ឥតោ បរានិ សព្ពានេវ ឧទកេ ធាវនាទិវត្ថូនិ វេទិតព្ពានិ។ អយំ បន វិសេសោ។ បុប្ផាវឡិយវត្ថូសុ សចេបិ នមោចនាធិប្បាយស្ស អនាបត្តិ, កីឡនបច្ចយា បន ទុក្កដំ ហោតីតិ។
267.Tāḷacchiddādivatthūni uttānatthāneva. Nhānavatthūsu ye udakasotaṃ nimittena pahariṃsu tesaṃ āpatti vuttā. Udañjalavatthūsupi eseva nayo. Ettha ca udañjalanti udakacikkhallo vuccati. Eteneva upāyena ito parāni sabbāneva udake dhāvanādivatthūni veditabbāni. Ayaṃ pana viseso. Pupphāvaḷiyavatthūsu sacepi namocanādhippāyassa anāpatti, kīḷanapaccayā pana dukkaṭaṃ hotīti.
សុក្កវិស្សដ្ឋិសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Sukkavissaṭṭhisikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / វិនយបិដក • Vinayapiṭaka / មហាវិភង្គ • Mahāvibhaṅga / ១. សុក្កវិស្សដ្ឋិសិក្ខាបទំ • 1. Sukkavissaṭṭhisikkhāpadaṃ
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / សារត្ថទីបនី-ដីកា • Sāratthadīpanī-ṭīkā / ១. សុក្កវិស្សដ្ឋិសិក្ខាបទវណ្ណនា • 1. Sukkavissaṭṭhisikkhāpadavaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / វជិរពុទ្ធិ-ដីកា • Vajirabuddhi-ṭīkā / ១. សុក្កវិស្សដ្ឋិសិក្ខាបទវណ្ណនា • 1. Sukkavissaṭṭhisikkhāpadavaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / វិមតិវិនោទនី-ដីកា • Vimativinodanī-ṭīkā / ១. សុក្កវិស្សដ្ឋិសិក្ខាបទវណ្ណនា • 1. Sukkavissaṭṭhisikkhāpadavaṇṇanā
