| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / ចូឡនិទ្ទេស-អដ្ឋកថា • Cūḷaniddesa-aṭṭhakathā |
៣. បុណ្ណកមាណវសុត្តនិទ្ទេសវណ្ណនា
3. Puṇṇakamāṇavasuttaniddesavaṇṇanā
១២. តតិយេ បុណ្ណកសុត្តនិទ្ទេសេ – អនេជន្តិ ឥទម្បិ បុរិមនយេនេវ មោឃរាជានំ បដិក្ខិបិត្វា វុត្តំ។ តត្ថ មូលទស្សាវិន្តិ អកុសលមូលាទិទស្សាវិំ។ ឥសយោតិ ឥសិនាមកា ជដិលា។ យញ្ញន្តិ ទេយ្យធម្មំ។ អកប្បយិំសូតិ បរិយេសិំសុ។
12. Tatiye puṇṇakasuttaniddese – anejanti idampi purimanayeneva mogharājānaṃ paṭikkhipitvā vuttaṃ. Tattha mūladassāvinti akusalamūlādidassāviṃ. Isayoti isināmakā jaṭilā. Yaññanti deyyadhammaṃ. Akappayiṃsūti pariyesiṃsu.
ហេតុទស្សាវីតិអាទីនិ សព្ពានិ ការណវេវចនានេវ។ ការណញ្ហិ យស្មា អត្តនោ ផលត្ថាយ ហិនោតិ បវត្តតិ, តស្មា ហេតូតិ វុច្ចតិ។ យស្មា តំ ផលំ និទេតិ ‘ហន្ទ, គណ្ហថ ន’ន្តិ អប្បេតិ វិយ, តស្មា និទានន្តិ វុច្ចតិ។ សម្ភវទស្សាវីតិអាទីនិ បញ្ច បទានិ ហេដ្ឋា ទស្សិតនយានិ ឯវ។ យស្មា តំ បដិច្ច ឯតិ បវត្តតិ, តញ្ច ផលំ តតោ សមុទេតិ ឧប្បជ្ជតិ, តស្មា បច្ចយោតិ ច សមុទយោតិ ច វុច្ចតិ។
Hetudassāvītiādīni sabbāni kāraṇavevacanāneva. Kāraṇañhi yasmā attano phalatthāya hinoti pavattati, tasmā hetūti vuccati. Yasmā taṃ phalaṃ nideti ‘handa, gaṇhatha na’nti appeti viya, tasmā nidānanti vuccati. Sambhavadassāvītiādīni pañca padāni heṭṭhā dassitanayāni eva. Yasmā taṃ paṭicca eti pavattati, tañca phalaṃ tato samudeti uppajjati, tasmā paccayoti ca samudayoti ca vuccati.
យា វា បនញ្ញាបិ កាចិ សុគតិយោតិ ចតុអបាយវិនិមុត្តកា ឧត្តរមាតាទយោ អប្បេសក្ខា កបណមនុស្សា ច ទុល្លភឃាសច្ឆាទនា ទុក្ខបីឡិតា វេទិតព្ពា។ យា វា បនញ្ញាបិ កាចិ ទុគ្គតិយោតិ យមរាជនាគសុបណ្ណបេតមហិទ្ធិកាទយោ បច្ចេតព្ពា។ អត្តភាវាភិនិព្ពត្តិយាតិ តីសុ ឋានេសុ បដិសន្ធិវសេន អត្តភាវបដិលាភត្ថាយ។ ជានាតីតិ សព្ពញ្ញុតញ្ញាណេន ជានាតិ។ បស្សតីតិ សមន្តចក្ខុនា បស្សតិ។
Yā vā panaññāpi kāci sugatiyoti catuapāyavinimuttakā uttaramātādayo appesakkhā kapaṇamanussā ca dullabhaghāsacchādanā dukkhapīḷitā veditabbā. Yā vā panaññāpi kāci duggatiyoti yamarājanāgasupaṇṇapetamahiddhikādayo paccetabbā. Attabhāvābhinibbattiyāti tīsu ṭhānesu paṭisandhivasena attabhāvapaṭilābhatthāya. Jānātīti sabbaññutaññāṇena jānāti. Passatīti samantacakkhunā passati.
អកុសលាតិ អកោសល្លសម្ភូតា។ អកុសលំ ភជន្តីតិ អកុសលភាគិយា។ អកុសលបក្ខេ ភវាតិ អកុសលបក្ខិកា។ សព្ពេ តេ អវិជ្ជា មូលំ ការណំ ឯតេសន្តិ អវិជ្ជាមូលកា។ អវិជ្ជាយ សមោសរន្តិ សម្មា ឱសរន្តិ គច្ឆន្តីតិ អវិជ្ជាសមោសរណា។ អវិជ្ជាសមុគ្ឃាតាតិ អរហត្តមគ្គេន អវិជ្ជាយ ហតាយ។ សព្ពេ តេ សមុគ្ឃាតំ គច្ឆន្តីតិ វុត្តប្បការា អកុសលធម្មា, តេ សព្ពេ ហតភាវំ បាបុណន្តិ។
Akusalāti akosallasambhūtā. Akusalaṃ bhajantīti akusalabhāgiyā. Akusalapakkhe bhavāti akusalapakkhikā. Sabbe te avijjā mūlaṃ kāraṇaṃ etesanti avijjāmūlakā. Avijjāya samosaranti sammā osaranti gacchantīti avijjāsamosaraṇā. Avijjāsamugghātāti arahattamaggena avijjāya hatāya. Sabbe te samugghātaṃ gacchantīti vuttappakārā akusaladhammā, te sabbe hatabhāvaṃ pāpuṇanti.
អប្បមាទមូលកាតិ សតិអវិប្បវាសោ អប្បមាទោ មូលំ ការណំ ឯតេសន្តិ អប្បមាទមូលកា។ អប្បមាទេសុ សម្មា ឱសរន្តិ គច្ឆន្តីតិ អប្បមាទសមោសរណា។ អប្បមាទោ តេសំ ធម្មានំ អគ្គមក្ខាយតីតិ សយំ កាមាវចរោបិ សមានោ ចតុភូមកធម្មានំ បតិដ្ឋាភាវេន អគ្គោ នាម ជាតោ។
Appamādamūlakāti satiavippavāso appamādo mūlaṃ kāraṇaṃ etesanti appamādamūlakā. Appamādesu sammā osaranti gacchantīti appamādasamosaraṇā. Appamādo tesaṃ dhammānaṃ aggamakkhāyatīti sayaṃ kāmāvacaropi samāno catubhūmakadhammānaṃ patiṭṭhābhāvena aggo nāma jāto.
អលមត្តោតិ សមត្ថចិត្តោ។ មយា បុច្ឆិតន្តិ មយា បុដ្ឋំ។ វហស្សេតំ ភារន្តិ ឯតំ អាភតភារំ វហស្សុ។ យេ កេចិ ឥសិបព្ពជ្ជំ បព្ពជិតា។ ‘‘ឥសិបព្ពជ្ជា បព្ពជិតា’’តិបិ បាឋោ។
Alamattoti samatthacitto. Mayā pucchitanti mayā puṭṭhaṃ. Vahassetaṃ bhāranti etaṃ ābhatabhāraṃ vahassu. Ye keci isipabbajjaṃ pabbajitā. ‘‘Isipabbajjā pabbajitā’’tipi pāṭho.
អាជីវកសាវកានំ អាជីវកា ទេវតាតិ យេ អាជីវកវចនំ សុណន្តិ សុស្សុសន្តិ, តេ អាជីវកសាវកា, តេសំ អាជីវកសាវកានំ។ អាជីវកា ច តេសំ ទេយ្យធម្មំ បដិគ្គណ្ហន្តិ, តេ ឯវ អាជីវកា ទេវតា។ ឯវំ សព្ពត្ថ។ យេ យេសំ ទក្ខិណេយ្យាតិ យេ អាជីវកាទយោ ទិសាបរិយោសានា យេសំ ខត្តិយាទីនំ ទេយ្យធម្មានុច្ឆវិកា។ តេ តេសំ ទេវតាតិ តេ អាជីវកាទយោ តេសំ ខត្តិយាទីនំ ទេវតា។
Ājīvakasāvakānaṃ ājīvakā devatāti ye ājīvakavacanaṃ suṇanti sussusanti, te ājīvakasāvakā, tesaṃ ājīvakasāvakānaṃ. Ājīvakā ca tesaṃ deyyadhammaṃ paṭiggaṇhanti, te eva ājīvakā devatā. Evaṃ sabbattha. Ye yesaṃ dakkhiṇeyyāti ye ājīvakādayo disāpariyosānā yesaṃ khattiyādīnaṃ deyyadhammānucchavikā. Te tesaṃ devatāti te ājīvakādayo tesaṃ khattiyādīnaṃ devatā.
យេបិ យញ្ញំ ឯសន្តីតិ ទេយ្យធម្មំ ឥច្ឆន្តិ។ គវេសន្តីតិ ឱលោកេន្តិ។ បរិយេសន្តីតិ ឧប្បាទេន្តិ។ យញ្ញា វា ឯតេ បុថូតិ យញ្ញា ឯវ វា ឯតេ បុថុកា។ យញ្ញយាជកា វា ឯតេ បុថូតិ ទេយ្យធម្មស្ស យាជនកា ឯវ វា ឯតេ បុថុកា។ ទក្ខិណេយ្យា វា ឯតេ បុថូតិ ទេយ្យធម្មានុច្ឆវិកា ឯវ វា ឯតេ បុថុកា។ តេ វិត្ថារតោ ទស្សេតុំ ‘‘កថំ យញ្ញា វា ឯតេ បុថូ’’តិអាទិនា នយេន វិត្ថារេន ទស្សេតិ។
Yepi yaññaṃ esantīti deyyadhammaṃ icchanti. Gavesantīti olokenti. Pariyesantīti uppādenti. Yaññā vā ete puthūti yaññā eva vā ete puthukā. Yaññayājakā vā ete puthūti deyyadhammassa yājanakā eva vā ete puthukā. Dakkhiṇeyyā vā ete puthūti deyyadhammānucchavikā eva vā ete puthukā. Te vitthārato dassetuṃ ‘‘kathaṃ yaññā vā ete puthū’’tiādinā nayena vitthārena dasseti.
១៣. អាសីសមានាតិ រូបាទីនិ បត្ថយមានា។ ឥត្ថត្តន្តិ ឥត្ថភាវញ្ច បត្ថយមានា, មនុស្សាទិភាវំ ឥច្ឆន្តាតិ វុត្តំ ហោតិ។ ជរំ សិតាតិ ជរំ និស្សិតា។ ជរាមុខេន ចេត្ថ សព្ពំ វដ្ដទុក្ខំ វុត្តំ។ តេន វដ្ដទុក្ខនិស្សិតា តតោ អបរិមុច្ចមានាយេវ កប្បយិំសូតិ ទីបេតិ។
13.Āsīsamānāti rūpādīni patthayamānā. Itthattanti itthabhāvañca patthayamānā, manussādibhāvaṃ icchantāti vuttaṃ hoti. Jaraṃ sitāti jaraṃ nissitā. Jarāmukhena cettha sabbaṃ vaṭṭadukkhaṃ vuttaṃ. Tena vaṭṭadukkhanissitā tato aparimuccamānāyeva kappayiṃsūti dīpeti.
រូបបដិលាភំ អាសីសមានាតិ វណ្ណាយតនសម្បត្តិលាភំ បត្ថយមានា។ សទ្ទាទីសុបិ ឯសេវ នយោ។ ខត្តិយមហាសាលកុលេ អត្តភាវបដិលាភន្តិ សារប្បត្តេ ខត្តិយានំ មហាសាលកុលេ អត្តភាវលាភំ បដិសន្ធិំ បត្ថយមានា។ ព្រាហ្មណមហាសាលកុលាទីសុបិ ឯសេវ នយោ។ ព្រហ្មកាយិកេសុ ទេវេសូតិ ឯត្ថ បុព្ពភវំ សន្ធាយ វុត្តំ។ ឯត្ថាតិ ខត្តិយកុលាទីសុ។
Rūpapaṭilābhaṃ āsīsamānāti vaṇṇāyatanasampattilābhaṃ patthayamānā. Saddādīsupi eseva nayo. Khattiyamahāsālakule attabhāvapaṭilābhanti sārappatte khattiyānaṃ mahāsālakule attabhāvalābhaṃ paṭisandhiṃ patthayamānā. Brāhmaṇamahāsālakulādīsupi eseva nayo. Brahmakāyikesu devesūti ettha pubbabhavaṃ sandhāya vuttaṃ. Etthāti khattiyakulādīsu.
ជរានិស្សិតាតិ ជរំ អស្សិតា។ ព្យាធិនិស្សិតាតិអាទីសុបិ ឯសេវ នយោ។ ឯតេហិ សព្ពំ វដ្ដទុក្ខំ បរិយាទិយិត្វា ទស្សិតំ ហោតិ។
Jarānissitāti jaraṃ assitā. Byādhinissitātiādīsupi eseva nayo. Etehi sabbaṃ vaṭṭadukkhaṃ pariyādiyitvā dassitaṃ hoti.
១៤. កច្ចិសុ តេ ភគវា យញ្ញបថេ អប្បមត្តា, អតារុ ជាតិញ្ច ជរញ្ច មារិសាតិ ឯត្ថ យញ្ញោ ឯវ យញ្ញបថោ។ ឥទំ វុត្តំ ហោតិ – កច្ចិ តេ យញ្ញេ អប្បមត្តា ហុត្វា យញ្ញំ កប្បយន្តា វដ្ដទុក្ខមុត្តរិំសូតិ។
14.Kaccisu te bhagavā yaññapathe appamattā, atāru jātiñca jarañca mārisāti ettha yañño eva yaññapatho. Idaṃ vuttaṃ hoti – kacci te yaññe appamattā hutvā yaññaṃ kappayantā vaṭṭadukkhamuttariṃsūti.
យេបិ យញ្ញំ ទេន្តិ យជន្តីតិ ទេយ្យធម្មទានវសេន យជន្តិ។ បរិច្ចជន្តីតិ វិស្សជ្ជេន្តិ។
Yepiyaññaṃ denti yajantīti deyyadhammadānavasena yajanti. Pariccajantīti vissajjenti.
១៥. អាសីសន្តីតិ រូបបដិលាភាទយោ បត្ថេន្តិ។ ថោមយន្តីតិ ‘‘សុចិំ ទិន្ន’’ន្តិអាទិនា នយេន យញ្ញាទីនិ បសំសន្តិ។ អភិជប្បន្តីតិ រូបាទិបដិលាភាយ វាចំ គីរន្តិ។ ជុហន្តីតិ ទេន្តិ។ កាមាភិជប្បន្តិ បដិច្ច លាភន្តិ រូបាទិលាភំ បដិច្ច បុនប្បុនំ កាមេ ឯវ អភិជប្បន្តិ, ‘‘អហោ វត អម្ហាកម្បិ សិយ្យុ’’ន្តិ វទន្តិ, តណ្ហញ្ច តត្ថ វឌ្ឍេន្តីតិ វុត្តំ ហោតិ។ យាជយោគាតិ យាគាធិមុត្តា។ ភវរាគរត្តាតិ ឯវមិមេហិ អាសីសនាទីហិ ភវរាគេនេវ រត្តា, ភវរាគរត្តា វា ហុត្វា ឯតានិ អាសីសនាទីនិ ករោន្តា នាតរិំសុ ជាតិអាទិវដ្ដទុក្ខំ ន ឧត្តរិំសុ។
15.Āsīsantīti rūpapaṭilābhādayo patthenti. Thomayantīti ‘‘suciṃ dinna’’ntiādinā nayena yaññādīni pasaṃsanti. Abhijappantīti rūpādipaṭilābhāya vācaṃ gīranti. Juhantīti denti. Kāmābhijappanti paṭicca lābhanti rūpādilābhaṃ paṭicca punappunaṃ kāme eva abhijappanti, ‘‘aho vata amhākampi siyyu’’nti vadanti, taṇhañca tattha vaḍḍhentīti vuttaṃ hoti. Yājayogāti yāgādhimuttā. Bhavarāgarattāti evamimehi āsīsanādīhi bhavarāgeneva rattā, bhavarāgarattā vā hutvā etāni āsīsanādīni karontā nātariṃsu jātiādivaṭṭadukkhaṃ na uttariṃsu.
យញ្ញំ វា ថោមេន្តីតិ ទានំ វា វណ្ណេន្តិ។ ផលំ វាតិ រូបាទិបដិលាភំ។ ទក្ខិណេយ្យេ វាតិ ជាតិសម្បន្នាទីសុ។ សុចិំ ទិន្នន្តិ សុចិំ កត្វា ទិន្នំ។ មនាបន្តិ មនវឌ្ឍនកំ។ បណីតន្តិ ឱជវន្តំ។ កាលេនាតិ តត្ថ តត្ថ សម្បត្តកាលេ ។ កប្បិយន្តិ អកប្បិយំ វជ្ជេត្វា ទិន្នំ។ អនវជ្ជន្តិ និទ្ទោសំ។ អភិណ្ហន្តិ បុនប្បុនំ។ ទទំ ចិត្តំ បសាទិតន្តិ ទទតោ មុញ្ចនចិត្តំ បសាទិតន្តិ។ ថោមេន្តិ កិត្តេន្តីតិ គុណំ បាកដំ ករោន្តិ។ វណ្ណេន្តីតិ វណ្ណំ ភណន្តិ។ បសំសន្តីតិ បសាទំ បាបេន្តិ។
Yaññaṃ vā thomentīti dānaṃ vā vaṇṇenti. Phalaṃ vāti rūpādipaṭilābhaṃ. Dakkhiṇeyye vāti jātisampannādīsu. Suciṃ dinnanti suciṃ katvā dinnaṃ. Manāpanti manavaḍḍhanakaṃ. Paṇītanti ojavantaṃ. Kālenāti tattha tattha sampattakāle . Kappiyanti akappiyaṃ vajjetvā dinnaṃ. Anavajjanti niddosaṃ. Abhiṇhanti punappunaṃ. Dadaṃ cittaṃ pasāditanti dadato muñcanacittaṃ pasāditanti. Thomenti kittentīti guṇaṃ pākaṭaṃ karonti. Vaṇṇentīti vaṇṇaṃ bhaṇanti. Pasaṃsantīti pasādaṃ pāpenti.
ឥតោ និទានន្តិ ឥតោ មនុស្សលោកតោ ទិន្នការណា។ អជ្ឈាយកាតិ មន្តេ បរិវត្តេន្តា។ មន្តធរាតិ មន្តេ ធារេន្តា។ តិណ្ណំ វេទានន្តិ ឥរុវេទយជុវេទសាមវេទានំ។ ឱដ្ឋបហដករណវសេន បារំ គតាតិ បារគូ។ សហ និឃណ្ឌុនា ច កេដុភេន ច សនិឃណ្ឌុកេដុភានំ។ និឃណ្ឌូតិ និឃណ្ឌុរុក្ខាទីនំ វេវចនប្បកាសកំ សត្ថំ។ កេដុភន្តិ កិរិយាកប្បវិកប្បោ កវីនំ ឧបការាវហំ សត្ថំ ។ សហ អក្ខរប្បភេទេន សាក្ខរប្បភេទានំ។ អក្ខរប្បភេទោតិ សិក្ខា ច និរុត្តិ ច។ ឥតិហាសបញ្ចមានន្តិ អាថព្ពណវេទំ ចតុត្ថំ កត្វា ‘‘ឥតិហ អាស, ឥតិហ អាសា’’តិ ឦទិសវចនបដិសំយុត្តបុរាណកថាសង្ខាតោ ឥតិហាសោ បញ្ចមោ ឯតេសន្តិ ឥតិហាសបញ្ចមា, តេសំ ឥតិហាសបញ្ចមានំ វេទានំ។
Ito nidānanti ito manussalokato dinnakāraṇā. Ajjhāyakāti mante parivattentā. Mantadharāti mante dhārentā. Tiṇṇaṃ vedānanti iruvedayajuvedasāmavedānaṃ. Oṭṭhapahaṭakaraṇavasena pāraṃ gatāti pāragū. Saha nighaṇḍunā ca keṭubhena ca sanighaṇḍukeṭubhānaṃ. Nighaṇḍūti nighaṇḍurukkhādīnaṃ vevacanappakāsakaṃ satthaṃ. Keṭubhanti kiriyākappavikappo kavīnaṃ upakārāvahaṃ satthaṃ . Saha akkharappabhedena sākkharappabhedānaṃ. Akkharappabhedoti sikkhā ca nirutti ca. Itihāsapañcamānanti āthabbaṇavedaṃ catutthaṃ katvā ‘‘itiha āsa, itiha āsā’’ti īdisavacanapaṭisaṃyuttapurāṇakathāsaṅkhāto itihāso pañcamo etesanti itihāsapañcamā, tesaṃ itihāsapañcamānaṃ vedānaṃ.
បទំ តទវសេសញ្ច ព្យាករណំ អធិយន្តិ, វេទេន្តិ វាតិ បទកា វេយ្យាករណា។ លោកាយតំ វុច្ចតិ វិតណ្ឌវាទសត្ថំ។ មហាបុរិសលក្ខណន្តិ មហាបុរិសានំ ពុទ្ធាទីនំ លក្ខណទីបកំ ទ្វាទសសហស្សគន្ថប្បមាណំ សត្ថំ។ យត្ថ សោឡសសហស្សគាថាបទបរិមាណា ពុទ្ធមន្តា នាម អហេសុំ។ យេសំ វសេន ‘‘ឥមិនា លក្ខណេន សមន្នាគតា ពុទ្ធា នាម ហោន្តិ, ឥមិនា បច្ចេកពុទ្ធា, អគ្គសាវកា , អសីតិមហាសាវកា (ថេរគា. អដ្ឋ. ២.១២៨៨), ពុទ្ធមាតា, ពុទ្ធបិតា, អគ្គុបដ្ឋាកោ, អគ្គុបដ្ឋាយិកា, រាជា ចក្កវត្តី’’តិ អយំ វិសេសោ ញាយតិ។ អនវយាតិ ឥមេសុ លោកាយតមហាបុរិសលក្ខណេសុ អនូនា បរិបូរការិនោ, អវយា ន ហោន្តីតិ វុត្តំ ហោតិ។ អវយា នាម យេ តានិ អត្ថតោ ច គន្ថតោ ច សន្ធារេតុំ ន សក្កោន្តិ។ វីតរាគាតិ បហីនរាគា។ ឯតេន អរហត្តផលដ្ឋា វុត្តា។ រាគវិនយាយ វា បដិបន្នាតិ ឯតេន អរហត្តមគ្គដ្ឋា។ វីតទោសាតិ អនាគាមិផលដ្ឋា។ ទោសវិនយាយ វា បដិបន្នាតិ ឯតេន អនាគាមិមគ្គដ្ឋា។ វីតមោហាតិ អរហត្តផលដ្ឋា។ មោហវិនយាយ វា បដិបន្នាតិ អរហត្តមគ្គដ្ឋា។ សីលសមាធិបញ្ញាវិមុត្តិសម្បន្នាតិ ឯតេហិ ចតូហិ លោកិយលោកុត្តរមិស្សកេហិ សីលាទីហិ សម្បន្នា។ វិមុត្តិញាណទស្សនសម្បន្នាតិ ឯតេន បច្ចវេក្ខណញាណសម្បន្នា វុត្តាតិ ញាតព្ពំ, តញ្ច ខោ លោកិយមេវ។ អភិជប្បន្តីតិ បត្ថេន្តិ។ ជប្បន្តីតិ បច្ចាសីសន្តិ។ បជប្បន្តីតិ អតីវ បច្ចាសីសន្តិ។ យាជយោគេសុ យុត្តាតិ អនុយោគេ ទេយ្យធម្មេ ទិយ្យមានេ អភិយោគវសេន យុត្តា។
Padaṃ tadavasesañca byākaraṇaṃ adhiyanti, vedenti vāti padakā veyyākaraṇā. Lokāyataṃ vuccati vitaṇḍavādasatthaṃ. Mahāpurisalakkhaṇanti mahāpurisānaṃ buddhādīnaṃ lakkhaṇadīpakaṃ dvādasasahassaganthappamāṇaṃ satthaṃ. Yattha soḷasasahassagāthāpadaparimāṇā buddhamantā nāma ahesuṃ. Yesaṃ vasena ‘‘iminā lakkhaṇena samannāgatā buddhā nāma honti, iminā paccekabuddhā, aggasāvakā , asītimahāsāvakā (theragā. aṭṭha. 2.1288), buddhamātā, buddhapitā, aggupaṭṭhāko, aggupaṭṭhāyikā, rājā cakkavattī’’ti ayaṃ viseso ñāyati. Anavayāti imesu lokāyatamahāpurisalakkhaṇesu anūnā paripūrakārino, avayā na hontīti vuttaṃ hoti. Avayā nāma ye tāni atthato ca ganthato ca sandhāretuṃ na sakkonti. Vītarāgāti pahīnarāgā. Etena arahattaphalaṭṭhā vuttā. Rāgavinayāya vā paṭipannāti etena arahattamaggaṭṭhā. Vītadosāti anāgāmiphalaṭṭhā. Dosavinayāya vā paṭipannāti etena anāgāmimaggaṭṭhā. Vītamohāti arahattaphalaṭṭhā. Mohavinayāya vā paṭipannāti arahattamaggaṭṭhā. Sīlasamādhipaññāvimuttisampannāti etehi catūhi lokiyalokuttaramissakehi sīlādīhi sampannā. Vimuttiñāṇadassanasampannāti etena paccavekkhaṇañāṇasampannā vuttāti ñātabbaṃ, tañca kho lokiyameva. Abhijappantīti patthenti. Jappantīti paccāsīsanti. Pajappantīti atīva paccāsīsanti. Yājayogesu yuttāti anuyoge deyyadhamme diyyamāne abhiyogavasena yuttā.
១៦. អថ កោ ចរហីតិ អថ ឥទានិ កោ អញ្ញោ អតារិ។
16.Atha ko carahīti atha idāni ko añño atāri.
១៧. សង្ខាយាតិ ញាណេន វីមំសិត្វា។ បរោបរានីតិ បរានិ ច ឱបរានិ ច, បរត្តភាវសកត្តភាវាទីនិ បរានិ ច ឱបរានិ ចាតិ វុត្តំ ហោតិ។ វិធូមោតិ កាយទុច្ចរិតាទិធូមវិរហិតោ ។ អនីឃោតិ រាគាទិឦឃវិរហិតោ។ អតារិ សោតិ សោ ឯវរូបោ អរហា ជាតិជរំ អតារិ។
17.Saṅkhāyāti ñāṇena vīmaṃsitvā. Paroparānīti parāni ca oparāni ca, parattabhāvasakattabhāvādīni parāni ca oparāni cāti vuttaṃ hoti. Vidhūmoti kāyaduccaritādidhūmavirahito . Anīghoti rāgādiīghavirahito. Atāri soti so evarūpo arahā jātijaraṃ atāri.
សករូបាតិ អត្តនោ រូបា។ បររូបាតិ បរេសំ រូបា។ កាយទុច្ចរិតំ វិធូមិតន្តិ តិវិធកាយទុច្ចរិតំ វិធូមំ កតំ។ វិធមិតន្តិ នាសិតំ។
Sakarūpāti attano rūpā. Pararūpāti paresaṃ rūpā. Kāyaduccaritaṃ vidhūmitanti tividhakāyaduccaritaṃ vidhūmaṃ kataṃ. Vidhamitanti nāsitaṃ.
មានោ ហិ តេ, ព្រាហ្មណ, ខារិភារោតិ យថា ខារិភារោ ខន្ធេន វយ្ហមានោ ឧបរិដ្ឋិតោបិ អក្កន្តក្កន្តដ្ឋានំ បថវិយា សទ្ធិំ ផស្សេតិ វិយ, ឯវំ ជាតិគោត្តកុលាទីនិ មានវត្ថូនិ និស្សាយ ឧស្សាបិតោ មានោ, តត្ថ តត្ថ ឥស្សំ ឧប្បាទេន្តោ ចតូសុ អបាយេសុ សំសីទាបេតិ។ តេនាហ – ‘‘មានោ ហិ តេ, ព្រាហ្មណ, ខារិភារោ’’តិ។ កោធោ ធូមោតិ តវ ញាណគ្គិស្ស ឧបក្កិលេសដ្ឋេន កោធោ ធូមោ។ តេន ហិ តេ ឧបក្កិលិដ្ឋោ ញាណគ្គិ ន វិរោចតិ។ ភស្មនិ មោសវជ្ជន្តិ និរោជដ្ឋេន មុសាវាទោ ឆារិកា នាម។ យថា ហិ ឆារិកាយ បដិច្ឆន្នោ អគ្គិ ន ជោតតិ, ឯវំ តេ មុសាវាទេន បដិច្ឆន្នំ ញាណន្តិ ទស្សេតិ។ ជិវ្ហា សុជាតិ យថា តុយ្ហំ សុវណ្ណរជតលោហកដ្ឋមត្តិកាសុ អញ្ញតរមយា យាគយជនត្ថាយ សុជា ហោតិ, ឯវំ មយ្ហំ ធម្មយាគយជនត្ថាយ បហុតជិវ្ហា សុជាតិ វទតិ។ យថា តុយ្ហំ នទីតីរេ យជនដ្ឋានំ, ឯវំ ធម្មយាគយជនដ្ឋានដ្ឋេន ហទយំ ជោតិដ្ឋានំ។ អត្តាតិ ចិត្តំ។
Māno hi te, brāhmaṇa, khāribhāroti yathā khāribhāro khandhena vayhamāno upariṭṭhitopi akkantakkantaṭṭhānaṃ pathaviyā saddhiṃ phasseti viya, evaṃ jātigottakulādīni mānavatthūni nissāya ussāpito māno, tattha tattha issaṃ uppādento catūsu apāyesu saṃsīdāpeti. Tenāha – ‘‘māno hi te, brāhmaṇa, khāribhāro’’ti. Kodho dhūmoti tava ñāṇaggissa upakkilesaṭṭhena kodho dhūmo. Tena hi te upakkiliṭṭho ñāṇaggi na virocati. Bhasmani mosavajjanti nirojaṭṭhena musāvādo chārikā nāma. Yathā hi chārikāya paṭicchanno aggi na jotati, evaṃ te musāvādena paṭicchannaṃ ñāṇanti dasseti. Jivhā sujāti yathā tuyhaṃ suvaṇṇarajatalohakaṭṭhamattikāsu aññataramayā yāgayajanatthāya sujā hoti, evaṃ mayhaṃ dhammayāgayajanatthāya pahutajivhā sujāti vadati. Yathā tuyhaṃ nadītīre yajanaṭṭhānaṃ, evaṃ dhammayāgayajanaṭṭhānaṭṭhena hadayaṃ jotiṭṭhānaṃ. Attāti cittaṃ.
ជាតីតិ ជាយនកវសេន ជាតិ។ ឥទមេត្ថ សភាវបច្ចត្តំ។ សញ្ជាយនវសេន សញ្ជាតិ, ឧបសគ្គេន បទំ វឌ្ឍិតំ។ ឱក្កមនវសេន ឱក្កន្តិ។ ជាយនដ្ឋេន វា ជាតិ។ សា អបរិបុណ្ណាយតនវសេន យុត្តា។ សញ្ជាយនដ្ឋេន សញ្ជាតិ។ សា បរិបុណ្ណាយតនវសេន យុត្តា។ ឱក្កមនដ្ឋេន ឱក្កន្តិ។ សា អណ្ឌជជលាពុជវសេន យុត្តា។ តេ ហិ អណ្ឌកោសញ្ច វត្ថិកោសញ្ច ឱក្កមន្តិ បវិសន្តិ ឱក្កមន្តា បវិសន្តា វិយ បដិសន្ធិំ គណ្ហន្តិ។ អភិនិព្ពត្តនដ្ឋេន អភិនិព្ពត្តិ។ សា សំសេទជឱបបាតិកវសេន យុត្តា។ តេ ហិ បាកដា ឯវ ហុត្វា និព្ពត្តន្តិ។ អយំ តាវ សម្មុតិកថា។
Jātīti jāyanakavasena jāti. Idamettha sabhāvapaccattaṃ. Sañjāyanavasena sañjāti, upasaggena padaṃ vaḍḍhitaṃ. Okkamanavasena okkanti. Jāyanaṭṭhena vā jāti. Sā aparipuṇṇāyatanavasena yuttā. Sañjāyanaṭṭhena sañjāti. Sā paripuṇṇāyatanavasena yuttā. Okkamanaṭṭhena okkanti. Sā aṇḍajajalābujavasena yuttā. Te hi aṇḍakosañca vatthikosañca okkamanti pavisanti okkamantā pavisantā viya paṭisandhiṃ gaṇhanti. Abhinibbattanaṭṭhena abhinibbatti. Sā saṃsedajaopapātikavasena yuttā. Te hi pākaṭā eva hutvā nibbattanti. Ayaṃ tāva sammutikathā.
ឥទានិ បរមត្ថកថា ហោតិ។ ខន្ធា ឯវ ហិ បរមត្ថតោ បាតុភវន្តិ, ន សត្តា។ តត្ថ ច ខន្ធានន្តិ ឯកវោការភវេ ឯកស្ស, ចតុវោការភវេ ចតុន្នំ, បញ្ចវោការភវេ បញ្ចន្នម្បិ គហណំ វេទិតព្ពំ។ បាតុភាវោតិ ឧប្បត្តិ។ អាយតនានន្តិ ឯត្ថ តត្រ តត្រ ឧបបជ្ជមានាយតនានំ សង្គហោ វេទិតព្ពោ។ បដិលាភោតិ សន្តតិយា បាតុភាវោយេវ។ បាតុភវន្តានេវ ហិ តានិ បដិលទ្ធានិ នាម ហោន្តិ។ សា បនេសា តត្ថ តត្ថ ភវេ បឋមាភិនិព្ពត្តិលក្ខណា ជាតិ, និយ្យាតនរសា, អតីតភវតោ ឥធ ឧម្មុជ្ជនបច្ចុបដ្ឋានា, ផលវសេន ទុក្ខវិចិត្តតាបច្ចុបដ្ឋានា វា។
Idāni paramatthakathā hoti. Khandhā eva hi paramatthato pātubhavanti, na sattā. Tattha ca khandhānanti ekavokārabhave ekassa, catuvokārabhave catunnaṃ, pañcavokārabhave pañcannampi gahaṇaṃ veditabbaṃ. Pātubhāvoti uppatti. Āyatanānanti ettha tatra tatra upapajjamānāyatanānaṃ saṅgaho veditabbo. Paṭilābhoti santatiyā pātubhāvoyeva. Pātubhavantāneva hi tāni paṭiladdhāni nāma honti. Sā panesā tattha tattha bhave paṭhamābhinibbattilakkhaṇā jāti, niyyātanarasā, atītabhavato idha ummujjanapaccupaṭṭhānā, phalavasena dukkhavicittatāpaccupaṭṭhānā vā.
ជរាតិ សភាវបច្ចត្តំ។ ជីរណតាតិ អាការភាវនិទ្ទេសោ។ ខណ្ឌិច្ចន្តិអាទយោ តយោ កាលាតិក្កមេ កិច្ចនិទ្ទេសា, បច្ឆិមា ទ្វេ បកតិនិទ្ទេសា។ អយញ្ហិ ជរាតិ ឥមិនា បទេន សភាវតោ ទីបិតា។ តេនស្សា ឥទំ សភាវបច្ចត្តំ។ ជីរណតាតិ ឥមិនា អាការតោ, តេនស្សាយំ អាការនិទ្ទេសោ។ ខណ្ឌិច្ចន្តិ ឥមិនា កាលាតិក្កមេ ទន្តនខានំ ខណ្ឌិតភាវករណកិច្ចតោ។ បាលិច្ចន្តិ ឥមិនា កេសលោមានំ បលិតភាវករណកិច្ចតោ។ វលិត្តចតាតិ ឥមិនា មំសំ មិលាបេត្វា តចេ វលិភាវករណកិច្ចតោ។ តេនស្សា ឥមេ ខណ្ឌិច្ចន្តិអាទយោ តយោ កាលាតិក្កមេ កិច្ចនិទ្ទេសា។ តេហិ ឥមេសំ វិការានំ ទស្សនវសេន បាកដីភូតា បាកដជរា ទស្សិតា។ យថេវ ហិ ឧទកស្ស វា វាតស្ស វា អគ្គិនោ វា តិណរុក្ខាទីនំ សំភគ្គបលិភគ្គតាយ វា ឈាមតាយ វា គតមគ្គោ បាកដោ ហោតិ, ន ច សោ គតមគ្គោ តានេវ ឧទកាទីនិ, ឯវមេវ ជរាយ ទន្តាទីនំ ខណ្ឌិច្ចាទិវសេន គតមគ្គោ បាកដោ, ចក្ខុំ ឧម្មីលេត្វាបិ គយ្ហតិ, ន ច ខណ្ឌិច្ចាទីនេវ ជរា។ ន ហិ ជរា ចក្ខុវិញ្ញេយ្យា ហោតិ។
Jarāti sabhāvapaccattaṃ. Jīraṇatāti ākārabhāvaniddeso. Khaṇḍiccantiādayo tayo kālātikkame kiccaniddesā, pacchimā dve pakatiniddesā. Ayañhi jarāti iminā padena sabhāvato dīpitā. Tenassā idaṃ sabhāvapaccattaṃ. Jīraṇatāti iminā ākārato, tenassāyaṃ ākāraniddeso. Khaṇḍiccanti iminā kālātikkame dantanakhānaṃ khaṇḍitabhāvakaraṇakiccato. Pāliccanti iminā kesalomānaṃ palitabhāvakaraṇakiccato. Valittacatāti iminā maṃsaṃ milāpetvā tace valibhāvakaraṇakiccato. Tenassā ime khaṇḍiccantiādayo tayo kālātikkame kiccaniddesā. Tehi imesaṃ vikārānaṃ dassanavasena pākaṭībhūtā pākaṭajarā dassitā. Yatheva hi udakassa vā vātassa vā aggino vā tiṇarukkhādīnaṃ saṃbhaggapalibhaggatāya vā jhāmatāya vā gatamaggo pākaṭo hoti, na ca so gatamaggo tāneva udakādīni, evameva jarāya dantādīnaṃ khaṇḍiccādivasena gatamaggo pākaṭo, cakkhuṃ ummīletvāpi gayhati, na ca khaṇḍiccādīneva jarā. Na hi jarā cakkhuviññeyyā hoti.
អាយុនោ សំហានិ ឥន្ទ្រិយានំ បរិបាកោតិ ឥមេហិ បន បទេហិ កាលាតិក្កមេយេវ អភិព្យត្តាយ អាយុក្ខយចក្ខាទិឥន្ទ្រិយបរិបាកសង្ខាតាយ បកតិយា ទីបិតា, តេនស្សិមេ បច្ឆិមា ទ្វេ បកតិនិទ្ទេសាតិ វេទិតព្ពា។ តត្ថ យស្មា ជរំ បត្តស្ស អាយុ ហាយតិ, តស្មា ជរា ‘‘អាយុនោ សំហានី’’តិ ផលូបចារេន វុត្តា។ យស្មា ច ទហរកាលេ សុប្បសន្នានិ សុខុមម្បិ អត្តនោ វិសយំ សុខេនេវ គណ្ហនសមត្ថានិ ចក្ខាទីនិ ឥន្ទ្រិយានិ ជរំ បត្តស្ស បរិបក្កានិ អាលុឡិតានិ អវិសទានិ, ឱឡារិកម្បិ អត្តនោ វិសយំ គហេតុំ អសមត្ថានិ ហោន្តិ។ តស្មា ‘‘ឥន្ទ្រិយានំ បរិបាកោ’’តិ ផលូបចារេនេវ វុត្តា។
Āyunosaṃhāni indriyānaṃ paripākoti imehi pana padehi kālātikkameyeva abhibyattāya āyukkhayacakkhādiindriyaparipākasaṅkhātāya pakatiyā dīpitā, tenassime pacchimā dve pakatiniddesāti veditabbā. Tattha yasmā jaraṃ pattassa āyu hāyati, tasmā jarā ‘‘āyuno saṃhānī’’ti phalūpacārena vuttā. Yasmā ca daharakāle suppasannāni sukhumampi attano visayaṃ sukheneva gaṇhanasamatthāni cakkhādīni indriyāni jaraṃ pattassa paripakkāni āluḷitāni avisadāni, oḷārikampi attano visayaṃ gahetuṃ asamatthāni honti. Tasmā ‘‘indriyānaṃ paripāko’’ti phalūpacāreneva vuttā.
សា បនេសា ឯវំ និទ្ទិដ្ឋា សព្ពាបិ ជរា បាកដា បដិច្ឆន្នាតិ ទុវិធា ហោតិ។ តត្ថ ទន្តាទីសុ ខណ្ឌាទិភាវទស្សនតោ រូបធម្មេសុ ជរា បាកដជរា នាម។ អរូបធម្មេសុ បន ជរា តាទិសស្ស វិការស្ស អទស្សនតោ បដិច្ឆន្នជរា នាម។ តត្ថ យ្វាយំ ខណ្ឌាទិភាវោ ទិស្សតិ, សោ តាទិសានំ ទន្តាទីនំ សុវិញ្ញេយ្យត្តា វណ្ណោយេវ។ តញ្ច ចក្ខុនា ទិស្វា មនោទ្វារេន ចិន្តេត្វា ‘‘ឥមេ ទន្តា ជរាយ បហដា’’តិ ជរំ ជានាតិ។ ឧទកដ្ឋានេ ពទ្ធានិ គោសិង្គាទីនិ ឱលោកេត្វា ហេដ្ឋា ឧទកស្ស អត្ថិភាវជាននំ វិយ។
Sā panesā evaṃ niddiṭṭhā sabbāpi jarā pākaṭā paṭicchannāti duvidhā hoti. Tattha dantādīsu khaṇḍādibhāvadassanato rūpadhammesu jarā pākaṭajarā nāma. Arūpadhammesu pana jarā tādisassa vikārassa adassanato paṭicchannajarā nāma. Tattha yvāyaṃ khaṇḍādibhāvo dissati, so tādisānaṃ dantādīnaṃ suviññeyyattā vaṇṇoyeva. Tañca cakkhunā disvā manodvārena cintetvā ‘‘ime dantā jarāya pahaṭā’’ti jaraṃ jānāti. Udakaṭṭhāne baddhāni gosiṅgādīni oloketvā heṭṭhā udakassa atthibhāvajānanaṃ viya.
បុន អវីចិ សវីចីតិ ឯវម្បិ អយំ ជរា ទុវិធា ហោតិ។ តត្ថ មណិកនករជតបវាឡចន្ទសូរិយាទីនំ មន្ទទសកាទីសុ បាណីនំ វិយ ច បុប្ផផលបល្លវាទីសុ អបាណីនំ វិយ ច អន្តរន្តរា វណ្ណវិសេសាទីនំ ទុព្ពិញ្ញេយ្យត្តា ជរា អវីចិជរា នាម, និរន្តរជរាតិ អត្ថោ។ តតោ អញ្ញេសុ បន យថាវុត្តេសុ អន្តរន្តរា វណ្ណវិសេសាទីនំ សុវិញ្ញេយ្យត្តា ជរា សវីចិជរា នាម។
Puna avīci savīcīti evampi ayaṃ jarā duvidhā hoti. Tattha maṇikanakarajatapavāḷacandasūriyādīnaṃ mandadasakādīsu pāṇīnaṃ viya ca pupphaphalapallavādīsu apāṇīnaṃ viya ca antarantarā vaṇṇavisesādīnaṃ dubbiññeyyattā jarā avīcijarā nāma, nirantarajarāti attho. Tato aññesu pana yathāvuttesu antarantarā vaṇṇavisesādīnaṃ suviññeyyattā jarā savīcijarā nāma.
តត្ថ សវីចិជរា ឧបាទិន្នកអនុបាទិន្នកវសេន ឯវំ ទីបេតព្ពា – ទហរកុមារកានញ្ហិ បឋមមេវ ខីរទន្តា នាម ឧដ្ឋហន្តិ, ន តេ ថិរា។ តេសុ បន បតិតេសុ បុន ទន្តា ឧដ្ឋហន្តិ, តេ បឋមមេវ សេតា ហោន្តិ, ជរាវាតេន បន បហដកាលេ កាឡកា ហោន្តិ។ កេសា បន បឋមមេវ តម្ពាបិ ហោន្តិ កាឡកាបិ សេតកាបិ។ ឆវិ បន សលោហិតកា ហោតិ។ វឌ្ឍន្តានំ វឌ្ឍន្តានំ ឱទាតានំ ឱទាតភាវោ, កាឡកានំ កាឡកភាវោ បញ្ញាយតិ។ ជរាវាតេន បហដកាលេ ច វលិំ គណ្ហាតិ។ សព្ពម្បិ សស្សំ វបិតកាលេ សេតំ ហោតិ, បច្ឆា នីលំ។ ជរាវាតេន បន បហដកាលេ បណ្ឌរំ ហោតិ។ អម្ពង្កុរេនាបិ ទីបេតុំ វដ្ដតិ ឯវ។ សា បនេសា ខន្ធបរិបាកលក្ខណា ជរា, មរណូបនយនរសា, យោព្ពនវិនាសបច្ចុបដ្ឋានា។ សេសំ សព្ពត្ថ បាកដមេវ។ ឯវំ ភគវា ឥទម្បិ សុត្តំ អរហត្តនិកូដេនេវ ទេសេសិ, ទេសនាបរិយោសានេ អយម្បិ ព្រាហ្មណោ អរហត្តេ បតិដ្ឋាសិ សទ្ធិំ អន្តេវាសិកសហស្សេន។ អញ្ញេសញ្ច អនេកសហស្សានំ ធម្មចក្ខុំ ឧទបាទិ។ សេសំ វុត្តសទិសមេវ។
Tattha savīcijarā upādinnakaanupādinnakavasena evaṃ dīpetabbā – daharakumārakānañhi paṭhamameva khīradantā nāma uṭṭhahanti, na te thirā. Tesu pana patitesu puna dantā uṭṭhahanti, te paṭhamameva setā honti, jarāvātena pana pahaṭakāle kāḷakā honti. Kesā pana paṭhamameva tambāpi honti kāḷakāpi setakāpi. Chavi pana salohitakā hoti. Vaḍḍhantānaṃ vaḍḍhantānaṃ odātānaṃ odātabhāvo, kāḷakānaṃ kāḷakabhāvo paññāyati. Jarāvātena pahaṭakāle ca valiṃ gaṇhāti. Sabbampi sassaṃ vapitakāle setaṃ hoti, pacchā nīlaṃ. Jarāvātena pana pahaṭakāle paṇḍaraṃ hoti. Ambaṅkurenāpi dīpetuṃ vaṭṭati eva. Sā panesā khandhaparipākalakkhaṇā jarā, maraṇūpanayanarasā, yobbanavināsapaccupaṭṭhānā. Sesaṃ sabbattha pākaṭameva. Evaṃ bhagavā idampi suttaṃ arahattanikūṭeneva desesi, desanāpariyosāne ayampi brāhmaṇo arahatte patiṭṭhāsi saddhiṃ antevāsikasahassena. Aññesañca anekasahassānaṃ dhammacakkhuṃ udapādi. Sesaṃ vuttasadisameva.
សទ្ធម្មប្បជ្ជោតិកាយ ចូឡនិទ្ទេស-អដ្ឋកថាយ
Saddhammappajjotikāya cūḷaniddesa-aṭṭhakathāya
បុណ្ណកមាណវសុត្តនិទ្ទេសវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Puṇṇakamāṇavasuttaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / សុត្តបិដក • Suttapiṭaka / ខុទ្ទកនិកាយ • Khuddakanikāya / ចូឡនិទ្ទេសបាឡិ • Cūḷaniddesapāḷi
៣. បុណ្ណកមាណវបុច្ឆា • 3. Puṇṇakamāṇavapucchā
៣. បុណ្ណកមាណវបុច្ឆានិទ្ទេសោ • 3. Puṇṇakamāṇavapucchāniddeso
