| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / ខុទ្ទសិក្ខា-មូលសិក្ខា • Khuddasikkhā-mūlasikkhā |
៩. បដិគ្គាហនិទ្ទេសវណ្ណនា
9. Paṭiggāhaniddesavaṇṇanā
១០៦. ទាតុំ កាមេតីតិ ទាតុកាមោ, តស្ស អភិហារោ ឦសកម្បិ ឱណមនាទិនាភិហរណន្តិ តប្បុរិសោ, ហត្ថស្ស បាសោ ហត្ថបាសោ។ រុឡ្ហីវសេន តុ អឌ្ឍតេយ្យហត្ថោ ហត្ថបាសោ នាម។ សោ ច សចេ ភិក្ខុ និសិន្នោ ហោតិ, អាសនស្ស បច្ឆិមន្តតោ បដ្ឋាយ, សចេ ឋិតោ, បណ្ហិអន្តតោ បដ្ឋាយ, សចេ និបន្នោ, យេន បស្សេន និបន្នោ, តស្ស បារិមន្តតោ បដ្ឋាយ ទាយកស្ស និសិន្នស្ស ឋិតស្ស វា ឋបេត្វា បសារិតហត្ថំ យំ អាសន្នតរំ អង្គំ, តស្ស ឱរិមន្តេន បរិច្ឆិន្ទិត្វា វេទិតព្ពោ។ ឯរណក្ខមន្តិ ថាមមជ្ឈិមេន បុរិសេន ឯរណស្ស ឧក្ខិបនស្ស ខមំ យោគ្គំ។ វត្ថុសទ្ទាបេក្ខំ នបុំសកត្តំ។ តិធា ទេន្តេតិ កាយកាយប្បដិពទ្ធនិស្សគ្គិយានំ វសេន តីហិ បការេហិ ទាយកេ ទទមានេ។ តត្ថ យេន កេនចិ សរីរាវយវេន អន្តមសោ បាទង្គុលិយាបិ ទីយមានំ កាយេន ទិន្នំ នាម ហោតិ, កដច្ឆុអាទីសុ យេន កេនចិ ទីយមានំ កាយប្បដិពទ្ធេន, កាយតោ បន កាយប្បដិពទ្ធតោ វា មោចេត្វា ហត្ថបាសេ ឋិតស្ស កាយេន វា កាយប្បដិពទ្ធេន វា បាតិយមានំ និស្សគ្គិយេន បយោគេន ទិន្នំ នាម។ ទ្វិធា គាហោតិ កាយកាយប្បដិពទ្ធានំ វសេន ទ្វីហិ បការេហិ យេហិ កេហិចិ ទីយមានស្ស គហណំ។ ឯវំ បដិគ្គហោ បញ្ចង្គោតិ យោជនា។ បញ្ចង្គោតិ បញ្ច អង្គានិ យស្សាតិ ពហុព្ពីហិ។
106. Dātuṃ kāmetīti dātukāmo, tassa abhihāro īsakampi oṇamanādinābhiharaṇanti tappuriso, hatthassa pāso hatthapāso. Ruḷhīvasena tu aḍḍhateyyahattho hatthapāso nāma. So ca sace bhikkhu nisinno hoti, āsanassa pacchimantato paṭṭhāya, sace ṭhito, paṇhiantato paṭṭhāya, sace nipanno, yena passena nipanno, tassa pārimantato paṭṭhāya dāyakassa nisinnassa ṭhitassa vā ṭhapetvā pasāritahatthaṃ yaṃ āsannataraṃ aṅgaṃ, tassa orimantena paricchinditvā veditabbo. Eraṇakkhamanti thāmamajjhimena purisena eraṇassa ukkhipanassa khamaṃ yoggaṃ. Vatthusaddāpekkhaṃ napuṃsakattaṃ. Tidhā denteti kāyakāyappaṭibaddhanissaggiyānaṃ vasena tīhi pakārehi dāyake dadamāne. Tattha yena kenaci sarīrāvayavena antamaso pādaṅguliyāpi dīyamānaṃ kāyena dinnaṃ nāma hoti, kaṭacchuādīsu yena kenaci dīyamānaṃ kāyappaṭibaddhena, kāyato pana kāyappaṭibaddhato vā mocetvā hatthapāse ṭhitassa kāyena vā kāyappaṭibaddhena vā pātiyamānaṃ nissaggiyena payogena dinnaṃ nāma. Dvidhā gāhoti kāyakāyappaṭibaddhānaṃ vasena dvīhi pakārehi yehi kehici dīyamānassa gahaṇaṃ. Evaṃ paṭiggaho pañcaṅgoti yojanā. Pañcaṅgoti pañca aṅgāni yassāti bahubbīhi.
១០៧. ឥទានិ អនេរណក្ខមេ ច កិស្មិញ្ចិ កាយប្បដិពទ្ធេ ច បដិគ្គហណារោហនំ ទស្សេតុំ ‘‘អសំហារិយេ’’តិអាទិមាហ។ តត្ថ អសំហារិយេតិ អានេតុមសក្កុណេយ្យេ ផលកបាសាណាទិម្ហិ។ តត្ថជាតេតិ តេសុយេវ រុក្ខាទីសុ ជាតេ កិំសុកបទុមិនិបណ្ណាទិកេ។ ចិញ្ចអាទីនំ សុខុមេ បណ្ណេតិ សម្ពន្ធោ។ តានិ ហិ សន្ធារេតុំ ន សក្កោន្តិ។ តេសំ បន សាខាសុ វដ្ដតិ។ អាទិ-សទ្ទេន ‘‘អង្គ’’ន្តិអាទិកំ សង្គណ្ហាតិ។ វា-សទ្ទោ សមុច្ចយេ។ អសយ្ហភារេតិ ថាមមជ្ឈិមបុរិសេន សហិតុំ សន្ធារេតុំ អសក្កុណេយ្យេ ភារេ។ សព្ពេសំ បដិគ្គហោ ‘‘ន រូហតី’’តិ ឥមិនា សម្ពន្ធោ។
107. Idāni aneraṇakkhame ca kismiñci kāyappaṭibaddhe ca paṭiggahaṇārohanaṃ dassetuṃ ‘‘asaṃhāriye’’tiādimāha. Tattha asaṃhāriyeti ānetumasakkuṇeyye phalakapāsāṇādimhi. Tatthajāteti tesuyeva rukkhādīsu jāte kiṃsukapaduminipaṇṇādike. Ciñcaādīnaṃ sukhume paṇṇeti sambandho. Tāni hi sandhāretuṃ na sakkonti. Tesaṃ pana sākhāsu vaṭṭati. Ādi-saddena ‘‘aṅga’’ntiādikaṃ saṅgaṇhāti. Vā-saddo samuccaye. Asayhabhāreti thāmamajjhimapurisena sahituṃ sandhāretuṃ asakkuṇeyye bhāre. Sabbesaṃ paṭiggaho ‘‘na rūhatī’’ti iminā sambandho.
១០៨. ឥទានិ បដិគ្គហណវិជហនំ ទស្សេតិ ‘‘សិក្ខា’’តិអាទិនា។ តត្ថ សិក្ខាមរណលិង្គេហីតិ សិក្ខាបច្ចក្ខានេន ច មរណេន ច លិង្គបរិវត្តនេន ច។ អនបេក្ខវិសគ្គតោតិ នត្ថិ អបេក្ខោ ឯតស្សាតិ អនបេក្ខោ, សោវ វិសគ្គោ, តតោ ច។ អច្ឆេទាតិ ចោរាទីហិ អច្ឆិន្ទិត្វា គហណេន។ អនុបសម្បន្នទានាតិ អនុបសម្បន្នស្ស ទានេន។ ច-សទ្ទោ សព្ពត្ថ អានេតព្ពោ។ គាហោតិ បដិគ្គហណំ។ ឧបសម្មតីតិ វិជហតិ។
108. Idāni paṭiggahaṇavijahanaṃ dasseti ‘‘sikkhā’’tiādinā. Tattha sikkhāmaraṇaliṅgehīti sikkhāpaccakkhānena ca maraṇena ca liṅgaparivattanena ca. Anapekkhavisaggatoti natthi apekkho etassāti anapekkho, sova visaggo, tato ca. Acchedāti corādīhi acchinditvā gahaṇena. Anupasampannadānāti anupasampannassa dānena. Ca-saddo sabbattha ānetabbo. Gāhoti paṭiggahaṇaṃ. Upasammatīti vijahati.
១០៩-១០. ឥទានិ អប្បដិគ្គហិតំ បរិភោគេ ទោសំ ទស្សេតុំ ‘‘អប្បដិគ្គហិត’’ន្តិអាទិមាហ។ តត្ថ សព្ពន្តិ ចតុកាលិកបរិយាបន្នំ សកលម្បិ។ ឥទានិ អប្បដិគ្គហេត្វា បរិភុញ្ជិតព្ពំ ទស្សេតុំ ‘‘សុទ្ធ’’ន្តិអាទិមាហ។ តត្ថ សុទ្ធំ នាតិពហលំ ឧទកញ្ច តថា អង្គលគ្គំ អវិច្ឆិន្នំ ទន្ត…បេ.… គូថកញ្ច លោណ…បេ.… ករីសកញ្ច កប្បតេតិ សម្ពន្ធោ។ តត្ថ សុទ្ធន្តិ រជរេណូហិ អញ្ញរសេន ច អសម្មិស្សតាយ បរិសុទ្ធំ។ នាតិពហលន្តិ យំ កសិតដ្ឋានេ ពហលមុទកំ វិយ មុខេ វា ហត្ថេ វា ន លគ្គំ, តំ។ អវិច្ឆិន្នន្តិ អង្គតោ វិច្ឆិន្ទិត្វា ន គតំ។ ទន្តានិ ច អក្ខីនិ ច កណ្ណញ្ច ទន្តក្ខិកណ្ណំ បាណ្យង្គត្តា, តស្ស គូថកន្តិ តប្បុរិសោ។ លោណំ សរីរុដ្ឋិតំ។ សិង្ឃាណីតិ សិង្ឃាណិកា។ វិច្ឆិន្នំ ន បដិគ្គហេតព្ពំ។
109-10. Idāni appaṭiggahitaṃ paribhoge dosaṃ dassetuṃ ‘‘appaṭiggahita’’ntiādimāha. Tattha sabbanti catukālikapariyāpannaṃ sakalampi. Idāni appaṭiggahetvā paribhuñjitabbaṃ dassetuṃ ‘‘suddha’’ntiādimāha. Tattha suddhaṃ nātibahalaṃ udakañca tathā aṅgalaggaṃ avicchinnaṃ danta…pe… gūthakañca loṇa…pe… karīsakañca kappateti sambandho. Tattha suddhanti rajareṇūhi aññarasena ca asammissatāya parisuddhaṃ. Nātibahalanti yaṃ kasitaṭṭhāne bahalamudakaṃ viya mukhe vā hatthe vā na laggaṃ, taṃ. Avicchinnanti aṅgato vicchinditvā na gataṃ. Dantāni ca akkhīni ca kaṇṇañca dantakkhikaṇṇaṃ pāṇyaṅgattā, tassa gūthakanti tappuriso. Loṇaṃ sarīruṭṭhitaṃ. Siṅghāṇīti siṅghāṇikā. Vicchinnaṃ na paṭiggahetabbaṃ.
១១១. ឥទានិ ‘‘គូថា’’តិអាទិនា កាលោទិស្សំ ទស្សេតិ។ តថាវិធេតិ សប្បទដ្ឋក្ខណាទិកេ តថាវិធេ កាលេ។ តថា តាទិសោ វិធោ កាលោ ឯតស្សាតិ ពហុព្ពីហិ។ សេវេយ្យាតិ សេវនំ ករេយ្យ, បរិភុញ្ជេយ្យាតិ វុត្តំ ហោតិ។ អសន្តេ កប្បការកេតិ ឯត្ថ ទុព្ពចោបិ អសមត្ថោបិ កប្បិយការកោ អសន្តបក្ខេយេវ តិដ្ឋតីតិ វេទិតព្ពោ។ កាលោទិស្សត្តា បន ឆារិកាយ អសតិ អល្លទារុំ រុក្ខតោ ឆិន្ទិត្វា កាតុំ, មត្តិកាយ អសតិ ភូមិំ ខណិត្វាបិ មត្តិកំ គហេតុំ វដ្ដតិ។
111. Idāni ‘‘gūthā’’tiādinā kālodissaṃ dasseti. Tathāvidheti sappadaṭṭhakkhaṇādike tathāvidhe kāle. Tathā tādiso vidho kālo etassāti bahubbīhi. Seveyyāti sevanaṃ kareyya, paribhuñjeyyāti vuttaṃ hoti. Asante kappakāraketi ettha dubbacopi asamatthopi kappiyakārako asantapakkheyeva tiṭṭhatīti veditabbo. Kālodissattā pana chārikāya asati alladāruṃ rukkhato chinditvā kātuṃ, mattikāya asati bhūmiṃ khaṇitvāpi mattikaṃ gahetuṃ vaṭṭati.
១១២. ទុរូបចិណ្ណេតិ ទុដ្ឋុំ ឧបចិណ្ណំ អាមដ្ឋំ ទុរូបចិណ្ណំ។ សចេ ភិក្ខុ អប្បដិគ្គហិតំ សាមិសំ ភាជនំ ឋិតដ្ឋានតោ អបនេត្វា អាមសតិ, បិធានំ អាមសតិ, ឧបរិ ឋិតកចវរាទិំ ឆឌ្ឌេតិ, តត្ថជាតកផលិនិយា សាខាយ វា វល្លិយា វា គហេត្វា វា ចាលេតិ, ទុរូបចិណ្ណំ នាម ហោតិ។ តស្មិំ ទុក្កដន្តិ សម្ពន្ធោ។ ផលរុក្ខំ បន អបស្សយិតុំ វា តត្ថ កណ្ដកំ វា ពន្ធិតុំ វដ្ដតិ។ អរញ្ញេ បតិតអម្ពផលាទិំ ‘‘សាមណេរស្ស ទស្សាមី’’តិ អាហរិត្វា ទាតុំ វដ្ដតិ។ រជោកិណ្ណេតិ រជសា ឱកិណ្ណេ, តស្មិំ បត្តាទិកេ យំ កិញ្ចិ បដិគ្គណ្ហតោ វិនយទុក្កដំ ហោតីតិ អត្ថោ។ សចេ បិណ្ឌាយ ចរន្តស្ស បត្តេ រជំ បតតិ, បដិគ្គហេត្វា ភិក្ខា គណ្ហិតព្ពា ។ ‘‘បដិគ្គហេត្វា ទេថា’’តិ វុត្តេបិ អាកិរន្តិ, ហត្ថតោ អមោចេន្តេនេវ បដិគ្គាហាបកស្ស សន្តិកំ នេត្វា បដិគ្គហេតព្ពំ។ សចេ មហាវាតោ តតោ តតោ រជំ បាតេតិ, ន សក្កា ហោតិ ភិក្ខំ គហេតុំ, ‘‘អនុបសម្បន្នស្ស ទស្សាមី’’តិ សុទ្ធចិត្តេន អាភោគំ កត្វា គណ្ហិតុំ វដ្ដតិ។ តំ បន តេន ទិន្នំ វា វិស្សាសេន វា បដិគ្គហេត្វា បរិភុញ្ជិតុំ វដ្ដតិ។
112.Durūpaciṇṇeti duṭṭhuṃ upaciṇṇaṃ āmaṭṭhaṃ durūpaciṇṇaṃ. Sace bhikkhu appaṭiggahitaṃ sāmisaṃ bhājanaṃ ṭhitaṭṭhānato apanetvā āmasati, pidhānaṃ āmasati, upari ṭhitakacavarādiṃ chaḍḍeti, tatthajātakaphaliniyā sākhāya vā valliyā vā gahetvā vā cāleti, durūpaciṇṇaṃ nāma hoti. Tasmiṃ dukkaṭanti sambandho. Phalarukkhaṃ pana apassayituṃ vā tattha kaṇṭakaṃ vā bandhituṃ vaṭṭati. Araññe patitaambaphalādiṃ ‘‘sāmaṇerassa dassāmī’’ti āharitvā dātuṃ vaṭṭati. Rajokiṇṇeti rajasā okiṇṇe, tasmiṃ pattādike yaṃ kiñci paṭiggaṇhato vinayadukkaṭaṃ hotīti attho. Sace piṇḍāya carantassa patte rajaṃ patati, paṭiggahetvā bhikkhā gaṇhitabbā . ‘‘Paṭiggahetvā dethā’’ti vuttepi ākiranti, hatthato amocenteneva paṭiggāhāpakassa santikaṃ netvā paṭiggahetabbaṃ. Sace mahāvāto tato tato rajaṃ pāteti, na sakkā hoti bhikkhaṃ gahetuṃ, ‘‘anupasampannassa dassāmī’’ti suddhacittena ābhogaṃ katvā gaṇhituṃ vaṭṭati. Taṃ pana tena dinnaṃ vā vissāsena vā paṭiggahetvā paribhuñjituṃ vaṭṭati.
អថាតិ វក្ខមានារម្ភេ។ ឧគ្គហប្បដិគ្គហេតិ ឧគ្គហិត្ថាតិ ឧគ្គហោ, ឧគ្គហិតំ, តស្ស បដិគ្គហោ, តស្មិំ។ អប្បដិគ្គហិតភាវំ ជានតោ អត្តនា ឯវ ឧគ្គហេត្វា គហណេតិ អធិប្បាយោ។ មាតាបិតូនំ អត្ថាយ បន អប្បដិគ្គហេត្វា តេលាទីនិ, ឆាយត្ថាយ សាខាទីនិ វា គហេត្វា បច្ឆតោ ភុញ្ជិតុកាមតាយ បដិគ្គហេត្វា បរិភុញ្ជិតុំ វដ្ដតិ។ ឧច្ឆុអាទីសុ ផាលិតេសុ មលំ ន បញ្ញាយតិ, មូលភេសជ្ជាទីនិ បិសន្តានំ វា កោដ្ដេន្តានំ វា និសទនិសទបោតកឧទុក្ខលមុសលានិ ខីយន្តិ, ទន្តន្តរេ លគ្គំ សុខុមអាមិសំ ហោតិ, រសោ ន បញ្ញាយតិ, អព្ពោហារិកំ។ អន្តោវុត្ថេតិ អកប្បិយកុដិយា ឆទនព្ភន្តរេ វុត្ថេតិ អត្ថោ។ សយំបក្កេតិ អត្តនា យត្ថ កត្ថចិ បក្កេ។ សចេ វាសិអាទិំ តាបេត្វា តក្កាទីសុ បក្ខិបតិ, ឯត្តាវតាបិ សាមបាកតោ ន មុច្ចតិ។ បុរិមកាលិកទ្វយេ បុនបាកញ្ហិ ឋបេត្វា យំ កិញ្ចិ អាមិសំ ភិក្ខុនោ បចិតុំ ន វដ្ដតិ។ សចេបិស្ស ឧណ្ហយាគុយា សុលសិបណ្ណាទីនិ វា សិង្គិវេរំ វា បក្ខិបន្តិ, ចាលេតុំ ន វដ្ដតិ។ ឧត្តណ្ឌុលំ ភត្តំ លភិត្វា បិទហិតុំ ន វដ្ដតិ។ អន្តោបក្កេតិ អកប្បិយកុដិយា អន្តោ បក្កេ។ សព្ពត្ថ ទុក្កដន្តិ សម្ពន្ធោ។
Athāti vakkhamānārambhe. Uggahappaṭiggaheti uggahitthāti uggaho, uggahitaṃ, tassa paṭiggaho, tasmiṃ. Appaṭiggahitabhāvaṃ jānato attanā eva uggahetvā gahaṇeti adhippāyo. Mātāpitūnaṃ atthāya pana appaṭiggahetvā telādīni, chāyatthāya sākhādīni vā gahetvā pacchato bhuñjitukāmatāya paṭiggahetvā paribhuñjituṃ vaṭṭati. Ucchuādīsu phālitesu malaṃ na paññāyati, mūlabhesajjādīni pisantānaṃ vā koṭṭentānaṃ vā nisadanisadapotakaudukkhalamusalāni khīyanti, dantantare laggaṃ sukhumaāmisaṃ hoti, raso na paññāyati, abbohārikaṃ. Antovuttheti akappiyakuṭiyā chadanabbhantare vuttheti attho. Sayaṃpakketi attanā yattha katthaci pakke. Sace vāsiādiṃ tāpetvā takkādīsu pakkhipati, ettāvatāpi sāmapākato na muccati. Purimakālikadvaye punapākañhi ṭhapetvā yaṃ kiñci āmisaṃ bhikkhuno pacituṃ na vaṭṭati. Sacepissa uṇhayāguyā sulasipaṇṇādīni vā siṅgiveraṃ vā pakkhipanti, cāletuṃ na vaṭṭati. Uttaṇḍulaṃ bhattaṃ labhitvā pidahituṃ na vaṭṭati. Antopakketi akappiyakuṭiyā anto pakke. Sabbattha dukkaṭanti sambandho.
បដិគ្គាហនិទ្ទេសវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Paṭiggāhaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.
