| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / ថេរគាថា-អដ្ឋកថា • Theragāthā-aṭṭhakathā |
២. សិរិមិត្តត្ថេរគាថាវណ្ណនា
2. Sirimittattheragāthāvaṇṇanā
អក្កោធនោតិអាទិកា អាយស្មតោ សិរិមិត្តត្ថេរស្ស គាថា។ កា ឧប្បត្តិ? អយម្បិ បុរិមពុទ្ធេសុ កតាធិការោ តត្ថ តត្ថ ភវេ វិវដ្ដូបនិស្សយំ កុសលំ ឧបចិនិត្វា ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ រាជគហេ មហទ្ធនកុដុម្ពិកស្ស បុត្តោ ហុត្វា និព្ពត្តិ, សិរិមិត្តោតិ លទ្ធនាមោ។ តស្ស កិរ មាតា សិរិគុត្តស្ស ភគិនី។ តស្ស វត្ថុ ធម្មបទវណ្ណនាយំ (ធ. ប. អដ្ឋ. ១.គរហទិន្នវត្ថុ) អាគតមេវ។ សោ សិរិគុត្តស្ស ភាគិនេយ្យោ សិរិមិត្តោ វយប្បត្តោ សត្ថុ ធនបាលទមនេ លទ្ធប្បសាទោ បព្ពជិត្វា វិបស្សនាយ កម្មំ ករោន្តោ នចិរស្សេវ អរហត្តំ បត្តោ។ ឯកទិវសំ បាតិមោក្ខំ ឧទ្ទិសិតុំ អាសនំ អភិរុហិត្វា ចិត្តពីជនិំ គហេត្វា និសិន្នោ ភិក្ខូនំ ធម្មំ កថេសិ។ កថេន្តោ ច ឧឡារតរេ គុណេ វិភជិត្វា ទស្សេន្តោ –
Akkodhanotiādikā āyasmato sirimittattherassa gāthā. Kā uppatti? Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayaṃ kusalaṃ upacinitvā imasmiṃ buddhuppāde rājagahe mahaddhanakuṭumbikassa putto hutvā nibbatti, sirimittoti laddhanāmo. Tassa kira mātā siriguttassa bhaginī. Tassa vatthu dhammapadavaṇṇanāyaṃ (dha. pa. aṭṭha. 1.garahadinnavatthu) āgatameva. So siriguttassa bhāgineyyo sirimitto vayappatto satthu dhanapāladamane laddhappasādo pabbajitvā vipassanāya kammaṃ karonto nacirasseva arahattaṃ patto. Ekadivasaṃ pātimokkhaṃ uddisituṃ āsanaṃ abhiruhitvā cittabījaniṃ gahetvā nisinno bhikkhūnaṃ dhammaṃ kathesi. Kathento ca uḷāratare guṇe vibhajitvā dassento –
៥០២.
502.
‘‘អក្កោធនោនុបនាហី, អមាយោ រិត្តបេសុណោ;
‘‘Akkodhanonupanāhī, amāyo rittapesuṇo;
ស វេ តាទិសកោ ភិក្ខុ, ឯវំ បេច្ច ន សោចតិ។
Sa ve tādisako bhikkhu, evaṃ pecca na socati.
៥០៣.
503.
‘‘អក្កោធនោនុបនាហី, អមាយោ រិត្តបេសុណោ;
‘‘Akkodhanonupanāhī, amāyo rittapesuṇo;
គុត្តទ្វារោ សទា ភិក្ខុ, ឯវំ បេច្ច ន សោចតិ។
Guttadvāro sadā bhikkhu, evaṃ pecca na socati.
៥០៤.
504.
‘‘អក្កោធនោនុបនាហី, អមាយោ រិត្តបេសុណោ;
‘‘Akkodhanonupanāhī, amāyo rittapesuṇo;
កល្យាណសីលោ សោ ភិក្ខុ, ឯវំ បេច្ច ន សោចតិ។
Kalyāṇasīlo so bhikkhu, evaṃ pecca na socati.
៥០៥.
505.
‘‘អក្កោធនោនុបនាហី, អមាយោ រិត្តបេសុណោ;
‘‘Akkodhanonupanāhī, amāyo rittapesuṇo;
កល្យាណមិត្តោ សោ ភិក្ខុ, ឯវំ បេច្ច ន សោចតិ។
Kalyāṇamitto so bhikkhu, evaṃ pecca na socati.
៥០៦.
506.
‘‘អក្កោធនោនុបនាហី, អមាយោ រិត្តបេសុណោ;
‘‘Akkodhanonupanāhī, amāyo rittapesuṇo;
កល្យាណបញ្ញោ សោ ភិក្ខុ, ឯវំ បេច្ច ន សោចតិ។
Kalyāṇapañño so bhikkhu, evaṃ pecca na socati.
៥០៧.
507.
‘‘យស្ស សទ្ធា តថាគតេ, អចលា សុប្បតិដ្ឋិតា;
‘‘Yassa saddhā tathāgate, acalā suppatiṭṭhitā;
សីលញ្ច យស្ស កល្យាណំ, អរិយកន្តំ បសំសិតំ។
Sīlañca yassa kalyāṇaṃ, ariyakantaṃ pasaṃsitaṃ.
៥០៨.
508.
‘‘សង្ឃេ បសាទោ យស្សត្ថិ, ឧជុភូតញ្ច ទស្សនំ;
‘‘Saṅghe pasādo yassatthi, ujubhūtañca dassanaṃ;
អទលិទ្ទោតិ តំ អាហុ, អមោឃំ តស្ស ជីវិតំ។
Adaliddoti taṃ āhu, amoghaṃ tassa jīvitaṃ.
៥០៩.
509.
‘‘តស្មា សទ្ធញ្ច សីលញ្ច, បសាទំ ធម្មទស្សនំ;
‘‘Tasmā saddhañca sīlañca, pasādaṃ dhammadassanaṃ;
អនុយុញ្ជេថ មេធាវី, សរំ ពុទ្ធាន សាសន’’ន្តិ។ – ឥមា គាថា អភាសិ;
Anuyuñjetha medhāvī, saraṃ buddhāna sāsana’’nti. – imā gāthā abhāsi;
តត្ថ អក្កោធនោតិ អកុជ្ឈនសីលោ។ ឧបដ្ឋិតេ ហិ កោធុប្បត្តិនិមិត្តេ អធិវាសនខន្តិយំ ឋត្វា កោបស្ស អនុប្បាទកោ។ អនុបនាហីតិ ន ឧបនាហកោ, បរេហិ កតំ អបរាធំ បដិច្ច ‘‘អក្កោច្ឆិ មំ អវធិ មំ, អជិនិ មំ អហាសិ មេ’’តិអាទិនា (ធ. ប. ៣; មហាវ. ៤៦៤; ម. និ. ៣.២៣៧) កោធស្ស អនុបនយ្ហនសីលោ។ សន្តទោសបដិច្ឆាទនលក្ខណាយ មាយាយ អភាវតោ អមាយោ។ បិសុណវាចាវិរហិតតោ រិត្តបេសុណោ, ស វេ តាទិសកោ ភិក្ខូតិ សោ តថារូបោ តថាជាតិកោ យថាវុត្តគុណសមន្នាគតោ ភិក្ខុ ។ ឯវំ យថាវុត្តបដិបត្តិយា បេច្ច បរលោកេ ន សោចតិ សោកនិមិត្តស្ស អភាវតោ។ ចក្ខុទ្វារាទយោ កាយទ្វារាទយោ ច គុត្តា បិហិតា សំវុតា ឯតស្សាតិ គុត្តទ្វារោ។ កល្យាណសីលោតិ សុន្ទរសីលោ សុវិសុទ្ធសីលោ។ កល្យាណមិត្តោតិ –
Tattha akkodhanoti akujjhanasīlo. Upaṭṭhite hi kodhuppattinimitte adhivāsanakhantiyaṃ ṭhatvā kopassa anuppādako. Anupanāhīti na upanāhako, parehi kataṃ aparādhaṃ paṭicca ‘‘akkocchi maṃ avadhi maṃ, ajini maṃ ahāsi me’’tiādinā (dha. pa. 3; mahāva. 464; ma. ni. 3.237) kodhassa anupanayhanasīlo. Santadosapaṭicchādanalakkhaṇāya māyāya abhāvato amāyo. Pisuṇavācāvirahitato rittapesuṇo, sa ve tādisako bhikkhūti so tathārūpo tathājātiko yathāvuttaguṇasamannāgato bhikkhu . Evaṃ yathāvuttapaṭipattiyā pecca paraloke na socati sokanimittassa abhāvato. Cakkhudvārādayo kāyadvārādayo ca guttā pihitā saṃvutā etassāti guttadvāro. Kalyāṇasīloti sundarasīlo suvisuddhasīlo. Kalyāṇamittoti –
‘‘បិយោ គរុភាវនិយោ, វត្តា ច វចនក្ខមោ;
‘‘Piyo garubhāvaniyo, vattā ca vacanakkhamo;
គម្ភីរញ្ច កថំ កត្តា, នោ ចដ្ឋានេ និយោជយេ’’តិ។ (អ. និ. ៧.៣៧) –
Gambhīrañca kathaṃ kattā, no caṭṭhāne niyojaye’’ti. (a. ni. 7.37) –
ឯវំ វិភាវិតលក្ខណោ កល្យាណមិត្តោ ឯតស្សាតិ កល្យាណមិត្តោ។ កល្យាណបញ្ញោតិ សុន្ទរបញ្ញោ។ យទិបិ បញ្ញា នាម អសុន្ទរា នត្ថិ, និយ្យានិកាយ បន បញ្ញាយ វសេន ឯវំ វុត្តំ
Evaṃ vibhāvitalakkhaṇo kalyāṇamitto etassāti kalyāṇamitto. Kalyāṇapaññoti sundarapañño. Yadipi paññā nāma asundarā natthi, niyyānikāya pana paññāya vasena evaṃ vuttaṃ
ឯវមេត្ថ កោធាទីនំ វិក្ខម្ភនវសេន សមុច្ឆេទវសេន ច អក្កោធនាទិមុខេន, បុគ្គលាធិដ្ឋានាយ គាថាយ សម្មាបដិបត្តិំ ទស្សេត្វា ឥទានិ និប្ផត្តិតលោកុត្តរសទ្ធាទិកេ ឧទ្ធរិត្វា បុគ្គលាធិដ្ឋានាយ ឯវ គាថាយ សម្មាបដិបត្តិំ ទស្សេន្តោ ‘‘យស្ស សទ្ធា’’តិអាទិមាហ។ តស្សត្ថោ – យស្ស បុគ្គលស្ស តថាគតេ សម្មាសម្ពុទ្ធេ ‘‘ឥតិបិ សោ ភគវា’’តិអាទិនយប្បវត្តា មគ្គេនាគតសទ្ធា, តតោ ឯវ អចលា អវិកម្បា សុដ្ឋុ បតិដ្ឋិតា។ ‘‘អត្ថី’’តិ, បទំ អានេត្វា សម្ពន្ធិតព្ពំ។ អរិយកន្តន្តិ អរិយានំ កន្តំ បិយាយិតំ ភវន្តរេបិ អវិជហនតោ។ បសំសិតន្តិ ពុទ្ធាទីហិ បសដ្ឋំ, វណ្ណិតំ ថោមិតំ អត្ថីតិ យោជនា។ តំ បនេតំ សីលំ គហដ្ឋសីលំ បព្ពជិតសីលន្តិ ទុវិធំ។ តត្ថ គហដ្ឋសីលំ នាម បញ្ចសិក្ខាបទសីលំ, យំ គហដ្ឋេន រក្ខិតុំ សក្កា។ បព្ពជិតសីលំ នាម ទសសិក្ខាបទសីលំ ឧបាទាយ សព្ពំ ចតុបារិសុទ្ធិសីលំ, តយិទំ សព្ពម្បិ អខណ្ឌាទិភាវេន អបរាមដ្ឋតាយ ‘‘កល្យាណ’’ន្តិ វេទិតព្ពំ។
Evamettha kodhādīnaṃ vikkhambhanavasena samucchedavasena ca akkodhanādimukhena, puggalādhiṭṭhānāya gāthāya sammāpaṭipattiṃ dassetvā idāni nipphattitalokuttarasaddhādike uddharitvā puggalādhiṭṭhānāya eva gāthāya sammāpaṭipattiṃ dassento ‘‘yassa saddhā’’tiādimāha. Tassattho – yassa puggalassa tathāgate sammāsambuddhe ‘‘itipi so bhagavā’’tiādinayappavattā maggenāgatasaddhā, tato eva acalā avikampā suṭṭhu patiṭṭhitā. ‘‘Atthī’’ti, padaṃ ānetvā sambandhitabbaṃ. Ariyakantanti ariyānaṃ kantaṃ piyāyitaṃ bhavantarepi avijahanato. Pasaṃsitanti buddhādīhi pasaṭṭhaṃ, vaṇṇitaṃ thomitaṃ atthīti yojanā. Taṃ panetaṃ sīlaṃ gahaṭṭhasīlaṃ pabbajitasīlanti duvidhaṃ. Tattha gahaṭṭhasīlaṃ nāma pañcasikkhāpadasīlaṃ, yaṃ gahaṭṭhena rakkhituṃ sakkā. Pabbajitasīlaṃ nāma dasasikkhāpadasīlaṃ upādāya sabbaṃ catupārisuddhisīlaṃ, tayidaṃ sabbampi akhaṇḍādibhāvena aparāmaṭṭhatāya ‘‘kalyāṇa’’nti veditabbaṃ.
សង្ឃេ បសាទោ យស្សត្ថីតិ ‘‘សុប្បដិបន្នោ ភគវតោ សាវកសង្ឃោ’’តិអាទិនា អរិយសង្ឃេ បសាទោ សទ្ធា យស្ស បុគ្គលស្ស អត្ថិ អចលោ សុប្បតិដ្ឋិតោតិ អានេត្វា យោជេតព្ពំ។ ឧជុភូតញ្ច ទស្សនន្តិ ទិដ្ឋិវង្កាភាវតោ កិលេសវង្កាភាវតោ ច ឧជុភូតំ។ អកុដិលំ អជិម្ហំ កម្មស្សកតាទស្សនញ្ចេវ សប្បច្ចយនាមរូបទស្សនញ្ចាតិ ទុវិធម្បិ ទស្សនំ យស្ស អត្ថិ អចលំ សុប្បតិដ្ឋិតន្តិ យោជនា។ អទលិទ្ទោតិ តំ អាហុ សទ្ធាធនំ, សីលធនំ, សុតធនំ, ចាគធនំ, បញ្ញាធនន្តិ ឥមេសំ សុវិសុទ្ធានំ ធនានំ អត្ថិតាយ ‘‘អទលិទ្ទោ’’តិ តំ តាទិសំ បុគ្គលំ ពុទ្ធាទយោ អរិយា អាហុ។ អមោឃំ តស្ស ជីវិតំ តស្ស តថារូបស្ស ជីវិតំ ទិដ្ឋធម្មិកាទិអត្ថាធិគមេន អមោឃំ អវញ្ឈំ សផលមេវាតិ អាហូតិ អត្ថោ។
Saṅghe pasādo yassatthīti ‘‘suppaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho’’tiādinā ariyasaṅghe pasādo saddhā yassa puggalassa atthi acalo suppatiṭṭhitoti ānetvā yojetabbaṃ. Ujubhūtañca dassananti diṭṭhivaṅkābhāvato kilesavaṅkābhāvato ca ujubhūtaṃ. Akuṭilaṃ ajimhaṃ kammassakatādassanañceva sappaccayanāmarūpadassanañcāti duvidhampi dassanaṃ yassa atthi acalaṃ suppatiṭṭhitanti yojanā. Adaliddoti taṃ āhu saddhādhanaṃ, sīladhanaṃ, sutadhanaṃ, cāgadhanaṃ, paññādhananti imesaṃ suvisuddhānaṃ dhanānaṃ atthitāya ‘‘adaliddo’’ti taṃ tādisaṃ puggalaṃ buddhādayo ariyā āhu. Amoghaṃ tassa jīvitaṃ tassa tathārūpassa jīvitaṃ diṭṭhadhammikādiatthādhigamena amoghaṃ avañjhaṃ saphalamevāti āhūti attho.
តស្មាតិ , យស្មា យថាវុត្តសទ្ធាទិគុណសមន្នាគតោ បុគ្គលោ ‘‘អទលិទ្ទោ អមោឃជីវិតោ’’តិ វុច្ចតិ, តស្មា អហម្បិ តថារូបោ ភវេយ្យន្តិ។ សទ្ធញ្ច…បេ.… សាសនន្តិ ‘‘សព្ពបាបស្ស អករណ’’ន្តិអាទិនា (ធ. ប. ១៨៣; ទី. និ. ២.៩០) វុត្តំ ពុទ្ធានំ សាសនំ អនុស្សរន្តោ កុលបុត្តោ វុត្តប្បភេទំ សទ្ធញ្ចេវ សីលញ្ច ធម្មទស្សនហេតុកំ ធម្មេ សុនិច្ឆយា វិមោក្ខភូតំ បសាទញ្ច អនុយុញ្ជេយ្យ វឌ្ឍេយ្យាតិ។
Tasmāti , yasmā yathāvuttasaddhādiguṇasamannāgato puggalo ‘‘adaliddo amoghajīvito’’ti vuccati, tasmā ahampi tathārūpo bhaveyyanti. Saddhañca…pe… sāsananti ‘‘sabbapāpassa akaraṇa’’ntiādinā (dha. pa. 183; dī. ni. 2.90) vuttaṃ buddhānaṃ sāsanaṃ anussaranto kulaputto vuttappabhedaṃ saddhañceva sīlañca dhammadassanahetukaṃ dhamme sunicchayā vimokkhabhūtaṃ pasādañca anuyuñjeyya vaḍḍheyyāti.
ឯវំ ថេរោ ភិក្ខូនំ ធម្មទេសនាមុខេន អត្តនិ វិជ្ជមានេ គុណេ បកាសេន្តោ អញ្ញំ ព្យាកាសិ។
Evaṃ thero bhikkhūnaṃ dhammadesanāmukhena attani vijjamāne guṇe pakāsento aññaṃ byākāsi.
សិរិមិត្តត្ថេរគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Sirimittattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / សុត្តបិដក • Suttapiṭaka / ខុទ្ទកនិកាយ • Khuddakanikāya / ថេរគាថាបាឡិ • Theragāthāpāḷi / ២. សិរិមិត្តត្ថេរគាថា • 2. Sirimittattheragāthā
