| Library / Tipiṭaka / තිපිටක • Tipiṭaka / පාචිත්යාදියොජනාපාළි • Pācityādiyojanāpāḷi |
7. පාදුකවග්ග-අත්ථයොජනා
7. Pādukavagga-atthayojanā
638. අඞ්ගුලන්තරන්ති පාදඞ්ගුලවිවරං. පාදුකන්ති උපාහනවිසෙසො. සො හි පජ්ජතෙ ඉමායාති පාදුකාති වුච්චති, සා බහුපටලා චම්මමයා වා හොති කට්ඨමයා වා. පටිමුඤ්චිත්වාති පාදුකං පටිමුඤ්චීත්වා.
638.Aṅgulantaranti pādaṅgulavivaraṃ. Pādukanti upāhanaviseso. So hi pajjate imāyāti pādukāti vuccati, sā bahupaṭalā cammamayā vā hoti kaṭṭhamayā vā. Paṭimuñcitvāti pādukaṃ paṭimuñcītvā.
640. ද්වීහි ජනෙහි ගහිතොති සම්බන්ධො. වංසෙනාති වෙණුනා, යානෙ නිසින්නොති සම්බන්ධො. විසඞ්ඛරිත්වාති විපත්තිං කරිත්වා. ද්වෙපීති ධම්මකථිකධම්මපටිග්ගාහකසඞ්ඛාතා උභොපි ජනා. වට්ටතීති දෙසෙතුං වට්ටති.
640. Dvīhi janehi gahitoti sambandho. Vaṃsenāti veṇunā, yāne nisinnoti sambandho. Visaṅkharitvāti vipattiṃ karitvā. Dvepīti dhammakathikadhammapaṭiggāhakasaṅkhātā ubhopi janā. Vaṭṭatīti desetuṃ vaṭṭati.
641. සයනගතස්සාති සයනං ගතස්ස, සයනෙ නිපන්නස්සාති අත්ථො. නිපන්නස්ස දෙසෙතුං න වට්ටතීති සම්බන්ධො.
641.Sayanagatassāti sayanaṃ gatassa, sayane nipannassāti attho. Nipannassa desetuṃ na vaṭṭatīti sambandho.
642. තීසු පල්ලත්ථිකාසු යාය කායචි පල්ලත්ථිකාය නිසින්නස්ස ධම්මං දෙසෙතුං න වට්ටතීති දස්සෙන්තො ආහ ‘‘පල්ලත්ථිකායා’’තිආදි.
642. Tīsu pallatthikāsu yāya kāyaci pallatthikāya nisinnassa dhammaṃ desetuṃ na vaṭṭatīti dassento āha ‘‘pallatthikāyā’’tiādi.
643. යථා වෙඨියමානෙ කෙසන්තො න දිස්සති, එවං වෙඨිතසීසස්සාති යොජනා.
643. Yathā veṭhiyamāne kesanto na dissati, evaṃ veṭhitasīsassāti yojanā.
647. ඡපකසද්දස්ස ච චණ්ඩාලසද්දස්ස ච වෙවචනත්තා වුත්තං ‘‘චණ්ඩාලස්සා’’ති. චණ්ඩාලො හි සං සුනඛං පචතීති ඡපකොති වුච්චති සකාරස්ස ඡකාරං කත්වා. ඡපකස්ස එසා ඡපකී, චණ්ඩාලභරියා. යත්රාති එත්ථ ත්රපච්චයො පච්චත්තෙ හොතීති ආහ ‘‘යො හි නාමා’’ති. යො රාජා උච්චෙ ආසනෙ නිසීදිත්වා මන්තං පරියාපුණිස්සති නාම, අයං රාජා යාව අතිවිය අධම්මිකොති වුත්තං හොති. ‘‘සබ්බමිද’’න්ති අයං සද්දො ලිඞ්ගවිපල්ලාසොති ආහ ‘‘සබ්බො අය’’න්ති . ‘‘ලොකො’’ති ඉමිනා ඉධසද්දස්ස විසයං දස්සෙති. චරිමසද්දො අන්තිමපරියායො. අන්තිමොති ච ලාමකො. ලාමකොති ච නාම ඉධ විපත්තීති ආහ ‘‘සඞ්කර’’න්ති. සඞ්කරන්ති විපත්තිං. ‘‘නිම්මරියාදො’’ති ඉමිනා ‘‘සඞ්කරං ගතො’’ති පදානං අධිප්පායත්ථං දස්සෙති. චරිමං ගතං චරිමගතං, සබ්බො අයං ලොකො චරිමගතොති අත්ථො. ඉධ ච ජාතකෙ (ජා. 1.4.33) ච කෙසුචි පොත්ථකෙසු ‘‘චමරිකත’’න්ති පාඨො අත්ථි, සො අයුත්තොයෙව. තත්ථෙවාති අම්බරුක්ඛමූලෙයෙව. තෙසන්ති රාජබ්රාහ්මණානං.
647. Chapakasaddassa ca caṇḍālasaddassa ca vevacanattā vuttaṃ ‘‘caṇḍālassā’’ti. Caṇḍālo hi saṃ sunakhaṃ pacatīti chapakoti vuccati sakārassa chakāraṃ katvā. Chapakassa esā chapakī, caṇḍālabhariyā. Yatrāti ettha trapaccayo paccatte hotīti āha ‘‘yo hi nāmā’’ti. Yo rājā ucce āsane nisīditvā mantaṃ pariyāpuṇissati nāma, ayaṃ rājā yāva ativiya adhammikoti vuttaṃ hoti. ‘‘Sabbamida’’nti ayaṃ saddo liṅgavipallāsoti āha ‘‘sabbo aya’’nti . ‘‘Loko’’ti iminā idhasaddassa visayaṃ dasseti. Carimasaddo antimapariyāyo. Antimoti ca lāmako. Lāmakoti ca nāma idha vipattīti āha ‘‘saṅkara’’nti. Saṅkaranti vipattiṃ. ‘‘Nimmariyādo’’ti iminā ‘‘saṅkaraṃ gato’’ti padānaṃ adhippāyatthaṃ dasseti. Carimaṃ gataṃ carimagataṃ, sabbo ayaṃ loko carimagatoti attho. Idha ca jātake (jā. 1.4.33) ca kesuci potthakesu ‘‘camarikata’’nti pāṭho atthi, so ayuttoyeva. Tatthevāti ambarukkhamūleyeva. Tesanti rājabrāhmaṇānaṃ.
තත්ථාති තිස්සං ගාථායං. පාළියාති අත්තනො ආචාරපකාසකගන්ථසඞ්ඛාතාය පාළියා. න පස්සරෙති එත්ථ රෙසද්දො අන්තිස්ස කාරියොති ආහ ‘‘න පස්සන්තී’’ති. යො චායන්ති යො ච අයං. අයංසද්දො පදාලඞ්කාරමත්තො, බ්රාහ්මණොති අත්ථො. අධීයතීති අජ්ඣායති, සික්ඛතීති අත්ථො.
Tatthāti tissaṃ gāthāyaṃ. Pāḷiyāti attano ācārapakāsakaganthasaṅkhātāya pāḷiyā. Na passareti ettha resaddo antissa kāriyoti āha ‘‘na passantī’’ti. Yo cāyanti yo ca ayaṃ. Ayaṃsaddo padālaṅkāramatto, brāhmaṇoti attho. Adhīyatīti ajjhāyati, sikkhatīti attho.
තතොති බොධිසත්තෙන වුත්තගාථාතො පරන්ති සම්බන්ධො. තස්සාති ගාථාය. භොති බොධිසත්තං ආමන්තෙති. ‘‘භුත්තො’’ති පදස්ස කම්මවාචකභාවමාවිකාතුං වුත්තං ‘‘මයා’’ති. අස්සාති ඔදනස්ස. ඉමිනා සුචි පරිසුද්ධං මංසං සුචිමංසං, තෙන උපසෙචනමස්සාති සුචිමංසූපසෙචනොති බාහිරත්ථසමාසං දස්සෙති. ධම්මෙති ආචාරධම්මෙ. බද්ධො හුත්වාති ථද්ධො හුත්වා, අයමෙව වා පාඨො . වණ්ණසද්දස්ස සණ්ඨානාදිකෙ අඤ්ඤෙ අත්ථෙ පටික්ඛිපිතුං වුත්තං ‘‘පසත්ථො’’ති. ථොමිතොති තස්සෙව වෙවචනං.
Tatoti bodhisattena vuttagāthāto paranti sambandho. Tassāti gāthāya. Bhoti bodhisattaṃ āmanteti. ‘‘Bhutto’’ti padassa kammavācakabhāvamāvikātuṃ vuttaṃ ‘‘mayā’’ti. Assāti odanassa. Iminā suci parisuddhaṃ maṃsaṃ sucimaṃsaṃ, tena upasecanamassāti sucimaṃsūpasecanoti bāhiratthasamāsaṃ dasseti. Dhammeti ācāradhamme. Baddho hutvāti thaddho hutvā, ayameva vā pāṭho . Vaṇṇasaddassa saṇṭhānādike aññe atthe paṭikkhipituṃ vuttaṃ ‘‘pasattho’’ti. Thomitoti tasseva vevacanaṃ.
අථාති අනන්තරෙ. නන්ති බ්රාහ්මණං. තස්සාති ගාථාද්වයස්ස. බ්රාහ්මණාති පුරොහිතං ආලපති. සම්පතීති සන්දීට්ඨිකෙ. ‘‘යා වුත්ති විනිපාතෙන, අධම්මචරණෙන වා’’ති පදානං සම්බන්ධං දස්සෙතුං වුත්තං ‘‘නිප්පජ්ජතී’’ති.
Athāti anantare. Nanti brāhmaṇaṃ. Tassāti gāthādvayassa. Brāhmaṇāti purohitaṃ ālapati. Sampatīti sandīṭṭhike. ‘‘Yā vutti vinipātena, adhammacaraṇena vā’’ti padānaṃ sambandhaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘nippajjatī’’ti.
මහාබ්රහ්මෙති එත්ථ බ්රහ්මසද්දො බ්රාහ්මණවාචකොති ආහ ‘‘මහාබ්රාහ්මණා’’ති. අඤ්ඤෙපීති රාජබ්රාහ්මණෙහි අපරෙපි. ‘‘පචන්තී’’ති වුත්තෙ අවිනාභාවතො ‘‘භුඤ්ජන්තී’’ති අත්ථොපි ගහෙතබ්බොති ආහ ‘‘පචන්ති චෙව භුඤ්ජන්ති චා’’ති. ‘‘න කෙවල’’න්තිආදිනා අඤ්ඤෙපීති එත්ථ පිසද්දස්ස සම්පිණ්ඩනත්ථං දස්සෙති, ත්වං ආචරිස්සසීති සම්බන්ධො. පුන ත්වන්ති තං, උපයොගත්ථෙ චෙතං පච්චත්තවචනං, ‘‘මා භිදා’’තිඉමිනා සම්බන්ධිතබ්බං. ‘‘පාසාණො’’තිඉමිනා අස්මසද්දො පාසාණපරියායොති දස්සෙති. තෙනාති භින්දනහෙතුනා.
Mahābrahmeti ettha brahmasaddo brāhmaṇavācakoti āha ‘‘mahābrāhmaṇā’’ti. Aññepīti rājabrāhmaṇehi aparepi. ‘‘Pacantī’’ti vutte avinābhāvato ‘‘bhuñjantī’’ti atthopi gahetabboti āha ‘‘pacanti ceva bhuñjanti cā’’ti. ‘‘Na kevala’’ntiādinā aññepīti ettha pisaddassa sampiṇḍanatthaṃ dasseti, tvaṃ ācarissasīti sambandho. Puna tvanti taṃ, upayogatthe cetaṃ paccattavacanaṃ, ‘‘mā bhidā’’tiiminā sambandhitabbaṃ. ‘‘Pāsāṇo’’tiiminā asmasaddo pāsāṇapariyāyoti dasseti. Tenāti bhindanahetunā.
648. අත්තනො කඞ්ඛාඨානස්ස පුච්ඡනං සන්ධාය වුත්තං ‘‘න කථෙතබ්බ’’න්ති.
648. Attano kaṅkhāṭhānassa pucchanaṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘na kathetabba’’nti.
649. සමධුරෙනාති සමං ධුරෙන, සමං මුඛෙනාති අත්ථො.
649.Samadhurenāti samaṃ dhurena, samaṃ mukhenāti attho.
652. යං මූලං වා යා සාඛා වා ගච්ඡතීති යොජනා. ඛන්ධෙති රුක්ඛස්ස ඛන්ධෙ. නික්ඛමතීති උච්චාරපස්සාවො නික්ඛමති. තිණණ්ඩුපකන්ති තිණෙන කතං, තිණමයං වා අණ්ඩුපකං. එත්ථාති උච්චාරපස්සාවඛෙළෙසු.
652. Yaṃ mūlaṃ vā yā sākhā vā gacchatīti yojanā. Khandheti rukkhassa khandhe. Nikkhamatīti uccārapassāvo nikkhamati. Tiṇaṇḍupakanti tiṇena kataṃ, tiṇamayaṃ vā aṇḍupakaṃ. Etthāti uccārapassāvakheḷesu.
653. අධිප්පෙතඋදකං දස්සෙතුං වුත්තං ‘‘පරිභොගඋදකමෙවා’’ති. සත්තමො වග්ගො.
653. Adhippetaudakaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘paribhogaudakamevā’’ti. Sattamo vaggo.
එත්ථාති සෙඛියෙසු. සූපබ්යඤ්ජනපටිච්ඡාදනෙති සූපබ්යඤ්ජනෙ ඔදනෙන පටිච්ඡාදෙති. සමත්තා සෙඛියා.
Etthāti sekhiyesu. Sūpabyañjanapaṭicchādaneti sūpabyañjane odanena paṭicchādeti. Samattā sekhiyā.
Related texts:
තිපිටක (මූල) • Tipiṭaka (Mūla) / විනයපිටක • Vinayapiṭaka / මහාවිභඞ්ග • Mahāvibhaṅga / 7. පාදුකවග්ගො • 7. Pādukavaggo
අට්ඨකථා • Aṭṭhakathā / විනයපිටක (අට්ඨකථා) • Vinayapiṭaka (aṭṭhakathā) / මහාවිභඞ්ග-අට්ඨකථා • Mahāvibhaṅga-aṭṭhakathā / 7. පාදුකවග්ගවණ්ණනා • 7. Pādukavaggavaṇṇanā
ටීකා • Tīkā / විනයපිටක (ටීකා) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / සාරත්ථදීපනී-ටීකා • Sāratthadīpanī-ṭīkā / 7. පාදුකවග්ගවණ්ණනා • 7. Pādukavaggavaṇṇanā
ටීකා • Tīkā / විනයපිටක (ටීකා) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / වජිරබුද්ධි-ටීකා • Vajirabuddhi-ṭīkā / 7. පාදුකවග්ගවණ්ණනා • 7. Pādukavaggavaṇṇanā
ටීකා • Tīkā / විනයපිටක (ටීකා) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / විමතිවිනොදනී-ටීකා • Vimativinodanī-ṭīkā / 7. පාදුකවග්ගවණ්ණනා • 7. Pādukavaggavaṇṇanā
