| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / មជ្ឈិមនិកាយ (ដីកា) • Majjhimanikāya (ṭīkā) |
៦. មហាកម្មវិភង្គសុត្តវណ្ណនា
6. Mahākammavibhaṅgasuttavaṇṇanā
២៩៨. កម្មស្ស មោឃភាវោ នាម ផលេន តុច្ឆតា ផលាភាវោតិ អាហ – ‘‘មោឃន្តិ តុច្ឆំ អផល’’ន្តិ។ តថំ ភូតន្តិ សច្ចសទ្ទស្ស អត្ថមាហ។ បរិព្ពាជកោ បន ‘‘សច្ច’’ន្តិ ឥមិនា តមេវ សផលន្តិ វទតិ។ សផលញ្ហិ កម្មំ សត្ថុ អភិមតមនោកម្មន្តិ អធិប្បាយោ។ ឥទញ្ច ‘‘មោឃំ កាយកម្ម’’ន្តិអាទិវចនំ។ តំ គហេត្វាតិ បរម្បរាយ គហេត្វា។ ឯសាតិ បោតលិបុត្តោ បរិព្ពាជកោ។ អភិសញ្ញានិរោធកថំ សន្ធាយ វទតិ។ សាបិ ហិ តិត្ថិយានំ អន្តរេ បាកដា ជាតាតិ។ ថេរោតិ សមិទ្ធិត្ថេរោ។ យថា ភគវតា វុត្តំ, តតោ ច អញ្ញថាវ ទោសារោបនភយេន គហេត្វា តតោ ភគវន្តំ ថេរោ រក្ខតីតិ អធិប្បាយេន បរិព្ពាជកោ, ‘‘បរិរក្ខិតព្ពំ មញ្ញិស្សតី’’តិ អវោចាតិ អាហ – ‘‘បរិរក្ខិតព្ពន្តិ គរហតោ មោចនេន រក្ខិតព្ព’’ន្តិ។ សញ្ចេតនា អស្ស អត្ថីតិ សញ្ចេតនិកំ។ កម្មន្តិ សញ្ចេតនិកស្សបិ កម្មស្ស អត្តនោ សមយេ ឥច្ឆិតត្តា បរិព្ពាជកេន វុត្តំ។
298. Kammassa moghabhāvo nāma phalena tucchatā phalābhāvoti āha – ‘‘moghanti tucchaṃ aphala’’nti. Tathaṃ bhūtanti saccasaddassa atthamāha. Paribbājako pana ‘‘sacca’’nti iminā tameva saphalanti vadati. Saphalañhi kammaṃ satthu abhimatamanokammanti adhippāyo. Idañca ‘‘moghaṃ kāyakamma’’ntiādivacanaṃ. Taṃ gahetvāti paramparāya gahetvā. Esāti potaliputto paribbājako. Abhisaññānirodhakathaṃ sandhāya vadati. Sāpi hi titthiyānaṃ antare pākaṭā jātāti. Theroti samiddhitthero. Yathā bhagavatā vuttaṃ, tato ca aññathāva dosāropanabhayena gahetvā tato bhagavantaṃ thero rakkhatīti adhippāyena paribbājako, ‘‘parirakkhitabbaṃ maññissatī’’ti avocāti āha – ‘‘parirakkhitabbanti garahato mocanena rakkhitabba’’nti. Sañcetanā assa atthīti sañcetanikaṃ. Kammanti sañcetanikassapi kammassa attano samaye icchitattā paribbājakena vuttaṃ.
សង្ខតសង្ខារតាយ រូបមេវ ‘‘តិលមត្តម្បិ សង្ខារ’’ន្តិ វុត្តំ។ តេនាហ – ‘‘មំសចក្ខុនាវ បស្សតី’’តិ។ សមាគមទស្សនំ សន្ធាយាតិ កត្ថចិបិ តស្ស ទស្សនំ សន្ធាយ, ន បរិញ្ញាទស្សនំ។ តេនាហ ភគវា – ‘‘កុតោ បនេវរូបំ កថាសល្លាប’’ន្តិ។
Saṅkhatasaṅkhāratāya rūpameva ‘‘tilamattampi saṅkhāra’’nti vuttaṃ. Tenāha – ‘‘maṃsacakkhunāva passatī’’ti. Samāgamadassanaṃ sandhāyāti katthacipi tassa dassanaṃ sandhāya, na pariññādassanaṃ. Tenāha bhagavā – ‘‘kuto panevarūpaṃ kathāsallāpa’’nti.
២៩៩. វដ្ដទុក្ខន្តិ សំសារទុក្ខំ។ កិលេសទុក្ខន្តិ កិលេសសម្ភវរាគបរិឡាហទុក្ខំ។ សង្ខារទុក្ខន្តិ យទនិច្ចំ, តំ ទុក្ខន្តិ ឯវំ វុត្តទុក្ខំ។ សចេ ភាសិតំ ភវេយ្យាតិ ឥមំ ឦទិសំ ទុក្ខំ សន្ធាយ អាយស្មតា សមិទ្ធិនា ភាសិតំ សិយា នុ ភគវា, អវិភជិត្វា ព្យាករណំ យុត្តមេវាតិ អធិប្បាយោ។
299.Vaṭṭadukkhanti saṃsāradukkhaṃ. Kilesadukkhanti kilesasambhavarāgapariḷāhadukkhaṃ. Saṅkhāradukkhanti yadaniccaṃ, taṃ dukkhanti evaṃ vuttadukkhaṃ. Sace bhāsitaṃ bhaveyyāti imaṃ īdisaṃ dukkhaṃ sandhāya āyasmatā samiddhinā bhāsitaṃ siyā nu bhagavā, avibhajitvā byākaraṇaṃ yuttamevāti adhippāyo.
៣០០. ឧម្មង្គន្តិ ឧម្មុជ្ជនំ, កថាមុឡ្ហេន អន្តរា អញ្ញាណវិសយបញ្ហា ឧម្មង្គំ។ តេនាហ – ‘‘បញ្ហាឧម្មង្គ’’ន្តិ នេវ ទិព្ពចក្ខុនាតិ កស្មា វុត្តំ។ ន ហិ តំ អយោនិសោ ឧម្មុជ្ជនំ ទិព្ពចក្ខុវិសយន្តិ? កាមញ្ចេតំ ន ទិព្ពចក្ខុវិសយំ, ទិព្ពចក្ខុបរិភណ្ឌញាវិសយំ បន សិយាតិ តថា វុត្តំ។ អធិប្បាយេនេវាតិ ឧទាយិត្ថេរស្ស អធិប្បាយេនេវ គយ្ហមានេន តំ អយោនិយោ ឧម្មុជ្ជនំ អញ្ញាសិ។ សន្និសីទិតុំ បុព្ពេ និសិន្នាការេន សន្និសីទិតុំ ន សក្កោតិ។ សមិទ្ធិត្ថេរេន អនភិសង្ខតស្សេវ អត្ថស្ស កថិតត្តា, ‘‘យំ អភូតំ, តទេវ កថេស្សតី’’តិ វុត្តំ។ តេនាហ ‘‘អយោនិសោ ឧម្មុជ្ជិស្សតី’’តិ។ តិស្សោ វេទនា បុច្ឆិតា, ‘‘កិំ សោ វេទិយតី’’តិ អវិភាគេន វេទិយមានស្ស ជាតិតត្តា។ សុខាយ វេទនាយ ហិតន្តិ សុខវេទនិយំ។ តេនាហ – ‘‘សុខវេទនាយ បច្ចយភូត’’ន្តិ។ សេសេសូតិ, ‘‘ទុក្ខវេទនិយ’’ន្តិអាទីសុ។
300.Ummaṅganti ummujjanaṃ, kathāmuḷhena antarā aññāṇavisayapañhā ummaṅgaṃ. Tenāha – ‘‘pañhāummaṅga’’nti neva dibbacakkhunāti kasmā vuttaṃ. Na hi taṃ ayoniso ummujjanaṃ dibbacakkhuvisayanti? Kāmañcetaṃ na dibbacakkhuvisayaṃ, dibbacakkhuparibhaṇḍañāvisayaṃ pana siyāti tathā vuttaṃ. Adhippāyenevāti udāyittherassa adhippāyeneva gayhamānena taṃ ayoniyo ummujjanaṃ aññāsi. Sannisīdituṃ pubbe nisinnākārena sannisīdituṃ na sakkoti. Samiddhittherena anabhisaṅkhatasseva atthassa kathitattā, ‘‘yaṃ abhūtaṃ, tadeva kathessatī’’ti vuttaṃ. Tenāha ‘‘ayoniso ummujjissatī’’ti. Tisso vedanā pucchitā, ‘‘kiṃ so vediyatī’’ti avibhāgena vediyamānassa jātitattā. Sukhāya vedanāya hitanti sukhavedaniyaṃ. Tenāha – ‘‘sukhavedanāya paccayabhūta’’nti. Sesesūti, ‘‘dukkhavedaniya’’ntiādīsu.
ហេដ្ឋា តិកជ្ឈានចេតនាតិ ឯត្ថ, ‘‘កុសលតោ’’តិ អធិការតោ រូបាវចរកុសលតោ ហេដ្ឋា តិកជ្ឈានចេតនាតិ អត្ថោ។ ឯត្ថាតិ ឯតេសុ កាមាវចររូបាវចរសុខវេទនិយកម្មេសុ។ អទុក្ខមសុខម្បីតិ បិ-សទ្ទេន ឥដ្ឋារម្មណេ សុខម្បីតិ ឥមមត្ថំ សម្បិណ្ឌេតិ។
Heṭṭhā tikajjhānacetanāti ettha, ‘‘kusalato’’ti adhikārato rūpāvacarakusalato heṭṭhā tikajjhānacetanāti attho. Etthāti etesu kāmāvacararūpāvacarasukhavedaniyakammesu. Adukkhamasukhampīti pi-saddena iṭṭhārammaṇe sukhampīti imamatthaṃ sampiṇḍeti.
យទិ កាយទ្វារេ បវត្តតោ អញ្ញត្ថ អទុក្ខមសុខំ ជនេតិ, អថ កស្មា, ‘‘ទុក្ខស្សេវ ជននតោ’’តិ វុត្តន្តិ អាហ – ‘‘សា បន វេទនា’’តិអាទិ។
Yadi kāyadvāre pavattato aññattha adukkhamasukhaṃ janeti, atha kasmā, ‘‘dukkhasseva jananato’’ti vuttanti āha – ‘‘sā pana vedanā’’tiādi.
ចតុត្ថជ្ឈានចេតនាតិ ឯត្ថ អរូបាវចរកុសលចេតនាតិបិ វត្តព្ពំ។ យថា ហិ ‘‘កាយេន វាចាយ មនសា’’តិ ឯត្ថ យថាលាភគ្គហណវសេន មនសា សុខវេទនិយំ អទុក្ខមសុខវេទនិយន្តិ អយមត្ថោ អរូបាវចរកុសលេបិ លព្ភតីតិ សុខម្បិ ជនេតិ ឧក្កដ្ឋស្ស ញាណសម្បយុត្តកុសលស្ស សោឡសវិបាកចិត្តនិព្ពត្តនតោ, អយញ្ច នយោ ហេដ្ឋា, ‘‘អទុក្ខមសុខម្បី’’តិ ឯត្ថាបិ វត្តព្ពោ។ បុព្ពេ បរិយាយតោ ទុក្ខវេទនា វុត្តា, សុត្តន្តសំវណ្ណនា ហេសាតិ ឥទានិ និប្បរិយាយតោ បុន ទស្សេតុំ, ‘‘អបិចា’’តិអាទិ វុត្តំ។ តេន ឯត្ថ ទុក្ខវេទនិយំ បវត្តិវសេនេវ វដ្ដតីតិ។ ឯតស្សាតិ ទុក្ខវេទនិយស្ស បវត្តិវសេនេវ យុជ្ជមានត្តា ឯតស្ស វសេន សព្ពំ សុខវេទនិយំ អទុក្ខមសុខវេទនិយញ្ច បវត្តិវសេនេវ វត្តុំ វដ្ដតិ។
Catutthajjhānacetanāti ettha arūpāvacarakusalacetanātipi vattabbaṃ. Yathā hi ‘‘kāyena vācāya manasā’’ti ettha yathālābhaggahaṇavasena manasā sukhavedaniyaṃ adukkhamasukhavedaniyanti ayamattho arūpāvacarakusalepi labbhatīti sukhampi janeti ukkaṭṭhassa ñāṇasampayuttakusalassa soḷasavipākacittanibbattanato, ayañca nayo heṭṭhā, ‘‘adukkhamasukhampī’’ti etthāpi vattabbo. Pubbe pariyāyato dukkhavedanā vuttā, suttantasaṃvaṇṇanā hesāti idāni nippariyāyato puna dassetuṃ, ‘‘apicā’’tiādi vuttaṃ. Tena ettha dukkhavedaniyaṃ pavattivaseneva vaṭṭatīti. Etassāti dukkhavedaniyassa pavattivaseneva yujjamānattā etassa vasena sabbaṃ sukhavedaniyaṃ adukkhamasukhavedaniyañca pavattivaseneva vattuṃ vaṭṭati.
អាលយោតិ អភិរុចិ។ មហាកម្មវិភង្គញាណន្តិ មហតិ កម្មវិភជនេ ញាណំ, មហន្តំ វា កម្មវិភជនញាណំ។ ភាជនំ នាម និទ្ទេសោ, អយំ បន ឧទ្ទេសោតិ កត្វា អាហ – ‘‘កតមេ ចត្តារោ…បេ.… មាតិកាដ្ឋបន’’ន្តិ។
Ālayoti abhiruci. Mahākammavibhaṅgañāṇanti mahati kammavibhajane ñāṇaṃ, mahantaṃ vā kammavibhajanañāṇaṃ. Bhājanaṃ nāma niddeso, ayaṃ pana uddesoti katvā āha – ‘‘katame cattāro…pe… mātikāṭṭhapana’’nti.
៣០១. បាដិយេក្កោ អនុសន្ធិ យថាឧទ្ទិដ្ឋស្ស មហាកម្មវិភង្គញាណស្ស អភាជនភាវតោ, បុច្ឆានុសន្ធិអជ្ឈាសយានុសន្ធីសុ ច អនន្តោគធត្តា។ តេនាហ ‘‘ឥទំ ហី’’តិអាទិ។ ឥទំ អារម្មណំ កត្វាតិ ឥធ, ‘‘បាណាតិបាតិំ អទិន្នាទាយិ’’ន្តិអាទិនា បុគ្គលាធិដ្ឋានេន វុត្តំ កម្មវិភង្គំ អារព្ភ។ ឥមំ បច្ចយំ លភិត្វាតិ តស្សេវ វេវចនំ។ ឥទំ ទស្សនំ គណ្ហន្តីតិ ឥទំ, ‘‘អត្ថិ កិរ, ភោ, បាបកានិ កម្មានិ, នត្ថិ កិរ, ភោ, បាបកានិ កម្មានី’’តិ ច អាទីនិ ហត្ថិទស្សកអន្ធាវិយ ទិដ្ឋមត្តេ ឯវ ឋត្វា អចិត្តកទស្សនញ្ច គណ្ហន្តិ។ វីរិយំ កិលេសានំ អាតាបនវសេន អាតប្បំ, តទេវ បទហវសេន បធានំ, បុនប្បុនំ យុញ្ជនវសេន អនុយោគោ, តថា ភាវនាយ នប្បមជ្ជតិ ឯតេនាតិ អប្បមាទោ, សម្មា យោនិសោ មនសិ ករោតិ ឯតេនាតិ សម្មាមនសិការោតិ វុច្ចតីតិ អធិប្បាយេន, ‘‘បញ្ចបិ វីរិយស្សេវ នាមានី’’តិ អាហ។ អប្បមាទោ វា សតិយា អវិប្បវាសោ។ យស្មិំ មនសិការេ សតិ តស្ស ទិព្ពចក្ខុញាណំ ឥជ្ឈតិ, អយមេត្ថ សម្មាមនសិការោតិ ឯត្ថ អត្ថោ ទដ្ឋព្ពោ។ ចេតោសមាធិន្តិ ទិព្ពចក្ខុញាណសហគតំ ចិត្តសមាធិំ។ តេនាហ ‘‘ទិព្ពចក្ខុសមាធិ’’ន្តិ។ អញ្ញថាតិ អកុសលកម្មករណតោ អញ្ញថា, តំ បន កុសលកម្មករណំ ហោតីតិ អាហ – ‘‘យេ ទស្សន្នំ កុសលានំ កម្មបថានំ បូរិតត្តា’’តិ ទិដ្ឋិថាមេនាតិ ទិដ្ឋិវសេន ទិដ្ឋិពលេន។ ទិដ្ឋិបរាមាសេនាតិ ទិដ្ឋិវសេន ធម្មសភាវំ អតិក្កមិត្វា បរាមាសេន។ អធិដ្ឋហិត្វាតិ, ‘‘ឥទមេវ សច្ចំ, មោឃមញ្ញ’’ន្តិ អធិដ្ឋាយ អភិនិវិសិត្វា។ អាទិយិត្វាតិ ទឡ្ហគ្គាហំ គហេត្វា។ វោហរតីតិ អត្តនោ គហិតគ្គហណំ បរេសំ ទីបេន្តោ វោហរតិ។
301.Pāṭiyekko anusandhi yathāuddiṭṭhassa mahākammavibhaṅgañāṇassa abhājanabhāvato, pucchānusandhiajjhāsayānusandhīsu ca anantogadhattā. Tenāha ‘‘idaṃ hī’’tiādi. Idaṃ ārammaṇaṃ katvāti idha, ‘‘pāṇātipātiṃ adinnādāyi’’ntiādinā puggalādhiṭṭhānena vuttaṃ kammavibhaṅgaṃ ārabbha. Imaṃ paccayaṃ labhitvāti tasseva vevacanaṃ. Idaṃ dassanaṃ gaṇhantīti idaṃ, ‘‘atthi kira, bho, pāpakāni kammāni, natthi kira, bho, pāpakāni kammānī’’ti ca ādīni hatthidassakaandhāviya diṭṭhamatte eva ṭhatvā acittakadassanañca gaṇhanti. Vīriyaṃ kilesānaṃ ātāpanavasena ātappaṃ, tadeva padahavasena padhānaṃ, punappunaṃ yuñjanavasena anuyogo, tathā bhāvanāya nappamajjati etenāti appamādo, sammā yoniso manasi karoti etenāti sammāmanasikāroti vuccatīti adhippāyena, ‘‘pañcapi vīriyasseva nāmānī’’ti āha. Appamādo vā satiyā avippavāso. Yasmiṃ manasikāre sati tassa dibbacakkhuñāṇaṃ ijjhati, ayamettha sammāmanasikāroti ettha attho daṭṭhabbo. Cetosamādhinti dibbacakkhuñāṇasahagataṃ cittasamādhiṃ. Tenāha ‘‘dibbacakkhusamādhi’’nti. Aññathāti akusalakammakaraṇato aññathā, taṃ pana kusalakammakaraṇaṃ hotīti āha – ‘‘ye dassannaṃ kusalānaṃ kammapathānaṃ pūritattā’’ti diṭṭhithāmenāti diṭṭhivasena diṭṭhibalena. Diṭṭhiparāmāsenāti diṭṭhivasena dhammasabhāvaṃ atikkamitvā parāmāsena. Adhiṭṭhahitvāti, ‘‘idameva saccaṃ, moghamañña’’nti adhiṭṭhāya abhinivisitvā. Ādiyitvāti daḷhaggāhaṃ gahetvā. Voharatīti attano gahitaggahaṇaṃ paresaṃ dīpento voharati.
៣០២. តត្រានន្ទាតិ ឯត្ថ ឥតិ-សទ្ទោ អាទិអត្ថោ។ ឥទម្បីតិ ឥទំ វចនំ។ ‘‘តត្រានន្ទា’’តិ ឯវមាទិវចនម្បីតិ អត្ថោ។ ន មហាកម្មវិភង្គញាណស្ស ភាជនំ តស្ស អនិទ្ទេសភាវតោ។ អស្សាតិ មហាកម្មវិភង្គញាណស្ស មាតិកាដ្ឋបនមេវ ទិព្ពចក្ខុកានំ សមណព្រាហ្មណានំ វសេន អនុញ្ញាតព្ពស្ស ច ទស្សនវសេន ឧទ្ទេសភាវតោ។ តេនាហ ‘‘ឯត្ថ បនា’’តិអាទិ។ តត្ថ ឯត្ថ បនាតិ ‘‘តត្រានន្ទា’’តិអាទិបាឋេ។ ឯតេសំ ទិព្ពចក្ខុកានន្តិ ឯតេសំ ហេដ្ឋា ចតូសុបិ វារេសុ អាគតានំ ទិព្ពចក្ខុកានំ។ ឯត្តកាតិ ឯកច្ចិយា សច្ចគិរា។ អនុញ្ញាតាតិ អនុជានិតា។ អននុញ្ញាតាតិ បដិក្ខេបិតា។ ឥធ អននុញ្ញាតមុខេន ទីបិតំ អននុញ្ញាតភាវមត្តំ។ តត្រានន្ទាតិអាទិកេ តត្រាតិ និទ្ធារណេ ភុម្មន្តិ ទស្សេន្តោ, ‘‘តេសុ ចតូសុ សមណព្រាហ្មណេសូ’’តិ អាហ។ ឥទំ វចនំ ‘‘អត្ថិ កិរ, ភោ…បេ.… វិបាកោ’’តិ ឥទំ ឯវំ វុត្តំ។ អស្សាតិ តថាវាទិនោ សមណព្រាហ្មណស្ស។ អញ្ញេនាការេនាតិ ‘‘យោ កិរ, ភោ’’តិអាទិនា វុត្តការណតោ អញ្ញេន ការណេន។ ទ្វីសុ ឋានេសូតិ ‘‘អត្ថិ កិរ, ភោ…បេ.… វិបាកោ’’តិ ច, ‘‘អបាយំ…បេ.… និរយំ ឧបបន្ន’’ន្តិ ច ឥមេសុ ទ្វីសុ បាឋបទេសេសុ។ អនុញ្ញាតា តទត្ថស្ស អត្ថិភាវតោ។ តីសុ ឋានេសូតិ ‘‘យោ កិរ, ភោ…បេ.… និរយំ ឧបបជ្ជតិ’’, ‘‘យម្បិ សោ…បេ.… តេ សញ្ជានន្តិ’’, ‘‘យម្បិ សោ យទេវ…បេ.… មោឃមញ្ញ’’ន្តិ ឥមេសុ តីសុ បាឋបទេសេសុ។ អននុញ្ញាតា តទត្ថស្សានេកន្តិកត្តា មិច្ឆាភិនិវេសតោ ច។ តេនាហ ភគវា – ‘‘អញ្ញថា ហិ, អានន្ទ, តថាគតស្ស មហាកម្មវិភង្គញាណ’’ន្តិ។ យថា តេ អប្បហីនវិបល្លាសា បទេសញាណសមណព្រាហ្មណា កម្មវិភង្គំ សញ្ជានន្តិ, តតោ អញ្ញថាវ សព្ពសោ បហីនវិបល្លាសស្ស តថា អាគមនាទិអត្ថេន តថាគតស្ស សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស មហាកម្មវិភង្គញាណំ ហោតីតិ អត្ថោ។
302.Tatrānandāti ettha iti-saddo ādiattho. Idampīti idaṃ vacanaṃ. ‘‘Tatrānandā’’ti evamādivacanampīti attho. Na mahākammavibhaṅgañāṇassa bhājanaṃ tassa aniddesabhāvato. Assāti mahākammavibhaṅgañāṇassa mātikāṭṭhapanameva dibbacakkhukānaṃ samaṇabrāhmaṇānaṃ vasena anuññātabbassa ca dassanavasena uddesabhāvato. Tenāha ‘‘ettha panā’’tiādi. Tattha ettha panāti ‘‘tatrānandā’’tiādipāṭhe. Etesaṃ dibbacakkhukānanti etesaṃ heṭṭhā catūsupi vāresu āgatānaṃ dibbacakkhukānaṃ. Ettakāti ekacciyā saccagirā. Anuññātāti anujānitā. Ananuññātāti paṭikkhepitā. Idha ananuññātamukhena dīpitaṃ ananuññātabhāvamattaṃ. Tatrānandātiādike tatrāti niddhāraṇe bhummanti dassento, ‘‘tesu catūsu samaṇabrāhmaṇesū’’ti āha. Idaṃ vacanaṃ ‘‘atthi kira, bho…pe… vipāko’’ti idaṃ evaṃ vuttaṃ. Assāti tathāvādino samaṇabrāhmaṇassa. Aññenākārenāti ‘‘yo kira, bho’’tiādinā vuttakāraṇato aññena kāraṇena. Dvīsu ṭhānesūti ‘‘atthi kira, bho…pe… vipāko’’ti ca, ‘‘apāyaṃ…pe… nirayaṃ upapanna’’nti ca imesu dvīsu pāṭhapadesesu. Anuññātā tadatthassa atthibhāvato. Tīsu ṭhānesūti ‘‘yo kira, bho…pe… nirayaṃ upapajjati’’, ‘‘yampi so…pe… te sañjānanti’’, ‘‘yampi so yadeva…pe… moghamañña’’nti imesu tīsu pāṭhapadesesu. Ananuññātā tadatthassānekantikattā micchābhinivesato ca. Tenāha bhagavā – ‘‘aññathā hi, ānanda, tathāgatassa mahākammavibhaṅgañāṇa’’nti. Yathā te appahīnavipallāsā padesañāṇasamaṇabrāhmaṇā kammavibhaṅgaṃ sañjānanti, tato aññathāva sabbaso pahīnavipallāsassa tathā āgamanādiatthena tathāgatassa sammāsambuddhassa mahākammavibhaṅgañāṇaṃ hotīti attho.
៣០៣. ឥមិនា ទិព្ពចក្ខុកេន យំ កម្មំ ករោន្តោ ទិដ្ឋោ, តតោ បុព្ពេតិ យោជនា។ តតោតិ តតោ ករិយមានកម្មតោ បុព្ពេ។ ខន្ទោតិ កុមារោ។ សិវោតិ ឥស្សរោ។ បិតាមហោតិ ព្រហ្មា។ ឥស្សរាទីហីតិ ឥស្សរព្រហ្មបជាបតិអាទីហិ។ វិសដ្ឋោតិ និម្មិតោ។ មិច្ឆាទស្សនេនាតិ មិច្ឆាទស្សនវសេន។ យន្តិ យំ កម្មំ។ តត្ថាតិ តេសុ បាណាតិបាតាទិវសេន បវត្តកម្មេសុ។ ទិដ្ឋេវ ធម្មេតិ តស្មិំយេវ អត្តភាវេ វិបាកំ បដិសំវេទេតីតិ យោជនា។ ឧបបជ្ជិត្វាតិ ទុតិយភវេ និព្ពត្តិត្វា។ អបរស្មិំ បរិយាយេតិ អញ្ញស្មិំ យត្ថ កត្ថចិ ភវេ។
303. Iminā dibbacakkhukena yaṃ kammaṃ karonto diṭṭho, tato pubbeti yojanā. Tatoti tato kariyamānakammato pubbe. Khandoti kumāro. Sivoti issaro. Pitāmahoti brahmā. Issarādīhīti issarabrahmapajāpatiādīhi. Visaṭṭhoti nimmito. Micchādassanenāti micchādassanavasena. Yanti yaṃ kammaṃ. Tatthāti tesu pāṇātipātādivasena pavattakammesu. Diṭṭheva dhammeti tasmiṃyeva attabhāve vipākaṃ paṭisaṃvedetīti yojanā. Upapajjitvāti dutiyabhave nibbattitvā. Aparasmiṃ pariyāyeti aññasmiṃ yattha katthaci bhave.
ឯកំ កម្មរាសិន្តិ បាណាតិបាតាទិភេទេន ឯកំ កម្មសមុទាយំ។ ឯកំ វិបាករាសិន្តិ តស្សេវ អង្គេន ឯកំ វិបាកសមុទាយំ។ ឥមិនាតិ យថាវុត្តេន ទិព្ពចក្ខុកេន សមណេន ព្រាហ្មណេន វា អទិដ្ឋា។ តយោតិ ‘‘បុព្ពេ វាស្ស តំ កតំ ហោតី’’តិអាទិនា វុត្តា តយោ។ ទ្វេ វិបាករាសីតិ ទិដ្ឋធម្មវេទនិយោ អបរាបរិយាយវេទនិយោតិ ទ្វេ វិបាករាសី។ ឧបបជ្ជវេទនិយំ បន តេន ទិដ្ឋំ, តស្មា ‘‘ទ្វេ’’តិ វុត្តំ។ ទិដ្ឋោ ឯកោ, អទិដ្ឋា តយោតិ ទិដ្ឋេ ច អទិដ្ឋេ ច ចត្តារោ កម្មរាសី, តថា ទិដ្ឋោ ឯកោ, អទិដ្ឋា ទ្វេតិ តយោ វិបាករាសី។ ឥមានិ សត្ត ឋានានីតិ យថាវុត្តានិ សត្ត ញាណស្ស បវត្តនដ្ឋានានិ។ ‘‘ឥមស្ស នាម កម្មស្ស ឥទំ ផលំ និព្ពត្ត’’ន្តិ កម្មស្ស, ផលស្ស វា អទិដ្ឋត្តា, ‘‘ទុតិយវារេ ទិព្ពចក្ខុកេន កិញ្ចិ ន ទិដ្ឋ’’ន្តិ វុត្តំ។ បឋមំ វុត្តនយេន តយោ កម្មរាសី វេទិតព្ពា, ឥធ ទិព្ពចក្ខុកេន ទិដ្ឋស្ស អភាវតោ, ‘‘បច្ចត្តដ្ឋានានី’’តិ វុត្តំ។
Ekaṃ kammarāsinti pāṇātipātādibhedena ekaṃ kammasamudāyaṃ. Ekaṃ vipākarāsinti tasseva aṅgena ekaṃ vipākasamudāyaṃ. Imināti yathāvuttena dibbacakkhukena samaṇena brāhmaṇena vā adiṭṭhā. Tayoti ‘‘pubbe vāssa taṃ kataṃ hotī’’tiādinā vuttā tayo. Dve vipākarāsīti diṭṭhadhammavedaniyo aparāpariyāyavedaniyoti dve vipākarāsī. Upapajjavedaniyaṃ pana tena diṭṭhaṃ, tasmā ‘‘dve’’ti vuttaṃ. Diṭṭho eko, adiṭṭhā tayoti diṭṭhe ca adiṭṭhe ca cattāro kammarāsī, tathā diṭṭho eko, adiṭṭhā dveti tayo vipākarāsī. Imāni satta ṭhānānīti yathāvuttāni satta ñāṇassa pavattanaṭṭhānāni. ‘‘Imassa nāma kammassa idaṃ phalaṃ nibbatta’’nti kammassa, phalassa vā adiṭṭhattā, ‘‘dutiyavāre dibbacakkhukena kiñci na diṭṭha’’nti vuttaṃ. Paṭhamaṃ vuttanayena tayo kammarāsī veditabbā, idha dibbacakkhukena diṭṭhassa abhāvato, ‘‘paccattaṭṭhānānī’’ti vuttaṃ.
ភវតិ វឌ្ឍតិ ឯតេនាតិ ភព្ពំ, វឌ្ឍិនិមិត្តំ។ ន ភព្ពំ អភព្ពន្តិ អាហ ‘‘ភូតវិរហិត’’ន្តិ។ អត្តនោ ផលេ ភាសនំ ទិព្ពនំ អាភាសនន្តិ អាហ – ‘‘អាភាសតិ អភិភវតិ បដិពាហតី’’តិ។ ពលវកម្មន្តិ មហាសាវជ្ជំ កម្មំ គរុសមាសេវិតាទិភេទំ។ អាសន្នេតិ មរណេ, អភិណ្ហំ ឧបដ្ឋានេន វា តស្ស មរណចិត្តស្ស អាសន្នេ។ ពលវកម្មន្តិ គរុសមាសេវិតតាទិវសេន ពលវំ កុសលកម្មំ។ ទុព្ពលកម្មស្សាតិ អត្តនោ ទុព្ពលស្ស។ អាសន្នេ កុសលំ កតន្តិ ឥធាបិ អាសន្នតា បុព្ពេ វុត្តនយេនេវ វេទិតព្ពា។
Bhavati vaḍḍhati etenāti bhabbaṃ, vaḍḍhinimittaṃ. Na bhabbaṃ abhabbanti āha ‘‘bhūtavirahita’’nti. Attano phale bhāsanaṃ dibbanaṃ ābhāsananti āha – ‘‘ābhāsati abhibhavati paṭibāhatī’’ti. Balavakammanti mahāsāvajjaṃ kammaṃ garusamāsevitādibhedaṃ. Āsanneti maraṇe, abhiṇhaṃ upaṭṭhānena vā tassa maraṇacittassa āsanne. Balavakammanti garusamāsevitatādivasena balavaṃ kusalakammaṃ. Dubbalakammassāti attano dubbalassa. Āsanne kusalaṃ katanti idhāpi āsannatā pubbe vuttanayeneva veditabbā.
ឧបដ្ឋានាការេនាតិ មរណស្ស អាសន្នកាលេ កម្មស្ស ឧបដ្ឋានាការេន។ តស្សាតិ តស្ស បុគ្គលស្ស។ និព្ពត្តិការណភូតំ ហុត្វា ឧបដ្ឋាតិ អកុសលន្តិ យោជនា។ តិត្ថិយា កម្មន្តរវិបាកន្តរេសុ អកុសលតាយ យំ កិញ្ចិ កម្មំ យស្ស កស្សចិ វិបាកស្ស ការណំ កត្វា គណ្ហន្តិ ហត្ថិទស្សកអន្ធាទយោ វិយ ទិដ្ឋមត្តាភិនិវេសិនោតិ, ‘‘អញ្ញតិត្ថិយា…បេ.… ឧបដ្ឋាតី’’តិ វុត្តំ។ ឥតរស្មិន្តិ ភព្ពញ្ចេវ ភព្ពាភាសញ្ច, ភព្ពំ អភព្ពាភាសន្តិ ឥមស្មិំ ទ្វយេ ។ ឯសេវ នយោ បឋមទុតិយបុគ្គលវសេន បុរិមានំ ទ្វិន្នំ កម្មានំ យោជនានយោ វុត្តោ ឧបដ្ឋានាការវសេន។ អយមេវ តតិយចតុត្ថបុគ្គលវសេន បច្ឆិមានំ ទ្វិន្នំ កម្មានំ យោជនានយោ។ តតិយស្ស ហិ កម្មស្ស កុសលត្តា តស្ស ច សគ្គេ និព្ពត្តត្តា តត្ថ ការណភូតំ កុសលំ ហុត្វា ឧបដ្ឋាតិ; តថា ចតុត្ថស្សបិ កម្មស្ស កុសលត្តា, តស្ស បន និរយេ និព្ពត្តត្តា តត្ថ និព្ពត្តិការណភូតំ អញ្ញតិត្ថិយានំ អកុសលំ ហុត្វា ឧបដ្ឋាតីតិ។ យំ បនេត្ថ អត្ថតោ អវិភត្តំ, តំ សុវិញ្ញេយ្យមេវ។
Upaṭṭhānākārenāti maraṇassa āsannakāle kammassa upaṭṭhānākārena. Tassāti tassa puggalassa. Nibbattikāraṇabhūtaṃ hutvā upaṭṭhāti akusalanti yojanā. Titthiyā kammantaravipākantaresu akusalatāya yaṃ kiñci kammaṃ yassa kassaci vipākassa kāraṇaṃ katvā gaṇhanti hatthidassakaandhādayo viya diṭṭhamattābhinivesinoti, ‘‘aññatitthiyā…pe… upaṭṭhātī’’ti vuttaṃ. Itarasminti bhabbañceva bhabbābhāsañca, bhabbaṃ abhabbābhāsanti imasmiṃ dvaye . Eseva nayo paṭhamadutiyapuggalavasena purimānaṃ dvinnaṃ kammānaṃ yojanānayo vutto upaṭṭhānākāravasena. Ayameva tatiyacatutthapuggalavasena pacchimānaṃ dvinnaṃ kammānaṃ yojanānayo. Tatiyassa hi kammassa kusalattā tassa ca sagge nibbattattā tattha kāraṇabhūtaṃ kusalaṃ hutvā upaṭṭhāti; tathā catutthassapi kammassa kusalattā, tassa pana niraye nibbattattā tattha nibbattikāraṇabhūtaṃ aññatitthiyānaṃ akusalaṃ hutvā upaṭṭhātīti. Yaṃ panettha atthato avibhattaṃ, taṃ suviññeyyameva.
មហាកម្មវិភង្គសុត្តវណ្ណនាយ លីនត្ថប្បកាសនា សមត្តា។
Mahākammavibhaṅgasuttavaṇṇanāya līnatthappakāsanā samattā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / សុត្តបិដក • Suttapiṭaka / មជ្ឈិមនិកាយ • Majjhimanikāya / ៦. មហាកម្មវិភង្គសុត្តំ • 6. Mahākammavibhaṅgasuttaṃ
អដ្ឋកថា • Aṭṭhakathā / សុត្តបិដក (អដ្ឋកថា) • Suttapiṭaka (aṭṭhakathā) / មជ្ឈិមនិកាយ (អដ្ឋកថា) • Majjhimanikāya (aṭṭhakathā) / ៦. មហាកម្មវិភង្គសុត្តវណ្ណនា • 6. Mahākammavibhaṅgasuttavaṇṇanā
