| Library / Tipiṭaka / ติปิฎก • Tipiṭaka / มหานิเทฺทสปาฬิ • Mahāniddesapāḷi |
๕. ปรมฎฺฐกสุตฺตนิเทฺทโส
5. Paramaṭṭhakasuttaniddeso
อถ ปรมฎฺฐกสุตฺตนิเทฺทสํ วกฺขติ –
Atha paramaṭṭhakasuttaniddesaṃ vakkhati –
๓๑.
31.
ปรมนฺติ ทิฎฺฐีสุ ปริพฺพสาโน, ยทุตฺตริํ กุรุเต ชนฺตุ โลเก;
Paramantidiṭṭhīsu paribbasāno, yaduttariṃ kurute jantu loke;
หีนาติ อเญฺญ ตโต สพฺพมาห, ตสฺมา วิวาทานิ อวีติวโตฺตฯ
Hīnāti aññe tato sabbamāha, tasmā vivādāni avītivatto.
ปรมนฺติ ทิฎฺฐีสุ ปริพฺพสาโนติฯ สเนฺตเก สมณพฺราหฺมณา ทิฎฺฐิคติกาฯ เต ทฺวาสฎฺฐิยา ทิฎฺฐิคตานํ อญฺญตรญฺญตรํ ทิฎฺฐิคตํ ‘‘อิทํ ปรมํ อคฺคํ เสฎฺฐํ วิสิฎฺฐํ ปาโมกฺขํ อุตฺตมํ ปวร’’นฺติ คเหตฺวา อุคฺคเหตฺวา คณฺหิตฺวา ปรามสิตฺวา อภินิวิสิตฺวา สกาย สกาย ทิฎฺฐิยา วสนฺติ ปวสนฺติ อาวสนฺติ ปริวสนฺติฯ ยถา อาคาริกา วา ฆเรสุ วสนฺติ, สาปตฺติกา วา อาปตฺตีสุ วสนฺติ, สกิเลสา วา กิเลเสสุ วสนฺติ; เอวเมว สเนฺตเก สมณพฺราหฺมณา ทิฎฺฐิคติกาฯ เต ทฺวาสฎฺฐิยา ทิฎฺฐิคตานํ อญฺญตรญฺญตรํ ทิฎฺฐิคตํ ‘‘อิทํ ปรมํ อคฺคํ เสฎฺฐํ วิสิฎฺฐํ ปาโมกฺขํ อุตฺตมํ ปวร’’นฺติ คเหตฺวา อุคฺคเหตฺวา คณฺหิตฺวา ปรามสิตฺวา อภินิวิสิตฺวา สกาย สกาย ทิฎฺฐิยา วสนฺติ ปวสนฺติ 1 อาวสนฺติ ปริวสนฺตีติ – ปรมนฺติ ทิฎฺฐีสุ ปริพฺพสาโนฯ
Paramanti diṭṭhīsu paribbasānoti. Santeke samaṇabrāhmaṇā diṭṭhigatikā. Te dvāsaṭṭhiyā diṭṭhigatānaṃ aññataraññataraṃ diṭṭhigataṃ ‘‘idaṃ paramaṃ aggaṃ seṭṭhaṃ visiṭṭhaṃ pāmokkhaṃ uttamaṃ pavara’’nti gahetvā uggahetvā gaṇhitvā parāmasitvā abhinivisitvā sakāya sakāya diṭṭhiyā vasanti pavasanti āvasanti parivasanti. Yathā āgārikā vā gharesu vasanti, sāpattikā vā āpattīsu vasanti, sakilesā vā kilesesu vasanti; evameva santeke samaṇabrāhmaṇā diṭṭhigatikā. Te dvāsaṭṭhiyā diṭṭhigatānaṃ aññataraññataraṃ diṭṭhigataṃ ‘‘idaṃ paramaṃ aggaṃ seṭṭhaṃ visiṭṭhaṃ pāmokkhaṃ uttamaṃ pavara’’nti gahetvā uggahetvā gaṇhitvā parāmasitvā abhinivisitvā sakāya sakāya diṭṭhiyā vasanti pavasanti 2 āvasanti parivasantīti – paramanti diṭṭhīsu paribbasāno.
ยทุตฺตริํ กุรุเต ชนฺตุ โลเกติฯ ยทนฺติ ยํฯ อุตฺตริํ กุรุเตติ อุตฺตริํ กโรติ, อคฺคํ เสฎฺฐํ วิสิฎฺฐํ ปาโมกฺขํ อุตฺตมํ ปวรํ กโรติ ‘‘อยํ สตฺถา สพฺพญฺญู’’ติ อุตฺตริํ กโรติ, อคฺคํ เสฎฺฐํ วิสิฎฺฐํ ปาโมกฺขํ อุตฺตมํ ปวรํ กโรติฯ ‘‘อยํ ธโมฺม สฺวากฺขาโต…, อยํ คโณ สุปฺปฎิปโนฺน…, อยํ ทิฎฺฐิ ภทฺทิกา…, อยํ ปฎิปทา สุปญฺญตฺตา…, อยํ มโคฺค นิยฺยานิโก’’ติ อุตฺตริํ กโรติ, อคฺคํ เสฎฺฐํ วิสิฎฺฐํ ปาโมกฺขํ อุตฺตมํ ปวรํ กโรติ นิพฺพเตฺตติ อภินิพฺพเตฺตติฯ ชนฺตูติ สโตฺต นโร…เป.… มนุโชฯ โลเกติ อปายโลเก…เป.… อายตนโลเกติ – ยทุตฺตริํ กุรุเต ชนฺตุ โลเกฯ
Yaduttariṃkurute jantu loketi. Yadanti yaṃ. Uttariṃ kuruteti uttariṃ karoti, aggaṃ seṭṭhaṃ visiṭṭhaṃ pāmokkhaṃ uttamaṃ pavaraṃ karoti ‘‘ayaṃ satthā sabbaññū’’ti uttariṃ karoti, aggaṃ seṭṭhaṃ visiṭṭhaṃ pāmokkhaṃ uttamaṃ pavaraṃ karoti. ‘‘Ayaṃ dhammo svākkhāto…, ayaṃ gaṇo suppaṭipanno…, ayaṃ diṭṭhi bhaddikā…, ayaṃ paṭipadā supaññattā…, ayaṃ maggo niyyāniko’’ti uttariṃ karoti, aggaṃ seṭṭhaṃ visiṭṭhaṃ pāmokkhaṃ uttamaṃ pavaraṃ karoti nibbatteti abhinibbatteti. Jantūti satto naro…pe… manujo. Loketi apāyaloke…pe… āyatanaloketi – yaduttariṃ kurute jantu loke.
หีนาติ อเญฺญ ตโต สพฺพมาหาติ อตฺตโน สตฺถารํ ธมฺมกฺขานํ คณํ ทิฎฺฐิํ ปฎิปทํ มคฺคํ ฐเปตฺวา สเพฺพ ปรปฺปวาเท ขิปติ อุกฺขิปติ ปริกฺขิปติฯ ‘‘โส สตฺถา น สพฺพญฺญู, ธโมฺม น สฺวากฺขาโต, คโณ น สุปฺปฎิปโนฺน, ทิฎฺฐิ น ภทฺทิกา, ปฎิปทา น สุปญฺญตฺตา, มโคฺค น นิยฺยานิโก, นเตฺถตฺถ สุทฺธิ วา วิสุทฺธิ วา ปริสุทฺธิ วา มุตฺติ วา วิมุตฺติ วา ปริมุตฺติ วา, นเตฺถตฺถ สุชฺฌนฺติ วา วิสุชฺฌนฺติ วา ปริสุชฺฌนฺติ วา มุจฺจนฺติ วา วิมุจฺจนฺติ วา ปริมุจฺจนฺติ วา, หีนา นิหีนา โอมกา ลามกา ฉตุกฺกา ปริตฺตา’’ติ เอวมาห เอวํ กเถติ เอวํ ภณติ เอวํ ทีปยติ เอวํ โวหรตีติ – หีนาติ อเญฺญ ตโต สพฺพมาหฯ
Hīnāti aññe tato sabbamāhāti attano satthāraṃ dhammakkhānaṃ gaṇaṃ diṭṭhiṃ paṭipadaṃ maggaṃ ṭhapetvā sabbe parappavāde khipati ukkhipati parikkhipati. ‘‘So satthā na sabbaññū, dhammo na svākkhāto, gaṇo na suppaṭipanno, diṭṭhi na bhaddikā, paṭipadā na supaññattā, maggo na niyyāniko, natthettha suddhi vā visuddhi vā parisuddhi vā mutti vā vimutti vā parimutti vā, natthettha sujjhanti vā visujjhanti vā parisujjhanti vā muccanti vā vimuccanti vā parimuccanti vā, hīnā nihīnā omakā lāmakā chatukkā parittā’’ti evamāha evaṃ katheti evaṃ bhaṇati evaṃ dīpayati evaṃ voharatīti – hīnāti aññe tato sabbamāha.
ตสฺมา วิวาทานิ อวีติวโตฺตติฯ ตสฺมาติ ตํการณา ตํเหตุ ตปฺปจฺจยา ตํนิทานาฯ วิวาทานีติ ทิฎฺฐิกลหานิ ทิฎฺฐิภณฺฑนานิ ทิฎฺฐิวิคฺคหานิ ทิฎฺฐิวิวาทานิ ทิฎฺฐิเมธคานิ จฯ อวีติวโตฺตติ อนติกฺกโนฺต อสมติกฺกโนฺต อวีติวโตฺตติ – ตสฺมา วิวาทานิ อวีติวโตฺตฯ
Tasmā vivādāni avītivattoti. Tasmāti taṃkāraṇā taṃhetu tappaccayā taṃnidānā. Vivādānīti diṭṭhikalahāni diṭṭhibhaṇḍanāni diṭṭhiviggahāni diṭṭhivivādāni diṭṭhimedhagāni ca. Avītivattoti anatikkanto asamatikkanto avītivattoti – tasmā vivādāni avītivatto.
เตนาห ภควา –
Tenāha bhagavā –
‘‘ปรมนฺติ ทิฎฺฐีสุ ปริพฺพสาโน, ยทุตฺตริํ กุรุเต ชนฺตุ โลเก;
‘‘Paramanti diṭṭhīsu paribbasāno, yaduttariṃ kurute jantu loke;
หีนาติ อเญฺญ ตโต สพฺพมาห, ตสฺมา วิวาทานิ อวีติวโตฺต’’ติฯ
Hīnāti aññe tato sabbamāha, tasmā vivādāni avītivatto’’ti.
๓๒.
32.
ยทตฺตนี ปสฺสติ อานิสํสํ, ทิเฎฺฐ สุเต สีลวเต มุเต วา;
Yadattanīpassati ānisaṃsaṃ, diṭṭhe sute sīlavate mute vā;
ตเทว โส ตตฺถ สมุคฺคหาย, นิหีนโต ปสฺสติ สพฺพมญฺญํฯ
Tadeva so tattha samuggahāya, nihīnato passati sabbamaññaṃ.
ยทตฺตนี ปสฺสติ อานิสํสํ, ทิเฎฺฐ สุเต สีลวเต มุเต วาติฯ ยทตฺตนีติ ยํ อตฺตนิฯ อตฺตา วุจฺจติ ทิฎฺฐิคตํฯ อตฺตโน ทิฎฺฐิยา เทฺว อานิสํเส ปสฺสติ – ทิฎฺฐธมฺมิกญฺจ อานิสํสํ, สมฺปรายิกญฺจ อานิสํสํฯ กตโม ทิฎฺฐิยา ทิฎฺฐธมฺมิโก อานิสํโส? ยํทิฎฺฐิโก สตฺถา โหติ, ตํทิฎฺฐิกา สาวกา โหนฺติฯ ตํทิฎฺฐิกํ สตฺถารํ สาวกา สกฺกโรนฺติ ครุํ กโรนฺติ มาเนนฺติ ปูเชนฺติ, ลภติ จ ตโตนิทานํ จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารํฯ อยํ ทิฎฺฐิยา ทิฎฺฐธมฺมิโก อานิสํโสฯ กตโม ทิฎฺฐิยา สมฺปรายิโก อานิสํโส? อยํ ทิฎฺฐิ อลํ นาคตฺตาย วา สุปณฺณตฺตาย วา ยกฺขตฺตาย วา อสุรตฺตาย วา คนฺธพฺพตฺตาย วา มหาราชตฺตาย วา อินฺทตฺตาย วา พฺรหฺมตฺตาย วา เทวตฺตาย วา; อยํ ทิฎฺฐิ อลํ สุทฺธิยา วิสุทฺธิยา ปริสุทฺธิยา มุตฺติยา วิมุตฺติยา ปริมุตฺติยา; อิมาย ทิฎฺฐิยา สุชฺฌนฺติ วิสุชฺฌนฺติ ปริสุชฺฌนฺติ มุจฺจนฺติ วิมุจฺจนฺติ ปริมุจฺจนฺติ; อิมาย ทิฎฺฐิยา สุชฺฌิสฺสามิ วิสุชฺฌิสฺสามิ ปริสุชฺฌิสฺสามิ มุจฺจิสฺสามิ วิมุจฺจิสฺสามิ ปริมุจฺจิสฺสามิ อายติํ ผลปาฎิกงฺขี โหติฯ อยํ ทิฎฺฐิยา สมฺปรายิโก อานิสํโสฯ อตฺตโน ทิฎฺฐิยา อิเม เทฺว อานิสํเส ปสฺสติ, ทิฎฺฐสุทฺธิยาปิ เทฺว อานิสํเส ปสฺสติ, สุตสุทฺธิยาปิ เทฺว อานิสํเส ปสฺสติ, สีลสุทฺธิยาปิ เทฺว อานิสํเส ปสฺสติ, วตสุทฺธิยาปิ เทฺว อานิสํเส ปสฺสติ, มุตสุทฺธิยาปิ เทฺว อานิสํเส ปสฺสติ – ทิฎฺฐธมฺมิกญฺจ อานิสํสํ สมฺปรายิกญฺจ อานิสํสํฯ กตโม มุตสุทฺธิยา ทิฎฺฐธมฺมิโก อานิสํโส? ยํทิฎฺฐิโก สตฺถา โหติ ตํทิฎฺฐิกา สาวกา โหนฺติ…เป.… อยํ มุตสุทฺธิยา ทิฎฺฐธมฺมิโก อานิสํโสฯ กตโม มุตสุทฺธิยา สมฺปรายิโก อานิสํโส? อยํ ทิฎฺฐิ อลํ นาคตฺตาย วา…เป.… อยํ มุตสุทฺธิยา สมฺปรายิโก อานิสํโสฯ มุตสุทฺธิยาปิ อิเม เทฺว อานิสํเส ปสฺสติ ทกฺขติ โอโลเกติ นิชฺฌายติ อุปปริกฺขตีติ – ยทตฺตนี ปสฺสติ อานิสํสํ ทิเฎฺฐ สุเต สีลวเต มุเต วาฯ
Yadattanīpassati ānisaṃsaṃ, diṭṭhe sute sīlavate mute vāti. Yadattanīti yaṃ attani. Attā vuccati diṭṭhigataṃ. Attano diṭṭhiyā dve ānisaṃse passati – diṭṭhadhammikañca ānisaṃsaṃ, samparāyikañca ānisaṃsaṃ. Katamo diṭṭhiyā diṭṭhadhammiko ānisaṃso? Yaṃdiṭṭhiko satthā hoti, taṃdiṭṭhikā sāvakā honti. Taṃdiṭṭhikaṃ satthāraṃ sāvakā sakkaronti garuṃ karonti mānenti pūjenti, labhati ca tatonidānaṃ cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhāraṃ. Ayaṃ diṭṭhiyā diṭṭhadhammiko ānisaṃso. Katamo diṭṭhiyā samparāyiko ānisaṃso? Ayaṃ diṭṭhi alaṃ nāgattāya vā supaṇṇattāya vā yakkhattāya vā asurattāya vā gandhabbattāya vā mahārājattāya vā indattāya vā brahmattāya vā devattāya vā; ayaṃ diṭṭhi alaṃ suddhiyā visuddhiyā parisuddhiyā muttiyā vimuttiyā parimuttiyā; imāya diṭṭhiyā sujjhanti visujjhanti parisujjhanti muccanti vimuccanti parimuccanti; imāya diṭṭhiyā sujjhissāmi visujjhissāmi parisujjhissāmi muccissāmi vimuccissāmi parimuccissāmi āyatiṃ phalapāṭikaṅkhī hoti. Ayaṃ diṭṭhiyā samparāyiko ānisaṃso. Attano diṭṭhiyā ime dve ānisaṃse passati, diṭṭhasuddhiyāpi dve ānisaṃse passati, sutasuddhiyāpi dve ānisaṃse passati, sīlasuddhiyāpi dve ānisaṃse passati, vatasuddhiyāpi dve ānisaṃse passati, mutasuddhiyāpi dve ānisaṃse passati – diṭṭhadhammikañca ānisaṃsaṃ samparāyikañca ānisaṃsaṃ. Katamo mutasuddhiyā diṭṭhadhammiko ānisaṃso? Yaṃdiṭṭhiko satthā hoti taṃdiṭṭhikā sāvakā honti…pe… ayaṃ mutasuddhiyā diṭṭhadhammiko ānisaṃso. Katamo mutasuddhiyā samparāyiko ānisaṃso? Ayaṃ diṭṭhi alaṃ nāgattāya vā…pe… ayaṃ mutasuddhiyā samparāyiko ānisaṃso. Mutasuddhiyāpi ime dve ānisaṃse passati dakkhati oloketi nijjhāyati upaparikkhatīti – yadattanī passati ānisaṃsaṃ diṭṭhe sute sīlavate mute vā.
ตเทว โส ตตฺถ สมุคฺคหายาติฯ ตเทวาติ ตํ ทิฎฺฐิคตํฯ ตตฺถาติ สกาย ทิฎฺฐิยา สกาย ขนฺติยา สกาย รุจิยา สกาย ลทฺธิยาฯ สมุคฺคหายาติ อิทํ ปรมํ อคฺคํ เสฎฺฐํ วิสิฎฺฐํ ปาโมกฺขํ อุตฺตมํ ปวรนฺติ คเหตฺวา อุคฺคเหตฺวา คณฺหิตฺวา ปรามสิตฺวา อภินิวิสิตฺวาติ – ตเทว โส ตตฺถ สมุคฺคหายฯ
Tadeva so tattha samuggahāyāti. Tadevāti taṃ diṭṭhigataṃ. Tatthāti sakāya diṭṭhiyā sakāya khantiyā sakāya ruciyā sakāya laddhiyā. Samuggahāyāti idaṃ paramaṃ aggaṃ seṭṭhaṃ visiṭṭhaṃ pāmokkhaṃ uttamaṃ pavaranti gahetvā uggahetvā gaṇhitvā parāmasitvā abhinivisitvāti – tadeva so tattha samuggahāya.
นิหีนโต ปสฺสติ สพฺพมญฺญนฺติฯ อญฺญํ สตฺถารํ ธมฺมกฺขานํ คณํ ทิฎฺฐิํ ปฎิปทํ มคฺคํ หีนโต นิหีนโต โอมกโต ลามกโต ฉตุกฺกโต ปริตฺตโต ทิสฺสติ ปสฺสติ ทกฺขติ โอโลเกติ นิชฺฌายติ อุปปริกฺขตีติ – นิหีนโต ปสฺสติ สพฺพมญฺญํฯ
Nihīnatopassati sabbamaññanti. Aññaṃ satthāraṃ dhammakkhānaṃ gaṇaṃ diṭṭhiṃ paṭipadaṃ maggaṃ hīnato nihīnato omakato lāmakato chatukkato parittato dissati passati dakkhati oloketi nijjhāyati upaparikkhatīti – nihīnato passati sabbamaññaṃ.
เตนาห ภควา –
Tenāha bhagavā –
‘‘ยทตฺตนี ปสฺสติ อานิสํสํ, ทิเฎฺฐ สุเต สีลวเต มุเต วา;
‘‘Yadattanī passati ānisaṃsaṃ, diṭṭhe sute sīlavate mute vā;
ตเทว โส ตตฺถ สมุคฺคหาย, นิหีนโต ปสฺสติ สพฺพมญฺญ’’นฺติฯ
Tadeva so tattha samuggahāya, nihīnato passati sabbamañña’’nti.
๓๓.
33.
ตํ วาปิ 3 คนฺถํ กุสลา วทนฺติ, ยํ นิสฺสิโต ปสฺสติ หีนมญฺญํ;
Taṃ vāpi4ganthaṃ kusalā vadanti, yaṃ nissito passati hīnamaññaṃ;
ตสฺมา หิ ทิฎฺฐํ ว สุตํ มุตํ วา, สีลพฺพตํ ภิกฺขุ น นิสฺสเยยฺยฯ
Tasmā hi diṭṭhaṃ va sutaṃ mutaṃ vā, sīlabbataṃ bhikkhu na nissayeyya.
ตํ วาปิ คนฺถํ กุสลา วทนฺตีติฯ กุสลาติ เย เต ขนฺธกุสลา ธาตุกุสลา อายตนกุสลา ปฎิจฺจสมุปฺปาทกุสลา สติปฎฺฐานกุสลา สมฺมปฺปธานกุสลา อิทฺธิปาทกุสลา อินฺทฺริยกุสลา พลกุสลา โพชฺฌงฺคกุสลา มคฺคกุสลา ผลกุสลา นิพฺพานกุสลา, เต กุสลา เอวํ วทนฺติ – ‘‘คโนฺถ เอโส, ลคฺคนํ เอตํ, พนฺธนํ เอตํ, ปลิโพโธ เอโส’’ติฯ เอวํ วทนฺติ เอวํ กเถนฺติ เอวํ ภณนฺติ เอวํ ทีปยนฺติ เอวํ โวหรนฺตีติ – ตํ วาปิ คนฺถํ กุสลา วทนฺติฯ
Taṃ vāpi ganthaṃ kusalā vadantīti. Kusalāti ye te khandhakusalā dhātukusalā āyatanakusalā paṭiccasamuppādakusalā satipaṭṭhānakusalā sammappadhānakusalā iddhipādakusalā indriyakusalā balakusalā bojjhaṅgakusalā maggakusalā phalakusalā nibbānakusalā, te kusalā evaṃ vadanti – ‘‘gantho eso, lagganaṃ etaṃ, bandhanaṃ etaṃ, palibodho eso’’ti. Evaṃ vadanti evaṃ kathenti evaṃ bhaṇanti evaṃ dīpayanti evaṃ voharantīti – taṃ vāpi ganthaṃ kusalā vadanti.
ยํ นิสฺสิโต ปสฺสติ หีนมญฺญนฺติฯ ยํ นิสฺสิโตติ ยํ สตฺถารํ ธมฺมกฺขานํ คณํ ทิฎฺฐิํ ปฎิปทํ มคฺคํ นิสฺสิโต สนฺนิสฺสิโต อลฺลีโน อุปคโต อโชฺฌสิโต อธิมุโตฺตฯ ปสฺสติ หีนมญฺญนฺติ อญฺญํ สตฺถารํ ธมฺมกฺขานํ คณํ ทิฎฺฐิํ ปฎิปทํ มคฺคํ หีนโต นิหีนโต โอมกโต ลามกโต ฉตุกฺกโต ปริตฺตโต ทิสฺสติ ปสฺสติ ทกฺขติ โอโลเกติ นิชฺฌายติ อุปนิชฺฌายติ อุปปริกฺขตีติ – ยํ นิสฺสิโต ปสฺสติ หีนมญฺญํฯ
Yaṃ nissito passati hīnamaññanti. Yaṃ nissitoti yaṃ satthāraṃ dhammakkhānaṃ gaṇaṃ diṭṭhiṃ paṭipadaṃ maggaṃ nissito sannissito allīno upagato ajjhosito adhimutto. Passati hīnamaññanti aññaṃ satthāraṃ dhammakkhānaṃ gaṇaṃ diṭṭhiṃ paṭipadaṃ maggaṃ hīnato nihīnato omakato lāmakato chatukkato parittato dissati passati dakkhati oloketi nijjhāyati upanijjhāyati upaparikkhatīti – yaṃ nissito passati hīnamaññaṃ.
ตสฺมา หิ ทิฎฺฐํ ว สุตํ มุตํ วา, สีลพฺพตํ ภิกฺขุ น นิสฺสเยยฺยาติฯ ตสฺมาติ ตสฺมา ตํการณา ตํเหตุ ตปฺปจฺจยา ตํนิทานา ทิฎฺฐํ วา ทิฎฺฐสุทฺธิํ วา สุตํ วา สุตสุทฺธิํ วา มุตํ วา มุตสุทฺธิํ วา สีลํ วา สีลสุทฺธิํ วา วตํ วา วตสุทฺธิํ วา น นิสฺสเยยฺย น คเณฺหยฺย น ปรามเสยฺย นาภินิเวเสยฺยาติ – ตสฺมา หิ ทิฎฺฐํ ว สุตํ มุตํ วา สีลพฺพตํ ภิกฺขุ น นิสฺสเยยฺยฯ
Tasmā hi diṭṭhaṃ va sutaṃ mutaṃ vā, sīlabbataṃ bhikkhu na nissayeyyāti. Tasmāti tasmā taṃkāraṇā taṃhetu tappaccayā taṃnidānā diṭṭhaṃ vā diṭṭhasuddhiṃ vā sutaṃ vā sutasuddhiṃ vā mutaṃ vā mutasuddhiṃ vā sīlaṃ vā sīlasuddhiṃ vā vataṃ vā vatasuddhiṃ vā na nissayeyya na gaṇheyya na parāmaseyya nābhiniveseyyāti – tasmā hi diṭṭhaṃ va sutaṃ mutaṃ vā sīlabbataṃ bhikkhu na nissayeyya.
เตนาห ภควา –
Tenāha bhagavā –
‘‘ตํ วาปิ คนฺถํ กุสลา วทนฺติ, ยํ นิสฺสิโต ปสฺสติ หีนมญฺญํ;
‘‘Taṃ vāpi ganthaṃ kusalā vadanti, yaṃ nissito passati hīnamaññaṃ;
ตสฺมา หิ ทิฎฺฐํ ว สุตํ มุตํ วา, สีลพฺพตํ ภิกฺขุ น นิสฺสเยยฺยา’’ติฯ
Tasmā hi diṭṭhaṃ va sutaṃ mutaṃ vā, sīlabbataṃ bhikkhu na nissayeyyā’’ti.
๓๔.
34.
ทิฎฺฐิมฺปิ โลกสฺมิํ น กปฺปเยยฺย, ญาเณน วา สีลวเตน วาปิ;
Diṭṭhimpilokasmiṃ na kappayeyya, ñāṇena vā sīlavatena vāpi;
สโมติ อตฺตานมนูปเนยฺย, หีโน น มเญฺญถ วิเสสิ วาปิฯ
Samoti attānamanūpaneyya, hīno na maññetha visesi vāpi.
ทิฎฺฐิมฺปิ โลกสฺมิํ น กปฺปเยยฺย, ญาเณน วา สีลวเตน วาปีติฯ อฎฺฐสมาปตฺติญาเณน วา ปญฺจาภิญฺญาญาเณน วา มิจฺฉาญาเณน วา, สีเลน วา วเตน วา สีลพฺพเตน วา , ทิฎฺฐิํ น กปฺปเยยฺย น ชเนยฺย น สญฺชเนยฺย น นิพฺพเตฺตยฺย น อภินิพฺพเตฺตยฺยฯ โลกสฺมินฺติ อปายโลเก…เป.… อายตนโลเกติ – ทิฎฺฐิมฺปิ โลกสฺมิํ น กปฺปเยยฺย ญาเณน วา สีลวเตน วาปิฯ
Diṭṭhimpi lokasmiṃ na kappayeyya, ñāṇena vā sīlavatena vāpīti. Aṭṭhasamāpattiñāṇena vā pañcābhiññāñāṇena vā micchāñāṇena vā, sīlena vā vatena vā sīlabbatena vā , diṭṭhiṃ na kappayeyya na janeyya na sañjaneyya na nibbatteyya na abhinibbatteyya. Lokasminti apāyaloke…pe… āyatanaloketi – diṭṭhimpi lokasmiṃ na kappayeyya ñāṇena vā sīlavatena vāpi.
สโมติ อตฺตานมนูปเนยฺยาติฯ สทิโสหมสฺมีติ อตฺตานํ น อุปเนยฺย ชาติยา วา โคเตฺตน วา โกลปุตฺติเยน วา วณฺณโปกฺขรตาย วา ธเนน วา อเชฺฌเนน วา กมฺมายตเนน วา สิปฺปายตเนน วา วิชฺชาฎฺฐาเนน วา สุเตน วา ปฎิภาเนน วา อญฺญตรญฺญตเรน วา วตฺถุนาติ – สโมติ อตฺตานมนูปเนยฺยฯ
Samoti attānamanūpaneyyāti. Sadisohamasmīti attānaṃ na upaneyya jātiyā vā gottena vā kolaputtiyena vā vaṇṇapokkharatāya vā dhanena vā ajjhenena vā kammāyatanena vā sippāyatanena vā vijjāṭṭhānena vā sutena vā paṭibhānena vā aññataraññatarena vā vatthunāti – samoti attānamanūpaneyya.
หีโน น มเญฺญถ วิเสสิ วาปีติฯ หีโนหมสฺมีติ อตฺตานํ น อุปเนยฺย ชาติยา วา โคเตฺตน วา…เป.… อญฺญตรญฺญตเรน วา วตฺถุนาฯ เสโยฺยหมสฺมีติ อตฺตานํ น อุปเนยฺย ชาติยา วา โคเตฺตน วา…เป.… อญฺญตรญฺญตเรน วา วตฺถุนาติ – หีโน น มเญฺญถ วิเสสิ วาปิฯ
Hīno na maññetha visesi vāpīti. Hīnohamasmīti attānaṃ na upaneyya jātiyā vā gottena vā…pe… aññataraññatarena vā vatthunā. Seyyohamasmīti attānaṃ na upaneyya jātiyā vā gottena vā…pe… aññataraññatarena vā vatthunāti – hīno na maññetha visesi vāpi.
เตนาห ภควา –
Tenāha bhagavā –
‘‘ทิฎฺฐิมฺปิ โลกสฺมิํ น กปฺปเยยฺย, ญาเณน วา สีลวเตน วาปิ;
‘‘Diṭṭhimpi lokasmiṃ na kappayeyya, ñāṇena vā sīlavatena vāpi;
สโมติ อตฺตานมนูปเนยฺย, หีโน น มเญฺญถ วิเสสิ วาปี’’ติฯ
Samoti attānamanūpaneyya, hīno na maññetha visesi vāpī’’ti.
๓๕.
35.
อตฺตํ ปหาย อนุปาทิยาโน, ญาเณนปิ โส นิสฺสยํ โน กโรติ;
Attaṃ pahāya anupādiyāno, ñāṇenapi so nissayaṃ no karoti;
ส เว วิยเตฺตสุ น วคฺคสารี, ทิฎฺฐิมฺปิ โส น ปเจฺจติ กิญฺจิฯ
Sa ve viyattesu na vaggasārī, diṭṭhimpi so na pacceti kiñci.
อตฺตํ ปหาย อนุปาทิยาโนติฯ อตฺตํ ปหายาติ อตฺตทิฎฺฐิํ ปหายฯ อตฺตํ ปหายาติ คาหํ 5 ปหายฯ อตฺตํ ปหายาติ ตณฺหาวเสน ทิฎฺฐิวเสน คหิตํ ปรามฎฺฐํ อภินิวิฎฺฐํ อโชฺฌสิตํ อธิมุตฺตํ ปหาย ปชหิตฺวา วิโนเทตฺวา พฺยนฺติํ กริตฺวา อนภาวํ คเมตฺวาติ – อตฺตํ ปหายฯ อนุปาทิยาโนติ จตูหิ อุปาทาเนหิ อนุปาทิยมาโน อคณฺหมาโน อปรามาสมาโน อนภินิวิสมาโนติ – อตฺตํ ปหาย อนุปาทิยาโนฯ
Attaṃ pahāya anupādiyānoti. Attaṃ pahāyāti attadiṭṭhiṃ pahāya. Attaṃ pahāyāti gāhaṃ 6 pahāya. Attaṃ pahāyāti taṇhāvasena diṭṭhivasena gahitaṃ parāmaṭṭhaṃ abhiniviṭṭhaṃ ajjhositaṃ adhimuttaṃ pahāya pajahitvā vinodetvā byantiṃ karitvā anabhāvaṃ gametvāti – attaṃ pahāya. Anupādiyānoti catūhi upādānehi anupādiyamāno agaṇhamāno aparāmāsamāno anabhinivisamānoti – attaṃ pahāya anupādiyāno.
ญาเณนปิ โส นิสฺสยํ โน กโรตีติ อฎฺฐสมาปตฺติญาเณน วา ปญฺจาภิญฺญาญาเณน วา มิจฺฉาญาเณน วา ตณฺหานิสฺสยํ วา ทิฎฺฐินิสฺสยํ วา น กโรติ น ชเนติ น สญฺชเนติ น นิพฺพเตฺตติ น อภินิพฺพเตฺตตีติ – ญาเณนปิ โส นิสฺสยํ โน กโรติฯ
Ñāṇenapi so nissayaṃ no karotīti aṭṭhasamāpattiñāṇena vā pañcābhiññāñāṇena vā micchāñāṇena vā taṇhānissayaṃ vā diṭṭhinissayaṃ vā na karoti na janeti na sañjaneti na nibbatteti na abhinibbattetīti – ñāṇenapi so nissayaṃ no karoti.
ส เว วิยเตฺตสุ น วคฺคสารีติ ส เว วิยเตฺตสุ ภิเนฺนสุ เทฺวชฺฌาปเนฺนสุ เทฺวฬฺหกชาเตสุ นานาทิฎฺฐิเกสุ นานาขนฺติเกสุ นานารุจิเกสุ นานาลทฺธิเกสุ นานาทิฎฺฐินิสฺสยํ นิสฺสิเตสุ ฉนฺทาคติํ คจฺฉเนฺตสุ โทสาคติํ คจฺฉเนฺตสุ โมหาคติํ คจฺฉเนฺตสุ ภยาคติํ คจฺฉเนฺตสุ น ฉนฺทาคติํ คจฺฉติ น โทสาคติํ คจฺฉติ น โมหาคติํ คจฺฉติ น ภยาคติํ คจฺฉติ น ราควเสน คจฺฉติ น โทสวเสน คจฺฉติ น โมหวเสน คจฺฉติ น มานวเสน คจฺฉติ น ทิฎฺฐิวเสน คจฺฉติ น อุทฺธจฺจวเสน คจฺฉติ น วิจิกิจฺฉาวเสน คจฺฉติ น อนุสยวเสน คจฺฉติ น วเคฺคหิ ธเมฺมหิ ยายติ นิยฺยติ วุยฺหติ สํหรียตีติ – ส เว วิยเตฺตสุ น วคฺคสารีฯ
Save viyattesu na vaggasārīti sa ve viyattesu bhinnesu dvejjhāpannesu dveḷhakajātesu nānādiṭṭhikesu nānākhantikesu nānārucikesu nānāladdhikesu nānādiṭṭhinissayaṃ nissitesu chandāgatiṃ gacchantesu dosāgatiṃ gacchantesu mohāgatiṃ gacchantesu bhayāgatiṃ gacchantesu na chandāgatiṃ gacchati na dosāgatiṃ gacchati na mohāgatiṃ gacchati na bhayāgatiṃ gacchati na rāgavasena gacchati na dosavasena gacchati na mohavasena gacchati na mānavasena gacchati na diṭṭhivasena gacchati na uddhaccavasena gacchati na vicikicchāvasena gacchati na anusayavasena gacchati na vaggehi dhammehi yāyati niyyati vuyhati saṃharīyatīti – sa ve viyattesu na vaggasārī.
ทิฎฺฐิมฺปิ โส น ปเจฺจติ กิญฺจีติฯ ตสฺส ทฺวาสฎฺฐิ ทิฎฺฐิคตานิ ปหีนานิ สมุจฺฉินฺนานิ วูปสนฺตานิ ปฎิปสฺสทฺธานิ อภพฺพุปฺปตฺติกานิ ญาณคฺคินา ทฑฺฒานิฯ โส กิญฺจิ ทิฎฺฐิคตํ น ปเจฺจติ น ปจฺจาคจฺฉตีติ – ทิฎฺฐิมฺปิ โส น ปเจฺจติ กิญฺจิฯ
Diṭṭhimpiso na pacceti kiñcīti. Tassa dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni pahīnāni samucchinnāni vūpasantāni paṭipassaddhāni abhabbuppattikāni ñāṇagginā daḍḍhāni. So kiñci diṭṭhigataṃ na pacceti na paccāgacchatīti – diṭṭhimpi so na pacceti kiñci.
เตนาห ภควา –
Tenāha bhagavā –
‘‘อตฺตํ ปหาย อนุปาทิยาโน, ญาเณนปิ โส นิสฺสยํ โน กโรติ;
‘‘Attaṃ pahāya anupādiyāno, ñāṇenapi so nissayaṃ no karoti;
ส เว วิยเตฺตสุ น วคฺคสารี, ทิฎฺฐิมฺปิ โส น ปเจฺจติ กิญฺจี’’ติฯ
Sa ve viyattesu na vaggasārī, diṭṭhimpi so na pacceti kiñcī’’ti.
๓๖.
36.
ยสฺสูภยเนฺต ปณิธีธ นตฺถิ, ภวาภวาย อิธ วา หุรํ วา;
Yassūbhayantepaṇidhīdha natthi, bhavābhavāya idha vā huraṃ vā;
นิเวสนา ตสฺส น สนฺติ เกจิ, ธเมฺมสุ นิเจฺฉยฺย สมุคฺคหีตํฯ
Nivesanātassa na santi keci, dhammesu niccheyya samuggahītaṃ.
ยสฺสูภยเนฺต ปณิธีธ นตฺถิ, ภวาภวาย อิธ วา หุรํ วาติ ยสฺสาติ อรหโต ขีณาสวสฺสฯ อโนฺตติ 7 ผโสฺส เอโก อโนฺต, ผสฺสสมุทโย ทุติโย อโนฺต; อตีโต เอโก อโนฺต, อนาคโต ทุติโย อโนฺต; สุขา เวทนา เอโก อโนฺต, ทุกฺขา เวทนา ทุติโย อโนฺต; นามํ เอโก อโนฺต, รูปํ ทุติโย อโนฺต; ฉ อชฺฌตฺติกานิ อายตนานิ เอโก อโนฺต, ฉ พาหิรานิ อายตนานิ ทุติโย อโนฺต; สกฺกาโย เอโก อโนฺต, สกฺกายสมุทโย ทุติโย อโนฺตฯ ปณิธิ วุจฺจติ ตณฺหาฯ โย ราโค สาราโค…เป.… อภิชฺฌา โลโภ อกุสลมูลํฯ
Yassūbhayante paṇidhīdha natthi, bhavābhavāya idha vā huraṃ vāti yassāti arahato khīṇāsavassa. Antoti 8 phasso eko anto, phassasamudayo dutiyo anto; atīto eko anto, anāgato dutiyo anto; sukhā vedanā eko anto, dukkhā vedanā dutiyo anto; nāmaṃ eko anto, rūpaṃ dutiyo anto; cha ajjhattikāni āyatanāni eko anto, cha bāhirāni āyatanāni dutiyo anto; sakkāyo eko anto, sakkāyasamudayo dutiyo anto. Paṇidhi vuccati taṇhā. Yo rāgo sārāgo…pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṃ.
ภวาภวายาติ ภวาภวาย กมฺมภวาย ปุนพฺภวาย กามภวาย, กมฺมภวาย กามภวาย ปุนพฺภวาย รูปภวาย, กมฺมภวาย รูปภวาย ปุนพฺภวาย อรูปภวาย, กมฺมภวาย อรูปภวาย ปุนพฺภวาย ปุนปฺปุนภวาย ปุนปฺปุนคติยา ปุนปฺปุนอุปปตฺติยา ปุนปฺปุนปฎิสนฺธิยา ปุนปฺปุนอตฺตภาวาภินิพฺพตฺติยาฯ อิธาติ สกตฺตภาโว, หุราติ ปรตฺตภาโว; อิธาติ สกรูปเวทนาสญฺญาสงฺขารวิญฺญาณํ, หุราติ ปรรูปเวทนาสญฺญาสงฺขารวิญฺญาณํ; อิธาติ ฉ อชฺฌตฺติกานิ อายตนานิ, หุราติ ฉ พาหิรานิ อายตนานิ; อิธาติ มนุสฺสโลโก, หุราติ เทวโลโก ; อิธาติ กามธาตุ, หุราติ รูปธาตุ อรูปธาตุ; อิธาติ กามธาตุ รูปธาตุฯ หุราติ อรูปธาตุฯ ยสฺสูภยเนฺต ปณิธีธ นตฺถิ ภวาภวาย อิธ วา หุรํ วาติฯ ยสฺส อุโภ อเนฺต จ ภวาภวาย จ อิธ หุรญฺจ ปณิธิ ตณฺหา นตฺถิ น สนฺติ น สํวิชฺชนฺติ นุปลพฺภนฺติ, ปหีนา สมุจฺฉินฺนา วูปสนฺตา ปฎิปสฺสทฺธา อภพฺพุปฺปตฺติกา ญาณคฺคินา ทฑฺฒาติ – ยสฺสูภยเนฺต ปณิธีธ นตฺถิ ภวาภวาย อิธ วา หุรํ วาฯ
Bhavābhavāyāti bhavābhavāya kammabhavāya punabbhavāya kāmabhavāya, kammabhavāya kāmabhavāya punabbhavāya rūpabhavāya, kammabhavāya rūpabhavāya punabbhavāya arūpabhavāya, kammabhavāya arūpabhavāya punabbhavāya punappunabhavāya punappunagatiyā punappunaupapattiyā punappunapaṭisandhiyā punappunaattabhāvābhinibbattiyā. Idhāti sakattabhāvo, hurāti parattabhāvo; idhāti sakarūpavedanāsaññāsaṅkhāraviññāṇaṃ, hurāti pararūpavedanāsaññāsaṅkhāraviññāṇaṃ; idhāti cha ajjhattikāni āyatanāni, hurāti cha bāhirāni āyatanāni; idhāti manussaloko, hurāti devaloko ; idhāti kāmadhātu, hurāti rūpadhātu arūpadhātu; idhāti kāmadhātu rūpadhātu. Hurāti arūpadhātu. Yassūbhayante paṇidhīdha natthi bhavābhavāya idha vā huraṃ vāti. Yassa ubho ante ca bhavābhavāya ca idha hurañca paṇidhi taṇhā natthi na santi na saṃvijjanti nupalabbhanti, pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhāti – yassūbhayante paṇidhīdha natthi bhavābhavāya idha vā huraṃ vā.
นิเวสนา ตสฺส น สนฺติ เกจีติฯ นิเวสนาติ เทฺว นิเวสนา – ตณฺหานิเวสนา จ ทิฎฺฐินิเวสนา จ…เป.… อยํ ตณฺหานิเวสนา…เป.… อยํ ทิฎฺฐินิเวสนาฯ ตสฺสาติ อรหโต ขีณาสวสฺสฯ นิเวสนา ตสฺส น สนฺติ เกจีติ นิเวสนา ตสฺส น สนฺติ เกจิ นตฺถิ น สนฺติ น สํวิชฺชนฺติ นุปลพฺภนฺติ, ปหีนา สมุจฺฉินฺนา วูปสนฺตา ปฎิปสฺสทฺธา อภพฺพุปฺปตฺติกา ญาณคฺคินา ทฑฺฒาติ – นิเวสนา ตสฺส น สนฺติ เกจิฯ
Nivesanā tassa na santi kecīti. Nivesanāti dve nivesanā – taṇhānivesanā ca diṭṭhinivesanā ca…pe… ayaṃ taṇhānivesanā…pe… ayaṃ diṭṭhinivesanā. Tassāti arahato khīṇāsavassa. Nivesanā tassa na santi kecīti nivesanā tassa na santi keci natthi na santi na saṃvijjanti nupalabbhanti, pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhāti – nivesanā tassa na santi keci.
ธเมฺมสุ นิเจฺฉยฺย สมุคฺคหีตนฺติฯ ธเมฺมสูติ ทฺวาสฎฺฐิยา ทิฎฺฐิคเตสุฯ นิเจฺฉยฺยาติ นิจฺฉินิตฺวา วินิจฺฉินิตฺวา วิจินิตฺวา ปวิจินิตฺวา ตุลยิตฺวา ตีรยิตฺวา วิภาวยิตฺวา วิภูตํ กตฺวาฯ สมุคฺคหีตนฺติ โอธิคฺคาโห พิลคฺคาโห วรคฺคาโห โกฎฺฐาสคฺคาโห อุจฺจยคฺคาโห สมุจฺจยคฺคาโห, ‘‘อิทํ สจฺจํ ตจฺฉํ ตถํ ภูตํ ยาถาวํ อวิปรีต’’นฺติ คหิตํ ปรามฎฺฐํ อภินิวิฎฺฐํ อโชฺฌสิตํ อธิมุตฺตํ นตฺถิ น สนฺติ น สํวิชฺชนฺติ นุปลพฺภนฺติ, ปหีนํ สมุจฺฉินฺนํ วูปสนฺตํ ปฎิปสฺสทฺธํ อภพฺพุปฺปตฺติกํ ญาณคฺคินา ทฑฺฒนฺติ – ธเมฺมสุ นิเจฺฉยฺย สมุคฺคหีตํฯ
Dhammesu niccheyya samuggahītanti. Dhammesūti dvāsaṭṭhiyā diṭṭhigatesu. Niccheyyāti nicchinitvā vinicchinitvā vicinitvā pavicinitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṃ katvā. Samuggahītanti odhiggāho bilaggāho varaggāho koṭṭhāsaggāho uccayaggāho samuccayaggāho, ‘‘idaṃ saccaṃ tacchaṃ tathaṃ bhūtaṃ yāthāvaṃ aviparīta’’nti gahitaṃ parāmaṭṭhaṃ abhiniviṭṭhaṃ ajjhositaṃ adhimuttaṃ natthi na santi na saṃvijjanti nupalabbhanti, pahīnaṃ samucchinnaṃ vūpasantaṃ paṭipassaddhaṃ abhabbuppattikaṃ ñāṇagginā daḍḍhanti – dhammesu niccheyya samuggahītaṃ.
เตนาห ภควา –
Tenāha bhagavā –
‘‘ยสฺสูภยเนฺต ปณิธีธ นตฺถิ, ภวาภวาย อิธ วา หุรํ วา;
‘‘Yassūbhayante paṇidhīdha natthi, bhavābhavāya idha vā huraṃ vā;
นิเวสนา ตสฺส น สนฺติ เกจิ, ธเมฺมสุ นิเจฺฉยฺย สมุคฺคหีต’’นฺติฯ
Nivesanā tassa na santi keci, dhammesu niccheyya samuggahīta’’nti.
๓๗.
37.
ตสฺสีธ ทิเฎฺฐ ว สุเต มุเต วา, ปกปฺปิตา นตฺถิ อณูปิ สญฺญา;
Tassīdha diṭṭhe va sute mute vā, pakappitā natthi aṇūpi saññā;
ตํ พฺราหฺมณํ ทิฎฺฐิมนาทิยานํ, เกนีธ โลกสฺมิํ วิกปฺปเยยฺยฯ
Taṃ brāhmaṇaṃ diṭṭhimanādiyānaṃ, kenīdha lokasmiṃ vikappayeyya.
ตสฺสีธ ทิเฎฺฐ ว สุเต มุเต วา, ปกปฺปิตา นตฺถิ อณูปิ สญฺญาติฯ ตสฺสาติ อรหโต ขีณาสวสฺสฯ ตสฺส ทิเฎฺฐ วา ทิฎฺฐสุทฺธิยา วา สุเต วา สุตสุทฺธิยา วา มุเต วา มุตสุทฺธิยา วา สญฺญาปุพฺพงฺคมตา สญฺญาวิกปฺปเยยฺยตา สญฺญาวิคฺคเหน สญฺญาย อุฎฺฐปิตา สมุฎฺฐปิตา กปฺปิตา ปกปฺปิตา สงฺขตา อภิสงฺขตา สณฺฐปิตา, ทิฎฺฐิ นตฺถิ น สนฺติ น สํวิชฺชนฺติ นุปลพฺภนฺติ, ปหีนา สมุจฺฉินฺนา วูปสนฺตา ปฎิปสฺสทฺธา อภพฺพุปฺปตฺติกา ญาณคฺคินา ทฑฺฒาติ – ตสฺสีธ ทิเฎฺฐ ว สุเต มุเต วา ปกปฺปิตา นตฺถิ อณูปิ สญฺญาฯ
Tassīdhadiṭṭhe va sute mute vā, pakappitā natthi aṇūpi saññāti. Tassāti arahato khīṇāsavassa. Tassa diṭṭhe vā diṭṭhasuddhiyā vā sute vā sutasuddhiyā vā mute vā mutasuddhiyā vā saññāpubbaṅgamatā saññāvikappayeyyatā saññāviggahena saññāya uṭṭhapitā samuṭṭhapitā kappitā pakappitā saṅkhatā abhisaṅkhatā saṇṭhapitā, diṭṭhi natthi na santi na saṃvijjanti nupalabbhanti, pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhāti – tassīdha diṭṭhe va sute mute vā pakappitā natthi aṇūpi saññā.
ตํ พฺราหฺมณํ ทิฎฺฐิมนาทิยานนฺติฯ พฺราหฺมโณติ สตฺตนฺนํ ธมฺมานํ พาหิตตฺตา พฺราหฺมโณ – สกฺกายทิฎฺฐิ พาหิตา โหติ…เป.… อสิโต ตาทิ ปวุจฺจเต ส พฺรหฺมาฯ ตํ พฺราหฺมณํ ทิฎฺฐิมนาทิยานนฺติฯ ตํ พฺราหฺมณํ ทิฎฺฐิมนาทิยนฺตํ อคณฺหนฺตํ อปรามสนฺตํ อนภินิเวสนฺตนฺติ – ตํ พฺราหฺมณํ ทิฎฺฐิมนาทิยานํฯ
Taṃ brāhmaṇaṃ diṭṭhimanādiyānanti. Brāhmaṇoti sattannaṃ dhammānaṃ bāhitattā brāhmaṇo – sakkāyadiṭṭhi bāhitā hoti…pe… asito tādi pavuccate sa brahmā. Taṃ brāhmaṇaṃ diṭṭhimanādiyānanti. Taṃ brāhmaṇaṃ diṭṭhimanādiyantaṃ agaṇhantaṃ aparāmasantaṃ anabhinivesantanti – taṃ brāhmaṇaṃ diṭṭhimanādiyānaṃ.
เกนีธ โลกสฺมิํ วิกปฺปเยยฺยาติฯ กปฺปาติ เทฺว กปฺปา – ตณฺหากโปฺป จ ทิฎฺฐิกโปฺป จ…เป.… อยํ ตณฺหากโปฺป…เป.… อยํ ทิฎฺฐิกโปฺปฯ ตสฺส ตณฺหากโปฺป ปหีโน, ทิฎฺฐิกโปฺป ปฎินิสฺสโฎฺฐฯ ตณฺหากปฺปสฺส ปหีนตฺตา, ทิฎฺฐิกปฺปสฺส ปฎินิสฺสฎฺฐตฺตา เกน ราเคน กเปฺปยฺย เกน โทเสน กเปฺปยฺย เกน โมเหน กเปฺปยฺย เกน มาเนน กเปฺปยฺย กาย ทิฎฺฐิยา กเปฺปยฺย เกน อุทฺธเจฺจน กเปฺปยฺย กาย วิจิกิจฺฉาย กเปฺปยฺย เกหิ อนุสเยหิ กเปฺปยฺย – รโตฺตติ วา ทุโฎฺฐติ วา มูโฬฺหติ วา วินิพโทฺธติ วา ปรามโฎฺฐติ วา วิเกฺขปคโตติ วา อนิฎฺฐงฺคโตติ วา ถามคโตติ วาฯ เต อภิสงฺขารา ปหีนาฯ อภิสงฺขารานํ ปหีนตฺตา คติโย เกน กเปฺปยฺย – เนรยิโกติ วา ติรจฺฉานโยนิโกติ วา เปตฺติวิสยิโกติ วา มนุโสฺสติ วา เทโวติ วา รูปีติ วา อรูปีติ วา สญฺญีติ วา อสญฺญีติ วา เนวสญฺญีนาสญฺญีติ วาฯ โส เหตุ นตฺถิ ปจฺจโย นตฺถิ การณํ นตฺถิ, เยน กเปฺปยฺย วิกเปฺปยฺย วิกปฺปํ อาปเชฺชยฺยฯ โลกสฺมินฺติ อปายโลเก…เป.… อายตนโลเกติ – เกนีธ โลกสฺมิํ วิกปฺปเยยฺยฯ
Kenīdha lokasmiṃ vikappayeyyāti. Kappāti dve kappā – taṇhākappo ca diṭṭhikappo ca…pe… ayaṃ taṇhākappo…pe… ayaṃ diṭṭhikappo. Tassa taṇhākappo pahīno, diṭṭhikappo paṭinissaṭṭho. Taṇhākappassa pahīnattā, diṭṭhikappassa paṭinissaṭṭhattā kena rāgena kappeyya kena dosena kappeyya kena mohena kappeyya kena mānena kappeyya kāya diṭṭhiyā kappeyya kena uddhaccena kappeyya kāya vicikicchāya kappeyya kehi anusayehi kappeyya – rattoti vā duṭṭhoti vā mūḷhoti vā vinibaddhoti vā parāmaṭṭhoti vā vikkhepagatoti vā aniṭṭhaṅgatoti vā thāmagatoti vā. Te abhisaṅkhārā pahīnā. Abhisaṅkhārānaṃ pahīnattā gatiyo kena kappeyya – nerayikoti vā tiracchānayonikoti vā pettivisayikoti vā manussoti vā devoti vā rūpīti vā arūpīti vā saññīti vā asaññīti vā nevasaññīnāsaññīti vā. So hetu natthi paccayo natthi kāraṇaṃ natthi, yena kappeyya vikappeyya vikappaṃ āpajjeyya. Lokasminti apāyaloke…pe… āyatanaloketi – kenīdha lokasmiṃ vikappayeyya.
เตนาห ภควา –
Tenāha bhagavā –
‘‘ตสฺสีธ ทิเฎฺฐ ว สุเต มุเต วา, ปกปฺปิตา นตฺถิ อณูปิ สญฺญา;
‘‘Tassīdha diṭṭhe va sute mute vā, pakappitā natthi aṇūpi saññā;
ตํ พฺราหฺมณํ ทิฎฺฐิมนาทิยานํ, เกนีธ โลกสฺมิํ วิกปฺปเยยฺยา’’ติฯ
Taṃ brāhmaṇaṃ diṭṭhimanādiyānaṃ, kenīdha lokasmiṃ vikappayeyyā’’ti.
๓๘.
38.
น กปฺปยนฺติ น ปุเรกฺขโรนฺติ, ธมฺมาปิ เตสํ น ปฎิจฺฉิตาเส;
Nakappayanti na purekkharonti, dhammāpi tesaṃ na paṭicchitāse;
น พฺราหฺมโณ สีลวเตน เนโยฺย, ปารงฺคโต น ปเจฺจติ ตาทีฯ
Na brāhmaṇo sīlavatena neyyo, pāraṅgato na pacceti tādī.
น กปฺปยนฺติ น ปุเรกฺขโรนฺตีติฯ กปฺปาติ เทฺว กปฺปา – ตณฺหากโปฺป จ ทิฎฺฐิกโปฺป จฯ กตโม ตณฺหากโปฺป? ยาวตา ตณฺหาสงฺขาเตน สีมกตํ มริยาทิกตํ โอธิกตํ ปริยนฺตกตํ ปริคฺคหิตํ มมายิตํ – ‘‘อิทํ มมํ, เอตํ มมํ, เอตฺตกํ มมํ, เอตฺตาวตา มมํ, มม รูปา สทฺทา คนฺธา รสา โผฎฺฐพฺพา, อตฺถรณา ปาวุรณา ทาสิทาสา 9 อเชฬกา กุกฺกุฎสูกรา หตฺถิควาสฺสวฬวา เขตฺตํ วตฺถุ หิรญฺญํ สุวณฺณํ คามนิคมราชธานิโย รฎฺฐญฺจ ชนปโท จ โกโส จ โกฎฺฐาคารญฺจ, เกวลมฺปิ มหาปถวิํ ตณฺหาวเสน มมายติ, ยาวตา อฎฺฐสตตณฺหาวิจริตํ – อยํ ตณฺหากโปฺปฯ กตโม ทิฎฺฐิกโปฺป? วีสติวตฺถุกา สกฺกายทิฎฺฐิ, ทสวตฺถุกา มิจฺฉาทิฎฺฐิ, ทสวตฺถุกา อนฺตคฺคาหิกาทิฎฺฐิ, ยา เอวรูปา ทิฎฺฐิ ทิฎฺฐิคตํ ทิฎฺฐิคหนํ ทิฎฺฐิกนฺตารํ ทิฎฺฐิวิสูกายิกํ ทิฎฺฐิวิปฺผนฺทิตํ ทิฎฺฐิสโญฺญชนํ คาโห ปฎิคฺคาโห อภินิเวโส ปรามาโส กุมฺมโคฺค มิจฺฉาปโถ มิจฺฉตฺตํ ติตฺถายตนํ วิปริยาสคฺคาโห 10 วิปรีตคฺคาโห วิปลฺลาสคฺคาโห มิจฺฉาคาโห, อยาถาวกสฺมิํ ยาถาวกนฺติ คาโห, ยาวตา ทฺวาสฎฺฐิ ทิฎฺฐิคตานิ – อยํ ทิฎฺฐิกโปฺปฯ เตสํ ตณฺหากโปฺป ปหีโน, ทิฎฺฐิกโปฺป ปฎินิสฺสโฎฺฐฯ ตณฺหากปฺปสฺส ปหีนตฺตา, ทิฎฺฐิกปฺปสฺส ปฎินิสฺสฎฺฐตฺตา ตณฺหากปฺปํ วา ทิฎฺฐิกปฺปํ วา น กเปฺปนฺติ น ชเนนฺติ น สญฺชเนนฺติ น นิพฺพเตฺตนฺติ น อภินิพฺพเตฺตนฺตีติ – น กปฺปยนฺติฯ
Na kappayanti na purekkharontīti. Kappāti dve kappā – taṇhākappo ca diṭṭhikappo ca. Katamo taṇhākappo? Yāvatā taṇhāsaṅkhātena sīmakataṃ mariyādikataṃ odhikataṃ pariyantakataṃ pariggahitaṃ mamāyitaṃ – ‘‘idaṃ mamaṃ, etaṃ mamaṃ, ettakaṃ mamaṃ, ettāvatā mamaṃ, mama rūpā saddā gandhā rasā phoṭṭhabbā, attharaṇā pāvuraṇā dāsidāsā 11 ajeḷakā kukkuṭasūkarā hatthigavāssavaḷavā khettaṃ vatthu hiraññaṃ suvaṇṇaṃ gāmanigamarājadhāniyo raṭṭhañca janapado ca koso ca koṭṭhāgārañca, kevalampi mahāpathaviṃ taṇhāvasena mamāyati, yāvatā aṭṭhasatataṇhāvicaritaṃ – ayaṃ taṇhākappo. Katamo diṭṭhikappo? Vīsativatthukā sakkāyadiṭṭhi, dasavatthukā micchādiṭṭhi, dasavatthukā antaggāhikādiṭṭhi, yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṃ diṭṭhigahanaṃ diṭṭhikantāraṃ diṭṭhivisūkāyikaṃ diṭṭhivipphanditaṃ diṭṭhisaññojanaṃ gāho paṭiggāho abhiniveso parāmāso kummaggo micchāpatho micchattaṃ titthāyatanaṃ vipariyāsaggāho 12 viparītaggāho vipallāsaggāho micchāgāho, ayāthāvakasmiṃ yāthāvakanti gāho, yāvatā dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni – ayaṃ diṭṭhikappo. Tesaṃ taṇhākappo pahīno, diṭṭhikappo paṭinissaṭṭho. Taṇhākappassa pahīnattā, diṭṭhikappassa paṭinissaṭṭhattā taṇhākappaṃ vā diṭṭhikappaṃ vā na kappenti na janenti na sañjanenti na nibbattenti na abhinibbattentīti – na kappayanti.
น ปุเรกฺขโรนฺตีติฯ ปุเรกฺขาราติ เทฺว ปุเรกฺขารา – ตณฺหาปุเรกฺขาโร จ ทิฎฺฐิปุเรกฺขาโร จ…เป.… อยํ ตณฺหาปุเรกฺขาโร…เป.… อยํ ทิฎฺฐิปุเรกฺขาโรฯ เตสํ ตณฺหาปุเรกฺขาโร ปหีโน, ทิฎฺฐิปุเรกฺขาโร ปฎินิสฺสโฎฺฐฯ ตณฺหาปุเรกฺขารสฺส ปหีนตฺตา, ทิฎฺฐิปุเรกฺขารสฺส ปฎินิสฺสฎฺฐตฺตา น ตณฺหํ วา น ทิฎฺฐิํ วา ปุรโต กตฺวา จรนฺติ น ตณฺหาธชา น ตณฺหาเกตู น ตณฺหาธิปเตยฺยา น ทิฎฺฐิธชา น ทิฎฺฐิเกตู น ทิฎฺฐาธิปเตยฺยาฯ น ตณฺหาย วา น ทิฎฺฐิยา วา ปริวาเรตฺวา จรนฺตีติ – น กปฺปยนฺติ น ปุเรกฺขโรนฺติฯ
Na purekkharontīti. Purekkhārāti dve purekkhārā – taṇhāpurekkhāro ca diṭṭhipurekkhāro ca…pe… ayaṃ taṇhāpurekkhāro…pe… ayaṃ diṭṭhipurekkhāro. Tesaṃ taṇhāpurekkhāro pahīno, diṭṭhipurekkhāro paṭinissaṭṭho. Taṇhāpurekkhārassa pahīnattā, diṭṭhipurekkhārassa paṭinissaṭṭhattā na taṇhaṃ vā na diṭṭhiṃ vā purato katvā caranti na taṇhādhajā na taṇhāketū na taṇhādhipateyyā na diṭṭhidhajā na diṭṭhiketū na diṭṭhādhipateyyā. Na taṇhāya vā na diṭṭhiyā vā parivāretvā carantīti – na kappayanti na purekkharonti.
ธมฺมาปิ เตสํ น ปฎิจฺฉิตาเสติฯ ธมฺมา วุจฺจนฺติ ทฺวาสฎฺฐิ ทิฎฺฐิคตานิฯ เตสนฺติ เตสํ อรหนฺตานํ ขีณาสวานํฯ น ปฎิจฺฉิตาเสติ ‘‘สสฺสโต โลโก, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’’นฺติ น ปฎิจฺฉิตาเสฯ ‘‘อสสฺสโต โลโก… อนฺตวา โลโก… อนนฺตวา โลโก… ตํ ชีวํ ตํ สรีรํ… อญฺญํ ชีวํ อญฺญํ สรีรํ… โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา… น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา… โหติ จ น จ โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา… เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’’นฺติ น ปฎิจฺฉิตาเสติ – ธมฺมาปิ เตสํ น ปฎิจฺฉิตาเสฯ
Dhammāpitesaṃ na paṭicchitāseti. Dhammā vuccanti dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni. Tesanti tesaṃ arahantānaṃ khīṇāsavānaṃ. Na paṭicchitāseti ‘‘sassato loko, idameva saccaṃ moghamañña’’nti na paṭicchitāse. ‘‘Asassato loko… antavā loko… anantavā loko… taṃ jīvaṃ taṃ sarīraṃ… aññaṃ jīvaṃ aññaṃ sarīraṃ… hoti tathāgato paraṃ maraṇā… na hoti tathāgato paraṃ maraṇā… hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇā… neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā, idameva saccaṃ moghamañña’’nti na paṭicchitāseti – dhammāpi tesaṃ na paṭicchitāse.
น พฺราหฺมโณ สีลวเตน เนโยฺยติฯ นาติ ปฎิเกฺขโปฯ พฺราหฺมโณติ สตฺตนฺนํ ธมฺมานํ พาหิตตฺตา พฺราหฺมโณ – สกฺกายทิฎฺฐิ พาหิตา โหติ…เป.… อสิโต ตาทิ วุจฺจเต ส พฺรหฺมา ฯ น พฺราหฺมโณ สีลวเตน เนโยฺยติฯ พฺราหฺมโณ สีเลน วา วเตน วา สีลพฺพเตน วา น ยายติ น นิยฺยติ น วุยฺหติ น สํหรียตีติ – น พฺราหฺมโณ สีลวเตน เนโยฺยฯ
Na brāhmaṇo sīlavatena neyyoti. Nāti paṭikkhepo. Brāhmaṇoti sattannaṃ dhammānaṃ bāhitattā brāhmaṇo – sakkāyadiṭṭhi bāhitā hoti…pe… asito tādi vuccate sa brahmā . Na brāhmaṇo sīlavatena neyyoti. Brāhmaṇo sīlena vā vatena vā sīlabbatena vā na yāyati na niyyati na vuyhati na saṃharīyatīti – na brāhmaṇo sīlavatena neyyo.
ปารงฺคโต น ปเจฺจติ ตาทีติฯ ปารํ วุจฺจติ อมตํ นิพฺพานํฯ โย โส สพฺพสงฺขารสมโถ สพฺพูปธิปฎินิสฺสโคฺค ตณฺหกฺขโย วิราโค นิโรโธ นิพฺพานํฯ โส ปารงฺคโต ปารปฺปโตฺต อนฺตคโต อนฺตปฺปโตฺต โกฎิคโต โกฎิปฺปโตฺต [วิตฺถาโร] ชาติมรณสํสาโร, นตฺถิ ตสฺส ปุนพฺภโวติ – ปารงฺคโตฯ น ปเจฺจตีติ โสตาปตฺติมเคฺคน เย กิเลสา ปหีนา, เต กิเลเส น ปุเนติ น ปเจฺจติ น ปจฺจาคจฺฉติฯ สกทาคามิมเคฺคน เย กิเลสา ปหีนา, เต กิเลเส น ปุเนติ น ปเจฺจติ น ปจฺจาคจฺฉติฯ อนาคามิมเคฺคน เย กิเลสา ปหีนา, เต กิเลเส น ปุเนติ น ปเจฺจติ น ปจฺจาคจฺฉติฯ อรหตฺตมเคฺคน เย กิเลสา ปหีนา, เต กิเลเส น ปุเนติ น ปเจฺจติ น ปจฺจาคจฺฉตีติ – ปารงฺคโต น ปเจฺจติฯ ตาทีติ อรหา ปญฺจหากาเรหิ ตาที – อิฎฺฐานิเฎฺฐ ตาที, จตฺตาวีติ ตาที, ติณฺณาวีติ ตาที, มุตฺตาวีติ ตาที, ตํนิเทฺทสา ตาทีฯ
Pāraṅgato na pacceti tādīti. Pāraṃ vuccati amataṃ nibbānaṃ. Yo so sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānaṃ. So pāraṅgato pārappatto antagato antappatto koṭigato koṭippatto [vitthāro] jātimaraṇasaṃsāro, natthi tassa punabbhavoti – pāraṅgato. Na paccetīti sotāpattimaggena ye kilesā pahīnā, te kilese na puneti na pacceti na paccāgacchati. Sakadāgāmimaggena ye kilesā pahīnā, te kilese na puneti na pacceti na paccāgacchati. Anāgāmimaggena ye kilesā pahīnā, te kilese na puneti na pacceti na paccāgacchati. Arahattamaggena ye kilesā pahīnā, te kilese na puneti na pacceti na paccāgacchatīti – pāraṅgato na pacceti. Tādīti arahā pañcahākārehi tādī – iṭṭhāniṭṭhe tādī, cattāvīti tādī, tiṇṇāvīti tādī, muttāvīti tādī, taṃniddesā tādī.
กถํ อรหา อิฎฺฐานิเฎฺฐ ตาที? อรหา ลาเภปิ ตาที, อลาเภปิ ตาที, ยเสปิ ตาที, อยเสปิ ตาที, ปสํสายปิ ตาที, นินฺทายปิ ตาที, สุเขปิ ตาที, ทุเกฺขปิ ตาทีฯ เอกเจฺจ พาหํ 13 คเนฺธน ลิเมฺปยฺยุํ, เอกเจฺจ พาหํ 14 วาสิยา ตเจฺฉยฺยุํ – อมุสฺมิํ นตฺถิ ราโค, อมุสฺมิํ นตฺถิ ปฎิฆํ, อนุนยปฎิฆวิปฺปหีโน อุคฺฆาตินิฆาติวีติวโตฺต อนุโรธวิโรธสมติกฺกโนฺตฯ เอวํ อรหา อิฎฺฐานิเฎฺฐ ตาทีฯ
Kathaṃ arahā iṭṭhāniṭṭhe tādī? Arahā lābhepi tādī, alābhepi tādī, yasepi tādī, ayasepi tādī, pasaṃsāyapi tādī, nindāyapi tādī, sukhepi tādī, dukkhepi tādī. Ekacce bāhaṃ 15 gandhena limpeyyuṃ, ekacce bāhaṃ 16 vāsiyā taccheyyuṃ – amusmiṃ natthi rāgo, amusmiṃ natthi paṭighaṃ, anunayapaṭighavippahīno ugghātinighātivītivatto anurodhavirodhasamatikkanto. Evaṃ arahā iṭṭhāniṭṭhe tādī.
กถํ อรหา จตฺตาวีติ ตาที? อรหโต ราโค จโตฺต วโนฺต มุโตฺต ปหีโน ปฎินิสฺสโฎฺฐฯ โทโส…เป.… โมโห… โกโธ… อุปนาโห… มโกฺข… ปฬาโส… อิสฺสา… มจฺฉริยํ… มายา… สาเฐยฺยํ… ถโมฺภ… สารโมฺภ… มาโน… อติมาโน… มโท… ปมาโท… สเพฺพ กิเลสา… สเพฺพ ทุจฺจริตา… สเพฺพ ทรถา… สเพฺพ ปริฬาหา… สเพฺพ สนฺตาปา… สพฺพากุสลาภิสงฺขารา จตฺตา วนฺตา มุตฺตา ปหีนา ปฎินิสฺสฎฺฐาฯ เอวํ อรหา จตฺตาวีติ ตาทีฯ
Kathaṃ arahā cattāvīti tādī? Arahato rāgo catto vanto mutto pahīno paṭinissaṭṭho. Doso…pe… moho… kodho… upanāho… makkho… paḷāso… issā… macchariyaṃ… māyā… sāṭheyyaṃ… thambho… sārambho… māno… atimāno… mado… pamādo… sabbe kilesā… sabbe duccaritā… sabbe darathā… sabbe pariḷāhā… sabbe santāpā… sabbākusalābhisaṅkhārā cattā vantā muttā pahīnā paṭinissaṭṭhā. Evaṃ arahā cattāvīti tādī.
กถํ อรหา ติณฺณาวีติ ตาที? อรหา กาโมฆํ ติโณฺณ ภโวฆํ ติโณฺณ ทิโฎฺฐฆํ ติโณฺณ อวิโชฺชฆํ ติโณฺณ สพฺพํ สํสารปถํ ติโณฺณ อุตฺติโณฺณ นิตฺติโณฺณ อติกฺกโนฺต สมติกฺกโนฺต วีติวโตฺต ฯ โส วุฎฺฐวาโส จิณฺณจรโณ ชาติมรณสํสาโร, นตฺถิ ตสฺส ปุนพฺภโวติฯ เอวํ อรหา ติณฺณาวีติ ตาทีฯ
Kathaṃ arahā tiṇṇāvīti tādī? Arahā kāmoghaṃ tiṇṇo bhavoghaṃ tiṇṇo diṭṭhoghaṃ tiṇṇo avijjoghaṃ tiṇṇo sabbaṃ saṃsārapathaṃ tiṇṇo uttiṇṇo nittiṇṇo atikkanto samatikkanto vītivatto . So vuṭṭhavāso ciṇṇacaraṇo jātimaraṇasaṃsāro, natthi tassa punabbhavoti. Evaṃ arahā tiṇṇāvīti tādī.
กถํ อรหา มุตฺตาวีติ ตาที? อรหโต ราคา จิตฺตํ มุตฺตํ วิมุตฺตํ สุวิมุตฺตํ, โทสา จิตฺตํ มุตฺตํ วิมุตฺตํ สุวิมุตฺตํ, โมหา จิตฺตํ มุตฺตํ วิมุตฺตํ สุวิมุตฺตํ, โกธา…เป.… อุปนาหา… มกฺขา… ปฬาสา… อิสฺสาย… มจฺฉริยา… มายาย… สาเฐยฺยา… ถมฺภา… สารมฺภา… มานา… อติมานา… มทา… ปมาทา… สพฺพกิเลเสหิ… สพฺพทุจฺจริเตหิ… สพฺพทรเถหิ… สพฺพปริฬาเหหิ… สพฺพสนฺตาเปหิ… สพฺพากุสลาภิสงฺขาเรหิ จิตฺตํ มุตฺตํ วิมุตฺตํ สุวิมุตฺตํฯ เอวํ อรหา มุตฺตาวีติ ตาทีฯ
Kathaṃ arahā muttāvīti tādī? Arahato rāgā cittaṃ muttaṃ vimuttaṃ suvimuttaṃ, dosā cittaṃ muttaṃ vimuttaṃ suvimuttaṃ, mohā cittaṃ muttaṃ vimuttaṃ suvimuttaṃ, kodhā…pe… upanāhā… makkhā… paḷāsā… issāya… macchariyā… māyāya… sāṭheyyā… thambhā… sārambhā… mānā… atimānā… madā… pamādā… sabbakilesehi… sabbaduccaritehi… sabbadarathehi… sabbapariḷāhehi… sabbasantāpehi… sabbākusalābhisaṅkhārehi cittaṃ muttaṃ vimuttaṃ suvimuttaṃ. Evaṃ arahā muttāvīti tādī.
กถํ อรหา ตํนิเทฺทสา ตาที? อรหา สีเล สติ สีลวาติ ตํนิเทฺทสา ตาที; สทฺธาย สติ สโทฺธติ ตํนิเทฺทสา ตาที; วีริเย สติ วีริยวาติ ตํนิเทฺทสา ตาที; สติยา สติ สติมาติ ตํนิเทฺทสา ตาที; สมาธิมฺหิ สติ สมาหิโตติ ตํนิเทฺทสา ตาที; ปญฺญาย สติ ปญฺญวาติ ตํนิเทฺทสา ตาที; วิชฺชาย สติ เตวิโชฺชติ ตํนิเทฺทสา ตาที; อภิญฺญาย สติ ฉฬภิโญฺญติ ตํนิเทฺทสา ตาทีฯ เอวํ อรหา ตํนิเทฺทสา ตาทีติ – ปารงฺคโต น ปเจฺจติ ตาทีฯ
Kathaṃ arahā taṃniddesā tādī? Arahā sīle sati sīlavāti taṃniddesā tādī; saddhāya sati saddhoti taṃniddesā tādī; vīriye sati vīriyavāti taṃniddesā tādī; satiyā sati satimāti taṃniddesā tādī; samādhimhi sati samāhitoti taṃniddesā tādī; paññāya sati paññavāti taṃniddesā tādī; vijjāya sati tevijjoti taṃniddesā tādī; abhiññāya sati chaḷabhiññoti taṃniddesā tādī. Evaṃ arahā taṃniddesā tādīti – pāraṅgato na pacceti tādī.
เตนาห ภควา –
Tenāha bhagavā –
‘‘น กปฺปยนฺติ น ปุเรกฺขโรนฺติ, ธมฺมาปิ เตสํ น ปฎิจฺฉิตาเส;
‘‘Na kappayanti na purekkharonti, dhammāpi tesaṃ na paṭicchitāse;
น พฺราหฺมโณ สีลวเตน เนโยฺย, ปารงฺคโต น ปเจฺจติ ตาที’’ติฯ
Na brāhmaṇo sīlavatena neyyo, pāraṅgato na pacceti tādī’’ti.
ปรมฎฺฐกสุตฺตนิเทฺทโส ปญฺจโมฯ
Paramaṭṭhakasuttaniddeso pañcamo.
Footnotes:
Related texts:
อฎฺฐกถา • Aṭṭhakathā / สุตฺตปิฎก (อฎฺฐกถา) • Suttapiṭaka (aṭṭhakathā) / ขุทฺทกนิกาย (อฎฺฐกถา) • Khuddakanikāya (aṭṭhakathā) / มหานิเทฺทส-อฎฺฐกถา • Mahāniddesa-aṭṭhakathā / ๕. ปรมฎฺฐกสุตฺตนิเทฺทสวณฺณนา • 5. Paramaṭṭhakasuttaniddesavaṇṇanā
