| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / វជិរពុទ្ធិ-ដីកា • Vajirabuddhi-ṭīkā |
កុសសង្កាមនវត្ថុកថាវណ្ណនា
Kusasaṅkāmanavatthukathāvaṇṇanā
១៣៨. មហាបច្ចរិយាទីសុ យំ វុត្តំ ‘‘បទុទ្ធារេនេវ ការេតព្ពោ’’តិ, តំ សុវុត្តំ។ កិន្តុ តស្ស បរិកប្បាវហារកមត្តំ ន ទិស្សតីតិ ទស្សនត្ថំ ឥទំ វុត្តំ។ ឧទ្ធារេ វាយំ អាបន្នោ, តស្មា ទិស្វា គច្ឆន្តោ ‘‘បទុទ្ធារេនេវ ការេតព្ពោ’’តិ ឥទំ តត្ថ ទុវុត្តន្តិ វុត្តំ ហោតិ។ កថំ? ‘‘សាដកត្ថិកោ សាដកបសិព្ពកមេវ គហេត្វា ពហិ និក្ខមិត្វា សាដកភាវំ ញត្វា ‘បច្ឆា គណ្ហិស្សាមី’តិ ឯវំ បរិកប្បេត្វា គណ្ហតិ, ន ឧទ្ធារេ ឯវាបជ្ជតិ។ យទា ពហិ ឋត្វា ‘សាដកោ អយ’ន្តិ ទិស្វា គច្ឆតិ, តទា បទុទ្ធារេនេវ ការេតព្ពោ’’តិ ន វុត្តមេតំ, កិន្តុ កិញ្ចាបិ បរិកប្បោ ទិស្សតិ, បុព្ពភាគេ អវហារក្ខណេ ន ទិស្សតីតិ ន សោ បរិកប្បាវហារោ, អយមត្ថោ មហាអដ្ឋកថាយំ វុត្តោវ, តស្មា ‘‘ញាយមេវា’’តិ វទន្តិ។ កម្មន្តសាលា នាម កស្សកានំ វនច្ឆេទកានំ គេហានិ។ អយំ តាវាតិ សចេ ឧបចារសីមន្តិអាទិ យាវ ថេរវាទោ មហាអដ្ឋកថានយោ, តត្ថ កេចិ បនាតិអាទិ ន គហេតព្ពំ ថេរវាទត្តា យុត្តិអភាវតោ, ន ហិ សាហត្ថិកេ ឯវំវិធា អត្ថសាធកចេតនា ហោតិ។ អាណត្តិកេ ឯវ អត្ថសាធកចេតនា។ ‘‘សេសំ មហាបច្ចរិយំ វុត្តេនត្ថេន សមេតី’’តិ វុត្តំ។
138.Mahāpaccariyādīsu yaṃ vuttaṃ ‘‘paduddhāreneva kāretabbo’’ti, taṃ suvuttaṃ. Kintu tassa parikappāvahārakamattaṃ na dissatīti dassanatthaṃ idaṃ vuttaṃ. Uddhāre vāyaṃ āpanno, tasmā disvā gacchanto ‘‘paduddhāreneva kāretabbo’’ti idaṃ tattha duvuttanti vuttaṃ hoti. Kathaṃ? ‘‘Sāṭakatthiko sāṭakapasibbakameva gahetvā bahi nikkhamitvā sāṭakabhāvaṃ ñatvā ‘pacchā gaṇhissāmī’ti evaṃ parikappetvā gaṇhati, na uddhāre evāpajjati. Yadā bahi ṭhatvā ‘sāṭako aya’nti disvā gacchati, tadā paduddhāreneva kāretabbo’’ti na vuttametaṃ, kintu kiñcāpi parikappo dissati, pubbabhāge avahārakkhaṇe na dissatīti na so parikappāvahāro, ayamattho mahāaṭṭhakathāyaṃ vuttova, tasmā ‘‘ñāyamevā’’ti vadanti. Kammantasālā nāma kassakānaṃ vanacchedakānaṃ gehāni. Ayaṃ tāvāti sace upacārasīmantiādi yāva theravādo mahāaṭṭhakathānayo, tattha keci panātiādi na gahetabbaṃ theravādattā yuttiabhāvato, na hi sāhatthike evaṃvidhā atthasādhakacetanā hoti. Āṇattike eva atthasādhakacetanā. ‘‘Sesaṃ mahāpaccariyaṃ vuttenatthena sametī’’ti vuttaṃ.
កុសសង្កាមនករណេ សចេ បរោ ‘‘នាយំ មម សន្តកោ’’តិ ជានាតិ, ឥតរស្ស ហត្ថតោ មុត្តមត្តេ បារាជិកាបត្តិ ខីលសង្កាមនេ វិយ។ ‘‘អត្តនោ សន្តកំ សចេ ជានាតិ, ន ហោតី’’តិ វទន្តិ។ ឯវំ សន្តេ បញ្ចកានិ សង្ករានិ ហោន្តីតិ ឧបបរិក្ខិតព្ពំ។
Kusasaṅkāmanakaraṇe sace paro ‘‘nāyaṃ mama santako’’ti jānāti, itarassa hatthato muttamatte pārājikāpatti khīlasaṅkāmane viya. ‘‘Attano santakaṃ sace jānāti, na hotī’’ti vadanti. Evaṃ sante pañcakāni saṅkarāni hontīti upaparikkhitabbaṃ.
១៤០. បរានុទ្ទយតាយាតិ ឯត្ថ បរានុទ្ទយតាយ កោដិប្បត្តេន ភគវតា កស្មា ‘‘អនាបត្តិ បេតបរិគ្គហេ តិរច្ឆានគតបរិគ្គហេ’’តិ (បារា. ១៣១) វុត្តន្តិ ចេ? បរានុទ្ទយតាយ ឯវ។ យស្ស ហិ បរិក្ខារស្ស អាទានេ រាជានោ ចោរំ គហេត្វា ន ហននាទីនិ ករេយ្យុំ, តស្មិម្បិ នាម សមណោ គោតមោ បារាជិកំ បញ្ញបេត្វា ភិក្ខុំ អភិក្ខុំ ករោតីតិ មហាជនោ ភគវតិ បសាទញ្ញថត្តំ អាបជ្ជិត្វា អបាយុបគោ ហោតិ។ អបេតបរិគ្គហិតា រុក្ខាទី ច ទុល្លភា, ន ច សក្កា ញាតុន្តិ រុក្ខាទីហិ បាបភីរុកោ ឧបាសកជនោ បដិមាឃរចេតិយពោធិឃរវិហារាទីនិ អកត្វា មហតោ បុញ្ញក្ខន្ធតោ បរិហាយេយ្យ។ ‘‘រុក្ខមូលសេនាសនំ បំសុកូលចីវរំ និស្សាយ បព្ពជ្ជា’’តិ (មហាវ. ១២៨) វុត្តនិស្សយា ច អនិស្សយា ហោន្តិ។ បរបរិគ្គហិតសញ្ញិនោ ហិ ភិក្ខូ រុក្ខមូលបំសុកូលានិ ន សាទិយិស្សន្តីតិ, បព្ពជ្ជា ច ន សម្ភវេយ្យុំ, សប្បទដ្ឋកាលេ ឆារិកត្ថាយ រុក្ខំ អគ្គហេត្វា មរណំ វា និគច្ឆេយ្យុំ, អច្ឆិន្នចីវរាទិកាលេ សាខាភង្គាទិំ អគ្គហេត្វា នគ្គា ហុត្វា តិត្ថិយលទ្ធិមេវ សុលទ្ធិ វិយ ទីបេន្តា វិចរេយ្យុំ, តតោ តិត្ថិយេស្វេវ លោកោ បសីទិត្វា ទិដ្ឋិគ្គហណំ បត្វា សំសារខាណុកោ ភវេយ្យ, តស្មា ភគវា បរានុទ្ទយតាយ ឯវ ‘‘អនាបត្តិ បេតបរិគ្គហេ’’តិអាទិមាហាតិ វេទិតព្ពំ។
140.Parānuddayatāyāti ettha parānuddayatāya koṭippattena bhagavatā kasmā ‘‘anāpatti petapariggahe tiracchānagatapariggahe’’ti (pārā. 131) vuttanti ce? Parānuddayatāya eva. Yassa hi parikkhārassa ādāne rājāno coraṃ gahetvā na hananādīni kareyyuṃ, tasmimpi nāma samaṇo gotamo pārājikaṃ paññapetvā bhikkhuṃ abhikkhuṃ karotīti mahājano bhagavati pasādaññathattaṃ āpajjitvā apāyupago hoti. Apetapariggahitā rukkhādī ca dullabhā, na ca sakkā ñātunti rukkhādīhi pāpabhīruko upāsakajano paṭimāgharacetiyabodhigharavihārādīni akatvā mahato puññakkhandhato parihāyeyya. ‘‘Rukkhamūlasenāsanaṃ paṃsukūlacīvaraṃ nissāya pabbajjā’’ti (mahāva. 128) vuttanissayā ca anissayā honti. Parapariggahitasaññino hi bhikkhū rukkhamūlapaṃsukūlāni na sādiyissantīti, pabbajjā ca na sambhaveyyuṃ, sappadaṭṭhakāle chārikatthāya rukkhaṃ aggahetvā maraṇaṃ vā nigaccheyyuṃ, acchinnacīvarādikāle sākhābhaṅgādiṃ aggahetvā naggā hutvā titthiyaladdhimeva suladdhi viya dīpentā vicareyyuṃ, tato titthiyesveva loko pasīditvā diṭṭhiggahaṇaṃ patvā saṃsārakhāṇuko bhaveyya, tasmā bhagavā parānuddayatāya eva ‘‘anāpatti petapariggahe’’tiādimāhāti veditabbaṃ.
១៤១. អបរម្បិ ភាគំ ទេហីតិ ‘‘គហិតំ វិញ្ញត្តិសទិសត្តា នេវ ភណ្ឌទេយ្យំ ន បារាជិក’’ន្តិ លិខិតំ, ឥទំ បកតិជនេ យុជ្ជតិ។ ‘‘សចេ បន សាមិកោ វា តេន អាណត្តោ វា ‘អបរស្ស សហាយភិក្ខុស្ស ភាគំ ឯស គណ្ហាតិ យាចតិ វា’តិ យំ អបរភាគំ ទេតិ, តំ ភណ្ឌទេយ្យ’’ន្តិ វទន្តិ។
141.Aparampibhāgaṃ dehīti ‘‘gahitaṃ viññattisadisattā neva bhaṇḍadeyyaṃ na pārājika’’nti likhitaṃ, idaṃ pakatijane yujjati. ‘‘Sace pana sāmiko vā tena āṇatto vā ‘aparassa sahāyabhikkhussa bhāgaṃ esa gaṇhāti yācati vā’ti yaṃ aparabhāgaṃ deti, taṃ bhaṇḍadeyya’’nti vadanti.
១៤៨-៩. ខាទន្តស្ស ភណ្ឌទេយ្យន្តិ ចោរស្ស វា សាមិកស្ស វា សម្បត្តស្ស ទិន្នំ សុទិន្នមេវ កិរ។ អវិសេសេនាតិ ‘‘ឧស្សាហគតានំ វា’’តិ អវត្វា វុត្តំ, ន ហិ កតិបយានំ អនុស្សាហតាយ សង្ឃិកមសង្ឃិកំ ហោតិ។ មហាអដ្ឋកថាយម្បិ ‘‘យទិ សឧស្សាហាវ គច្ឆន្តិ, ថេយ្យចិត្តេន បរិភុញ្ជតោ អវហារោ ហោតី’’តិ វុត្តត្តា តទុភយមេកំ។ ឆឌ្ឌិតវិហារេ ឧបចារសីមាយ បមាណំ ជានិតុំ ន សក្កា, អយំ បន ភិក្ខុ ឧបចារសីមាយ ពហិ ឋត្វា ឃណ្ដិបហរណាទិំ កត្វា បរិភុញ្ជតិ ខាទតិ, តេន ឯវំ ខាទិតំ សុខាទិតន្តិ អត្ថោ។ ‘‘ឥតរវិហារេ តត្ថ ទិត្តវិធិនាវ បដិបជ្ជិតព្ព’’ន្តិ វុត្តំ។ ‘‘សុខាទិតំ អន្តោវិហារត្តា’’តិ លិខិតំ, អាគតានាគតានំ សន្តកត្តាតិ ‘‘ចាតុទ្ទិសស្ស សង្ឃស្ស ទេមី’’តិ ទិន្នត្តា វុត្តំ។ ឯវំ អវត្វា ‘‘សង្ឃស្ស ទេមី’’តិ ទិន្នម្បិ តាទិសមេវ។ តថា ហិ ពហិ ឋិតោ លាភំ ន លភតិ ភគវតោ វចនេនាតិ វេទិតព្ពំ។
148-9.Khādantassa bhaṇḍadeyyanti corassa vā sāmikassa vā sampattassa dinnaṃ sudinnameva kira. Avisesenāti ‘‘ussāhagatānaṃ vā’’ti avatvā vuttaṃ, na hi katipayānaṃ anussāhatāya saṅghikamasaṅghikaṃ hoti. Mahāaṭṭhakathāyampi ‘‘yadi saussāhāva gacchanti, theyyacittena paribhuñjato avahāro hotī’’ti vuttattā tadubhayamekaṃ. Chaḍḍitavihāre upacārasīmāya pamāṇaṃ jānituṃ na sakkā, ayaṃ pana bhikkhu upacārasīmāya bahi ṭhatvā ghaṇṭipaharaṇādiṃ katvā paribhuñjati khādati, tena evaṃ khāditaṃ sukhāditanti attho. ‘‘Itaravihāre tattha dittavidhināva paṭipajjitabba’’nti vuttaṃ. ‘‘Sukhāditaṃ antovihārattā’’ti likhitaṃ, āgatānāgatānaṃ santakattāti ‘‘cātuddisassa saṅghassa demī’’ti dinnattā vuttaṃ. Evaṃ avatvā ‘‘saṅghassa demī’’ti dinnampi tādisameva. Tathā hi bahi ṭhito lābhaṃ na labhati bhagavato vacanenāti veditabbaṃ.
១៥៣. ‘‘មតសូករោ’’តិ វចនតោ តមេវ ជីវន្តំ ភណ្ឌទេយ្យន្តិ កត្វា ទាតុំ ន លភតិ។ វជ្ឈំ វដ្ដតីតិ ទីបិតំ ហោតិ។ មទ្ទន្តោ គច្ឆតិ, ភណ្ឌទេយ្យន្តិ ឯត្ថ កិត្តកំ ភណ្ឌទេយ្យំ, ន ហិ សក្កា ‘‘ឯត្តកា សូករា មទ្ទិត្វា គតា គមិស្សន្តី’’តិ ជានិតុន្តិ? យត្តកេ សាមិកានំ ទិន្នេ តេ ‘‘ទិន្នំ មម ភណ្ឌ’’ន្តិ តុស្សន្តិ, តត្តកំ ទាតព្ពំ។ នោ ចេ តុស្សន្តិ, អតិក្កន្តសូករមូលំ ទត្វា កិំ ឱបាតោ ខណិត្វា ទាតព្ពោតិ? ន ទាតព្ពោ។ អថ កិំ ចោទិយមានស្ស ឧភិន្នំ ធុរនិក្ខេបេន បារាជិកំ ហោតីតិ? ន ហោតិ, កេវលំ កប្បិយបរិក្ខារំ ទត្វា តោសេតព្ពោវ សាមិកោ, ឯសេវ នយោ អញ្ញេសុបិ ឯវរូបេសូតិ នោ តក្កោតិ អាចរិយោ។ ‘‘តទហេវ វា ទុតិយទិវសេ វា មទ្ទន្តោ គច្ឆតី’’តិ វុត្តំ។ គុម្ពេ ខិបតិ, ភណ្ឌទេយ្យមេវាតិ អវស្សំ បវិសនកេ សន្ធាយ វុត្តំ។ ឯត្ថ ឯកស្មិំ វិហារេ បរចក្កាទិភយំ អាគតំ។ មូលវត្ថុច្ឆេទន្តិ ‘‘សព្ពសេនាសនំ ឯតេ ឥស្សរា’’តិ វចនតោ ឥតរេ អនិស្សរាតិ ទីបិតំ ហោតិ។
153.‘‘Matasūkaro’’ti vacanato tameva jīvantaṃ bhaṇḍadeyyanti katvā dātuṃ na labhati. Vajjhaṃ vaṭṭatīti dīpitaṃ hoti. Maddanto gacchati, bhaṇḍadeyyanti ettha kittakaṃ bhaṇḍadeyyaṃ, na hi sakkā ‘‘ettakā sūkarā madditvā gatā gamissantī’’ti jānitunti? Yattake sāmikānaṃ dinne te ‘‘dinnaṃ mama bhaṇḍa’’nti tussanti, tattakaṃ dātabbaṃ. No ce tussanti, atikkantasūkaramūlaṃ datvā kiṃ opāto khaṇitvā dātabboti? Na dātabbo. Atha kiṃ codiyamānassa ubhinnaṃ dhuranikkhepena pārājikaṃ hotīti? Na hoti, kevalaṃ kappiyaparikkhāraṃ datvā tosetabbova sāmiko, eseva nayo aññesupi evarūpesūti no takkoti ācariyo. ‘‘Tadaheva vā dutiyadivase vā maddanto gacchatī’’ti vuttaṃ. Gumbe khipati, bhaṇḍadeyyamevāti avassaṃ pavisanake sandhāya vuttaṃ. Ettha ekasmiṃ vihāre paracakkādibhayaṃ āgataṃ. Mūlavatthucchedanti ‘‘sabbasenāsanaṃ ete issarā’’ti vacanato itare anissarāti dīpitaṃ hoti.
១៥៦. អារាមរក្ខកាតិ វិស្សដ្ឋវសេន គហេតព្ពំ។ អធិប្បាយំ ញត្វាតិ ឯត្ថ យស្ស ទានំ បដិគ្គណ្ហន្តំ ភិក្ខុំ, ភាគំ វា សាមិកា ន រក្ខន្តិ ន ទណ្ឌេន្តិ, តស្ស ទានំ អប្បដិច្ឆាទេត្វា គហេតុំ វដ្ដតីតិ ឥធ សន្និដ្ឋានំ។ តម្បិ ‘‘ន វដ្ដតិ សង្ឃិកេ’’តិ វុត្តំ។ អយមេវ ភិក្ខុ ឥស្សរោតិ យត្ថ សោ ឥច្ឆតិ, តត្ថ អត្តញាតហេតុំ លភតិ កិរ អត្ថោ។ អបិច ‘‘ទហរោ’’តិ វទន្តិ។ សវត្ថុកន្តិ សហ ភូមិយាតិ វុត្តំ ហោតិ។ ‘‘គរុភណ្ឌំ ហោតី’’តិ វត្វា ‘‘តិណមត្តំ បន ន ទាតព្ព’’ន្តិ វុត្តំ, តំ កិន្តុ គរុភណ្ឌន្តិ ចេ, អរក្ខិយអគោបិយដ្ឋានេ, វិនស្សនកភាវេ ច ឋិតំ សន្ធាយ វុត្តំ។ កប្បិយេបិ ចាតិ វត្វា, អវត្វា វា គហណយុត្តេ មាតាទិសន្តកេបិ ថេយ្យចិត្តុប្បាទេន។ ឥទំ បន សិក្ខាបទំ ‘‘រាជាបិមេសំ អភិប្បសន្នោ’’តិ (បារា. ៨៦) វចនតោ លាភគ្គមហត្តំ, វេបុល្លមហត្តញ្ច បត្តកាលេ បញ្ញត្តន្តិ សិទ្ធំ។
156.Ārāmarakkhakāti vissaṭṭhavasena gahetabbaṃ. Adhippāyaṃ ñatvāti ettha yassa dānaṃ paṭiggaṇhantaṃ bhikkhuṃ, bhāgaṃ vā sāmikā na rakkhanti na daṇḍenti, tassa dānaṃ appaṭicchādetvā gahetuṃ vaṭṭatīti idha sanniṭṭhānaṃ. Tampi ‘‘na vaṭṭati saṅghike’’ti vuttaṃ. Ayameva bhikkhu issaroti yattha so icchati, tattha attañātahetuṃ labhati kira attho. Apica ‘‘daharo’’ti vadanti. Savatthukanti saha bhūmiyāti vuttaṃ hoti. ‘‘Garubhaṇḍaṃ hotī’’ti vatvā ‘‘tiṇamattaṃ pana na dātabba’’nti vuttaṃ, taṃ kintu garubhaṇḍanti ce, arakkhiyaagopiyaṭṭhāne, vinassanakabhāve ca ṭhitaṃ sandhāya vuttaṃ. Kappiyepi cāti vatvā, avatvā vā gahaṇayutte mātādisantakepi theyyacittuppādena. Idaṃ pana sikkhāpadaṃ ‘‘rājāpimesaṃ abhippasanno’’ti (pārā. 86) vacanato lābhaggamahattaṃ, vepullamahattañca pattakāle paññattanti siddhaṃ.
ទុតិយបារាជិកវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Dutiyapārājikavaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / វិនយបិដក • Vinayapiṭaka / មហាវិភង្គ • Mahāvibhaṅga / ២. ទុតិយបារាជិកំ • 2. Dutiyapārājikaṃ
អដ្ឋកថា • Aṭṭhakathā / វិនយបិដក (អដ្ឋកថា) • Vinayapiṭaka (aṭṭhakathā) / មហាវិភង្គ-អដ្ឋកថា • Mahāvibhaṅga-aṭṭhakathā / ២. ទុតិយបារាជិកំ • 2. Dutiyapārājikaṃ
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / សារត្ថទីបនី-ដីកា • Sāratthadīpanī-ṭīkā / វិនីតវត្ថុវណ្ណនា • Vinītavatthuvaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / វិមតិវិនោទនី-ដីកា • Vimativinodanī-ṭīkā / កុសសង្កាមនវត្ថុកថាវណ្ណនា • Kusasaṅkāmanavatthukathāvaṇṇanā
