| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / ថេរគាថា-អដ្ឋកថា • Theragāthā-aṭṭhakathā |
៩. សន្ធិតត្ថេរគាថាវណ្ណនា
9. Sandhitattheragāthāvaṇṇanā
អស្សត្ថេ ហរិតោភាសេតិ អាយស្មតោ សន្ធិតត្ថេរស្ស គាថា។ កា ឧប្បត្តិ? អយម្បិ បុរិមពុទ្ធេសុ កតាធិការោ តត្ថ តត្ថ ភវេ បុញ្ញានិ ឧបចិនន្តោ ឥតោ ឯកតិំសេ កប្បេ សិខិស្ស ភគវតោ កាលេ ឯកោ គោបាលកោ អហោសិ។ សោ សត្ថរិ បរិនិព្ពុតេ អញ្ញតរំ ថេរំ ឧបសង្កមិត្វា តស្ស សន្តិកេ ពុទ្ធគុណបដិសំយុត្តំ ធម្មំ សុត្វា បសន្នមានសោ ‘‘កុហិំ ភគវា’’តិ បុច្ឆិត្វា បរិនិព្ពុតភាវំ សុត្វា ‘‘ឯវំ មហានុភាវា ពុទ្ធាបិ នាម អនិច្ចតាវសំ គច្ឆន្តិ, អហោ សង្ខារា អទ្ធុវា’’តិ អនិច្ចសញ្ញំ បដិលភិ។ តំ ថេរោ ពោធិបូជាយ ឧស្សាហេសិ។ សោ កាលេន កាលំ ពោធិរុក្ខសមីបំ គន្ត្វា វិបស្សនំ បដ្ឋបេត្វា ពុទ្ធគុណេ អនុស្សរន្តោ ពោធិំ វន្ទតិ។ សោ តេន បុញ្ញកម្មេន ទេវមនុស្សេសុ សំសរន្តោ ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ កោសលរដ្ឋេ ឥព្ភកុលេ និព្ពត្តិត្វា សន្ធិតោតិ លទ្ធនាមោ វយប្បត្តោ អនិច្ចតាបដិសំយុត្តំ ធម្មកថំ សុត្វា សំវេគជាតោ បព្ពជិត្វា វិបស្សនំ បដ្ឋបេត្វា ញាណស្ស បរិបាកំ គតត្តា នចិរស្សេវ ឆឡភិញ្ញោ អហោសិ។ សោ អត្តនោ បុព្ពេនិវាសំ អនុស្សរន្តោ សិខិស្ស ភគវតោ កាលេ ពោធិវន្ទនំ ពុទ្ធានុស្សតិំ អនិច្ចសញ្ញាបដិលាភញ្ច អនុស្សរិត្វា តទុបនិស្សយេន អត្តនោ វិសេសាធិគមំ បកាសេន្តោ –
Assatthe haritobhāseti āyasmato sandhitattherassa gāthā. Kā uppatti? Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave puññāni upacinanto ito ekatiṃse kappe sikhissa bhagavato kāle eko gopālako ahosi. So satthari parinibbute aññataraṃ theraṃ upasaṅkamitvā tassa santike buddhaguṇapaṭisaṃyuttaṃ dhammaṃ sutvā pasannamānaso ‘‘kuhiṃ bhagavā’’ti pucchitvā parinibbutabhāvaṃ sutvā ‘‘evaṃ mahānubhāvā buddhāpi nāma aniccatāvasaṃ gacchanti, aho saṅkhārā addhuvā’’ti aniccasaññaṃ paṭilabhi. Taṃ thero bodhipūjāya ussāhesi. So kālena kālaṃ bodhirukkhasamīpaṃ gantvā vipassanaṃ paṭṭhapetvā buddhaguṇe anussaranto bodhiṃ vandati. So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde kosalaraṭṭhe ibbhakule nibbattitvā sandhitoti laddhanāmo vayappatto aniccatāpaṭisaṃyuttaṃ dhammakathaṃ sutvā saṃvegajāto pabbajitvā vipassanaṃ paṭṭhapetvā ñāṇassa paripākaṃ gatattā nacirasseva chaḷabhiñño ahosi. So attano pubbenivāsaṃ anussaranto sikhissa bhagavato kāle bodhivandanaṃ buddhānussatiṃ aniccasaññāpaṭilābhañca anussaritvā tadupanissayena attano visesādhigamaṃ pakāsento –
២១៧.
217.
‘‘អស្សត្ថេ ហរិតោភាសេ, សំវិរូឡ្ហម្ហិ បាទបេ;
‘‘Assatthe haritobhāse, saṃvirūḷhamhi pādape;
ឯកំ ពុទ្ធគតំ សញ្ញំ, អលភិត្ថំ បតិស្សតោ។
Ekaṃ buddhagataṃ saññaṃ, alabhitthaṃ patissato.
២១៨.
218.
‘‘ឯកតិំសេ ឥតោ កប្បេ, យំ សញ្ញមលភិំ តទា;
‘‘Ekatiṃse ito kappe, yaṃ saññamalabhiṃ tadā;
តស្សា សញ្ញាយ វាហសា, បត្តោ មេ អាសវក្ខយោ’’តិ។ –
Tassā saññāya vāhasā, patto me āsavakkhayo’’ti. –
ទ្វេ គាថា អភាសិ។
Dve gāthā abhāsi.
តត្ថ អស្សត្ថេតិ អស្សត្ថដ្ឋានីយេ, យ្វាយំ ឯតរហិ អម្ហាកំ ភគវតោ ពោធិរុក្ខោ អស្សត្ថោ, ឯតស្ស ឋានេ តទា សិខិស្ស ភគវតោ ពោធិរុក្ខោ បុណ្ឌរីកោ ឋិតោតិ សោ អស្សត្ថដ្ឋានីយតាយ ‘‘អស្សត្ថេ’’តិ វុត្តំ។ សត្តានំ អស្សាសជននតោ វា។ អបរេ បន ‘‘អស្សត្ថរុក្ខមូលេ និសីទិត្វា តទា ពុទ្ធានុស្សតិយា ភាវិតត្តា ថេរោ ‘អស្សត្ថេ’តិ អវោចា’’តិ វទន្តិ។ ហរិតោភាសេតិ ហរិតេហិ សារមណិវណ្ណេហិ ឱភាសមានេ។ សំវិរូឡ្ហម្ហីតិ សុដ្ឋុ វិរូឡ្ហេ សុប្បតិដ្ឋិតេ, សុឃននិចិតបត្តបលាសបល្លវេហិ វិរូឡ្ហសញ្ឆន្នេតិ ច វទន្តិ។ បាទបេតិ រុក្ខេ។ ឯកំ ពុទ្ធគតំ សញ្ញំ, អលភិត្ថំ បតិស្សតោតិ ពុទ្ធារម្មណំ អារម្មណស្ស ឯកជាតិយត្តា ឯកំ ‘‘ឥតិបិ សោ ភគវា’’តិអាទិនយប្បវត្តំ ពុទ្ធានុស្សតិសហគតំ សញ្ញំ ពុទ្ធគុណានំ បតិបតិសរណតោ បតិស្សតោ ហុត្វា អលភិំ។
Tattha assattheti assatthaṭṭhānīye, yvāyaṃ etarahi amhākaṃ bhagavato bodhirukkho assattho, etassa ṭhāne tadā sikhissa bhagavato bodhirukkho puṇḍarīko ṭhitoti so assatthaṭṭhānīyatāya ‘‘assatthe’’ti vuttaṃ. Sattānaṃ assāsajananato vā. Apare pana ‘‘assattharukkhamūle nisīditvā tadā buddhānussatiyā bhāvitattā thero ‘assatthe’ti avocā’’ti vadanti. Haritobhāseti haritehi sāramaṇivaṇṇehi obhāsamāne. Saṃvirūḷhamhīti suṭṭhu virūḷhe suppatiṭṭhite, sughananicitapattapalāsapallavehi virūḷhasañchanneti ca vadanti. Pādapeti rukkhe. Ekaṃ buddhagataṃ saññaṃ, alabhitthaṃ patissatoti buddhārammaṇaṃ ārammaṇassa ekajātiyattā ekaṃ ‘‘itipi so bhagavā’’tiādinayappavattaṃ buddhānussatisahagataṃ saññaṃ buddhaguṇānaṃ patipatisaraṇato patissato hutvā alabhiṃ.
កទា បន សា សញ្ញា លទ្ធា, កីវតាយ សិទ្ធាតិ អាហ ‘‘ឯកតិំសេ ឥតោ កប្បេ’’តិអាទិ។ ឥតោ ភទ្ទកប្បតោ ឧទ្ធំ អារោហនវសេន ឯកតិំសេ កប្បេ។ យំ សញ្ញន្តិ យំ ពុទ្ធានុស្សតិសហគតំ សញ្ញំ, យំ វា ពុទ្ធានំ អនិច្ចតំ ទិស្វា តទនុសារេន សព្ពាសង្ខារេសុ តទា អនិច្ចសញ្ញំ អលភិំ។ តស្សា សញ្ញាយ វាហសាតិ តស្សា យថាវុត្តាយ សញ្ញាយ ការណភាវេន តំ ឧបនិស្សយំ កត្វា។ បត្តោ មេ អាសវក្ខយោតិ ឥទានិ មយា អាសវានំ ខយោ និរោធោ អធិគតោតិ ឥមាយេវ ច ឥមស្ស ថេរស្ស អបទានគាថាបិ។ យថាហ (អប. ថេរ ១.២២.២៧-៣០) –
Kadā pana sā saññā laddhā, kīvatāya siddhāti āha ‘‘ekatiṃse ito kappe’’tiādi. Ito bhaddakappato uddhaṃ ārohanavasena ekatiṃse kappe. Yaṃ saññanti yaṃ buddhānussatisahagataṃ saññaṃ, yaṃ vā buddhānaṃ aniccataṃ disvā tadanusārena sabbāsaṅkhāresu tadā aniccasaññaṃ alabhiṃ. Tassā saññāya vāhasāti tassā yathāvuttāya saññāya kāraṇabhāvena taṃ upanissayaṃ katvā. Patto me āsavakkhayoti idāni mayā āsavānaṃ khayo nirodho adhigatoti imāyeva ca imassa therassa apadānagāthāpi. Yathāha (apa. thera 1.22.27-30) –
‘‘អស្សត្ថេ ហរិតោភាសេ…បេ.… បត្តោ មេ អាសវក្ខយោ។
‘‘Assatthe haritobhāse…pe… patto me āsavakkhayo.
‘‘ឥតោ តេរសកប្បម្ហិ, ធនិដ្ឋោ នាម ខត្តិយោ;
‘‘Ito terasakappamhi, dhaniṭṭho nāma khattiyo;
សត្តរតនសម្បន្នោ, ចក្កវត្តី មហព្ពលោ។
Sattaratanasampanno, cakkavattī mahabbalo.
‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ…បេ.… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ។
‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… kataṃ buddhassa sāsana’’nti.
សន្ធិតត្ថេរគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Sandhitattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā.
បញ្ចមវគ្គវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Pañcamavaggavaṇṇanā niṭṭhitā.
និដ្ឋិតា ច ទុកនិបាតវណ្ណនា។
Niṭṭhitā ca dukanipātavaṇṇanā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / សុត្តបិដក • Suttapiṭaka / ខុទ្ទកនិកាយ • Khuddakanikāya / ថេរគាថាបាឡិ • Theragāthāpāḷi / ៩. សន្ធិតត្ថេរគាថា • 9. Sandhitattheragāthā
