| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / ថេរគាថា-អដ្ឋកថា • Theragāthā-aṭṭhakathā |
៦. បារាបរិយត្ថេរគាថាវណ្ណនា
6. Pārāpariyattheragāthāvaṇṇanā
ឆផស្សាយតនេ ហិត្វាតិ អាយស្មតោ បារាបរិយត្ថេរស្ស គាថា។ កា ឧប្បត្តិ? អយម្បិ បុរិមពុទ្ធេសុ កតាធិការោ តត្ថ តត្ថ ភវេ បុញ្ញានិ ឧបចិនន្តោ បិយទស្សិស្ស ភគវតោ កាលេ នេសាទយោនិយំ និព្ពត្តិត្វា តស្ស វិញ្ញុតំ បត្តស្ស វិចរណដ្ឋានេ អញ្ញតរស្មិំ វនសណ្ឌេ បិយទស្សី ភគវា តំ អនុគ្គណ្ហិតុំ និរោធសមាបត្តិំ សមាបជ្ជិត្វា និសីទិ។ សោ ច មិគេ បរិយេសន្តោ តំ ឋានំ គតោ សត្ថារំ ទិស្វា បសន្នមានសោ ភគវន្តំ អន្តោ កត្វា កតំ សាខាមណ្ឌបំ បទុមបុប្ផេហិ កូដាគារាការេន សញ្ឆាទេត្វា ឧឡារំ បីតិសោមនស្សំ បដិសំវេទេន្តោ សត្តាហំ នមស្សមានោ អដ្ឋាសិ។ ទិវសេ ទិវសេ ច មិលាតមិលាតានិ អបនេត្វា អភិនវេហិ ឆាទេសិ។ សត្ថា សត្តាហស្ស អច្ចយេន និរោធតោ វុដ្ឋហិត្វា ភិក្ខុសង្ឃំ អនុស្សរិ។ តាវទេវ អសីតិសហស្សមត្តា ភិក្ខូ សត្ថារំ បរិវារេសុំ។ ‘‘មធុរធម្មកថំ សុណិស្សាមា’’តិ ទេវតា សន្និបតិំសុ, មហា សមាគមោ អហោសិ។ សត្ថា អនុមោទនំ ករោន្តោ តស្ស ទេវមនុស្សេសុ ភាវិនិំ សម្បត្តិំ ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ សាវកពោធិញ្ច ព្យាករិត្វា បក្កាមិ។ សោ តេន បុញ្ញកម្មេន ទេវមនុស្សេសុ សំសរន្តោ ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ រាជគហេ ព្រាហ្មណកុលេ និព្ពត្តិត្វា វិញ្ញុតំ បត្តោ តិណ្ណំ វេទានំ បារគូ ហុត្វា បរាបរគោត្តតាយ បារាបរិយោតិ លទ្ធសមញ្ញោ ពហូ ព្រាហ្មណេ មន្តេ វាចេន្តោ សត្ថុ រាជគហគមនេ ពុទ្ធានុភាវំ ទិស្វា បដិលទ្ធសទ្ធោ បព្ពជិត្វា វិបស្សនាយ កម្មំ ករោន្តោ នចិរស្សេវ អរហត្តំ បាបុណិ។ តេន វុត្តំ អបទានេ (អប. ថេរ ១.៤០.៣៥៣-៣៨៥) –
Chaphassāyatanehitvāti āyasmato pārāpariyattherassa gāthā. Kā uppatti? Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave puññāni upacinanto piyadassissa bhagavato kāle nesādayoniyaṃ nibbattitvā tassa viññutaṃ pattassa vicaraṇaṭṭhāne aññatarasmiṃ vanasaṇḍe piyadassī bhagavā taṃ anuggaṇhituṃ nirodhasamāpattiṃ samāpajjitvā nisīdi. So ca mige pariyesanto taṃ ṭhānaṃ gato satthāraṃ disvā pasannamānaso bhagavantaṃ anto katvā kataṃ sākhāmaṇḍapaṃ padumapupphehi kūṭāgārākārena sañchādetvā uḷāraṃ pītisomanassaṃ paṭisaṃvedento sattāhaṃ namassamāno aṭṭhāsi. Divase divase ca milātamilātāni apanetvā abhinavehi chādesi. Satthā sattāhassa accayena nirodhato vuṭṭhahitvā bhikkhusaṅghaṃ anussari. Tāvadeva asītisahassamattā bhikkhū satthāraṃ parivāresuṃ. ‘‘Madhuradhammakathaṃ suṇissāmā’’ti devatā sannipatiṃsu, mahā samāgamo ahosi. Satthā anumodanaṃ karonto tassa devamanussesu bhāviniṃ sampattiṃ imasmiṃ buddhuppāde sāvakabodhiñca byākaritvā pakkāmi. So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde rājagahe brāhmaṇakule nibbattitvā viññutaṃ patto tiṇṇaṃ vedānaṃ pāragū hutvā parāparagottatāya pārāpariyoti laddhasamañño bahū brāhmaṇe mante vācento satthu rājagahagamane buddhānubhāvaṃ disvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā vipassanāya kammaṃ karonto nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi. Tena vuttaṃ apadāne (apa. thera 1.40.353-385) –
‘‘បិយទស្សី នាម ភគវា, សយម្ភូ លោកនាយកោ;
‘‘Piyadassī nāma bhagavā, sayambhū lokanāyako;
វិវេកកាមោ សម្ពុទ្ធោ, សមាធិកុសលោ មុនិ។
Vivekakāmo sambuddho, samādhikusalo muni.
‘‘វនសណ្ឌំ សមោគ្គយ្ហ, បិយទស្សី មហាមុនិ;
‘‘Vanasaṇḍaṃ samoggayha, piyadassī mahāmuni;
បំសុកូលំ បត្ថរិត្វា, និសីទិ បុរិសុត្តមោ។
Paṃsukūlaṃ pattharitvā, nisīdi purisuttamo.
‘‘មិគលុទ្ទោ បុរេ អាសិំ, អរញ្ញេ កាននេ អហំ;
‘‘Migaluddo pure āsiṃ, araññe kānane ahaṃ;
បសទំ មិគមេសន្តោ, អាហិណ្ឌាមិ អហំ តទា។
Pasadaṃ migamesanto, āhiṇḍāmi ahaṃ tadā.
‘‘តត្ថទ្ទសាសិំ សម្ពុទ្ធំ, ឱឃតិណ្ណមនាសវំ;
‘‘Tatthaddasāsiṃ sambuddhaṃ, oghatiṇṇamanāsavaṃ;
បុប្ផិតំ សាលរាជំវ, សតរំសិំវ ឧគ្គតំ។
Pupphitaṃ sālarājaṃva, sataraṃsiṃva uggataṃ.
‘‘ទិស្វានហំ ទេវទេវំ, បិយទស្សិំ មហាយសំ;
‘‘Disvānahaṃ devadevaṃ, piyadassiṃ mahāyasaṃ;
ជាតស្សរំ សមោគ្គយ្ហ, បទុមំ អាហរិំ តទា។
Jātassaraṃ samoggayha, padumaṃ āhariṃ tadā.
‘‘អាហរិត្វាន បទុមំ, សតបត្តំ មនោរមំ;
‘‘Āharitvāna padumaṃ, satapattaṃ manoramaṃ;
កូដាគារំ ករិត្វាន, ឆាទយិំ បទុមេនហំ។
Kūṭāgāraṃ karitvāna, chādayiṃ padumenahaṃ.
‘‘អនុកម្បកោ ការុណិកោ, បិយទស្សី មហាមុនិ;
‘‘Anukampako kāruṇiko, piyadassī mahāmuni;
សត្តរត្តិន្ទិវំ ពុទ្ធោ, កូដាគារេ វសី ជិនោ។
Sattarattindivaṃ buddho, kūṭāgāre vasī jino.
‘‘បុរាណំ ឆឌ្ឌយិត្វាន, នវេន ឆាទយិំ អហំ;
‘‘Purāṇaṃ chaḍḍayitvāna, navena chādayiṃ ahaṃ;
អញ្ជលិំ បគ្គហេត្វាន, អដ្ឋាសិំ តាវទេ អហំ។
Añjaliṃ paggahetvāna, aṭṭhāsiṃ tāvade ahaṃ.
‘‘វុដ្ឋហិត្វា សមាធិម្ហា, បិយទស្សី មហាមុនិ;
‘‘Vuṭṭhahitvā samādhimhā, piyadassī mahāmuni;
ទិសំ អនុវិលោកេន្តោ, និសីទិ លោកនាយកោ។
Disaṃ anuvilokento, nisīdi lokanāyako.
‘‘តទា សុទស្សនោ នាម, ឧបដ្ឋាកោ មហិទ្ធិកោ;
‘‘Tadā sudassano nāma, upaṭṭhāko mahiddhiko;
ចិត្តមញ្ញាយ ពុទ្ធស្ស, បិយទស្សិស្ស សត្ថុនោ។
Cittamaññāya buddhassa, piyadassissa satthuno.
‘‘អសីតិយា សហស្សេហិ, ភិក្ខូហិ បរិវារិតោ;
‘‘Asītiyā sahassehi, bhikkhūhi parivārito;
វនន្តេ សុខមាសីនំ, ឧបេសិ លោកនាយកំ។
Vanante sukhamāsīnaṃ, upesi lokanāyakaṃ.
‘‘យាវតា វនសណ្ឌម្ហិ, អធិវត្ថា ច ទេវតា;
‘‘Yāvatā vanasaṇḍamhi, adhivatthā ca devatā;
ពុទ្ធស្ស ចិត្តមញ្ញាយ, សព្ពេ សន្និបតុំ តទា។
Buddhassa cittamaññāya, sabbe sannipatuṃ tadā.
‘‘សមាគតេសុ យក្ខេសុ, កុម្ភណ្ឌេ សហរក្ខសេ;
‘‘Samāgatesu yakkhesu, kumbhaṇḍe saharakkhase;
ភិក្ខុសង្ឃេ ច សម្បត្តេ, គាថា បព្យាហរី ជិនោ។
Bhikkhusaṅghe ca sampatte, gāthā pabyāharī jino.
‘‘ថោមំ សត្តាហំ បូជេសិ, អាវាសញ្ច អកាសិ មេ;
‘‘Thomaṃ sattāhaṃ pūjesi, āvāsañca akāsi me;
តមហំ កិត្តយិស្សាមិ, សុណាថ មម ភាសតោ។
Tamahaṃ kittayissāmi, suṇātha mama bhāsato.
‘‘សុទុទ្ទសំ សុនិបុណំ, គម្ភីរំ សុប្បកាសិតំ;
‘‘Sududdasaṃ sunipuṇaṃ, gambhīraṃ suppakāsitaṃ;
ញាណេន កិត្តយិស្សាមិ, សុណាថ មម ភាសតោ។
Ñāṇena kittayissāmi, suṇātha mama bhāsato.
‘‘ចតុទ្ទសានិ កប្បានិ, ទេវរជ្ជំ ករិស្សតិ;
‘‘Catuddasāni kappāni, devarajjaṃ karissati;
កូដាគារំ មហន្តស្ស, បទ្មបុប្ផេហិ ឆាទិតំ។
Kūṭāgāraṃ mahantassa, padmapupphehi chāditaṃ.
‘‘អាកាសេ ធារយិស្សតិ, បុប្ផកម្មស្សិទំ ផលំ;
‘‘Ākāse dhārayissati, pupphakammassidaṃ phalaṃ;
ចតុព្ពីសេ កប្បសតេ, វោកិណ្ណំ សំសរិស្សតិ។
Catubbīse kappasate, vokiṇṇaṃ saṃsarissati.
‘‘តត្ថ បុប្ផមយំ ព្យម្ហំ, អាកាសេ ធារយិស្សតិ;
‘‘Tattha pupphamayaṃ byamhaṃ, ākāse dhārayissati;
យថា បទុមបត្តម្ហិ, តោយំ ន ឧបលិម្បតិ។
Yathā padumapattamhi, toyaṃ na upalimpati.
‘‘តថេវីមស្ស ញាណម្ហិ, កិលេសា នោបលិម្បរេ;
‘‘Tathevīmassa ñāṇamhi, kilesā nopalimpare;
មនសា វិនិវដ្ដេត្វា, បញ្ច នីវរណេ អយំ។
Manasā vinivaṭṭetvā, pañca nīvaraṇe ayaṃ.
‘‘ចិត្តំ ជនេត្វា នេក្ខម្មេ, អគារា បព្ពជិស្សតិ;
‘‘Cittaṃ janetvā nekkhamme, agārā pabbajissati;
តតោ បុប្ផមយេ ព្យម្ហេ, ធារេន្តេ និក្ខមិស្សតិ។
Tato pupphamaye byamhe, dhārente nikkhamissati.
‘‘រុក្ខមូលេ វសន្តស្ស, និបកស្ស សតីមតោ;
‘‘Rukkhamūle vasantassa, nipakassa satīmato;
តត្ថ បុប្ផមយំ ព្យម្ហំ, មត្ថកេ ធារយិស្សតិ។
Tattha pupphamayaṃ byamhaṃ, matthake dhārayissati.
‘‘ចីវរំ បិណ្ឌបាតញ្ច, បច្ចយំ សយនាសនំ;
‘‘Cīvaraṃ piṇḍapātañca, paccayaṃ sayanāsanaṃ;
ទត្វាន ភិក្ខុសង្ឃស្ស, និព្ពាយិស្សតិនាសវោ។
Datvāna bhikkhusaṅghassa, nibbāyissatināsavo.
‘‘កូដាគារេន ចរតា, បព្ពជ្ជំ អភិនិក្ខមិំ;
‘‘Kūṭāgārena caratā, pabbajjaṃ abhinikkhamiṃ;
រុក្ខមូលេ វសន្តម្បិ, កូដាគារំ ធរីយតិ។
Rukkhamūle vasantampi, kūṭāgāraṃ dharīyati.
‘‘ចីវរេ បិណ្ឌបាតេ ច, ចេតនា មេ ន វិជ្ជតិ;
‘‘Cīvare piṇḍapāte ca, cetanā me na vijjati;
បុញ្ញកម្មេន សំយុត្តោ, លភាមិ បរិនិដ្ឋិតំ។
Puññakammena saṃyutto, labhāmi pariniṭṭhitaṃ.
‘‘គណនាតោ អសង្ខេយ្យា, កប្បកោដី ពហូ មម;
‘‘Gaṇanāto asaṅkheyyā, kappakoṭī bahū mama;
រិត្តកា តេ អតិក្កន្តា, បមុត្តា លោកនាយកា។
Rittakā te atikkantā, pamuttā lokanāyakā.
‘‘អដ្ឋារសេ កប្បសតេ, បិយទស្សី វិនាយកោ;
‘‘Aṭṭhārase kappasate, piyadassī vināyako;
តមហំ បយិរុបាសិត្វា, ឥមំ យោនិំ ឧបាគតោ។
Tamahaṃ payirupāsitvā, imaṃ yoniṃ upāgato.
‘‘ឥធ បស្សាមិ សម្ពុទ្ធំ, អនោមំ នាម ចក្ខុមំ;
‘‘Idha passāmi sambuddhaṃ, anomaṃ nāma cakkhumaṃ;
តមហំ ឧបគន្ត្វាន, បព្ពជិំ អនគារិយំ។
Tamahaṃ upagantvāna, pabbajiṃ anagāriyaṃ.
‘‘ទុក្ខស្សន្តករោ ពុទ្ធោ, មគ្គំ មេ ទេសយី ជិនោ;
‘‘Dukkhassantakaro buddho, maggaṃ me desayī jino;
តស្ស ធម្មំ សុណិត្វាន, បត្តោម្ហិ អចលំ បទំ។
Tassa dhammaṃ suṇitvāna, pattomhi acalaṃ padaṃ.
‘‘តោសយិត្វាន សម្ពុទ្ធំ, គោតមំ សក្យបុង្គវំ;
‘‘Tosayitvāna sambuddhaṃ, gotamaṃ sakyapuṅgavaṃ;
សព្ពាសវេ បរិញ្ញាយ, វិហរាមិ អនាសវោ។
Sabbāsave pariññāya, viharāmi anāsavo.
‘‘អដ្ឋារសេ កប្បសតេ, យំ ពុទ្ធមភិបូជយិំ;
‘‘Aṭṭhārase kappasate, yaṃ buddhamabhipūjayiṃ;
ទុគ្គតិំ នាភិជានាមិ, ពុទ្ធបូជាយិទំ ផលំ។
Duggatiṃ nābhijānāmi, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ.
‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ…បេ.… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ។
‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… kataṃ buddhassa sāsana’’nti.
អរហត្តំ បន បត្វា អត្តនោ បដិបត្តិំ បច្ចវេក្ខិត្វា សញ្ជាតសោមនស្សោ ឧទានវសេន –
Arahattaṃ pana patvā attano paṭipattiṃ paccavekkhitvā sañjātasomanasso udānavasena –
១១៦.
116.
‘‘ឆផស្សាយតនេ ហិត្វា, គុត្តទ្វារោ សុសំវុតោ;
‘‘Chaphassāyatane hitvā, guttadvāro susaṃvuto;
អឃមូលំ វមិត្វាន, បត្តោ មេ អាសវក្ខយោ’’តិ។ – គាថំ អភាសិ;
Aghamūlaṃ vamitvāna, patto me āsavakkhayo’’ti. – gāthaṃ abhāsi;
តត្ថ ឆផស្សាយតនេ ហិត្វាតិ ចក្ខុសម្ផស្សាទីនំ ឆន្នំ សម្ផស្សានំ ឧប្បត្តិដ្ឋានតាយ ‘‘ផស្សាយតនានី’’តិ លទ្ធនាមានិ ចក្ខាទីនិ ឆ អជ្ឈត្តិកាយតនានិ តប្បដិពទ្ធសំកិលេសប្បហានវសេន បហាយ។ គុត្តទ្វារោ សុសំវុតោតិ តតោ ឯវ ចក្ខុទ្វារាទីនំ គុត្តត្តា, តត្ថ បវត្តនកានំ អភិជ្ឈាទីនំ បាបធម្មានំ បវេសននិវារណេន សតិកវាដេន សុដ្ដុ បិហិតត្តា គុត្តទ្វារោ សុសំវុតោ។ អថ វា មនច្ឆដ្ឋានំ ឆន្នំ ទ្វារានំ វុត្តនយេន រក្ខិតត្តា គុត្តទ្វារោ, កាយាទីហិ សុដ្ឋុ សញ្ញតត្តា សុសំវុតោតិ ឯវមេត្ថ អត្ថោ វេទិតព្ពោ។ អឃមូលំ វមិត្វានាតិ អឃស្ស វដ្ដទុក្ខស្ស មូលភូតំ អវិជ្ជាភវតណ្ហាសង្ខាតំ ទោសំ, សព្ពំ វា កិលេសទោសំ អរិយមគ្គសង្ខាតវមនយោគបានេន ឧគ្គិរិត្វា សន្តានតោ ពហិ កត្វា, ពហិករណហេតុ វា។ បត្តោ មេ អាសវក្ខយោតិ កាមាសវាទយោ អាសវា ឯត្ថ ខីយន្តិ, តេសំ វា ខយេន បត្តព្ពោតិ អាសវក្ខយោ, និព្ពានំ អរហត្តញ្ច។ សោ អាសវក្ខយោ បត្តោ អធិគតោតិ ឧទានវសេន អញ្ញំ ព្យាកាសិ។
Tattha chaphassāyatane hitvāti cakkhusamphassādīnaṃ channaṃ samphassānaṃ uppattiṭṭhānatāya ‘‘phassāyatanānī’’ti laddhanāmāni cakkhādīni cha ajjhattikāyatanāni tappaṭibaddhasaṃkilesappahānavasena pahāya. Guttadvāro susaṃvutoti tato eva cakkhudvārādīnaṃ guttattā, tattha pavattanakānaṃ abhijjhādīnaṃ pāpadhammānaṃ pavesananivāraṇena satikavāṭena suṭṭu pihitattā guttadvāro susaṃvuto. Atha vā manacchaṭṭhānaṃ channaṃ dvārānaṃ vuttanayena rakkhitattā guttadvāro, kāyādīhi suṭṭhu saññatattā susaṃvutoti evamettha attho veditabbo. Aghamūlaṃ vamitvānāti aghassa vaṭṭadukkhassa mūlabhūtaṃ avijjābhavataṇhāsaṅkhātaṃ dosaṃ, sabbaṃ vā kilesadosaṃ ariyamaggasaṅkhātavamanayogapānena uggiritvā santānato bahi katvā, bahikaraṇahetu vā. Patto me āsavakkhayoti kāmāsavādayo āsavā ettha khīyanti, tesaṃ vā khayena pattabboti āsavakkhayo, nibbānaṃ arahattañca. So āsavakkhayo patto adhigatoti udānavasena aññaṃ byākāsi.
បារាបរិយត្ថេរគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Pārāpariyattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / សុត្តបិដក • Suttapiṭaka / ខុទ្ទកនិកាយ • Khuddakanikāya / ថេរគាថាបាឡិ • Theragāthāpāḷi / ៦. បារាបរិយត្ថេរគាថា • 6. Pārāpariyattheragāthā
