| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / បេតវត្ថុ-អដ្ឋកថា • Petavatthu-aṭṭhakathā |
១១. នាគបេតវត្ថុវណ្ណនា
11. Nāgapetavatthuvaṇṇanā
បុរតោវ សេតេន បលេតិ ហត្ថិនាតិ ឥទំ សត្ថរិ ជេតវនេ វិហរន្តេ ទ្វេ ព្រាហ្មណបេតេ អារម្ភ វុត្តំ។ អាយស្មា កិរ សំកិច្ចោ សត្តវស្សិកោ ខុរគ្គេយេវ អរហត្តំ បត្វា សាមណេរភូមិយំ ឋិតោ តិំសមត្តេហិ ភិក្ខូហិ សទ្ធិំ អរញ្ញាយតនេ វសន្តោ តេសំ ភិក្ខូនំ បញ្ចន្នំ ចោរសតានំ ហត្ថតោ អាគតំ មរណម្បិ ពាហិត្វា តេ ច ចោរេ ទមេត្វា បព្ពាជេត្វា សត្ថុ សន្តិកំ អគមាសិ។ សត្ថា តេសំ ភិក្ខូនំ ធម្មំ ទេសេសិ, ទេសនាវសានេ តេ ភិក្ខូ អរហត្តំ បាបុណិំសុ។ អថាយស្មា សំកិច្ចោ បរិបុណ្ណវស្សោ លទ្ធូបសម្បទោ តេហិ បញ្ចហិ ភិក្ខុសតេហិ សទ្ធិំ ពារាណសិំ គន្ត្វា ឥសិបតនេ វិហាសិ។ មនុស្សា ថេរស្ស សន្តិកំ គន្ត្វា ធម្មំ សុត្វា បសន្នមានសា វីថិបដិបាដិយា វគ្គវគ្គា ហុត្វា អាគន្តុកទានំ អទំសុ។ តត្ថ អញ្ញតរោ ឧបាសកោ មនុស្សេ និច្ចភត្តេ សមាទបេសិ, តេ យថាពលំ និច្ចភត្តំ បដ្ឋបេសុំ។
Puratovasetena paleti hatthināti idaṃ satthari jetavane viharante dve brāhmaṇapete ārambha vuttaṃ. Āyasmā kira saṃkicco sattavassiko khuraggeyeva arahattaṃ patvā sāmaṇerabhūmiyaṃ ṭhito tiṃsamattehi bhikkhūhi saddhiṃ araññāyatane vasanto tesaṃ bhikkhūnaṃ pañcannaṃ corasatānaṃ hatthato āgataṃ maraṇampi bāhitvā te ca core dametvā pabbājetvā satthu santikaṃ agamāsi. Satthā tesaṃ bhikkhūnaṃ dhammaṃ desesi, desanāvasāne te bhikkhū arahattaṃ pāpuṇiṃsu. Athāyasmā saṃkicco paripuṇṇavasso laddhūpasampado tehi pañcahi bhikkhusatehi saddhiṃ bārāṇasiṃ gantvā isipatane vihāsi. Manussā therassa santikaṃ gantvā dhammaṃ sutvā pasannamānasā vīthipaṭipāṭiyā vaggavaggā hutvā āgantukadānaṃ adaṃsu. Tattha aññataro upāsako manusse niccabhatte samādapesi, te yathābalaṃ niccabhattaṃ paṭṭhapesuṃ.
តេន ច សមយេន ពារាណសិយំ អញ្ញតរស្ស មិច្ឆាទិដ្ឋិកស្ស ព្រាហ្មណស្ស ទ្វេ បុត្តា ឯកា ច ធីតា អហេសុំ។ តេសុ ជេដ្ឋបុត្តោ តស្ស ឧបាសកស្ស មិត្តោ អហោសិ។ សោ តំ គហេត្វា អាយស្មតោ សំកិច្ចស្ស សន្តិកំ អគមាសិ។ អាយស្មា សំកិច្ចោ តស្ស ធម្មំ ទេសេសិ។ សោ មុទុចិត្តោ អហោសិ។ អថ នំ សោ ឧបាសកោ អាហ – ‘‘ត្វំ ឯកស្ស ភិក្ខុនោ និច្ចភត្តំ ទេហី’’តិ ។ ‘‘អនាចិណ្ណំ អម្ហាកំ ព្រាហ្មណានំ សមណានំ សក្យបុត្តិយានំ និច្ចភត្តទានំ, តស្មា នាហំ ទស្សាមី’’តិ។ ‘‘កិំ មយ្ហម្បិ ភត្តំ ន ទស្សសី’’តិ? ‘‘កថំ ន ទស្សាមី’’តិ អាហ។ ‘‘យទិ ឯវំ យំ មយ្ហំ ទេសិ, តំ ឯកស្ស ភិក្ខុស្ស ទេហី’’តិ។ សោ ‘‘សាធូ’’តិ បដិស្សុណិត្វា ទុតិយទិវសេ បាតោវ វិហារំ គន្ត្វា ឯកំ ភិក្ខុំ អានេត្វា ភោជេសិ។
Tena ca samayena bārāṇasiyaṃ aññatarassa micchādiṭṭhikassa brāhmaṇassa dve puttā ekā ca dhītā ahesuṃ. Tesu jeṭṭhaputto tassa upāsakassa mitto ahosi. So taṃ gahetvā āyasmato saṃkiccassa santikaṃ agamāsi. Āyasmā saṃkicco tassa dhammaṃ desesi. So muducitto ahosi. Atha naṃ so upāsako āha – ‘‘tvaṃ ekassa bhikkhuno niccabhattaṃ dehī’’ti . ‘‘Anāciṇṇaṃ amhākaṃ brāhmaṇānaṃ samaṇānaṃ sakyaputtiyānaṃ niccabhattadānaṃ, tasmā nāhaṃ dassāmī’’ti. ‘‘Kiṃ mayhampi bhattaṃ na dassasī’’ti? ‘‘Kathaṃ na dassāmī’’ti āha. ‘‘Yadi evaṃ yaṃ mayhaṃ desi, taṃ ekassa bhikkhussa dehī’’ti. So ‘‘sādhū’’ti paṭissuṇitvā dutiyadivase pātova vihāraṃ gantvā ekaṃ bhikkhuṃ ānetvā bhojesi.
ឯវំ គច្ឆន្តេ កាលេ ភិក្ខូនំ បដិបត្តិំ ទិស្វា ធម្មញ្ច សុណិត្វា តស្ស កនិដ្ឋភាតា ច ភគិនី ច សាសនេ អភិប្បសន្នា បុញ្ញកម្មរតា ច អហេសុំ។ ឯវំ តេ តយោ ជនា យថាវិភវំ ទានានិ ទេន្តា សមណព្រាហ្មណេ សក្ករិំសុ គរុំ ករិំសុ មានេសុំ បូជេសុំ។ មាតាបិតរោ បន នេសំ អស្សទ្ធា អប្បសន្នា សមណព្រាហ្មណេសុ អគារវា បុញ្ញកិរិយាយ អនាទរា អច្ឆន្ទិកា អហេសុំ។ តេសំ ធីតរំ ទារិកំ មាតុលបុត្តស្សត្ថាយ ញាតកា វារេសុំ។ សោ ច អាយស្មតោ សំកិច្ចស្ស សន្តិកេ ធម្មំ សុត្វា សំវេគជាតោ បព្ពជិត្វា និច្ចំ អត្តនោ មាតុ-គេហំ ភុញ្ជិតុំ គច្ឆតិ។ តំ មាតា អត្តនោ ភាតុ-ធីតាយ ទារិកាយ បលោភេតិ។ តេន សោ ឧក្កណ្ឋិតោ ហុត្វា ឧបជ្ឈាយំ ឧបសង្គមិត្វា អាហ – ‘‘ឧប្បព្ពជិស្សាមហំ, ភន្តេ, អនុជានាថ ម’’ន្តិ។ ឧបជ្ឈាយោ តស្ស ឧបនិស្សយសម្បត្តិំ ទិស្វា អាហ – ‘‘សាមណេរ, មាសមត្តំ អាគមេហី’’តិ។ សោ ‘‘សាធូ’’តិ បដិស្សុណិត្វា មាសេ អតិក្កន្តេ តថេវ អារោចេសិ។ ឧបជ្ឈាយោ បុន ‘‘អឌ្ឍមាសំ អាគមេហី’’តិ អាហ។ អឌ្ឍមាសេ អតិក្កន្តេ តថេវ វុត្តេ បុន ‘‘សត្តាហំ អាគមេហី’’តិ អាហ។ សោ ‘‘សាធូ’’តិ បដិស្សុណិ។ អថ តស្មិំ អន្តោសត្តាហេ សាមណេរស្ស មាតុលានិយា គេហំ វិនដ្ឋច្ឆទនំ ជិណ្ណំ ទុព្ពលកុដ្ដំ វាតវស្សាភិហតំ បរិបតិ។ តត្ថ ព្រាហ្មណោ ព្រាហ្មណី ទ្វេ បុត្តា ឃីតា ច គេហេន អជ្ឈោត្ថដា កាលមកំសុ។ តេសុ ព្រាហ្មណោ ព្រាហ្មណី ច បេតយោនិយំ និព្ពត្តិំសុ, ទ្វេ បុត្តា ធីតា ច ភុម្មទេវេសុ។ តេសុ ជេដ្ឋបុត្តស្ស ហត្ថិយានំ និព្ពត្តិ, កនិដ្ឋស្ស អស្សតរីរថោ, ធីតាយ សុវណ្ណសិវិកា។ ព្រាហ្មណោ ច ព្រាហ្មណី ច មហន្តេ មហន្តេ អយោមុគ្គរេ គហេត្វា អញ្ញមញ្ញំ អាកោដេន្តិ, អភិហតដ្ឋានេសុ មហន្តា មហន្តា ឃដប្បមាណា គណ្ឌា ឧដ្ឋហិត្វា មុហុត្តេនេវ បចិត្វា បរិភេទប្បត្តា ហោន្តិ។ តេ អញ្ញមញ្ញស្ស គណ្ឌេ ផាលេត្វា កោធាភិភូតា និក្ករុណា ផរុសវចនេហិ តជ្ជេន្តា បុព្ពលោហិតំ បិវន្តិ, ន ច តិត្តិំ បដិលភន្តិ។
Evaṃ gacchante kāle bhikkhūnaṃ paṭipattiṃ disvā dhammañca suṇitvā tassa kaniṭṭhabhātā ca bhaginī ca sāsane abhippasannā puññakammaratā ca ahesuṃ. Evaṃ te tayo janā yathāvibhavaṃ dānāni dentā samaṇabrāhmaṇe sakkariṃsu garuṃ kariṃsu mānesuṃ pūjesuṃ. Mātāpitaro pana nesaṃ assaddhā appasannā samaṇabrāhmaṇesu agāravā puññakiriyāya anādarā acchandikā ahesuṃ. Tesaṃ dhītaraṃ dārikaṃ mātulaputtassatthāya ñātakā vāresuṃ. So ca āyasmato saṃkiccassa santike dhammaṃ sutvā saṃvegajāto pabbajitvā niccaṃ attano mātu-gehaṃ bhuñjituṃ gacchati. Taṃ mātā attano bhātu-dhītāya dārikāya palobheti. Tena so ukkaṇṭhito hutvā upajjhāyaṃ upasaṅgamitvā āha – ‘‘uppabbajissāmahaṃ, bhante, anujānātha ma’’nti. Upajjhāyo tassa upanissayasampattiṃ disvā āha – ‘‘sāmaṇera, māsamattaṃ āgamehī’’ti. So ‘‘sādhū’’ti paṭissuṇitvā māse atikkante tatheva ārocesi. Upajjhāyo puna ‘‘aḍḍhamāsaṃ āgamehī’’ti āha. Aḍḍhamāse atikkante tatheva vutte puna ‘‘sattāhaṃ āgamehī’’ti āha. So ‘‘sādhū’’ti paṭissuṇi. Atha tasmiṃ antosattāhe sāmaṇerassa mātulāniyā gehaṃ vinaṭṭhacchadanaṃ jiṇṇaṃ dubbalakuṭṭaṃ vātavassābhihataṃ paripati. Tattha brāhmaṇo brāhmaṇī dve puttā ghītā ca gehena ajjhotthaṭā kālamakaṃsu. Tesu brāhmaṇo brāhmaṇī ca petayoniyaṃ nibbattiṃsu, dve puttā dhītā ca bhummadevesu. Tesu jeṭṭhaputtassa hatthiyānaṃ nibbatti, kaniṭṭhassa assatarīratho, dhītāya suvaṇṇasivikā. Brāhmaṇo ca brāhmaṇī ca mahante mahante ayomuggare gahetvā aññamaññaṃ ākoṭenti, abhihataṭṭhānesu mahantā mahantā ghaṭappamāṇā gaṇḍā uṭṭhahitvā muhutteneva pacitvā paribhedappattā honti. Te aññamaññassa gaṇḍe phāletvā kodhābhibhūtā nikkaruṇā pharusavacanehi tajjentā pubbalohitaṃ pivanti, na ca tittiṃ paṭilabhanti.
អថ សាមណេរោ ឧក្កណ្ឋាភិភូតោ ឧបជ្ឈាយំ ឧបសង្កមិត្វា អាហ – ‘‘ភន្តេ, មយា បដិញ្ញាតទិវសា វីតិវត្តា, គេហំ គមិស្សាមិ, អនុជានាថ ម’’ន្តិ។ អថ នំ ឧបជ្ឈាយោ ‘‘អត្ថង្គតេ សូរិយេ កាលបក្ខចាតុទ្ទសិយា បវត្តមានាយ ឯហី’’តិ វត្វា ឥសិបតនវិហារស្ស បិដ្ឋិបស្សេន ថោកំ គន្ត្វា អដ្ឋាសិ។ តេន ច សមយេន តេ ទ្វេ ទេវបុត្តា សទ្ធិំ ភគិនិយា តេនេវ មគ្គេន យក្ខសមាគមំ សម្ភាវេតុំ គច្ឆន្តិ, តេសំ បន មាតាបិតរោ មុគ្គរហត្ថា ផរុសវាចា កាឡរូបា អាកុលាកុលលូខបតិតកេសភារា អគ្គិទឌ្ឍតាលក្ខន្ធសទិសា វិគលិតបុព្ពលោហិតា វលិតគត្តា អតិវិយ ជេគុច្ឆពីភច្ឆទស្សនា តេ អនុពន្ធន្តិ។
Atha sāmaṇero ukkaṇṭhābhibhūto upajjhāyaṃ upasaṅkamitvā āha – ‘‘bhante, mayā paṭiññātadivasā vītivattā, gehaṃ gamissāmi, anujānātha ma’’nti. Atha naṃ upajjhāyo ‘‘atthaṅgate sūriye kālapakkhacātuddasiyā pavattamānāya ehī’’ti vatvā isipatanavihārassa piṭṭhipassena thokaṃ gantvā aṭṭhāsi. Tena ca samayena te dve devaputtā saddhiṃ bhaginiyā teneva maggena yakkhasamāgamaṃ sambhāvetuṃ gacchanti, tesaṃ pana mātāpitaro muggarahatthā pharusavācā kāḷarūpā ākulākulalūkhapatitakesabhārā aggidaḍḍhatālakkhandhasadisā vigalitapubbalohitā valitagattā ativiya jegucchabībhacchadassanā te anubandhanti.
អថាយស្មា សំកិច្ចោ យថា សោ សាមណេរោ តេ សព្ពេ គច្ឆន្តេ បស្សតិ, តថារូបំ ឥទ្ធាភិសង្ខារំ អភិសង្ខរិត្វា សាមណេរំ អាហ – ‘‘បស្សសិ ត្វំ, សាមណេរ, ឥមេ គច្ឆន្តេ’’តិ? ‘‘អាម, ភន្តេ, បស្សាមី’’តិ។ ‘‘តេន ហិ ឥមេហិ កតកម្មំ បដិបុច្ឆា’’តិ។ សោ ហត្ថិយានាទីហិ គច្ឆន្តេ អនុក្កមេន បដិបុច្ឆិ។ តេ អាហំសុ – ‘‘យេ បច្ឆតោ បេតា អាគច្ឆន្តិ, តេ បដិបុច្ឆា’’តិ។ សាមណេរោ តេ បេតេ គាថាហិ អជ្ឈភាសិ –
Athāyasmā saṃkicco yathā so sāmaṇero te sabbe gacchante passati, tathārūpaṃ iddhābhisaṅkhāraṃ abhisaṅkharitvā sāmaṇeraṃ āha – ‘‘passasi tvaṃ, sāmaṇera, ime gacchante’’ti? ‘‘Āma, bhante, passāmī’’ti. ‘‘Tena hi imehi katakammaṃ paṭipucchā’’ti. So hatthiyānādīhi gacchante anukkamena paṭipucchi. Te āhaṃsu – ‘‘ye pacchato petā āgacchanti, te paṭipucchā’’ti. Sāmaṇero te pete gāthāhi ajjhabhāsi –
៧៣.
73.
‘‘បុរតោវ សេតេន បលេតិ ហត្ថិនា, មជ្ឈេ បន អស្សតរីរថេន;
‘‘Puratova setena paleti hatthinā, majjhe pana assatarīrathena;
បច្ឆា ច កញ្ញា សិវិកាយ នីយតិ, ឱភាសយន្តី ទស សព្ពសោ ទិសា។
Pacchā ca kaññā sivikāya nīyati, obhāsayantī dasa sabbaso disā.
៧៤.
74.
‘‘តុម្ហេ បន មុគ្គរហត្ថបាណិនោ, រុទំមុខា ឆិន្នបភិន្នគត្តា;
‘‘Tumhe pana muggarahatthapāṇino, rudaṃmukhā chinnapabhinnagattā;
មនុស្សភូតា កិមកត្ថ បាបំ, យេនញ្ញមញ្ញស្ស បិវាថ លោហិត’’ន្តិ។
Manussabhūtā kimakattha pāpaṃ, yenaññamaññassa pivātha lohita’’nti.
តត្ថ បុរតោតិ សព្ពបឋមំ។ សេតេនាតិ បណ្ឌរេន។ បលេតីតិ គច្ឆតិ។ មជ្ឈេ បនាតិ ហត្ថិំ អារុឡ្ហស្ស សិវិកំ អារុឡ្ហាយ ច អន្តរេ។ អស្សតរីរថេនាតិ អស្សតរីយុត្តេន រថេន បលេតីតិ យោជនា។ នីយតីតិ វហីយតិ។ ឱភាសយន្តី ទស សព្ពសោ ទិសាតិ សព្ពតោ សមន្តតោ សព្ពា ទស ទិសា អត្តនោ សរីរប្បភាហិ វត្ថាភរណាទិប្បភាហិ ច វិជ្ជោតយមានា។ មុគ្គរហត្ថបាណិនោតិ មុគ្គរា ហត្ថសង្ខាតេសុ បាណីសុ យេសំ តេ មុគ្គរហត្ថបាណិនោ, ភូមិសណ្ហករណីយាទីសុ បាណិវោហារស្ស លព្ភមានត្តា ហត្ថសទ្ទេន បាណិ ឯវ វិសេសិតោ។ ឆិន្នបភិន្នគត្តាតិ មុគ្គរប្បហារេន តត្ថ តត្ថ ឆិន្នបភិន្នសរីរា។ បិវាថាតិ បិវថ។
Tattha puratoti sabbapaṭhamaṃ. Setenāti paṇḍarena. Paletīti gacchati. Majjhe panāti hatthiṃ āruḷhassa sivikaṃ āruḷhāya ca antare. Assatarīrathenāti assatarīyuttena rathena paletīti yojanā. Nīyatīti vahīyati. Obhāsayantī dasa sabbaso disāti sabbato samantato sabbā dasa disā attano sarīrappabhāhi vatthābharaṇādippabhāhi ca vijjotayamānā. Muggarahatthapāṇinoti muggarā hatthasaṅkhātesu pāṇīsu yesaṃ te muggarahatthapāṇino, bhūmisaṇhakaraṇīyādīsu pāṇivohārassa labbhamānattā hatthasaddena pāṇi eva visesito. Chinnapabhinnagattāti muggarappahārena tattha tattha chinnapabhinnasarīrā. Pivāthāti pivatha.
ឯវំ សាមណេរេន បុដ្ឋា តេ បេតា សព្ពំ តំ
Evaṃ sāmaṇerena puṭṭhā te petā sabbaṃ taṃ
បវត្តិំ ចតូហិ គាថាហិ បច្ចភាសិំសុ –
Pavattiṃ catūhi gāthāhi paccabhāsiṃsu –
៧៥.
75.
‘‘បុរតោវ យោ គច្ឆតិ កុញ្ជរេន, សេតេន នាគេន ចតុក្កមេន;
‘‘Puratova yo gacchati kuñjarena, setena nāgena catukkamena;
អម្ហាក បុត្តោ អហុ ជេដ្ឋកោ សោ, ទានានិ ទត្វាន សុខី បមោទតិ។
Amhāka putto ahu jeṭṭhako so, dānāni datvāna sukhī pamodati.
៧៦.
76.
‘‘យោ យោ មជ្ឈេ អស្សតរីរថេន, ចតុព្ភិ យុត្តេន សុវគ្គិតេន;
‘‘Yo yo majjhe assatarīrathena, catubbhi yuttena suvaggitena;
អម្ហាក បុត្តោ អហុ មជ្ឈិមោ សោ, អមច្ឆរី ទានបតី វិរោចតិ។
Amhāka putto ahu majjhimo so, amaccharī dānapatī virocati.
៧៧.
77.
‘‘យា សា ច បច្ឆា សិវិកាយ នីយតិ, នារី សបញ្ញា មិគមន្ទលោចនា;
‘‘Yā sā ca pacchā sivikāya nīyati, nārī sapaññā migamandalocanā;
អម្ហាក ធីតា អហុ សា កនិដ្ឋិកា, ភាគឌ្ឍភាគេន សុខី បមោទតិ។
Amhāka dhītā ahu sā kaniṭṭhikā, bhāgaḍḍhabhāgena sukhī pamodati.
៧៨.
78.
‘‘ឯតេ ច ទានានិ អទំសុ បុព្ពេ, បសន្នចិត្តា សមណព្រាហ្មណានំ;
‘‘Ete ca dānāni adaṃsu pubbe, pasannacittā samaṇabrāhmaṇānaṃ;
មយំ បន មច្ឆរីនោ អហុម្ហ, បរិភាសកា សមណព្រាហ្មណានំ;
Mayaṃ pana maccharīno ahumha, paribhāsakā samaṇabrāhmaṇānaṃ;
ឯតេ ច ទត្វា បរិចារយន្តិ, មយញ្ច សុស្សាម នឡោវ ឆិន្នោ’’តិ។
Ete ca datvā paricārayanti, mayañca sussāma naḷova chinno’’ti.
៧៥. តត្ថ បុរតោវ យោ គច្ឆតីតិ ឥមេសំ គច្ឆន្តានំ យោ បុរតោ គច្ឆតិ។ ‘‘យោសោ បុរតោ គច្ឆតី’’តិ វា បាឋោ, តស្ស យោ ឯសោ បុរតោ គច្ឆតីតិ អត្ថោ។ កុញ្ជរេនាតិ កុំ បថវិំ ជីរយតិ, កុញ្ជេសុ វា រមតិ ចរតីតិ ‘‘កុញ្ជរោ’’តិ លទ្ធនាមេន ហត្ថិនា។ នាគេនាតិ, នាស្ស អគមនីយំ អនភិភវនីយំ អត្ថីតិ នាគា, តេន នាគេន។ ចតុក្កមេនាតិ ចតុប្បទេន។ ជេដ្ឋកោតិ បុព្ពជោ។
75. Tattha puratova yo gacchatīti imesaṃ gacchantānaṃ yo purato gacchati. ‘‘Yoso purato gacchatī’’ti vā pāṭho, tassa yo eso purato gacchatīti attho. Kuñjarenāti kuṃ pathaviṃ jīrayati, kuñjesu vā ramati caratīti ‘‘kuñjaro’’ti laddhanāmena hatthinā. Nāgenāti, nāssa agamanīyaṃ anabhibhavanīyaṃ atthīti nāgā, tena nāgena. Catukkamenāti catuppadena. Jeṭṭhakoti pubbajo.
៧៦-៧៧. ចតុព្ភីតិ ចតូហិ អស្សតរីហិ។ សុវគ្គិតេនាតិ សុន្ទរគមនេន ចាតុរគមនេន។ មិគមន្ទលោចនាតិ មិគី វិយ មន្ទក្ខិកា។ ភាគឌ្ឍភាគេនាតិ ភាគស្ស អឌ្ឍភាគេន, អត្តនា លទ្ធកោដ្ឋាសតោ អឌ្ឍភាគទានេន ហេតុភូតេន។ សុខីតិ សុខិនី។ លិង្គវិបល្លាសេន ហេតំ វុត្តំ។
76-77.Catubbhīti catūhi assatarīhi. Suvaggitenāti sundaragamanena cāturagamanena. Migamandalocanāti migī viya mandakkhikā. Bhāgaḍḍhabhāgenāti bhāgassa aḍḍhabhāgena, attanā laddhakoṭṭhāsato aḍḍhabhāgadānena hetubhūtena. Sukhīti sukhinī. Liṅgavipallāsena hetaṃ vuttaṃ.
៧៨. បរិភាសកាតិ អក្កោសកា។ បរិចារយន្តីតិ ទិព្ពេសុ កាមគុណេសុ អត្តនោ ឥន្ទ្រិយានិ ឥតោ ចិតោ ច យថាសុខំ ចារេន្តិ, បរិជនេហិ វា អត្តនោ បុញ្ញានុភាវនិស្សន្ទេន បរិចរិយំ ការេន្តិ។ មយញ្ច សុស្សាម នឡោវ ឆិន្នោតិ មយំ បន ឆិន្នោ អាតបេ ខិត្តោ នឡោ វិយ សុស្សាម, ខុប្បិបាសាហិ អញ្ញមញ្ញំ ទណ្ឌាភិឃាតេហិ ច សុក្ខា វិសុក្ខា ភវាមាតិ។
78.Paribhāsakāti akkosakā. Paricārayantīti dibbesu kāmaguṇesu attano indriyāni ito cito ca yathāsukhaṃ cārenti, parijanehi vā attano puññānubhāvanissandena paricariyaṃ kārenti. Mayañca sussāma naḷova chinnoti mayaṃ pana chinno ātape khitto naḷo viya sussāma, khuppipāsāhi aññamaññaṃ daṇḍābhighātehi ca sukkhā visukkhā bhavāmāti.
ឯវំ អត្តនោ បាបំ សម្បវេទេត្វា ‘‘មយំ តុយ្ហំ មាតុលមាតុលានិយោ’’តិ អាចិក្ខិំសុ។ តំ សុត្វា សាមណេរោ សញ្ជាតសំវេគោ ‘‘ឯវរូបានំ កិព្ពិសការីនំ កថំ នុ ខោ ភោជនានិ សិជ្ឈន្តី’’តិ បុច្ឆន្តោ –
Evaṃ attano pāpaṃ sampavedetvā ‘‘mayaṃ tuyhaṃ mātulamātulāniyo’’ti ācikkhiṃsu. Taṃ sutvā sāmaṇero sañjātasaṃvego ‘‘evarūpānaṃ kibbisakārīnaṃ kathaṃ nu kho bhojanāni sijjhantī’’ti pucchanto –
៧៩.
79.
‘‘កិំ តុម្ហាកំ ភោជនំ កិំ សយានំ, កថញ្ច យាបេថ សុបាបធម្មិនោ;
‘‘Kiṃ tumhākaṃ bhojanaṃ kiṃ sayānaṃ, kathañca yāpetha supāpadhammino;
បហូតភោគេសុ អនប្បកេសុ, សុខំ វិរាធាយ ទុក្ខជ្ជ បត្តា’’តិ។ –
Pahūtabhogesu anappakesu, sukhaṃ virādhāya dukkhajja pattā’’ti. –
ឥមំ គាថមាហ។ តត្ថ កិំ តុម្ហាកំ ភោជនន្តិ កីទិសំ តុម្ហាកំ ភោជនំ? កិំ សយានន្តិ កីទិសំ សយនំ? ‘‘កិំ សយានា’’តិ កេចិ បឋន្តិ, កីទិសា សយនា, កីទិសេ សយនេ សយថាតិ អត្ថោ។ កថញ្ច យាបេថាតិ កេន បការេន យាបេថ, ‘‘កថំ វោ យាបេថា’’តិបិ បាឋោ, កថំ តុម្ហេ យាបេថាតិ អត្ថោ។ សុបាបធម្មិនោតិ សុដ្ឋុ អតិវិយ បាបធម្មា។ បហូតភោគេសូតិ អបរិយន្តេសុ ឧឡារេសុ ភោគេសុ សន្តេសុ។ អនប្បកេសូតិ ន អប្បកេសុ ពហូសុ។ សុខំ វិរាធាយាតិ សុខហេតុនោ បុញ្ញស្ស អករណេន សុខំ វិរជ្ឈិត្វា វិរាធេត្វា។ ‘‘សុខស្ស វិរាធេនា’’តិ កេចិ បឋន្តិ។ ទុក្ខជ្ជ បត្តាតិ អជ្ជ ឥទានិ ឥទំ បេតយោនិបរិយាបន្នំ ទុក្ខំ អនុប្បត្តាតិ។
Imaṃ gāthamāha. Tattha kiṃ tumhākaṃ bhojananti kīdisaṃ tumhākaṃ bhojanaṃ? Kiṃ sayānanti kīdisaṃ sayanaṃ? ‘‘Kiṃ sayānā’’ti keci paṭhanti, kīdisā sayanā, kīdise sayane sayathāti attho. Kathañca yāpethāti kena pakārena yāpetha, ‘‘kathaṃ vo yāpethā’’tipi pāṭho, kathaṃ tumhe yāpethāti attho. Supāpadhamminoti suṭṭhu ativiya pāpadhammā. Pahūtabhogesūti apariyantesu uḷāresu bhogesu santesu. Anappakesūti na appakesu bahūsu. Sukhaṃ virādhāyāti sukhahetuno puññassa akaraṇena sukhaṃ virajjhitvā virādhetvā. ‘‘Sukhassa virādhenā’’ti keci paṭhanti. Dukkhajja pattāti ajja idāni idaṃ petayonipariyāpannaṃ dukkhaṃ anuppattāti.
ឯវំ សាមណេរេន បុដ្ឋា បេតា តេន បុច្ឆិតមត្ថំ វិស្សជ្ជេន្តា –
Evaṃ sāmaṇerena puṭṭhā petā tena pucchitamatthaṃ vissajjentā –
៨០.
80.
‘‘អញ្ញមញ្ញំ វធិត្វាន, បិវាម បុព្ពលោហិតំ;
‘‘Aññamaññaṃ vadhitvāna, pivāma pubbalohitaṃ;
ពហុំ វិត្វា ន ធាតា ហោម, នច្ឆាទិម្ហសេ មយំ។
Bahuṃ vitvā na dhātā homa, nacchādimhase mayaṃ.
៨១.
81.
‘‘ឥច្ចេវ មច្ចា បរិទេវយន្តិ, អទាយកា បេច្ច យមស្ស ឋាយិនោ;
‘‘Icceva maccā paridevayanti, adāyakā pecca yamassa ṭhāyino;
យេ តេ វិទិច្ច អធិគម្ម ភោគេ, ន ភុញ្ជរេ នាបិ ករោន្តិ បុញ្ញំ។
Ye te vidicca adhigamma bhoge, na bhuñjare nāpi karonti puññaṃ.
៨២.
82.
‘‘តេ ខុប្បិបាសូបគតា បរត្ថ, បច្ឆា ចិរំ ឈាយរេ ឌយ្ហមានា;
‘‘Te khuppipāsūpagatā parattha, pacchā ciraṃ jhāyare ḍayhamānā;
កម្មានិ កត្វាន ទុខុទ្រានិ, អនុភោន្តិ ទុក្ខំ កដុកប្ផលានិ។
Kammāni katvāna dukhudrāni, anubhonti dukkhaṃ kaṭukapphalāni.
៨៣.
83.
‘‘ឥត្តរញ្ហិ ធនំ ធញ្ញំ, ឥត្តរំ ឥធ ជីវិតំ;
‘‘Ittarañhi dhanaṃ dhaññaṃ, ittaraṃ idha jīvitaṃ;
ឥត្តរំ ឥត្តរតោ ញត្វា, ទីបំ កយិរាថ បណ្ឌិតោ។
Ittaraṃ ittarato ñatvā, dīpaṃ kayirātha paṇḍito.
៨៤.
84.
‘‘យេ តេ ឯវំ បជានន្តិ, នរា ធម្មស្ស កោវិទា;
‘‘Ye te evaṃ pajānanti, narā dhammassa kovidā;
តេ ទានេ នប្បមជ្ជន្តិ, សុត្វា អរហតំ វចោ’’តិ។ –
Te dāne nappamajjanti, sutvā arahataṃ vaco’’ti. –
បញ្ច គាថា អភាសិំសុ។
Pañca gāthā abhāsiṃsu.
៨០-៨១. តត្ថ ន ធាតា ហោមាតិ ធាតា សុហិតា តិត្តា ន ហោម។ នច្ឆាទិម្ហសេតិ ន រុច្ចាម, ន រុចិំ ឧប្បាទេម, ន តំ មយំ អត្តនោ រុចិយា បិវិស្សាមាតិ អត្ថោ។ ឥច្ចេវាតិ ឯវមេវ។ មច្ចា បរិទេវយន្តីតិ មយំ វិយ អញ្ញេបិ មនុស្សា កតកិព្ពិសា បរិទេវន្តិ កន្ទន្តិ។ អទាយកាតិ អទានសីលា មច្ឆរិនោ។ យមស្ស ឋាយិនោតិ យមលោកសញ្ញិតេ យមស្ស ឋានេ បេត្តិវិសយេ ឋានសីលា ។ យេ តេ វិទិច្ច អធិគម្មភោគេតិ យេ តេ សម្បតិ អាយតិញ្ច សុខវិសេសវិធាយកេ ភោគេ វិន្ទិត្វា បដិលភិត្វា។ ន ភុញ្ជរេ នាបិ ករោន្តិ បុញ្ញន្តិ អម្ហេ វិយ សយម្បិ ន ភុញ្ជន្តិ, បរេសំ ទេន្តា ទានមយំ បុញ្ញម្បិ ន ករោន្តិ។
80-81. Tattha na dhātā homāti dhātā suhitā tittā na homa. Nacchādimhaseti na ruccāma, na ruciṃ uppādema, na taṃ mayaṃ attano ruciyā pivissāmāti attho. Iccevāti evameva. Maccā paridevayantīti mayaṃ viya aññepi manussā katakibbisā paridevanti kandanti. Adāyakāti adānasīlā maccharino. Yamassa ṭhāyinoti yamalokasaññite yamassa ṭhāne pettivisaye ṭhānasīlā . Ye te vidicca adhigammabhogeti ye te sampati āyatiñca sukhavisesavidhāyake bhoge vinditvā paṭilabhitvā. Na bhuñjare nāpi karonti puññanti amhe viya sayampi na bhuñjanti, paresaṃ dentā dānamayaṃ puññampi na karonti.
៨២. តេ ខុប្បិបាសូបគតា បរត្ថាតិ តេ សត្តា បរត្ថ បរលោកេ បេត្តិវិសយេ ជិឃច្ឆាបិបាសាភិភូតា ហុត្វា។ ចិរំ ឈាយរេ ឌយ្ហមានាតិ ខុទាទិហេតុកេន ទុក្ខគ្គិនា ‘‘អកតំ វត អម្ហេហិ កុសលំ, កតំ បាប’’ន្តិអាទិនា វត្តមានេន វិប្បដិសារគ្គិនា បរិឌយ្ហមានា ឈាយន្តិ, អនុត្ថុនន្តីតិ អត្ថោ។ ទុខុទ្រានីតិ ទុក្ខវិបាកានិ។ អនុភោន្តិ ទុក្ខំ កដុកប្ផលានីតិ អនិដ្ឋផលានិ បាបកម្មានិ កត្វា ចិរកាលំ ទុក្ខំ អាបាយិកទុក្ខំ អនុភវន្តិ។
82.Te khuppipāsūpagatā paratthāti te sattā parattha paraloke pettivisaye jighacchāpipāsābhibhūtā hutvā. Ciraṃ jhāyare ḍayhamānāti khudādihetukena dukkhagginā ‘‘akataṃ vata amhehi kusalaṃ, kataṃ pāpa’’ntiādinā vattamānena vippaṭisāragginā pariḍayhamānā jhāyanti, anutthunantīti attho. Dukhudrānīti dukkhavipākāni. Anubhonti dukkhaṃ kaṭukapphalānīti aniṭṭhaphalāni pāpakammāni katvā cirakālaṃ dukkhaṃ āpāyikadukkhaṃ anubhavanti.
៨៣-៨៤. ឥត្តរន្តិ ន ចិរកាលដ្ឋាយី, អនិច្ចំ វិបរិណាមធម្មំ។ ឥត្តរំ ឥធ ជីវិតន្តិ ឥធ មនុស្សលោកេ សត្តានំ ជីវិតម្បិ ឥត្តរំ បរិត្តំ អប្បកំ។ តេនាហ ភគវា – ‘‘យោ ចិរំ ជីវតិ, សោ វស្សសតំ អប្បំ វា ភិយ្យោ’’តិ (ទី. និ. ២.៩១; សំ. និ. ១.១៤៥; អ. និ. ៧.៧៤)។ ឥត្តរំ ឥត្តរតោ ញត្វាតិ ធនធញ្ញាទិឧបករណំ មនុស្សានំ ជីវិតញ្ច ឥត្តរំ បរិត្តំ ខណិកំ ន ចិរស្សន្តិ បញ្ញាយ ឧបបរិក្ខិត្វា។ ទីបំ កយិរាថ បណ្ឌិតោតិ សបញ្ញោ បុរិសោ ទីបំ អត្តនោ បតិដ្ឋំ បរលោកេ ហិតសុខាធិដ្ឋានំ ករេយ្យ។ យេ តេ ឯវំ បជានន្តីតិ យេ តេ មនុស្សា មនុស្សានំ ភោគានំ ជីវិតស្ស ច ឥត្តរភាវំ យាថាវតោ ជានន្តិ, តេ ទានេ សព្ពកាលំ នប្បមជ្ជន្តិ។ សុត្វា អរហតំ វចោតិ អរហតំ ពុទ្ធាទីនំ អរិយានំ វចនំ សុត្វា, សុតត្តាតិ អត្ថោ។ សេសំ បាកដមេវ។
83-84.Ittaranti na cirakālaṭṭhāyī, aniccaṃ vipariṇāmadhammaṃ. Ittaraṃ idha jīvitanti idha manussaloke sattānaṃ jīvitampi ittaraṃ parittaṃ appakaṃ. Tenāha bhagavā – ‘‘yo ciraṃ jīvati, so vassasataṃ appaṃ vā bhiyyo’’ti (dī. ni. 2.91; saṃ. ni. 1.145; a. ni. 7.74). Ittaraṃ ittarato ñatvāti dhanadhaññādiupakaraṇaṃ manussānaṃ jīvitañca ittaraṃ parittaṃ khaṇikaṃ na cirassanti paññāya upaparikkhitvā. Dīpaṃ kayirātha paṇḍitoti sapañño puriso dīpaṃ attano patiṭṭhaṃ paraloke hitasukhādhiṭṭhānaṃ kareyya. Ye te evaṃ pajānantīti ye te manussā manussānaṃ bhogānaṃ jīvitassa ca ittarabhāvaṃ yāthāvato jānanti, te dāne sabbakālaṃ nappamajjanti. Sutvā arahataṃ vacoti arahataṃ buddhādīnaṃ ariyānaṃ vacanaṃ sutvā, sutattāti attho. Sesaṃ pākaṭameva.
ឯវំ តេ បេតា សាមណេរេន បុដ្ឋា តមត្ថំ អាចិក្ខិត្វា ‘‘មយំ តុយ្ហំ មាតុលមាតុលានិយោ’’តិ បវេទេសុំ។ តំ សុត្វា សាមណេរោ សញ្ជាតសំវេគោ ឧក្កណ្ឋំ បដិវិនោទេត្វា ឧបជ្ឈាយស្ស បាទេសុ សិរសា និបតិត្វា ឯវមាហ – ‘‘យំ, ភន្តេ, អនុកម្បកេន ករណីយំ អនុកម្បំ ឧបាទាយ, តំ មេ តុម្ហេហិ កតំ, មហតា វតម្ហិ អនត្ថបាតតោ រក្ខិតោ, ន ទានិ មេ ឃរាវាសេន អត្ថោ, អភិរមិស្សាមិ ព្រហ្មចរិយវាសេ’’តិ។ អថាយស្មា សំកិច្ចោ តស្ស អជ្ឈាសយានុរូបំ កម្មដ្ឋានំ អាចិក្ខិ។ សោ កម្មដ្ឋានំ អនុយុញ្ជន្តោ នចិរស្សេវ អរហត្តំ បាបុណិ។ អាយស្មា បន សំកិច្ចោ តំ បវត្តិំ ភគវតោ អារោចេសិ។ សត្ថា តមត្ថំ អដ្ឋុប្បត្តិំ កត្វា សម្បត្តបរិសាយ វិត្ថារេន ធម្មំ ទេសេសិ, សា ទេសនា មហាជនស្ស សាត្ថិកា អហោសីតិ។
Evaṃ te petā sāmaṇerena puṭṭhā tamatthaṃ ācikkhitvā ‘‘mayaṃ tuyhaṃ mātulamātulāniyo’’ti pavedesuṃ. Taṃ sutvā sāmaṇero sañjātasaṃvego ukkaṇṭhaṃ paṭivinodetvā upajjhāyassa pādesu sirasā nipatitvā evamāha – ‘‘yaṃ, bhante, anukampakena karaṇīyaṃ anukampaṃ upādāya, taṃ me tumhehi kataṃ, mahatā vatamhi anatthapātato rakkhito, na dāni me gharāvāsena attho, abhiramissāmi brahmacariyavāse’’ti. Athāyasmā saṃkicco tassa ajjhāsayānurūpaṃ kammaṭṭhānaṃ ācikkhi. So kammaṭṭhānaṃ anuyuñjanto nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi. Āyasmā pana saṃkicco taṃ pavattiṃ bhagavato ārocesi. Satthā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya vitthārena dhammaṃ desesi, sā desanā mahājanassa sātthikā ahosīti.
នាគបេតវត្ថុវណណនា និដ្ឋិតា។
Nāgapetavatthuvaṇaṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / សុត្តបិដក • Suttapiṭaka / ខុទ្ទកនិកាយ • Khuddakanikāya / បេតវត្ថុបាឡិ • Petavatthupāḷi / ១១. នាគបេតវត្ថុ • 11. Nāgapetavatthu
