Only Dharma. Since 1992
Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / ថេរគាថា-អដ្ឋកថា • Theragāthā-aṭṭhakathā

៦. សុហេមន្តត្ថេរគាថាវណ្ណនា

6. Suhemantattheragāthāvaṇṇanā

សតលិង្គស្ស អត្ថស្សាតិ អាយស្មតោ សុហេមន្តត្ថេរស្ស គាថា។ កា ឧប្បត្តិ? អយម្បិ បុរិមពុទ្ធេសុ កតាធិការោ តត្ថ តត្ថ ភវេ វិវដ្ដូបនិស្សយំ បុញ្ញំ ឧបចិនន្តោ ឥតោ ទ្វានវុតេ កប្បេ តិស្សស្ស ភគវតោ កាលេ វនចរោ ហុត្វា វនេ វសតិ, តំ អនុគ្គហិតុំ ភគវា អរញ្ញំ បវិសិត្វា តស្ស អាសន្នេ ឋានេ អញ្ញតរស្មិំ រុក្ខមូលេ និសីទិ។ សោ ភគវន្តំ ទិស្វា បសន្នចិត្តោ សុគន្ធានិ បុន្នាគបុប្ផានិ ឱចិនិត្វា ភគវន្តំ បូជេសិ។ សោ តេន បុញ្ញកម្មេន ទេវលោកេ និព្ពត្តិត្វា អបរាបរំ បុញ្ញានិ កត្វា ទេវមនុស្សេសុ សំសរន្តោ ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ បារិយន្តទេសេ វិភវសម្បន្នស្ស ព្រាហ្មណស្ស បុត្តោ ហុត្វា និព្ពត្តិ, សុហេមន្តោតិស្ស នាមំ អហោសិ។ សោ វិញ្ញុតំ បត្តោ សង្កស្សនគរេ មិគទាយេ វិហរន្តំ ភគវន្តំ ឧបសង្កមិត្វា ធម្មំ សុត្វា បដិលទ្ធសទ្ធោ បព្ពជិត្វា តេបិដកោ ហុត្វា វិបស្សនំ បដ្ឋបេត្វា នចិរស្សេវ ឆឡភិញ្ញោ បដិសម្ភិទាបត្តោ អហោសិ។ តេន វុត្តំ អបទានេ (អប. ថេរ ១.១៦.៤៦-៥០) –

Sataliṅgassa atthassāti āyasmato suhemantattherassa gāthā. Kā uppatti? Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayaṃ puññaṃ upacinanto ito dvānavute kappe tissassa bhagavato kāle vanacaro hutvā vane vasati, taṃ anuggahituṃ bhagavā araññaṃ pavisitvā tassa āsanne ṭhāne aññatarasmiṃ rukkhamūle nisīdi. So bhagavantaṃ disvā pasannacitto sugandhāni punnāgapupphāni ocinitvā bhagavantaṃ pūjesi. So tena puññakammena devaloke nibbattitvā aparāparaṃ puññāni katvā devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde pāriyantadese vibhavasampannassa brāhmaṇassa putto hutvā nibbatti, suhemantotissa nāmaṃ ahosi. So viññutaṃ patto saṅkassanagare migadāye viharantaṃ bhagavantaṃ upasaṅkamitvā dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā tepiṭako hutvā vipassanaṃ paṭṭhapetvā nacirasseva chaḷabhiñño paṭisambhidāpatto ahosi. Tena vuttaṃ apadāne (apa. thera 1.16.46-50) –

‘‘កាននំ វនមោគយ្ហ, វសាមិ លុទ្ទកោ អហំ;

‘‘Kānanaṃ vanamogayha, vasāmi luddako ahaṃ;

បុន្នាគំ បុប្ផិតំ ទិស្វា, ពុទ្ធសេដ្ឋំ អនុស្សរិំ។

Punnāgaṃ pupphitaṃ disvā, buddhaseṭṭhaṃ anussariṃ.

‘‘តំ បុប្ផំ ឱចិនិត្វាន, សុគន្ធំ គន្ធិតំ សុភំ;

‘‘Taṃ pupphaṃ ocinitvāna, sugandhaṃ gandhitaṃ subhaṃ;

ថូបំ ករិត្វា បុលិនេ, ពុទ្ធស្ស អភិរោបយិំ។

Thūpaṃ karitvā puline, buddhassa abhiropayiṃ.

‘‘ទ្វេនវុតេ ឥតោ កប្បេ, យំ បុប្ផមភិបូជយិំ;

‘‘Dvenavute ito kappe, yaṃ pupphamabhipūjayiṃ;

ទុគ្គតិំ នាភិជានាមិ, ពុទ្ធបូជាយិទំ ផលំ។

Duggatiṃ nābhijānāmi, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ.

‘‘ឯកម្ហិ នវុតេ កប្បេ, ឯកោ អាសិំ តមោនុទោ;

‘‘Ekamhi navute kappe, eko āsiṃ tamonudo;

សត្តរតនសម្បន្នោ, ចក្កវត្តី មហព្ពលោ។

Sattaratanasampanno, cakkavattī mahabbalo.

‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ…បេ.… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ។

‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… kataṃ buddhassa sāsana’’nti.

អរហត្តំ បន បត្វា ឯវំ ចិន្តេសិ – ‘‘មយា ខោ យំ សាវកេន បត្តព្ពំ, តំ អនុប្បត្តំ, យំនូនាហំ ឥទានិ ភិក្ខូនំ អនុគ្គហំ ករេយ្យ’’ន្តិ។ ឯវំ ចិន្តេត្វា បភិន្នបដិសម្ភិទតាយ អកិលាសុតាយ ច អត្តនោ សន្តិកំ ឧបគតេ ភិក្ខូ យថារហំ ឱវទន្តោ អនុសាសន្តោ កង្ខំ ឆិន្ទន្តោ ធម្មំ កថេន្តោ កម្មដ្ឋានំ និគ្គុម្ពំ និជ្ជដំ កត្វា អាចិក្ខន្តោ វិហរតិ។ អថេកទិវសំ អត្តនោ សន្តិកំ ឧបគតានំ ភិក្ខូនំ វិញ្ញូនញ្ច បុគ្គលានំ វិសេសំ អាចិក្ខន្តោ –

Arahattaṃ pana patvā evaṃ cintesi – ‘‘mayā kho yaṃ sāvakena pattabbaṃ, taṃ anuppattaṃ, yaṃnūnāhaṃ idāni bhikkhūnaṃ anuggahaṃ kareyya’’nti. Evaṃ cintetvā pabhinnapaṭisambhidatāya akilāsutāya ca attano santikaṃ upagate bhikkhū yathārahaṃ ovadanto anusāsanto kaṅkhaṃ chindanto dhammaṃ kathento kammaṭṭhānaṃ niggumbaṃ nijjaṭaṃ katvā ācikkhanto viharati. Athekadivasaṃ attano santikaṃ upagatānaṃ bhikkhūnaṃ viññūnañca puggalānaṃ visesaṃ ācikkhanto –

១០៦.

106.

‘‘សតលិង្គស្ស អត្ថស្ស, សតលក្ខណធារិនោ;

‘‘Sataliṅgassa atthassa, satalakkhaṇadhārino;

ឯកង្គទស្សី ទុម្មេធោ, សតទស្សី ច បណ្ឌិតោ’’តិ។ – គាថំ អភាសិ;

Ekaṅgadassī dummedho, satadassī ca paṇḍito’’ti. – gāthaṃ abhāsi;

តត្ថ សតលិង្គស្សាតិ លីនមត្ថំ គមេន្តីតិ លិង្គានិ, អត្ថេសុ សទ្ទស្ស បវត្តិនិមិត្តានិ, តានិ បន សតំ អនេកានិ លិង្គានិ ឯតស្សាតិ សតលិង្គោ។ អនេកត្ថោ ហិ ឥធ សតសទ្ទោ, ‘‘សតំ សហស្ស’’ន្តិអាទីសុ វិយ ន សង្ខ្យាវិសេសត្ថោ តស្ស សតលិង្គស្ស។ អត្ថស្សាតិ ញេយ្យស្ស, ញេយ្យញ្ហិ ញាណេន អរណីយតោ ‘‘អត្ថោ’’តិ វុច្ចតិ។ សោ ច ឯកោបិ អនេកលិង្គោ, យថា ‘‘សក្កោ បុរិន្ទទោ មឃវា’’តិ, ‘‘បញ្ញា វិជ្ជា មេធា ញាណ’’ន្តិ ច។ យេន លិង្គេន បវត្តិនិមិត្តេន តាវតិំសាធិបតិម្ហិ ឥន្ទសទ្ទោ បវត្តោ, ន តេន តត្ថ សក្កាទិសទ្ទា បវត្តា, អថ ខោ អញ្ញេន។ តថា យេន សម្មាទិដ្ឋិម្ហិ បញ្ញាសទ្ទោ បវត្តោ, ន តេន វិជ្ជាទិសទ្ទា។ តេន វុត្តំ ‘‘សតលិង្គស្ស អត្ថស្សា’’តិ។

Tattha sataliṅgassāti līnamatthaṃ gamentīti liṅgāni, atthesu saddassa pavattinimittāni, tāni pana sataṃ anekāni liṅgāni etassāti sataliṅgo. Anekattho hi idha satasaddo, ‘‘sataṃ sahassa’’ntiādīsu viya na saṅkhyāvisesattho tassa sataliṅgassa. Atthassāti ñeyyassa, ñeyyañhi ñāṇena araṇīyato ‘‘attho’’ti vuccati. So ca ekopi anekaliṅgo, yathā ‘‘sakko purindado maghavā’’ti, ‘‘paññā vijjā medhā ñāṇa’’nti ca. Yena liṅgena pavattinimittena tāvatiṃsādhipatimhi indasaddo pavatto, na tena tattha sakkādisaddā pavattā, atha kho aññena. Tathā yena sammādiṭṭhimhi paññāsaddo pavatto, na tena vijjādisaddā. Tena vuttaṃ ‘‘sataliṅgassa atthassā’’ti.

សតលក្ខណធារិនោតិ អនេកលក្ខណវតោ។ លក្ខីយតិ ឯតេនាតិ លក្ខណំ, បច្ចយភាវិនោ អត្ថស្ស អត្តនោ ផលំ បដិច្ច បច្ចយភាវោ, តេន ហិ សោ អយំ ឥមស្ស ការណន្តិ លក្ខីយតិ។ សោ ច ឯកស្សេវ អត្ថស្ស អនេកប្បភេទោ ឧបលព្ភតិ , តេនាហ ‘‘សតលក្ខណធារិនោ’’តិ។ អថ វា លក្ខីយន្តីតិ លក្ខណានិ, តស្ស តស្ស អត្ថស្ស សង្ខតតាទយោ បការវិសេសា តេ បន អត្ថតោ អវត្ថាវិសេសា វេទិតព្ពា។ តេ ច បន តេសំ អនិច្ចតាទិសាមញ្ញលក្ខណំ លិង្គេន្តិ ញាបេន្តីតិ ‘‘លិង្គានី’’តិ ច វុច្ចន្តិ។ តស្សិមេ អាការា, យស្មា ឯកស្សាបិ អត្ថស្ស អនេកេ ឧបលព្ភន្តិ។ តេន វុត្តំ ‘‘សតលិង្គស្ស អត្ថស្ស, សតលក្ខណធារិនោ’’តិ។ តេនាហ អាយស្មា ធម្មសេនាបតិ – ‘‘សព្ពេ ធម្មា សព្ពាការេន ពុទ្ធស្ស ភគវតោ ញាណមុខេ អាបាថំ អាគច្ឆន្តី’’តិ (មហានិ. ១៥៦; ចូឡនិ. មោឃរាជមាណវបុច្ឆានិទ្ទេស ៨៥; បដិ. ម. ៣.៥)។

Satalakkhaṇadhārinoti anekalakkhaṇavato. Lakkhīyati etenāti lakkhaṇaṃ, paccayabhāvino atthassa attano phalaṃ paṭicca paccayabhāvo, tena hi so ayaṃ imassa kāraṇanti lakkhīyati. So ca ekasseva atthassa anekappabhedo upalabbhati , tenāha ‘‘satalakkhaṇadhārino’’ti. Atha vā lakkhīyantīti lakkhaṇāni, tassa tassa atthassa saṅkhatatādayo pakāravisesā te pana atthato avatthāvisesā veditabbā. Te ca pana tesaṃ aniccatādisāmaññalakkhaṇaṃ liṅgenti ñāpentīti ‘‘liṅgānī’’ti ca vuccanti. Tassime ākārā, yasmā ekassāpi atthassa aneke upalabbhanti. Tena vuttaṃ ‘‘sataliṅgassa atthassa, satalakkhaṇadhārino’’ti. Tenāha āyasmā dhammasenāpati – ‘‘sabbe dhammā sabbākārena buddhassa bhagavato ñāṇamukhe āpāthaṃ āgacchantī’’ti (mahāni. 156; cūḷani. mogharājamāṇavapucchāniddesa 85; paṭi. ma. 3.5).

ឯកង្គទស្សី ទុម្មេធោតិ ឯវំ អនេកលិង្គេ អនេកលក្ខណេ អត្ថេ យោ តត្ថ ឯកង្គទស្សី អបុថុបញ្ញតាយ ឯកលិង្គមត្តំ ឯកលក្ខណមត្តញ្ច ទិស្វា អត្តនា ទិដ្ឋមេវ ‘‘ឥទមេវ សច្ច’’ន្តិ អភិនិវិស្ស ‘‘មោឃមញ្ញ’’ន្តិ ឥតរំ បដិក្ខិបតិ, ហត្ថិទស្សនកអន្ធោ វិយ ឯកង្គគាហី ទុម្មេធោ ទុប្បញ្ញោ តត្ថ វិជ្ជមានានំយេវ បការវិសេសានំ អជាននតោ មិច្ឆា អភិនិវិសនតោ ច។ សតទស្សី ច បណ្ឌិតោតិ បណ្ឌិតោ បន តត្ថ វិជ្ជមានេ អនេកេបិ បការេ អត្តនោ បញ្ញាចក្ខុនា សព្ពសោ បស្សតិ។ យោ វា តត្ថ លព្ភមានេ អនេកេ បញ្ញាចក្ខុនា អត្តនាបិ បស្សតិ, អញ្ញេសម្បិ ទស្សេតិ បកាសេតិ, សោ បណ្ឌិតោ វិចក្ខណោ អត្ថេសុ កុសលោ នាមាតិ។ ឯវំ ថេរោ ឧក្កំសគតំ អត្តនោ បដិសម្ភិទាសម្បត្តិំ ភិក្ខូនំ វិភាវេសិ។

Ekaṅgadassī dummedhoti evaṃ anekaliṅge anekalakkhaṇe atthe yo tattha ekaṅgadassī aputhupaññatāya ekaliṅgamattaṃ ekalakkhaṇamattañca disvā attanā diṭṭhameva ‘‘idameva sacca’’nti abhinivissa ‘‘moghamañña’’nti itaraṃ paṭikkhipati, hatthidassanakaandho viya ekaṅgagāhī dummedho duppañño tattha vijjamānānaṃyeva pakāravisesānaṃ ajānanato micchā abhinivisanato ca. Satadassī ca paṇḍitoti paṇḍito pana tattha vijjamāne anekepi pakāre attano paññācakkhunā sabbaso passati. Yo vā tattha labbhamāne aneke paññācakkhunā attanāpi passati, aññesampi dasseti pakāseti, so paṇḍito vicakkhaṇo atthesu kusalo nāmāti. Evaṃ thero ukkaṃsagataṃ attano paṭisambhidāsampattiṃ bhikkhūnaṃ vibhāvesi.

សុហេមន្តត្ថេរគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា។

Suhemantattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā.







Related texts:



តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / សុត្តបិដក • Suttapiṭaka / ខុទ្ទកនិកាយ • Khuddakanikāya / ថេរគាថាបាឡិ • Theragāthāpāḷi / ៦. សុហេមន្តត្ថេរគាថា • 6. Suhemantattheragāthā


© 1991-2026 Titi Tudorancea Yoga Bulletin | Titi Tudorancea® is a Registered Trademark | Terms of use and privacy policy
Contact