| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / វិនយវិនិច្ឆយ-ដីកា • Vinayavinicchaya-ṭīkā |
សព្ពសង្កលននយកថាវណ្ណនា
Sabbasaṅkalananayakathāvaṇṇanā
៨៧៣. បរិវារេ មុខាគតា កត្ថបញ្ញត្តិវារាទយោ អដ្ឋ វារា, តេយេវ បច្ចយ-សទ្ទេន យោជេត្វា វុត្តា អដ្ឋបច្ចយវារាតិ វិភង្គទ្វយេ វិសុំ វិសុំ ទស្សិតា សោឡស បរិវារា អស្សាតិ សោឡសបរិវារោ, តស្ស សោឡសបរិវារស្ស។ សព្ពំ សង្កលនំ នយន្តិ សព្ពេសំ វុត្តានំ សង្កលននយានំ សង្គហេតព្ពតោ សព្ពំ សង្កលភេទនំ នយំ។
873. Parivāre mukhāgatā katthapaññattivārādayo aṭṭha vārā, teyeva paccaya-saddena yojetvā vuttā aṭṭhapaccayavārāti vibhaṅgadvaye visuṃ visuṃ dassitā soḷasa parivārā assāti soḷasaparivāro, tassa soḷasaparivārassa. Sabbaṃ saṅkalanaṃ nayanti sabbesaṃ vuttānaṃ saṅkalananayānaṃ saṅgahetabbato sabbaṃ saṅkalabhedanaṃ nayaṃ.
៨៧៥. កាយិកា ឆព្ពិធាតិ បឋមបារាជិកាបត្តិ, កុដិករណេ បយោគេ ទុក្កដាបត្តិ, ឯកំ បិណ្ឌំ អនាគតេ ថុល្លច្ចយាបត្តិ, តស្មិំ អាគតេ សង្ឃាទិសេសាបត្តិ, វិកាលភោជនេ បាចិត្តិយាបត្តិ, បឋមបាដិទេសនីយាបត្តីតិ ឆព្ពិធា។
875.Kāyikā chabbidhāti paṭhamapārājikāpatti, kuṭikaraṇe payoge dukkaṭāpatti, ekaṃ piṇḍaṃ anāgate thullaccayāpatti, tasmiṃ āgate saṅghādisesāpatti, vikālabhojane pācittiyāpatti, paṭhamapāṭidesanīyāpattīti chabbidhā.
តថា វាចសិកាបិ ចាតិ ចតុត្ថបារាជិកា, កុដិយា ការាបនេ បុព្ពគតិយោ, បទសោធម្មបាចិត្តិយំ, ទវកម្យតាយ ហីនេន ខុំសនំ, តស្ស ទុព្ភាសិតន្តិ តថា ឆព្ពិធា។
Tathā vācasikāpi cāti catutthapārājikā, kuṭiyā kārāpane pubbagatiyo, padasodhammapācittiyaṃ, davakamyatāya hīnena khuṃsanaṃ, tassa dubbhāsitanti tathā chabbidhā.
ឆាទេន្តស្ស ច តិស្សោតិ ភិក្ខុនិយា វជ្ជបដិច្ឆាទិកាយ បារាជិកំ, ភិក្ខុនោ សង្ឃាទិសេសឆាទនេ បាចិត្តិយំ, អត្តនោ ទុដ្ឋុល្លច្ឆាទនេ ទុក្កដន្តិ តិស្សោ ច។
Chādentassaca tissoti bhikkhuniyā vajjapaṭicchādikāya pārājikaṃ, bhikkhuno saṅghādisesachādane pācittiyaṃ, attano duṭṭhullacchādane dukkaṭanti tisso ca.
បញ្ច សំសគ្គបច្ចយាតិ កាយសំសគ្គេ ភិក្ខុនិយា បារាជិកំ, ភិក្ខុនោ សង្ឃាទិសេសោ, កាយេន កាយបដិពទ្ធេ ថុល្លច្ចយំ, និស្សគ្គិយេន កាយបដិពទ្ធេ ទុក្កដំ, អង្គុលិបតោទកេ បាចិត្តិយន្តិ កាយសំសគ្គបច្ចយា បញ្ច អាបត្តិយោ។
Pañcasaṃsaggapaccayāti kāyasaṃsagge bhikkhuniyā pārājikaṃ, bhikkhuno saṅghādiseso, kāyena kāyapaṭibaddhe thullaccayaṃ, nissaggiyena kāyapaṭibaddhe dukkaṭaṃ, aṅgulipatodake pācittiyanti kāyasaṃsaggapaccayā pañca āpattiyo.
៨៧៧. ភិក្ខុនិយា វជ្ជបដិច្ឆាទិកាយ បារាជិកំ, ភិក្ខុស្ស សង្ឃាទិសេសបដិច្ឆាទកស្ស បាចិត្តិយន្តិ ទុដ្ឋុល្លច្ឆាទនេ ទុវេ។
877. Bhikkhuniyā vajjapaṭicchādikāya pārājikaṃ, bhikkhussa saṅghādisesapaṭicchādakassa pācittiyanti duṭṭhullacchādane duve.
៨៧៩. ‘‘គាមន្តរេ ចតស្សោវា’’តិអាទិ បដិនិទ្ទេសតោ ច វិញ្ញាយតិ។
879.‘‘Gāmantare catassovā’’tiādi paṭiniddesato ca viññāyati.
៨៨១. វជន្តិយាតិ គច្ឆន្តិយា។
881.Vajantiyāti gacchantiyā.
៨៨៥. យា បន ភិក្ខុនី រត្តន្ធការេ អប្បទីបេ ហត្ថបាសេ បុរិសេន សទ្ធិំ យទិ សល្លបេយ្យ, តស្សា បាចិត្តិ។ ទូរេ ឋិតា ហត្ថបាសំ វិជហិត្វា ឋិតា វទេយ្យ ចេ, ទុក្កដមេវាតិ យោជនា។
885. Yā pana bhikkhunī rattandhakāre appadīpe hatthapāse purisena saddhiṃ yadi sallapeyya, tassā pācitti. Dūre ṭhitā hatthapāsaṃ vijahitvā ṭhitā vadeyya ce, dukkaṭamevāti yojanā.
៨៨៦. យា បន ភិក្ខុនី ឆន្នេ បដិច្ឆន្នដ្ឋានេ ទិវា បុរិសេន សទ្ធិំ អស្ស បុរិសស្ស ហត្ថបាសេ ឋិតា វទេយ្យ សល្លបេយ្យ, តស្សា បាចិត្តិ។ ហត្ថបាសំ វិជហិត្វា វទេយ្យ ចេ, ទុក្កដមេវាតិ យោជនា។
886.Yā pana bhikkhunī channe paṭicchannaṭṭhāne divā purisena saddhiṃ assa purisassa hatthapāse ṭhitā vadeyya sallapeyya, tassā pācitti. Hatthapāsaṃ vijahitvā vadeyya ce, dukkaṭamevāti yojanā.
៨៩១. សនិស្សគ្គា ច បាចិត្តីតិ និស្សជ្ជនវិនយកម្មសហិតាយេវ បាចិត្តិ។
891.Sanissaggā ca pācittīti nissajjanavinayakammasahitāyeva pācitti.
៨៩៣. ឥធ ឥមស្មិំ សាសនេ។
893.Idha imasmiṃ sāsane.
៨៩៦. ទុវិន្នន្តិ ទ្វិន្នំ។
896.Duvinnanti dvinnaṃ.
៨៩៨. សមានសំវាសកភូមិ នាម បកតត្តស្ស ភិក្ខុនោ សមានលទ្ធិកស្ស ឯកសីមាយំ ឋិតភាវោ។ នានាបទំ បុព្ពំ ឯតិស្សាតិ នានាបទបុព្ពិកា, នានាសំវាសកភូមីតិ អត្ថោ ។ ឧក្ខិត្តនានាលទ្ធិកនានាសីមគតា នានាសំវាសកភូមិ។ ឥមា ទ្វេយេវ សំវាសកភូមិយោ ហិ មហេសិនា ការុណិកេន វុត្តាតិ យោជនា។
898.Samānasaṃvāsakabhūmi nāma pakatattassa bhikkhuno samānaladdhikassa ekasīmāyaṃ ṭhitabhāvo. Nānāpadaṃ pubbaṃ etissāti nānāpadapubbikā, nānāsaṃvāsakabhūmīti attho . Ukkhittanānāladdhikanānāsīmagatā nānāsaṃvāsakabhūmi. Imā dveyeva saṃvāsakabhūmiyo hi mahesinā kāruṇikena vuttāti yojanā.
៨៩៩. ទុវិន្នន្តិ បារិវាសិកមានត្តចារីនំ ទ្វិន្នំ បុគ្គលានំ។ ទ្វយាតីតេនាតិ កាមសុខល្លិកានុយោគអត្តកិលមថានុយោគសង្ខាតំ អន្តទ្វយំ អតិក្កម្ម មជ្ឈិមាយ បដិបទាយ ឋិតេន។ អថ វា សស្សតុច្ឆេទទ្វយំ អតិក្កន្តេន។
899.Duvinnanti pārivāsikamānattacārīnaṃ dvinnaṃ puggalānaṃ. Dvayātītenāti kāmasukhallikānuyogaattakilamathānuyogasaṅkhātaṃ antadvayaṃ atikkamma majjhimāya paṭipadāya ṭhitena. Atha vā sassatucchedadvayaṃ atikkantena.
៩០០. ‘‘ទ្វង្គុលបព្ពបរមំ អាទាតព្ព’’ន្តិ ច តថេវ ‘‘ទ្វង្គុលំ វា ទុមាសំ វា’’តិ ច ទ្វង្គុលា ទុវេ បញ្ញត្តាតិ យោជនា។
900. ‘‘Dvaṅgulapabbaparamaṃ ādātabba’’nti ca tatheva ‘‘dvaṅgulaṃ vā dumāsaṃ vā’’ti ca dvaṅgulā duve paññattāti yojanā.
៩០៥. អាណត្តិយា មនុស្សមារណំ, អាណត្តិយា អទិន្នាទានម្បីតិ យោជនា។
905. Āṇattiyā manussamāraṇaṃ, āṇattiyā adinnādānampīti yojanā.
៩០៧. តិស្សោ ឱភាសនាយិមាតិ ឥមា តិស្សោ មេថុនាធិប្បាយប្បកាសនា។
907.Tisso obhāsanāyimāti imā tisso methunādhippāyappakāsanā.
៩០៨. សង្ឃាទិសេសោ ឯវ សង្ឃាទិសេសតា។
908. Saṅghādiseso eva saṅghādisesatā.
៩១០. វនប្បតិ នាម បុប្ផំ វិនា ផលន្តី និគ្រោធឧទុម្ពរអស្សត្ថបិលក្ខកាទិរុក្ខជាតិ, ឥធ បន វនជេដ្ឋោ រក្ខិតគោបិតចេតិយរុក្ខោ វនប្បតីតិ អធិប្បាយោ។ ថុល្លតាតិ ថុល្លច្ចយំ។
910.Vanappati nāma pupphaṃ vinā phalantī nigrodhaudumbaraassatthapilakkhakādirukkhajāti, idha pana vanajeṭṭho rakkhitagopitacetiyarukkho vanappatīti adhippāyo. Thullatāti thullaccayaṃ.
៩១២. វិស្សដ្ឋីតិ វិស្សជ្ជិ សម្ភវធាតុ។ ឆឌ្ឌនេតិ ឧបក្កមិត្វា មោចនេ។ ‘‘ហរិតេ ឧច្ចារំ បស្សាវំ ឆឌ្ឌនេ’’តិ បទច្ឆេទោ។
912.Vissaṭṭhīti vissajji sambhavadhātu. Chaḍḍaneti upakkamitvā mocane. ‘‘Harite uccāraṃ passāvaṃ chaḍḍane’’ti padacchedo.
៩១៣. កិំ បមាណមេតាសន្តិ កិត្តកា។
913. Kiṃ pamāṇametāsanti kittakā.
៩១៥. ភិក្ខុ ភិក្ខុនិយា សទ្ធិន្តិ ឯត្ថ ភិក្ខូតិ សាមិវចនប្បសង្គេ បច្ចត្តំ, ភិក្ខុនោតិ អត្ថោ។ គាថាពន្ធវសេន វា វណ្ណលោបោ។
915.Bhikkhubhikkhuniyā saddhinti ettha bhikkhūti sāmivacanappasaṅge paccattaṃ, bhikkhunoti attho. Gāthābandhavasena vā vaṇṇalopo.
៩១៨. ទុតិយាយ ហត្ថបាសកំ។
918. Dutiyāya hatthapāsakaṃ.
៩២២. ‘‘យាវតតិយកេ តិស្សោ អាបត្តិយោ’’តិ (បរិ. អដ្ឋ. ៤៧៦ អត្ថតោ សមានំ) បទស្ស និទ្ទេសេ ‘‘ថុល្លច្ចយំ សិយា សង្ឃ-ភេទកស្សានុវត្តិនោ’’តិ បឋន្តិ។ ‘‘តិណ្ណំ សង្ឃភេទានុវត្តាកានំ កោកាលិកាទីនំ សង្ឃាទិសេសោ’’តិ អដ្ឋកថាយំ វុត្តត្តា តថា បាឋោ ន គហេតព្ពោ។
922. ‘‘Yāvatatiyake tisso āpattiyo’’ti (pari. aṭṭha. 476 atthato samānaṃ) padassa niddese ‘‘thullaccayaṃ siyā saṅgha-bhedakassānuvattino’’ti paṭhanti. ‘‘Tiṇṇaṃ saṅghabhedānuvattākānaṃ kokālikādīnaṃ saṅghādiseso’’ti aṭṭhakathāyaṃ vuttattā tathā pāṭho na gahetabbo.
៩២៣. យាវតតិយកេតិ តិណ្ណំ បូរណី តតិយា, កម្មវាចា, យាវតតិយាយ កម្មវាចាយ បរិយោសានេ អាបជ្ជិតព្ពា អាបត្តិ យាវតតិយកា នាម។
923.Yāvatatiyaketi tiṇṇaṃ pūraṇī tatiyā, kammavācā, yāvatatiyāya kammavācāya pariyosāne āpajjitabbā āpatti yāvatatiyakā nāma.
៩២៦. ‘‘អវស្សុតស្ស…បេ.… កិញ្ចី’’តិ ឥទំ គរុកាបត្តិយា វត្ថុទស្សនំ។ ‘‘សព្ពំ មំសំ អកប្បិយ’’ន្តិ ឥទំ ថុល្លច្ចយទុក្កដានំ វត្ថុទស្សនំ។
926.‘‘Avassutassa…pe… kiñcī’’ti idaṃ garukāpattiyā vatthudassanaṃ. ‘‘Sabbaṃ maṃsaṃ akappiya’’nti idaṃ thullaccayadukkaṭānaṃ vatthudassanaṃ.
៩២៧. ‘‘វិញ្ញាបេត្វាន…បេ.… ភោជនម្បិ ចា’’តិ ឥទំ បាដិទេសនីយវត្ថុទស្សនំ។ ‘‘លសុណម្បិ ចា’’តិ ឥទំ បាចិត្តិយវត្ថុទស្សនំ។ ‘‘ឯកតោ អជ្ឈោហរន្តិយា’’តិ បទច្ឆេទោ។
927.‘‘Viññāpetvāna…pe… bhojanampi cā’’ti idaṃ pāṭidesanīyavatthudassanaṃ. ‘‘Lasuṇampi cā’’ti idaṃ pācittiyavatthudassanaṃ. ‘‘Ekato ajjhoharantiyā’’ti padacchedo.
៩៣០. រត្តចិត្តេន ឥត្ថិយា អង្គជាតំ ឱលោកេន្តស្ស ទុក្កដំ វុត្តន្តិ យោជនា។
930. Rattacittena itthiyā aṅgajātaṃ olokentassa dukkaṭaṃ vuttanti yojanā.
៩៣១. សម្មាវត្តនាវ សម្មាវត្តនកា។ តេចត្តាលីស វត្តនា ទ្វាសីតិក្ខន្ធកវត្តានំ បរិបូរណដ្ឋានេ ទស្សិតា។
931. Sammāvattanāva sammāvattanakā. Tecattālīsa vattanā dvāsītikkhandhakavattānaṃ paripūraṇaṭṭhāne dassitā.
៩៣២. អទស្សនអបដិកម្មេ អាបន្នាបត្តិយា ទុវេ បុគ្គលា, បាបិកាយ ទិដ្ឋិយា អប្បដិនិស្សគ្គេ អាបន្នាបត្តិយា ឯកោតិ ឥមេ តយោ ឧក្ខិត្តបុគ្គលា។
932. Adassanaapaṭikamme āpannāpattiyā duve puggalā, pāpikāya diṭṭhiyā appaṭinissagge āpannāpattiyā ekoti ime tayo ukkhittapuggalā.
៩៣៤. ទូសកោតិ ភិក្ខុនិទូសកោ។ កណ្ដកោតិ កណ្ដកសាមណេរោ។
934.Dūsakoti bhikkhunidūsako. Kaṇṭakoti kaṇṭakasāmaṇero.
៩៣៧. ទទេយ្យច្ចេវមាទិកាតិ ញត្តិកាលេ ‘‘សង្ឃោ ទទេយ្យា’’តិអាទិភេទា ញត្តិកប្បនា, ញត្តិកិរិយាតិ អត្ថោ។ ទេតិ សង្ឃោ ករោតីតិអាទីតិ កម្មវាចាកាលេ ‘‘សង្ឃោ ទេតី’’តិ វា ‘‘ករោតី’’តិ វា អាទិភេទា វចនកម្មស្ស អនិដ្ឋិតត្តា វិប្បកតបច្ចុប្បន្នំ នាម សិយា។
937.Dadeyyaccevamādikāti ñattikāle ‘‘saṅgho dadeyyā’’tiādibhedā ñattikappanā, ñattikiriyāti attho. Deti saṅgho karotītiādīti kammavācākāle ‘‘saṅgho detī’’ti vā ‘‘karotī’’ti vā ādibhedā vacanakammassa aniṭṭhitattā vippakatapaccuppannaṃ nāma siyā.
៩៣៨. ទិន្នំ កតំ បនិច្ចាទីតិ កម្មវាចាយ និដ្ឋិតាយ ‘‘ទិន្នំ សង្ឃេនា’’តិ វា ‘‘កតំ សង្ឃេនា’’តិ វាតិអាទិវចនំ អតីតករណំ នាម សិយា។
938.Dinnaṃ kataṃ paniccādīti kammavācāya niṭṭhitāya ‘‘dinnaṃ saṅghenā’’ti vā ‘‘kataṃ saṅghenā’’ti vātiādivacanaṃ atītakaraṇaṃ nāma siyā.
៩៣៩. សង្ឃេតិ សង្ឃមជ្ឈេ។
939.Saṅgheti saṅghamajjhe.
‘‘ការណេហិ បន ទ្វីហិ, សង្ឃោ ភិជ្ជតិ នញ្ញថា’’តិ កស្មា វុត្តំ, ននុ ‘‘បញ្ចហុបាលិ, អាការេហិ សង្ឃោ ភិជ្ជតិ។ កតមេហិ បញ្ចហិ? កម្មេន, ឧទ្ទេសេន, វោហរន្តោ, អនុស្សាវនេន, សលាកគ្គាហេនា’’តិ (បរិ. ៤៥៨) វុត្តត្តា, អដ្ឋកថាយញ្ច (បរិ. អដ្ឋ. ៤៥៨) ‘‘បញ្ចហិ ការណេហី’’តិ វចនតោ ច ឥធ ឥមេហិ ទ្វីហេវ ការណេហិ សង្ឃភេទកថនំ អយុត្តន្តិ? វុច្ចតេ – នាយុត្តំ បុព្ពបយោគការកវសេន វុត្តត្តា។ តថា ហិ អដ្ឋកថាយំ –
‘‘Kāraṇehi pana dvīhi, saṅgho bhijjati naññathā’’ti kasmā vuttaṃ, nanu ‘‘pañcahupāli, ākārehi saṅgho bhijjati. Katamehi pañcahi? Kammena, uddesena, voharanto, anussāvanena, salākaggāhenā’’ti (pari. 458) vuttattā, aṭṭhakathāyañca (pari. aṭṭha. 458) ‘‘pañcahi kāraṇehī’’ti vacanato ca idha imehi dvīheva kāraṇehi saṅghabhedakathanaṃ ayuttanti? Vuccate – nāyuttaṃ pubbapayogakārakavasena vuttattā. Tathā hi aṭṭhakathāyaṃ –
‘‘កម្មេនាតិ អបលោកនាទីសុ ចតូសុ កម្មេសុ អញ្ញតរេន កម្មេន។ ឧទ្ទេសេនាតិ បញ្ចសុ បាតិមោក្ខុទ្ទេសេសុ អញ្ញតរេន ឧទ្ទេសេន។ វោហរន្តោតិ កថយន្តោ, តាហិ តាហិ ឧបបត្តីហិ ‘អធម្មំ ធម្មោ’តិអាទីនិ អដ្ឋារស ភេទករវត្ថូនិ ទីបេន្តោ។ អនុស្សាវនេនាតិ ‘ននុ តុម្ហេ ជានាថ មយ្ហំ ឧច្ចាកុលា បព្ពជិតភាវំ, ពហុស្សុតភាវញ្ច, មាទិសោ នាម ឧទ្ធម្មំ ឧព្ពិនយំ សត្ថុសាសនំ ករេយ្យាតិ ចិត្តេ ឧប្បាទេតុំ តុម្ហាកំ យុត្តំ, កិំ មយ្ហំ អវីចិ នីលុប្បលវនមិវ សីតលោ, កិមហំ អបាយតោ ន ភាយាមី’តិអាទិនា នយេន កណ្ណមូលេ វចីភេទំ កត្វា អនុស្សាវនេន។ សលាកគ្គាហេនាតិ ឯវំ អនុស្សាវេត្វា តេសំ ចិត្តំ ឧបត្ថម្ភេត្វា អនិវត្តិធម្មេ កត្វា ‘គណ្ហថ ឥមំ សលាក’ន្តិ សលាកគ្គាហេន។
‘‘Kammenāti apalokanādīsu catūsu kammesu aññatarena kammena. Uddesenāti pañcasu pātimokkhuddesesu aññatarena uddesena. Voharantoti kathayanto, tāhi tāhi upapattīhi ‘adhammaṃ dhammo’tiādīni aṭṭhārasa bhedakaravatthūni dīpento. Anussāvanenāti ‘nanu tumhe jānātha mayhaṃ uccākulā pabbajitabhāvaṃ, bahussutabhāvañca, mādiso nāma uddhammaṃ ubbinayaṃ satthusāsanaṃ kareyyāti citte uppādetuṃ tumhākaṃ yuttaṃ, kiṃ mayhaṃ avīci nīluppalavanamiva sītalo, kimahaṃ apāyato na bhāyāmī’tiādinā nayena kaṇṇamūle vacībhedaṃ katvā anussāvanena. Salākaggāhenāti evaṃ anussāvetvā tesaṃ cittaṃ upatthambhetvā anivattidhamme katvā ‘gaṇhatha imaṃ salāka’nti salākaggāhena.
‘‘ឯត្ថ ច កម្មមេវ, ឧទ្ទេសោ វា បមាណំ, វោហារានុស្សាវនសលាកគ្គាហា បន បុព្ពភាគា។ អដ្ឋារសវត្ថុទីបនវសេន ហិ វោហរន្តេ តត្ថ រុចិជននត្ថំ អនុស្សាវេត្វា សលាកាយ គហិតាយបិ អភិន្នោវ ហោតិ សង្ឃោ។ យទា បន ឯវំ ចត្តារោ វា អតិរេកេ វា សលាកំ គាហេត្វា អាវេណិកំ កម្មំ វា ឧទ្ទេសំ វា ករោតិ, តទា សង្ឃោ ភិន្នោ នាម ហោតី’’តិ (បរិ. អដ្ឋ. ៤៥៨) –
‘‘Ettha ca kammameva, uddeso vā pamāṇaṃ, vohārānussāvanasalākaggāhā pana pubbabhāgā. Aṭṭhārasavatthudīpanavasena hi voharante tattha rucijananatthaṃ anussāvetvā salākāya gahitāyapi abhinnova hoti saṅgho. Yadā pana evaṃ cattāro vā atireke vā salākaṃ gāhetvā āveṇikaṃ kammaṃ vā uddesaṃ vā karoti, tadā saṅgho bhinno nāma hotī’’ti (pari. aṭṭha. 458) –
វុត្តត្តា សលាកគ្គាហកម្មានិ ទ្វេ បធានការណានីតិ ឥធ តានេវ ទស្សិតានិ។
Vuttattā salākaggāhakammāni dve padhānakāraṇānīti idha tāneva dassitāni.
ននុ ច សលាកគ្គាហោបិ សង្ឃភេទស្ស បុព្ពភាគោ វុត្តោ, ឧទ្ទេសកម្មានេវ បធានភាវេន វុត្តានិ, តស្មា កថមស្ស សលាកគ្គាហស្ស បធានការណភាវោតិ? វុច្ចតេ – ឧទ្ទេសកម្មានិបិ សលាកគ្គាហេ សិទ្ធេ អវស្សម្ភវនតោ អត្ថសាធនបយោគេន វិនា អសិទ្ធានេវ ហោន្តីតិ សោ បធានភាវេន ឥធ គហិតោ, ឧទ្ទេសោ បន បញ្ញត្តកម្មបុព្ពង្គមត្តា កម្មេនេវ សង្គហិតោតិ ឥធ វិសុំ ន វុត្តោតិ ទដ្ឋព្ពំ។
Nanu ca salākaggāhopi saṅghabhedassa pubbabhāgo vutto, uddesakammāneva padhānabhāvena vuttāni, tasmā kathamassa salākaggāhassa padhānakāraṇabhāvoti? Vuccate – uddesakammānipi salākaggāhe siddhe avassambhavanato atthasādhanapayogena vinā asiddhāneva hontīti so padhānabhāvena idha gahito, uddeso pana paññattakammapubbaṅgamattā kammeneva saṅgahitoti idha visuṃ na vuttoti daṭṭhabbaṃ.
៩៤១. បយុត្តាយុត្តវាចាយាតិ បច្ចយុប្បាទនត្ថាយ បយុត្តា ច សា សក្យបុត្តិយភាវស្ស អយុត្តា អននុរូបា ចាតិ បយុត្តាយុត្តា, សាយេវ វាចាតិ បយុត្តាយុត្តវាចា, តាយ។
941.Payuttāyuttavācāyāti paccayuppādanatthāya payuttā ca sā sakyaputtiyabhāvassa ayuttā ananurūpā cāti payuttāyuttā, sāyeva vācāti payuttāyuttavācā, tāya.
៩៤៤. យា ភិក្ខុនី វិញ្ញាបេត្វា ភុញ្ជតិ, តស្សា ច បាដិទេសនីយំ សិយាតិ យោជនា។
944. Yā bhikkhunī viññāpetvā bhuñjati, tassā ca pāṭidesanīyaṃ siyāti yojanā.
៩៤៥. អនាមយោតិ អគិលានោ។
945.Anāmayoti agilāno.
៩៤៦. ‘‘ទសសតានី’’តិអាទិគាថាយ រត្តីនន្តិ ឯត្ថ ‘‘សត’’ន្តិ សេសោ។ ឆាទនកិរិយាយ អច្ចន្តសំយោគេ ឧបយោគវចនំ។ ទសសតានិ អាបត្តិយោ រត្តីនំ សតំ ឆាទេត្វាតិ យោជនា។ ឯវំ កត្តព្ពយោជនាយំ –
946.‘‘Dasasatānī’’tiādigāthāya rattīnanti ettha ‘‘sata’’nti seso. Chādanakiriyāya accantasaṃyoge upayogavacanaṃ. Dasasatāni āpattiyo rattīnaṃ sataṃ chādetvāti yojanā. Evaṃ kattabbayojanāyaṃ –
‘‘ទស សតំ រត្តិសតំ, អាបត្តិយោ ឆាទយិត្វាន;
‘‘Dasa sataṃ rattisataṃ, āpattiyo chādayitvāna;
ទស រត្តិយោ វសិត្វាន, មុច្ចេយ្យ បារិវាសិកោ’’តិ។ (បរិ. ៤៧៧) –
Dasa rattiyo vasitvāna, mucceyya pārivāsiko’’ti. (pari. 477) –
អយំ បរិវារគាថាបមាណំ។ ឯកទិវសំ សតំសង្ឃាទិសេសាបត្តិយោ អាបជ្ជិត្វា ទសទិវសេ ឆាទនវសេន សតំទិវសេ សហស្សសង្ឃាទិសេសាបត្តិយោ ឆាទយិត្វាតិ អត្ថោ។ អយមេត្ថ សង្ខេបត្ថោ – យោ ទសទិវសេ សតំ សង្ឃាទិសេសា អាបត្តិយោ អាបជ្ជិត្វា ទសទិវសេ បដិច្ឆាទេតិ, តេន រត្តិសតំ អាបត្តិសហស្សំ បដិច្ឆាទិតំ ហោតីតិ។ ទស រត្តិយោ វសិត្វានាតិ ‘‘សព្ពាវ តា អាបត្តិយោ ទសាហបដិច្ឆន្នា’’តិ បរិវាសំ យាចិត្វា ទស រត្តិយោ វសិត្វាតិ អត្ថោ។ មុច្ចេយ្យ បារិវាសិកោតិ បរិវាសំ វសន្តោ ភិក្ខុ អត្តនា វសិតព្ពបរិវាសតោ មុច្ចេយ្យ, មុត្តោ ភវេយ្យាតិ អត្ថោ។
Ayaṃ parivāragāthāpamāṇaṃ. Ekadivasaṃ sataṃsaṅghādisesāpattiyo āpajjitvā dasadivase chādanavasena sataṃdivase sahassasaṅghādisesāpattiyo chādayitvāti attho. Ayamettha saṅkhepattho – yo dasadivase sataṃ saṅghādisesā āpattiyo āpajjitvā dasadivase paṭicchādeti, tena rattisataṃ āpattisahassaṃ paṭicchāditaṃ hotīti. Dasa rattiyo vasitvānāti ‘‘sabbāva tā āpattiyo dasāhapaṭicchannā’’ti parivāsaṃ yācitvā dasa rattiyo vasitvāti attho. Mucceyya pārivāsikoti parivāsaṃ vasanto bhikkhu attanā vasitabbaparivāsato mucceyya, mutto bhaveyyāti attho.
៩៤៧. បារាជិកានិ អដ្ឋេវាតិ អគ្គហិតគ្គហណេន។ តេវីស គរុកាតិ ភិក្ខូហិ អសាធារណា ភិក្ខុនីនំ ទស, ភិក្ខុនីហិ អសាធារណា ភិក្ខូនំ ឆ, ឧភិន្នំ សាធារណា សត្តាតិ ឯវំ តេវីស សង្ឃាទិសេសា។
947.Pārājikāni aṭṭhevāti aggahitaggahaṇena. Tevīsa garukāti bhikkhūhi asādhāraṇā bhikkhunīnaṃ dasa, bhikkhunīhi asādhāraṇā bhikkhūnaṃ cha, ubhinnaṃ sādhāraṇā sattāti evaṃ tevīsa saṅghādisesā.
៩៤៨. វុត្តានីតិ យថាវុត្តានិ និស្សគ្គិយានិ។ ទ្វេចត្តាលីស ហោន្តីតិ ភិក្ខុវិភង្គាគតា តិំស, ភិក្ខូហិ អសាធារណា ភិក្ខុនីនំ អាទិតោ ទ្វាទស ចាតិ ទ្វាចត្តាលីស និស្សគ្គិយានិ ហោន្តិ។ អដ្ឋាសីតិសតំ បាចិត្តិយា បុព្ពេ ទស្សិតាវ។
948.Vuttānīti yathāvuttāni nissaggiyāni. Dvecattālīsa hontīti bhikkhuvibhaṅgāgatā tiṃsa, bhikkhūhi asādhāraṇā bhikkhunīnaṃ ādito dvādasa cāti dvācattālīsa nissaggiyāni honti. Aṭṭhāsītisataṃ pācittiyā pubbe dassitāva.
៩៤៩. សុសិក្ខេនាតិ សុដ្ឋុ សិក្ខិតអធិសីលាទិតិវិធសិក្ខេន ភគវតា។
949.Susikkhenāti suṭṭhu sikkhitaadhisīlāditividhasikkhena bhagavatā.
៩៥០. សុបញ្ញេនាតិ សោភណា ទសពលចតុវេសារជ្ជឆអសាធារណាទយោ បញ្ញា យស្ស សោ សុបញ្ញោ, តេន។ យសស្សិនាតិ អដ្ឋអរិយបុគ្គលសមូហសង្ខាតបរិវារយសា ច សព្ពលោកព្យាបកគុណឃោសសង្ខាតកិត្តិយសា ច តេន សមន្នាគតត្តា យសស្សិនា។ អឌ្ឍុឌ្ឍានិ សតានិ ភវន្តីតិ យថាទស្សិតគណនាយ បិណ្ឌវសេន បញ្ញាសាធិកានិ តីណិ សតានិ ភវន្តីតិ អត្ថោ។ សុបញ្ញេន យសស្សិនា គោតមេន បញ្ញត្តានិ សព្ពានិ សិក្ខាបទានិ អឌ្ឍុឌ្ឍានិ សតានិ ភវន្តីតិ យោជនា។
950.Supaññenāti sobhaṇā dasabalacatuvesārajjachaasādhāraṇādayo paññā yassa so supañño, tena. Yasassināti aṭṭhaariyapuggalasamūhasaṅkhātaparivārayasā ca sabbalokabyāpakaguṇaghosasaṅkhātakittiyasā ca tena samannāgatattā yasassinā. Aḍḍhuḍḍhāni satāni bhavantīti yathādassitagaṇanāya piṇḍavasena paññāsādhikāni tīṇi satāni bhavantīti attho. Supaññena yasassinā gotamena paññattāni sabbāni sikkhāpadāni aḍḍhuḍḍhāni satāni bhavantīti yojanā.
៩៥១. ឯតេសុ សិក្ខាបទេសុ យោ សារភូតោ វិនិច្ឆយោ វត្តព្ពោ, សោ សកលោ មយា សមាសេន សព្ពថា សព្ពាការេន វុត្តោតិ យោជនា។
951.Etesu sikkhāpadesu yo sārabhūto vinicchayo vattabbo, so sakalo mayā samāsena sabbathā sabbākārena vuttoti yojanā.
៩៥២. ឥទំ ឧត្តរំ នាម បករណំ។
952.Idaṃ uttaraṃ nāma pakaraṇaṃ.
៩៥៣. តស្មាតិ មយា វិចារេត្វា វុត្តត្តាវ។ អត្ថេតិ វចនត្ថភាវត្ថាទិភេទេ អត្ថេ វា។ អក្ខរពន្ធេ វាតិ អក្ខរសង្ខាតបទពន្ធេ វា។ វិញ្ញាសស្ស កមេបិ វាតិ ឧទ្ទេសវសេន គន្ថនិក្ខេបស្ស កមេបិ។ កង្ខា ន កាតព្ពាតិ ‘‘យថាអធិប្បេតស្ស ឥទំ វាចកំ នុ ខោ, អវាចក’’ន្តិ វា ‘‘ឥទមយុត្តំ នុ ខោ, យុត្ត’’ន្តិ វា ‘‘ឥទមធិកំ នុ ខោ, ឩន’’ន្តិ វា ‘‘ឥទមឃដ្ដិតក្កមំ នុ ខោ, ឃដ្ដិតក្កម’’ន្តិ វា ‘‘ឥទំ វិរុទ្ធសមយំ នុ ខោ, អវិរុទ្ធសមយ’’ន្តិ វា ‘‘ឥទំ ទុរុត្តំ នុ ខោ, សុវុត្ត’’ន្តិ វា ‘‘ឥទំ សត្ថកំ នុ ខោ, និរត្ថក’’ន្តិ វា កង្ខា វិមតិ យេន កេនចិ ន កាតព្ពា។ ពហុមានតាតិ ‘‘វិនយោ សំវរត្ថាយា’’តិអាទិនា (បរិ. ៣៦៦) និទ្ទិដ្ឋបយោជនបរម្បរាយ មូលការណត្តា មហតី សម្មានា កាតព្ពាតិ អត្ថោ។
953.Tasmāti mayā vicāretvā vuttattāva. Attheti vacanatthabhāvatthādibhede atthe vā. Akkharabandhevāti akkharasaṅkhātapadabandhe vā. Viññāsassa kamepi vāti uddesavasena ganthanikkhepassa kamepi. Kaṅkhā na kātabbāti ‘‘yathāadhippetassa idaṃ vācakaṃ nu kho, avācaka’’nti vā ‘‘idamayuttaṃ nu kho, yutta’’nti vā ‘‘idamadhikaṃ nu kho, ūna’’nti vā ‘‘idamaghaṭṭitakkamaṃ nu kho, ghaṭṭitakkama’’nti vā ‘‘idaṃ viruddhasamayaṃ nu kho, aviruddhasamaya’’nti vā ‘‘idaṃ duruttaṃ nu kho, suvutta’’nti vā ‘‘idaṃ satthakaṃ nu kho, niratthaka’’nti vā kaṅkhā vimati yena kenaci na kātabbā. Bahumānatāti ‘‘vinayo saṃvaratthāyā’’tiādinā (pari. 366) niddiṭṭhapayojanaparamparāya mūlakāraṇattā mahatī sammānā kātabbāti attho.
៩៥៤. យោ ភិក្ខុ សឧត្តរំ ឧត្តរបករណេន សហិតំ វិនយស្សវិនិច្ឆយំ នាម បករណំ ជានាតិ ធម្មតោ ចេវ អត្ថតោ ច វិនិច្ឆយតោ ច សព្ពថា អវពុជ្ឈតិ, សោ ភិក្ខុ អត្តនា សិក្ខិតព្ពាយ សិក្ខាយ សព្ពសោ វិញ្ញាតត្តា សិក្ខាបកេន អាចរិយេន វិនាបិ សិក្ខិតុំ សមត្ថោតិ។ និស្សយំ វិមុញ្ចិត្វាតិ អាចរិយុបជ្ឈាយេ និស្សាយ វាសំ មុញ្ចិត្វា។ យថាកាមង្គតោ សិយាតិ យាទិសា យាទិសា អត្តនា គាមិតា, តត្ថ តត្ថ គមនារហោ ភវេយ្យាតិ អត្ថោ។
954.Yo bhikkhu sauttaraṃ uttarapakaraṇena sahitaṃ vinayassavinicchayaṃ nāma pakaraṇaṃ jānāti dhammato ceva atthato ca vinicchayato ca sabbathā avabujjhati, so bhikkhu attanā sikkhitabbāya sikkhāya sabbaso viññātattā sikkhāpakena ācariyena vināpi sikkhituṃ samatthoti. Nissayaṃ vimuñcitvāti ācariyupajjhāye nissāya vāsaṃ muñcitvā. Yathākāmaṅgato siyāti yādisā yādisā attanā gāmitā, tattha tattha gamanāraho bhaveyyāti attho.
៩៥៥. និស្សយំ ទាតុកាមេន។ សហ វិភង្គេន សវិភង្គំ។ សហ មាតិកាយ សមាតិកំ។ ឥទំ សឧត្តរំ វិនយវិនិច្ឆយបករណំ សុដ្ឋុ វាចុគ្គតំ កត្វា គន្ថតោ សុដ្ឋុ បគុណំ វាចុគ្គតំ កត្វា អត្ថតោ, វិនិច្ឆយតោ ច សម្មា ជានិត្វា ឯវំ ទាតព្ពន្តិ យោជនា។
955. Nissayaṃ dātukāmena. Saha vibhaṅgena savibhaṅgaṃ. Saha mātikāya samātikaṃ. Idaṃ sauttaraṃ vinayavinicchayapakaraṇaṃ suṭṭhu vācuggataṃ katvā ganthato suṭṭhu paguṇaṃ vācuggataṃ katvā atthato, vinicchayato ca sammā jānitvā evaṃ dātabbanti yojanā.
៩៥៦-៧. យោ ភិក្ខុ ឥមំ សឧត្តរំ វិនយវិនិច្ឆយបករណំ វាចាយ បឋតិ, មនសា ចិន្តេតិ, អញ្ញេហិ វុច្ចមានំ សុណាតិ, អត្ថំ បរិបុច្ឆតិ, បរំ វាចេតិ, និច្ចំ អត្ថំ ឧបបរិក្ខតិ យថាបរិបុច្ឆិតមត្ថំ ហេតុឧទាហរណបវត្តិវសេន ឧបគន្ត្វា សមន្តតោ ឥក្ខតិ បញ្ញាយ និយមេតិ វវត្ថបេតិ, តស្ស បន ភិក្ខុស្ស វិនយនិស្សិតា សព្ពេវ អត្ថា អាបត្តានាបត្តិកប្បិយាកប្បិយាទិបភេទា សព្ពេ អត្ថា ហត្ថេ អាមលកំ វិយ ករតលេ អមលមណិរតនំ វិយ ឧបដ្ឋហន្តិ បាកដា ភវន្តីតិ យោជនា។ នត្ថិ ឯតស្ស មលន្តិ អមលំ, អមលមេវ អាមលកន្តិ មណិរតនំ វុច្ចតិ។
956-7.Yo bhikkhu imaṃ sauttaraṃ vinayavinicchayapakaraṇaṃ vācāya paṭhati, manasā cinteti, aññehi vuccamānaṃ suṇāti, atthaṃ paripucchati, paraṃ vāceti, niccaṃ atthaṃ upaparikkhati yathāparipucchitamatthaṃ hetuudāharaṇapavattivasena upagantvā samantato ikkhati paññāya niyameti vavatthapeti, tassa pana bhikkhussa vinayanissitā sabbeva atthā āpattānāpattikappiyākappiyādipabhedā sabbe atthā hatthe āmalakaṃ viya karatale amalamaṇiratanaṃ viya upaṭṭhahanti pākaṭā bhavantīti yojanā. Natthi etassa malanti amalaṃ, amalameva āmalakanti maṇiratanaṃ vuccati.
៩៥៨. នត្ថិ ឯតេសំ ពុទ្ធីតិ អពុទ្ធី, អពុទ្ធី ច តេ ជនា ចាតិ អពុទ្ធិជនា, អពុទ្ធិជនានំ សារំ អវសារំ ឱសីទនំ ទទាតិ អាទទាតិ ករោតីតិ អពុទ្ធិជនសារទំ, ពុទ្ធិវិរហិតានំ អគាធំ គម្ភីរំ។ តេហិ អលទ្ធបតិដ្ឋំ អមតសាគរំ សទ្ទត្ថរសាមតស្ស, និព្ពានាមតស្ស វា បដិលាភការណត្តា សាគរសទិសំ បរមំ ឧត្តមំ ឥមំ ឧត្តរំ សាគរំ អាសន្នបច្ចក្ខំ ឧត្តរបករណសង្ខាតំ សមុទ្ទសាគរំ សារទោ ហុត្វា ឧត្តរំ ឧត្តរន្តោ បរិយោសាបេន្តោ នរោ ភិក្ខុ ហិ យស្មា វិនយបារគោ វិនយបិដកស្ស បរិយន្តំ គតោ ហុត្វា បារគោ បារំ សំសារស្ស បារសង្ខាតំ និព្ពានំ គច្ឆន្តោ សិយា ភវេយ្យាតិ យោជនា។
958. Natthi etesaṃ buddhīti abuddhī, abuddhī ca te janā cāti abuddhijanā, abuddhijanānaṃ sāraṃ avasāraṃ osīdanaṃ dadāti ādadāti karotīti abuddhijanasāradaṃ, buddhivirahitānaṃ agādhaṃ gambhīraṃ. Tehi aladdhapatiṭṭhaṃ amatasāgaraṃ saddattharasāmatassa, nibbānāmatassa vā paṭilābhakāraṇattā sāgarasadisaṃ paramaṃ uttamaṃ imaṃ uttaraṃ sāgaraṃ āsannapaccakkhaṃ uttarapakaraṇasaṅkhātaṃ samuddasāgaraṃ sārado hutvā uttaraṃ uttaranto pariyosāpento naro bhikkhu hi yasmā vinayapārago vinayapiṭakassa pariyantaṃ gato hutvā pārago pāraṃ saṃsārassa pārasaṅkhātaṃ nibbānaṃ gacchanto siyā bhaveyyāti yojanā.
៩៥៩. អតោតិ តស្មាទេវ ការណា អវបូរតោរតោ បាបបូរតោ និរាសង្កតាយ ឱរតោ និវត្តោ បាបភីរុកោ នរោ តមំ វិធូយ បាបភីរុកតាយ ឯវ ចិត្តបរិយុដ្ឋានវសេន ឧប្បជ្ជនកំ មោហន្ធការំ តទង្គបហានវសេន វិធមេត្វា។ សព្ពង្គណកម្មទំ សព្ពេសំ រាគាទីនំ អង្គណានំ កម្មំ តទង្គាទិបហានំ ទទាតិ អាវហតីតិ ‘‘សព្ពង្គណកម្មទ’’ន្តិ លទ្ធនាមំ សុខស្ស បទំ លោកិយលោកុត្តរស្ស សុខស្ស ការណំ គុណសំហិតំ សីលាទីហិ អត្ថភូតេហិ គុណេហិ សំហិតំ យុត្តំ គុណប្បកាសកំ ហិតំ អមតោសធំ វិយ សព្ពទោសសព្ពព្យាធិរហិតតាយ អជរាអមតាទិគុណាវហត្តា ហិតំ ឥមំ ឧត្តរំ នាម បករណំ សក្កច្ចំ អាទរោ ហុត្វា និច្ចំ សតតំ សិក្ខេ ‘‘ឯវំ បរិចយន្តំ ករោមី’’តិ ចិន្តេត្វា ឯកន្តេន យថាវុត្តបយោជនសាធនយោគ្គំ កត្វា អជ្ឈេនាទិវសេន សិក្ខេយ្យ ឯវ, ន អជ្ឈុបេក្ខកោ ភវេយ្យាតិ យោជនា។
959.Atoti tasmādeva kāraṇā avapūratorato pāpapūrato nirāsaṅkatāya orato nivatto pāpabhīruko naro tamaṃ vidhūya pāpabhīrukatāya eva cittapariyuṭṭhānavasena uppajjanakaṃ mohandhakāraṃ tadaṅgapahānavasena vidhametvā. Sabbaṅgaṇakammadaṃ sabbesaṃ rāgādīnaṃ aṅgaṇānaṃ kammaṃ tadaṅgādipahānaṃ dadāti āvahatīti ‘‘sabbaṅgaṇakammada’’nti laddhanāmaṃ sukhassa padaṃ lokiyalokuttarassa sukhassa kāraṇaṃ guṇasaṃhitaṃ sīlādīhi atthabhūtehi guṇehi saṃhitaṃ yuttaṃ guṇappakāsakaṃ hitaṃ amatosadhaṃ viya sabbadosasabbabyādhirahitatāya ajarāamatādiguṇāvahattā hitaṃ imaṃ uttaraṃ nāma pakaraṇaṃ sakkaccaṃ ādaro hutvā niccaṃ satataṃ sikkhe ‘‘evaṃ paricayantaṃ karomī’’ti cintetvā ekantena yathāvuttapayojanasādhanayoggaṃ katvā ajjhenādivasena sikkheyya eva, na ajjhupekkhako bhaveyyāti yojanā.
៩៦០. បដុភាវករេ បាតិមោក្ខសំវរសីលបូរណេ, សាសនបច្ចត្ថិកាភិភវនេ ច បដុភាវំ ឆេកត្តំ វេសារជ្ជំ ករោតិ អត្តានំ ធារេន្តានំ លជ្ជិបុគ្គលានន្តិ បដុភាវករេ បរមេ តតោយេវ ឧត្តមេ បិដកេ វិនយបិដកេ បដុតំ បាដវំ បញ្ញាកោសល្លំ អភិបត្ថយន្តេន បដុនា យតិនា និម្មលប្បវត្តិកេន បដុនា វិធិនា ឆេកេន សារេន វិធានេន ឥទំ សឧត្តរំ វិនយវិនិច្ឆយបករណំ សតតំ និរន្តរំ បរិយាបុណិតព្ពំ ឧគ្គហណធារណបរិបុច្ឆាចិន្តនាទិវសេន សិក្ខិតព្ពន្តិ យោជនា។
960.Paṭubhāvakare pātimokkhasaṃvarasīlapūraṇe, sāsanapaccatthikābhibhavane ca paṭubhāvaṃ chekattaṃ vesārajjaṃ karoti attānaṃ dhārentānaṃ lajjipuggalānanti paṭubhāvakare parame tatoyeva uttame piṭake vinayapiṭake paṭutaṃ pāṭavaṃ paññākosallaṃ abhipatthayantena paṭunā yatinā nimmalappavattikena paṭunā vidhinā chekena sārena vidhānena idaṃ sauttaraṃ vinayavinicchayapakaraṇaṃ satataṃ nirantaraṃ pariyāpuṇitabbaṃ uggahaṇadhāraṇaparipucchācintanādivasena sikkhitabbanti yojanā.
ឥតិ ឧត្តរេ លីនត្ថបកាសនិយា
Iti uttare līnatthapakāsaniyā
សព្ពសង្កលននយកថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Sabbasaṅkalananayakathāvaṇṇanā niṭṭhitā.
