| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / សារត្ថទីបនី-ដីកា • Sāratthadīpanī-ṭīkā |
បកិណ្ណកកថាវណ្ណនា
Pakiṇṇakakathāvaṇṇanā
បកិណ្ណកន្តិ វោមិស្សកនយំ។ សមុដ្ឋានន្តិ ឧប្បត្តិការណំ។ កិរិយាតិអាទិ និទស្សនមត្តំ, អកិរិយាទីនម្បិ សង្គហោ ទដ្ឋព្ពោ។ វេទនាយាតិ សហយោគេ ករណវចនំ, វេទនាយ សហ កុសលញ្ចាតិ វុត្តំ ហោតិ។ សព្ពសង្គាហកវសេនាតិ សព្ពេសំ សិក្ខាបទានំ សង្គាហកវសេន។ ឆ សិក្ខាបទសមុដ្ឋានានីតិ កាយោ វាចា កាយវាចា កាយចិត្តំ វាចាចិត្តំ កាយវាចាចិត្តន្តិ ឯវំ វុត្តានិ ឆ អាបត្តិសមុដ្ឋានានិ។ អាបត្តិយេវ ហិ សិក្ខាបទសីសេន វុត្តា។ សមុដ្ឋានាទយោ ហិ អាបត្តិយា ហោន្តិ, ន សិក្ខាបទស្ស, ឥមេសុ បន ឆសុ សមុដ្ឋានេសុ បុរិមានិ តីណិ អចិត្តកានិ, បច្ឆិមានិ សចិត្តកានិ។ តេសុ ឯកេន វា ទ្វីហិ វា តីហិ វា ចតូហិ វា ឆហិ វា សមុដ្ឋានេហិ អាបត្តិយោ សមុដ្ឋហន្តិ, បញ្ចសមុដ្ឋានា អាបត្តិ នាម នត្ថិ។ តត្ថ ឯកសមុដ្ឋានា ចតុត្ថេន ច បញ្ចមេន ច ឆដ្ឋេន ច សមុដ្ឋានេន សមុដ្ឋាតិ, ន អញ្ញេន។ ទ្វិសមុដ្ឋានា បឋមចតុត្ថេហិ ច ទុតិយបញ្ចមេហិ ច តតិយឆដ្ឋេហិ ច ចតុត្ថឆដ្ឋេហិ ច បញ្ចមឆដ្ឋេហិ ច សមុដ្ឋានេហិ សមុដ្ឋាតិ, ន អញ្ញេហិ។ តិសមុដ្ឋានា បឋមេហិ ច តីហិ, បច្ឆិមេហិ ច តីហិ សមុដ្ឋានេហិ សមុដ្ឋាតិ, ន អញ្ញេហិ។ ចតុសមុដ្ឋានា បឋមតតិយចតុត្ថឆដ្ឋេហិ ច ទុតិយតតិយបញ្ចមឆដ្ឋេហិ ច សមុដ្ឋានេហិ សមុដ្ឋាតិ, ន អញ្ញេហិ។ ឆសមុដ្ឋានា ឆហិបិ សមុដ្ឋាតិ។
Pakiṇṇakanti vomissakanayaṃ. Samuṭṭhānanti uppattikāraṇaṃ. Kiriyātiādi nidassanamattaṃ, akiriyādīnampi saṅgaho daṭṭhabbo. Vedanāyāti sahayoge karaṇavacanaṃ, vedanāya saha kusalañcāti vuttaṃ hoti. Sabbasaṅgāhakavasenāti sabbesaṃ sikkhāpadānaṃ saṅgāhakavasena. Cha sikkhāpadasamuṭṭhānānīti kāyo vācā kāyavācā kāyacittaṃ vācācittaṃ kāyavācācittanti evaṃ vuttāni cha āpattisamuṭṭhānāni. Āpattiyeva hi sikkhāpadasīsena vuttā. Samuṭṭhānādayo hi āpattiyā honti, na sikkhāpadassa, imesu pana chasu samuṭṭhānesu purimāni tīṇi acittakāni, pacchimāni sacittakāni. Tesu ekena vā dvīhi vā tīhi vā catūhi vā chahi vā samuṭṭhānehi āpattiyo samuṭṭhahanti, pañcasamuṭṭhānā āpatti nāma natthi. Tattha ekasamuṭṭhānā catutthena ca pañcamena ca chaṭṭhena ca samuṭṭhānena samuṭṭhāti, na aññena. Dvisamuṭṭhānā paṭhamacatutthehi ca dutiyapañcamehi ca tatiyachaṭṭhehi ca catutthachaṭṭhehi ca pañcamachaṭṭhehi ca samuṭṭhānehi samuṭṭhāti, na aññehi. Tisamuṭṭhānā paṭhamehi ca tīhi, pacchimehi ca tīhi samuṭṭhānehi samuṭṭhāti, na aññehi. Catusamuṭṭhānā paṭhamatatiyacatutthachaṭṭhehi ca dutiyatatiyapañcamachaṭṭhehi ca samuṭṭhānehi samuṭṭhāti, na aññehi. Chasamuṭṭhānā chahipi samuṭṭhāti.
សិក្ខាបទំ នាម អត្ថិ ឆសមុដ្ឋានន្តិ ឯត្ថាបិ សិក្ខាបទសីសេន អាបត្តិ វុត្តាតិ វេទិតព្ពា។ តេនេវ វក្ខតិ ‘‘សព្ពញ្ចេតំ អាបត្តិយំ យុជ្ជតិ, សិក្ខាបទសីសេន បន សព្ពអដ្ឋកថាសុ ទេសនា អារុឡ្ហា’’តិ។ កាយាទីហិ ឆហិ សមុដ្ឋានំ ឧប្បត្តិ, ឆ វា សមុដ្ឋានានិ ឯតស្សាតិ ឆសមុដ្ឋានំ។ អត្ថិ ចតុសមុដ្ឋានន្តិ កាយោ កាយវាចា កាយចិត្តំ កាយវាចាចិត្តន្តិ ឥមានិ ចត្តារិ, វាចា កាយវាចា វាចាចិត្តំ កាយវាចាចិត្តន្តិ ឥមានិ វា ចត្តារិ សមុដ្ឋានានិ ឯតស្សាតិ ចតុសមុដ្ឋានំ។ អត្ថិ តិសមុដ្ឋានន្តិ កាយោ វាចា កាយវាចាតិ ឥមានិ តីណិ, កាយចិត្តំ វាចាចិត្តំ កាយវាចាចិត្តន្តិ ឥមានិ វា តីណិ សមុដ្ឋានានិ ឯតស្សាតិ តិសមុដ្ឋានំ។ ទ្វិសមុដ្ឋានំ ឯកសមុដ្ឋានញ្ច សមុដ្ឋានសីសវសេន ទស្សេន្តោ ‘‘អត្ថិ កថិនសមុដ្ឋាន’’ន្តិអាទិមាហ។ តេរស ហិ សមុដ្ឋានសីសានិ បឋមបារាជិកសមុដ្ឋានំ អទិន្នាទានសមុដ្ឋានំ សញ្ចរិត្តសមុដ្ឋានំ សមនុភាសនសមុដ្ឋានំ កថិនសមុដ្ឋានំ ឯឡកលោមសមុដ្ឋានំ បទសោធម្មសមុដ្ឋានំ អទ្ធានសមុដ្ឋានំ ថេយ្យសត្ថសមុដ្ឋានំ ធម្មទេសនាសមុដ្ឋានំ ភូតារោចនសមុដ្ឋានំ ចោរិវុដ្ឋាបនសមុដ្ឋានំ អននុញ្ញាតសមុដ្ឋានន្តិ។
Sikkhāpadaṃ nāma atthi chasamuṭṭhānanti etthāpi sikkhāpadasīsena āpatti vuttāti veditabbā. Teneva vakkhati ‘‘sabbañcetaṃ āpattiyaṃ yujjati, sikkhāpadasīsena pana sabbaaṭṭhakathāsu desanā āruḷhā’’ti. Kāyādīhi chahi samuṭṭhānaṃ uppatti, cha vā samuṭṭhānāni etassāti chasamuṭṭhānaṃ. Atthi catusamuṭṭhānanti kāyo kāyavācā kāyacittaṃ kāyavācācittanti imāni cattāri, vācā kāyavācā vācācittaṃ kāyavācācittanti imāni vā cattāri samuṭṭhānāni etassāti catusamuṭṭhānaṃ. Atthi tisamuṭṭhānanti kāyo vācā kāyavācāti imāni tīṇi, kāyacittaṃ vācācittaṃ kāyavācācittanti imāni vā tīṇi samuṭṭhānāni etassāti tisamuṭṭhānaṃ. Dvisamuṭṭhānaṃ ekasamuṭṭhānañca samuṭṭhānasīsavasena dassento ‘‘atthi kathinasamuṭṭhāna’’ntiādimāha. Terasa hi samuṭṭhānasīsāni paṭhamapārājikasamuṭṭhānaṃ adinnādānasamuṭṭhānaṃ sañcarittasamuṭṭhānaṃ samanubhāsanasamuṭṭhānaṃ kathinasamuṭṭhānaṃ eḷakalomasamuṭṭhānaṃ padasodhammasamuṭṭhānaṃ addhānasamuṭṭhānaṃ theyyasatthasamuṭṭhānaṃ dhammadesanāsamuṭṭhānaṃ bhūtārocanasamuṭṭhānaṃ corivuṭṭhāpanasamuṭṭhānaṃ ananuññātasamuṭṭhānanti.
តត្ថ ‘‘អត្ថិ ឆសមុដ្ឋាន’’ន្តិ ឥមិនា សញ្ចរិត្តសមុដ្ឋានំ វុត្តំ។ ‘‘អត្ថិ ចតុសមុដ្ឋាន’’ន្តិ ឥមិនា បន អទ្ធានសមុដ្ឋានំ អននុញ្ញាតសមុដ្ឋានញ្ច សង្គហិតំ។ យញ្ហិ បឋមតតិយចតុត្ថឆដ្ឋេហិ សមុដ្ឋាតិ, ឥទំ អទ្ធានសមុដ្ឋានំ។ យំ បន ទុតិយតតិយបញ្ចមឆដ្ឋេហិ សមុដ្ឋាតិ, ឥទំ អននុញ្ញាតសមុដ្ឋានំ។ ‘‘អត្ថិ តិសមុដ្ឋាន’’ន្តិ ឥមិនា អទិន្នាទានសមុដ្ឋានំ ភូតារោចនសមុដ្ឋានញ្ច សង្គហិតំ។ យញ្ហិ សចិត្តកេហិ តីហិ សមុដ្ឋានេហិ សមុដ្ឋាតិ, ឥទំ អទិន្នាទានសមុដ្ឋានំ។ យំ បន អចិត្តកេហិ តីហិ សមុដ្ឋាតិ, ឥទំ ភូតារោចនសមុដ្ឋានំ។ ‘‘អត្ថិ កថិនសមុដ្ឋាន’’ន្តិអាទិនា បន អវសេសសមុដ្ឋានសីសេន ទ្វិសមុដ្ឋានំ ឯកសមុដ្ឋានញ្ច សង្គណ្ហាតិ។ តថា ហិ យំ តតិយឆដ្ឋេហិ សមុដ្ឋាតិ, ឥទំ កថិនសមុដ្ឋានន្តិ វុច្ចតិ។ យំ បឋមចតុត្ថេហិ សមុដ្ឋាតិ, ឥទំ ឯឡកលោមសមុដ្ឋានំ។ យំ ឆដ្ឋេនេវ សមុដ្ឋាតិ, ឥទំ ធុរនិក្ខេបសមុដ្ឋានំ, សមនុភាសនសមុដ្ឋានន្តិបិ តស្សេវ នាមំ។ អាទិ-សទ្ទសង្គហិតេសុ បន បឋមបារាជិកសមុដ្ឋានបទសោធម្មថេយ្យសត្ថធម្មទេសនាចោរិវុដ្ឋាបនសមុដ្ឋានេសុ យំ កាយចិត្តតោ សមុដ្ឋាតិ, ឥទំ បឋមបារាជិកសមុដ្ឋានំ។ យំ ទុតិយបញ្ចមេហិ សមុដ្ឋាតិ, ឥទំ បទសោធម្មសមុដ្ឋានំ។ យំ ចតុត្ថឆដ្ឋេហិ សមុដ្ឋាតិ, ឥទំ ថេយ្យសត្ថសមុដ្ឋានំ។ យំ បញ្ចមេនេវ សមុដ្ឋាតិ, ឥទំ ធម្មទេសនាសមុដ្ឋានំ។ យំ បញ្ចមឆដ្ឋេហិ សមុដ្ឋាតិ, ឥទំ ចោរិវុដ្ឋាបនសមុដ្ឋានន្តិ វេទិតព្ពំ។
Tattha ‘‘atthi chasamuṭṭhāna’’nti iminā sañcarittasamuṭṭhānaṃ vuttaṃ. ‘‘Atthi catusamuṭṭhāna’’nti iminā pana addhānasamuṭṭhānaṃ ananuññātasamuṭṭhānañca saṅgahitaṃ. Yañhi paṭhamatatiyacatutthachaṭṭhehi samuṭṭhāti, idaṃ addhānasamuṭṭhānaṃ. Yaṃ pana dutiyatatiyapañcamachaṭṭhehi samuṭṭhāti, idaṃ ananuññātasamuṭṭhānaṃ. ‘‘Atthi tisamuṭṭhāna’’nti iminā adinnādānasamuṭṭhānaṃ bhūtārocanasamuṭṭhānañca saṅgahitaṃ. Yañhi sacittakehi tīhi samuṭṭhānehi samuṭṭhāti, idaṃ adinnādānasamuṭṭhānaṃ. Yaṃ pana acittakehi tīhi samuṭṭhāti, idaṃ bhūtārocanasamuṭṭhānaṃ. ‘‘Atthi kathinasamuṭṭhāna’’ntiādinā pana avasesasamuṭṭhānasīsena dvisamuṭṭhānaṃ ekasamuṭṭhānañca saṅgaṇhāti. Tathā hi yaṃ tatiyachaṭṭhehi samuṭṭhāti, idaṃ kathinasamuṭṭhānanti vuccati. Yaṃ paṭhamacatutthehi samuṭṭhāti, idaṃ eḷakalomasamuṭṭhānaṃ. Yaṃ chaṭṭheneva samuṭṭhāti, idaṃ dhuranikkhepasamuṭṭhānaṃ, samanubhāsanasamuṭṭhānantipi tasseva nāmaṃ. Ādi-saddasaṅgahitesu pana paṭhamapārājikasamuṭṭhānapadasodhammatheyyasatthadhammadesanācorivuṭṭhāpanasamuṭṭhānesu yaṃ kāyacittato samuṭṭhāti, idaṃ paṭhamapārājikasamuṭṭhānaṃ. Yaṃ dutiyapañcamehi samuṭṭhāti, idaṃ padasodhammasamuṭṭhānaṃ. Yaṃ catutthachaṭṭhehi samuṭṭhāti, idaṃ theyyasatthasamuṭṭhānaṃ. Yaṃ pañcameneva samuṭṭhāti, idaṃ dhammadesanāsamuṭṭhānaṃ. Yaṃ pañcamachaṭṭhehi samuṭṭhāti, idaṃ corivuṭṭhāpanasamuṭṭhānanti veditabbaṃ.
ឯវំ សមុដ្ឋានសីសេន សព្ពសិក្ខាបទានិ តេរសធា ទស្សេត្វា ឥទានិ កិរិយាវសេន បញ្ចធា ទស្សេន្តោ ‘‘តត្រាបិ កិញ្ចិ កិរិយតោ សមុដ្ឋាតី’’តិអាទិមាហ។ តត្ថ កិញ្ចីតិ សិក្ខាបទសីសេន អាបត្តិំ វទតិ។ តស្មា យា កាយេន វា វាចាយ វា បថវីខណនាទីសុ វិយ វីតិក្កមំ ករោន្តស្ស ហោតិ, អយំ កិរិយតោ សមុដ្ឋាតិ នាម។ យា កាយវាចាយ កត្តព្ពំ អករោន្តស្ស ហោតិ បឋមកថិនាបត្តិ វិយ, អយំ អកិរិយតោ សមុដ្ឋាតិ នាម។ យា ករោន្តស្ស ច អករោន្តស្ស ច ហោតិ អញ្ញាតិកាយ ភិក្ខុនិយា ហត្ថតោ ចីវរបដិគ្គហណាបត្តិ វិយ, អយំ កិរិយាកិរិយតោ សមុដ្ឋាតិ នាម។ យា សិយា ករោន្តស្ស ច សិយា អករោន្តស្ស ច ហោតិ រូបិយបដិគ្គហណាបត្តិ វិយ, អយំ សិយា កិរិយតោ សិយា អកិរិយតោ សមុដ្ឋាតិ នាម។ យា សិយា ករោន្តស្ស ច សិយា ករោន្តស្ស ច អករោន្តស្ស ច ហោតិ កុដិការាបត្តិ វិយ, អយំ សិយា កិរិយតោ សិយា កិរិយាកិរិយតោ សមុដ្ឋាតិ នាម។
Evaṃ samuṭṭhānasīsena sabbasikkhāpadāni terasadhā dassetvā idāni kiriyāvasena pañcadhā dassento ‘‘tatrāpi kiñci kiriyato samuṭṭhātī’’tiādimāha. Tattha kiñcīti sikkhāpadasīsena āpattiṃ vadati. Tasmā yā kāyena vā vācāya vā pathavīkhaṇanādīsu viya vītikkamaṃ karontassa hoti, ayaṃ kiriyato samuṭṭhāti nāma. Yā kāyavācāya kattabbaṃ akarontassa hoti paṭhamakathināpatti viya, ayaṃ akiriyato samuṭṭhāti nāma. Yā karontassa ca akarontassa ca hoti aññātikāya bhikkhuniyā hatthato cīvarapaṭiggahaṇāpatti viya, ayaṃ kiriyākiriyato samuṭṭhāti nāma. Yā siyā karontassa ca siyā akarontassa ca hoti rūpiyapaṭiggahaṇāpatti viya, ayaṃ siyā kiriyato siyā akiriyato samuṭṭhāti nāma. Yā siyā karontassa ca siyā karontassa ca akarontassa ca hoti kuṭikārāpatti viya, ayaṃ siyā kiriyato siyā kiriyākiriyato samuṭṭhāti nāma.
ឥទានិ សព្ពសិក្ខាបទានិ សញ្ញាវសេន ទ្វិធា កត្វា ទស្សេន្តោ ‘‘តត្រាបិ អត្ថិ សញ្ញាវិមោក្ខ’’ន្តិអាទិមាហ។ សញ្ញាយ អភាវេន វិមោក្ខោ អស្សាតិ សញ្ញាវិមោក្ខន្តិ មជ្ឈេបទលោបសមាសោ ទដ្ឋព្ពោ។ យតោ ហិ វីតិក្កមសញ្ញាអភាវេន មុច្ចតិ, ឥទំ សញ្ញាវិមោក្ខន្តិ វុច្ចតិ។ ចិត្តង្គំ លភតិយេវាតិ កាយចិត្តាទិសចិត្តកសមុដ្ឋានេហេវ សមុដ្ឋហនតោ ។ ‘‘លភតិយេវា’’តិ អវធារណេន នោ ន លភតីតិ ទស្សេតិ។ តស្មា យំ ចិត្តង្គំ លភតិ, ន លភតិ ច, តំ ‘‘ឥតរ’’ន្តិ វុត្តំ ឥតរ-សទ្ទស្ស វុត្តបដិយោគវិសយត្តា។
Idāni sabbasikkhāpadāni saññāvasena dvidhā katvā dassento ‘‘tatrāpi atthi saññāvimokkha’’ntiādimāha. Saññāya abhāvena vimokkho assāti saññāvimokkhanti majjhepadalopasamāso daṭṭhabbo. Yato hi vītikkamasaññāabhāvena muccati, idaṃ saññāvimokkhanti vuccati. Cittaṅgaṃ labhatiyevāti kāyacittādisacittakasamuṭṭhāneheva samuṭṭhahanato . ‘‘Labhatiyevā’’ti avadhāraṇena no na labhatīti dasseti. Tasmā yaṃ cittaṅgaṃ labhati, na labhati ca, taṃ ‘‘itara’’nti vuttaṃ itara-saddassa vuttapaṭiyogavisayattā.
បុន សព្ពសិក្ខាបទានិ ចិត្តវសេន ទ្វិធា ទស្សេន្តោ ‘‘បុន អត្ថិ សចិត្តក’’ន្តិអាទិមាហ។ យំ សហេវ ចិត្តេន អាបជ្ជតីតិ យំ សចិត្តកេនេវ សមុដ្ឋានេន អាបជ្ជតិ, នោ អចិត្តកេន។ វិនាបីតិ អបិ-សទ្ទេន សហាបិ ចិត្តេន អាបជ្ជតីតិ ទស្សេតិ។ យញ្ហិ កទាចិ អចិត្តកេន, កទាចិ សចិត្តកេន សមុដ្ឋានេន សមុដ្ឋាតិ, តំ អចិត្តកន្តិ វុច្ចតិ។ ឯត្ថ ច សញ្ញាទុកំ អនាបត្តិមុខេន, សចិត្តកទុកំ អាបត្តិមុខេន វុត្តន្តិ ឥទមេតេសំ នានាករណន្តិ វេទិតព្ពំ។
Puna sabbasikkhāpadāni cittavasena dvidhā dassento ‘‘puna atthi sacittaka’’ntiādimāha. Yaṃ saheva cittena āpajjatīti yaṃ sacittakeneva samuṭṭhānena āpajjati, no acittakena. Vināpīti api-saddena sahāpi cittena āpajjatīti dasseti. Yañhi kadāci acittakena, kadāci sacittakena samuṭṭhānena samuṭṭhāti, taṃ acittakanti vuccati. Ettha ca saññādukaṃ anāpattimukhena, sacittakadukaṃ āpattimukhena vuttanti idametesaṃ nānākaraṇanti veditabbaṃ.
លោកវជ្ជទុកស្ស ហេដ្ឋា វុត្តលក្ខណត្តា តំ អវិភជិត្វា ឥទានិ សព្ពសិក្ខាបទានិ កម្មវសេន ទុវិធានិ, កុសលាទិវសេន វេទនាវសេន ច តិវិធានិ ហោន្តីតិ ទស្សេន្តោ ‘‘កម្មកុសលវេទនាវសេនា’’តិអាទិមាហ។ ឯត្ថ បន កិញ្ចាបិ អដ្ឋកថាសុ អាគតនយេន កាយកម្មំ វចីកម្មន្តិ កម្មវសេន ទុកំ វុត្តំ, តិកមេវ បន ទស្សេតុំ វដ្ដតិ។ សព្ពមេវ ហិ សិក្ខាបទំ កាយទ្វារេ អាបជ្ជិតព្ពតោ វចីទ្វារេ អាបជ្ជិតព្ពតោ កាយវចីទ្វារេ អាបជ្ជិតព្ពតោ ច តិវិធំ ហោតិ។ តេនេវ មាតិកាដ្ឋកថាយំ (កង្ខា. អដ្ឋ. បឋមបារាជិកវណ្ណនា) វុត្តំ ‘‘សព្ពាវ កាយកម្មវចីកម្មតទុភយវសេន តិវិធា ហោន្តិ។ តត្ថ កាយទ្វារេ អាបជ្ជិតព្ពា កាយកម្មន្តិ វុច្ចតិ, វចីទ្វារេ អាបជ្ជិតព្ពា វចីកម្មន្តិ វុច្ចតិ, ឧភយត្ថ អាបជ្ជិតព្ពា កាយកម្មវចីកម្ម’’ន្តិ។ តតោយេវ ច អទិន្នាទានសិក្ខាបទាទីសុ កាយកម្មវចីកម្មន្តិ តទុភយវសេន ទស្សិតំ។
Lokavajjadukassa heṭṭhā vuttalakkhaṇattā taṃ avibhajitvā idāni sabbasikkhāpadāni kammavasena duvidhāni, kusalādivasena vedanāvasena ca tividhāni hontīti dassento ‘‘kammakusalavedanāvasenā’’tiādimāha. Ettha pana kiñcāpi aṭṭhakathāsu āgatanayena kāyakammaṃ vacīkammanti kammavasena dukaṃ vuttaṃ, tikameva pana dassetuṃ vaṭṭati. Sabbameva hi sikkhāpadaṃ kāyadvāre āpajjitabbato vacīdvāre āpajjitabbato kāyavacīdvāre āpajjitabbato ca tividhaṃ hoti. Teneva mātikāṭṭhakathāyaṃ (kaṅkhā. aṭṭha. paṭhamapārājikavaṇṇanā) vuttaṃ ‘‘sabbāva kāyakammavacīkammatadubhayavasena tividhā honti. Tattha kāyadvāre āpajjitabbā kāyakammanti vuccati, vacīdvāre āpajjitabbā vacīkammanti vuccati, ubhayattha āpajjitabbā kāyakammavacīkamma’’nti. Tatoyeva ca adinnādānasikkhāpadādīsu kāyakammavacīkammanti tadubhayavasena dassitaṃ.
អត្ថិ បន សិក្ខាបទំ កុសលន្តិអាទិនា អាបត្តិំ អាបជ្ជន្តោ កុសលចិត្តសមង្គី វា អាបជ្ជតិ អកុសលចិត្តសមង្គី វា អព្យាកតចិត្តសមង្គី វាតិ ទស្សេតិ, ន បន កុសលាបិ អាបត្តិ អត្ថីតិ។ ន ហិ កុសលា អាបត្តិ នាម អត្ថិ ‘‘អាបត្តាធិករណំ សិយា អកុសលំ សិយា អព្យាកតំ, នត្ថិ អាបត្តាធិករណំ កុសល’’ន្តិ (បរិ. ៣០៣) វចនតោ។ ទស កាមាវចរកិរិយចិត្តានីតិ ហសិតុប្បាទវោដ្ឋព្ពនេហិ សទ្ធិំ អដ្ឋ មហាកិរិយចិត្តានិ។ ទ្វិន្នំ អភិញ្ញាចិត្តានំ អាបត្តិសមុដ្ឋាបកត្តំ បញ្ញត្តិំ អជានន្តស្ស ឥទ្ធិវិកុព្ពនាទីសុ ទដ្ឋព្ពំ។ យំ កុសលចិត្តេន អាបជ្ជតីតិ យំ សិក្ខាបទសីសេន គហិតំ អាបត្តិំ កុសលចិត្តសមង្គី អាបជ្ជតិ។ ឥមិនា បន វចនេន តំ កុសលន្តិ អាបត្តិយា វុច្ចមានោ កុសលភាវោ បរិយាយតោវ, ន បរមត្ថតោតិ ទស្សេតិ។ កុសលចិត្តេន ហិ អាបត្តិំ អាបជ្ជន្តោ សវិញ្ញត្តិកំ អវិញ្ញត្តិកំ វា សិក្ខាបទវីតិក្កមាការប្បវត្តំ រូបក្ខន្ធសង្ខាតំ អព្យាកតាបត្តិំ អាបជ្ជតិ។ ឥតរេហិ ឥតរន្តិ ឥតរេហិ អកុសលាព្យាកតចិត្តេហិ យំ អាបជ្ជតិ, តំ ឥតរំ, អកុសលំ អព្យាកតញ្ចាតិ អត្ថោ។ ឥទញ្ច អាបត្តិំ អាបជ្ជន្តោ អកុសលចិត្តសមង្គី វា អាបជ្ជតិ កុសលាព្យាកតចិត្តសមង្គី វាតិ ទស្សនត្ថំ វុត្តំ។ ឯវំ សន្តេបិ សព្ពសិក្ខាបទេសុ កិញ្ចិ អកុសលចិត្តមេវ កិញ្ចិ កុសលាព្យាកតវសេន ទ្វិចិត្តំ, កិញ្ចិ សព្ពេសំ វសេន តិចិត្តន្តិ អយមេវ បភេទោ លព្ភតិ, ន អញ្ញោតិ វេទិតព្ពំ។
Atthi pana sikkhāpadaṃ kusalantiādinā āpattiṃ āpajjanto kusalacittasamaṅgī vā āpajjati akusalacittasamaṅgī vā abyākatacittasamaṅgī vāti dasseti, na pana kusalāpi āpatti atthīti. Na hi kusalā āpatti nāma atthi ‘‘āpattādhikaraṇaṃ siyā akusalaṃ siyā abyākataṃ, natthi āpattādhikaraṇaṃ kusala’’nti (pari. 303) vacanato. Dasa kāmāvacarakiriyacittānīti hasituppādavoṭṭhabbanehi saddhiṃ aṭṭha mahākiriyacittāni. Dvinnaṃ abhiññācittānaṃ āpattisamuṭṭhāpakattaṃ paññattiṃ ajānantassa iddhivikubbanādīsu daṭṭhabbaṃ. Yaṃ kusalacittena āpajjatīti yaṃ sikkhāpadasīsena gahitaṃ āpattiṃ kusalacittasamaṅgī āpajjati. Iminā pana vacanena taṃ kusalanti āpattiyā vuccamāno kusalabhāvo pariyāyatova, na paramatthatoti dasseti. Kusalacittena hi āpattiṃ āpajjanto saviññattikaṃ aviññattikaṃ vā sikkhāpadavītikkamākārappavattaṃ rūpakkhandhasaṅkhātaṃ abyākatāpattiṃ āpajjati. Itarehi itaranti itarehi akusalābyākatacittehi yaṃ āpajjati, taṃ itaraṃ, akusalaṃ abyākatañcāti attho. Idañca āpattiṃ āpajjanto akusalacittasamaṅgī vā āpajjati kusalābyākatacittasamaṅgī vāti dassanatthaṃ vuttaṃ. Evaṃ santepi sabbasikkhāpadesu kiñci akusalacittameva kiñci kusalābyākatavasena dvicittaṃ, kiñci sabbesaṃ vasena ticittanti ayameva pabhedo labbhati, na aññoti veditabbaṃ.
តិវេទនំ ទ្វិវេទនំ ឯកវេទនន្តិ ឥទញ្ច យថាវុត្តវេទនាវសេនេវ លព្ភតិ, នាញ្ញថាតិ ទដ្ឋព្ពំ។ និបជ្ជិត្វា និរោធំ សមាបន្នស្ស សហសេយ្យវសេន តទាការប្បវត្តរូបក្ខន្ធស្សេវ អាបត្តិភាវតោ ‘‘អត្ថិ អវេទន’’ន្តិបិ វត្តព្ពមេតំ, កទាចិ ករហចិ យទិច្ឆកំ សម្ភវតីតិ អគ្គហេត្វា យេភុយ្យវសេន លព្ភមានំយេវ គហេត្វា វុត្តន្តិ វេទិតព្ពំ។
Tivedanaṃ dvivedanaṃ ekavedananti idañca yathāvuttavedanāvaseneva labbhati, nāññathāti daṭṭhabbaṃ. Nipajjitvā nirodhaṃ samāpannassa sahaseyyavasena tadākārappavattarūpakkhandhasseva āpattibhāvato ‘‘atthi avedana’’ntipi vattabbametaṃ, kadāci karahaci yadicchakaṃ sambhavatīti aggahetvā yebhuyyavasena labbhamānaṃyeva gahetvā vuttanti veditabbaṃ.
ឥទានិ យថាវុត្តសមុដ្ឋានាទីនិ ឥមស្មិំ សំវណ្ណិយមានសិក្ខាបទេ វិភជិត្វា ទស្សេន្តោ ‘‘ឥមំ បកិណ្ណកំ វិទិត្វា’’តិអាទិមាហ។ តត្ថ វិទិត្វាតិ ឥមស្ស ‘‘វេទិតព្ព’’ន្តិ ឥមិនា អបរកាលកិរិយាវចនេន សម្ពន្ធោ វេទិតព្ពោ។ កិរិយសមុដ្ឋានន្តិ ឥទំ យេភុយ្យវសេន វុត្តំ បរូបក្កមេ សតិ សាទិយន្តស្ស អកិរិយសមុដ្ឋានភាវតោ។ ‘‘មនោទ្វារេ អាបត្តិ នាម នត្ថីតិ ឥទម្បិ ពាហុល្លវសេនេវ វុត្ត’’ន្តិ វទន្តិ។ ចិត្តំ បនេត្ថ អង្គមត្តំ ហោតីតិ បឋមបារាជិកំ កាយចិត្តតោ សមុដ្ឋាតីតិ ចិត្តមេត្ថ អាបត្តិយា អង្គមេវ ហោតិ។ ន តស្ស វសេន កម្មភាវោ លព្ភតីតិ វិញ្ញត្តិជនកវសេន កាយទ្វារេ បវត្តត្តា តស្ស ចិត្តស្ស វសេន ឥមស្ស សិក្ខាបទស្ស មនោកម្មភាវោ ន លព្ភតីតិ អត្ថោ។ សិក្ខាបទស្ស ហេដ្ឋា វុត្តនយេន បញ្ញត្តិភាវតោ ‘‘សព្ពញ្ចេតំ អាបត្តិយំ យុជ្ជតី’’តិ វុត្តំ។ ន ហិ យថាវុត្តសមុដ្ឋានាទិ បញ្ញត្តិយំ យុជ្ជតិ។
Idāni yathāvuttasamuṭṭhānādīni imasmiṃ saṃvaṇṇiyamānasikkhāpade vibhajitvā dassento ‘‘imaṃ pakiṇṇakaṃ viditvā’’tiādimāha. Tattha viditvāti imassa ‘‘veditabba’’nti iminā aparakālakiriyāvacanena sambandho veditabbo. Kiriyasamuṭṭhānanti idaṃ yebhuyyavasena vuttaṃ parūpakkame sati sādiyantassa akiriyasamuṭṭhānabhāvato. ‘‘Manodvāre āpatti nāma natthīti idampi bāhullavaseneva vutta’’nti vadanti. Cittaṃ panettha aṅgamattaṃ hotīti paṭhamapārājikaṃ kāyacittato samuṭṭhātīti cittamettha āpattiyā aṅgameva hoti. Na tassa vasena kammabhāvo labbhatīti viññattijanakavasena kāyadvāre pavattattā tassa cittassa vasena imassa sikkhāpadassa manokammabhāvo na labbhatīti attho. Sikkhāpadassa heṭṭhā vuttanayena paññattibhāvato ‘‘sabbañcetaṃ āpattiyaṃ yujjatī’’ti vuttaṃ. Na hi yathāvuttasamuṭṭhānādi paññattiyaṃ yujjati.
បកិណ្ណកកថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Pakiṇṇakakathāvaṇṇanā niṭṭhitā.
