| Library / Tipiṭaka / ติปิฎก • Tipiṭaka / จูฬนิเทฺทสปาฬิ • Cūḷaniddesapāḷi |
๑๐. กปฺปมาณวปุจฺฉานิเทฺทโส
10. Kappamāṇavapucchāniddeso
๖๑.
61.
มเชฺฌ สรสฺมิํ ติฎฺฐตํ, [อิจฺจายสฺมา กโปฺป]
Majjhesarasmiṃ tiṭṭhataṃ, [iccāyasmā kappo]
โอเฆ ชาเต มหพฺภเย;
Oghe jāte mahabbhaye;
ชรามจฺจุปเรตานํ, ทีปํ ปพฺรูหิ มาริส;
Jarāmaccuparetānaṃ, dīpaṃ pabrūhi mārisa;
ตฺวญฺจ เม ทีปมกฺขาหิ, ยถายิทํ นาปรํ สิยาฯ
Tvañca me dīpamakkhāhi, yathāyidaṃ nāparaṃ siyā.
มเชฺฌ สรสฺมิํ ติฎฺฐตนฺติ สโร วุจฺจติ สํสาโร อาคมนํ คมนํ คมนาคมนํ กาลํ คติ ภวาภโว จุติ จ อุปปตฺติ จ นิพฺพตฺติ จ เภโท จ ชาติ จ ชรา จ มรณญฺจฯ สํสารสฺส ปุริมาปิ โกฎิ น ปญฺญายติ, ปจฺฉิมาปิ โกฎิ น ปญฺญายติ; มเชฺฌว สํสาเร สตฺตา ฐิตา ปติฎฺฐิตา อลฺลีนา อุปคตา อโชฺฌสิตา อธิมุตฺตาฯ
Majjhe sarasmiṃ tiṭṭhatanti saro vuccati saṃsāro āgamanaṃ gamanaṃ gamanāgamanaṃ kālaṃ gati bhavābhavo cuti ca upapatti ca nibbatti ca bhedo ca jāti ca jarā ca maraṇañca. Saṃsārassa purimāpi koṭi na paññāyati, pacchimāpi koṭi na paññāyati; majjheva saṃsāre sattā ṭhitā patiṭṭhitā allīnā upagatā ajjhositā adhimuttā.
กถํ สํสารสฺส ปุริมา โกฎิ น ปญฺญายติ? เอตฺตกา ชาติโย วฎฺฎํ วตฺติ, ตโต ปรํ น วตฺตตีติ เหวํ นตฺถิ, เอวมฺปิ สํสารสฺส ปุริมา โกฎิ น ปญฺญายติฯ เอตฺตกานิ ชาติสตานิ วฎฺฎํ วตฺติ, ตโต ปรํ น วตฺตตีติ เหวํ นตฺถิ, เอวมฺปิ สํสารสฺส ปุริมา โกฎิ น ปญฺญายติฯ เอตฺตกานิ ชาติสหสฺสานิ วฎฺฎํ วตฺติ, ตโต ปรํ น วตฺตตีติ เหวํ นตฺถิ, เอวมฺปิ สํสารสฺส ปุริมา โกฎิ น ปญฺญายติฯ เอตฺตกานิ ชาติสตสหสฺสานิ วฎฺฎํ วตฺติ , ตโต ปรํ น วตฺตตีติ เหวํ นตฺถิ, เอวมฺปิ สํสารสฺส ปุริมา โกฎิ น ปญฺญายติฯ เอตฺตกา ชาติโกฎิโย วฎฺฎํ วตฺติ, ตโต ปรํ น วตฺตตีติ เหวํ นตฺถิ, เอวมฺปิ สํสารสฺส ปุริมา โกฎิ น ปญฺญายติฯ เอตฺตกานิ ชาติโกฎิสตานิ วฎฺฎํ วตฺติ, ตโต ปรํ น วตฺตตีติ เหวํ นตฺถิ, เอวมฺปิ สํสารสฺส ปุริมา โกฎิ น ปญฺญายติฯ เอตฺตกานิ ชาติโกฎิสหสฺสานิ วฎฺฎํ วตฺติ, ตโต ปรํ น วตฺตตีติ, เหวํ นตฺถิฯ เอวมฺปิ สํสารสฺส ปุริมา โกฎิ น ปญฺญายติฯ เอตฺตกานิ ชาติโกฎิสตสหสฺสานิ วฎฺฎํ วตฺติ, ตโต ปรํ น วตฺตตีติ เหวํ นตฺถิ, เอวมฺปิ สํสารสฺส ปุริมา โกฎิ น ปญฺญายติฯ
Kathaṃ saṃsārassa purimā koṭi na paññāyati? Ettakā jātiyo vaṭṭaṃ vatti, tato paraṃ na vattatīti hevaṃ natthi, evampi saṃsārassa purimā koṭi na paññāyati. Ettakāni jātisatāni vaṭṭaṃ vatti, tato paraṃ na vattatīti hevaṃ natthi, evampi saṃsārassa purimā koṭi na paññāyati. Ettakāni jātisahassāni vaṭṭaṃ vatti, tato paraṃ na vattatīti hevaṃ natthi, evampi saṃsārassa purimā koṭi na paññāyati. Ettakāni jātisatasahassāni vaṭṭaṃ vatti , tato paraṃ na vattatīti hevaṃ natthi, evampi saṃsārassa purimā koṭi na paññāyati. Ettakā jātikoṭiyo vaṭṭaṃ vatti, tato paraṃ na vattatīti hevaṃ natthi, evampi saṃsārassa purimā koṭi na paññāyati. Ettakāni jātikoṭisatāni vaṭṭaṃ vatti, tato paraṃ na vattatīti hevaṃ natthi, evampi saṃsārassa purimā koṭi na paññāyati. Ettakāni jātikoṭisahassāni vaṭṭaṃ vatti, tato paraṃ na vattatīti, hevaṃ natthi. Evampi saṃsārassa purimā koṭi na paññāyati. Ettakāni jātikoṭisatasahassāni vaṭṭaṃ vatti, tato paraṃ na vattatīti hevaṃ natthi, evampi saṃsārassa purimā koṭi na paññāyati.
เอตฺตกานิ วสฺสานิ วฎฺฎํ วตฺติ, ตโต ปรํ น วตฺตตีติ เหวํ นตฺถิ, เอวมฺปิ สํสารสฺส ปุริมา โกฎิ น ปญฺญายติฯ เอตฺตกานิ วสฺสสตานิ วฎฺฎํ วตฺติ, ตโต ปรํ น วตฺตตีติ เหวํ นตฺถิ, เอวมฺปิ สํสารสฺส ปุริมา โกฎิ น ปญฺญายติฯ เอตฺตกานิ วสฺสสหสฺสานิ วฎฺฎํ วตฺติ, ตโต ปรํ น วตฺตตีติ เหวํ นตฺถิ, เอวมฺปิ สํสารสฺส ปุริมา โกฎิ น ปญฺญายติฯ เอตฺตกานิ วสฺสสตสหสฺสานิ วฎฺฎํ วตฺติ, ตโต ปรํ น วตฺตตีติ เหวํ นตฺถิ, เอวมฺปิ สํสารสฺส ปุริมา โกฎิ น ปญฺญายติฯ เอตฺตกา วสฺสโกฎิโย วฎฺฎํ วตฺติ, ตโต ปรํ น วตฺตตีติ เหวํ นตฺถิ, เอวมฺปิ สํสารสฺส ปุริมา โกฎิ น ปญฺญายติฯ เอตฺตกานิ วสฺสโกฎิสตานิ วฎฺฎํ วตฺติ, ตโต ปรํ น วตฺตตีติ เหวํ นตฺถิ, เอวมฺปิ สํสารสฺส ปุริมา โกฎิ น ปญฺญายติฯ เอตฺตกานิ วสฺสโกฎิสหสฺสานิ วฎฺฎํ วตฺติ, ตโต ปรํ น วตฺตตีติ เหวํ นตฺถิ, เอวมฺปิ สํสารสฺส ปุริมา โกฎิ น ปญฺญายติฯ เอตฺตกานิ วสฺสโกฎิสตสหสฺสานิ วฎฺฎํ วตฺติ, ตโต ปรํ น วตฺตตีติ เหวํ นตฺถิ, เอวมฺปิ สํสารสฺส ปุริมา โกฎิ น ปญฺญายติฯ
Ettakāni vassāni vaṭṭaṃ vatti, tato paraṃ na vattatīti hevaṃ natthi, evampi saṃsārassa purimā koṭi na paññāyati. Ettakāni vassasatāni vaṭṭaṃ vatti, tato paraṃ na vattatīti hevaṃ natthi, evampi saṃsārassa purimā koṭi na paññāyati. Ettakāni vassasahassāni vaṭṭaṃ vatti, tato paraṃ na vattatīti hevaṃ natthi, evampi saṃsārassa purimā koṭi na paññāyati. Ettakāni vassasatasahassāni vaṭṭaṃ vatti, tato paraṃ na vattatīti hevaṃ natthi, evampi saṃsārassa purimā koṭi na paññāyati. Ettakā vassakoṭiyo vaṭṭaṃ vatti, tato paraṃ na vattatīti hevaṃ natthi, evampi saṃsārassa purimā koṭi na paññāyati. Ettakāni vassakoṭisatāni vaṭṭaṃ vatti, tato paraṃ na vattatīti hevaṃ natthi, evampi saṃsārassa purimā koṭi na paññāyati. Ettakāni vassakoṭisahassāni vaṭṭaṃ vatti, tato paraṃ na vattatīti hevaṃ natthi, evampi saṃsārassa purimā koṭi na paññāyati. Ettakāni vassakoṭisatasahassāni vaṭṭaṃ vatti, tato paraṃ na vattatīti hevaṃ natthi, evampi saṃsārassa purimā koṭi na paññāyati.
เอตฺตกานิ กปฺปานิ วฎฺฎํ วตฺติ, ตโต ปรํ น วตฺตตีติ เหวํ นตฺถิ, เอวมฺปิ สํสารสฺส ปุริมา โกฎิ น ปญฺญายติฯ เอตฺตกานิ กปฺปสตานิ วฎฺฎํ วตฺติ, ตโต ปรํ น วตฺตตีติ เหวํ นตฺถิ, เอวมฺปิ สํสารสฺส ปุริมา โกฎิ น ปญฺญายติฯ เอตฺตกานิ กปฺปสหสฺสานิ วฎฺฎํ วตฺติ, ตโต ปรํ น วตฺตตีติ เหวํ นตฺถิ, เอวมฺปิ สํสารสฺส ปุริมา โกฎิ น ปญฺญายติฯ เอตฺตกานิ กปฺปสตสหสฺสานิ วฎฺฎํ วตฺติ, ตโต ปรํ น วตฺตตีติ เหวํ นตฺถิ, เอวมฺปิ สํสารสฺส ปุริมา โกฎิ น ปญฺญายติฯ เอตฺตกา กปฺปโกฎิโย วฎฺฎํ วตฺติ, ตโต ปรํ น วตฺตตีติ เหวํ นตฺถิ, เอวมฺปิ สํสารสฺส ปุริมา โกฎิ น ปญฺญายติฯ เอตฺตกานิ กปฺปโกฎิสตานิ วฎฺฎํ วตฺติ, ตโต ปรํ น วตฺตตีติ เหวํ นตฺถิ, เอวมฺปิ สํสารสฺส ปุริมา โกฎิ น ปญฺญายติฯ เอตฺตกานิ กปฺปโกฎิสหสฺสานิ วฎฺฎํ วตฺติ, ตโต ปรํ น วตฺตตีติ เหวํ นตฺถิ, เอวมฺปิ สํสารสฺส ปุริมา โกฎิ น ปญฺญายติฯ เอตฺตกานิ กปฺปโกฎิสตสหสฺสานิ วฎฺฎํ วตฺติ, ตโต ปรํ น วตฺตตีติ เหวํ นตฺถิ, เอวมฺปิ สํสารสฺส ปุริมา โกฎิ น ปญฺญายติฯ
Ettakāni kappāni vaṭṭaṃ vatti, tato paraṃ na vattatīti hevaṃ natthi, evampi saṃsārassa purimā koṭi na paññāyati. Ettakāni kappasatāni vaṭṭaṃ vatti, tato paraṃ na vattatīti hevaṃ natthi, evampi saṃsārassa purimā koṭi na paññāyati. Ettakāni kappasahassāni vaṭṭaṃ vatti, tato paraṃ na vattatīti hevaṃ natthi, evampi saṃsārassa purimā koṭi na paññāyati. Ettakāni kappasatasahassāni vaṭṭaṃ vatti, tato paraṃ na vattatīti hevaṃ natthi, evampi saṃsārassa purimā koṭi na paññāyati. Ettakā kappakoṭiyo vaṭṭaṃ vatti, tato paraṃ na vattatīti hevaṃ natthi, evampi saṃsārassa purimā koṭi na paññāyati. Ettakāni kappakoṭisatāni vaṭṭaṃ vatti, tato paraṃ na vattatīti hevaṃ natthi, evampi saṃsārassa purimā koṭi na paññāyati. Ettakāni kappakoṭisahassāni vaṭṭaṃ vatti, tato paraṃ na vattatīti hevaṃ natthi, evampi saṃsārassa purimā koṭi na paññāyati. Ettakāni kappakoṭisatasahassāni vaṭṭaṃ vatti, tato paraṃ na vattatīti hevaṃ natthi, evampi saṃsārassa purimā koṭi na paññāyati.
วุตฺตเญฺหตํ ภควตา – ‘‘อนมตโคฺคยํ, ภิกฺขเว, สํสาโร, ปุพฺพา โกฎิ น ปญฺญายติ อวิชฺชานีวรณานํ สตฺตานํ ตณฺหาสํโยชนานํ สนฺธาวตํ สํสรตํฯ เอวํ ทีฆรตฺตํ โข, ภิกฺขเว, ทุกฺขํ ปจฺจนุภูตํ ติพฺพํ ปจฺจนุภูตํ พฺยสนํ ปจฺจนุภูตํ, กฎสี วฑฺฒิตา 1ฯ ยาวญฺจิทํ, ภิกฺขเว, อลเมว สพฺพสงฺขาเรสุ นิพฺพินฺทิตุํ อลํ วิรชฺชิตุํ อลํ วิมุจฺจิตุ’’นฺติฯ เอวมฺปิ สํสารสฺส ปุริมา โกฎิ น ปญฺญายติฯ
Vuttañhetaṃ bhagavatā – ‘‘anamataggoyaṃ, bhikkhave, saṃsāro, pubbā koṭi na paññāyati avijjānīvaraṇānaṃ sattānaṃ taṇhāsaṃyojanānaṃ sandhāvataṃ saṃsarataṃ. Evaṃ dīgharattaṃ kho, bhikkhave, dukkhaṃ paccanubhūtaṃ tibbaṃ paccanubhūtaṃ byasanaṃ paccanubhūtaṃ, kaṭasī vaḍḍhitā 2. Yāvañcidaṃ, bhikkhave, alameva sabbasaṅkhāresu nibbindituṃ alaṃ virajjituṃ alaṃ vimuccitu’’nti. Evampi saṃsārassa purimā koṭi na paññāyati.
กถํ สํสารสฺส ปจฺฉิมา โกฎิ น ปญฺญายติ? เอตฺตกา ชาติโย วฎฺฎํ วตฺติสฺสติ, ตโต ปรํ น วตฺติสฺสตีติ เหวํ นตฺถิ, เอวมฺปิ สํสารสฺส ปจฺฉิมา โกฎิ น ปญฺญายติฯ เอตฺตกานิ ชาติสตานิ, เอตฺตกานิ ชาติสหสฺสานิ, เอตฺตกานิ ชาติสตสหสฺสานิ, เอตฺตกา ชาติโกฎิโย, เอตฺตกานิ ชาติโกฎิสตานิ, เอตฺตกานิ ชาติโกฎิสหสฺสานิ, เอตฺตกานิ ชาติโกฎิสตสหสฺสานิ, เอตฺตกานิ วสฺสานิ, เอตฺตกานิ วสฺสสตานิ, เอตฺตกานิ วสฺสสหสฺสานิ, เอตฺตกานิ วสฺสสตสหสฺสานิ, เอตฺตกา วสฺสโกฎิโย, เอตฺตกานิ วสฺสโกฎิสตานิ, เอตฺตกานิ วสฺสโกฎิสหสฺสานิ, เอตฺตกานิ วสฺสโกฎิสตสหสฺสานิ, เอตฺตกานิ กปฺปานิ, เอตฺตกานิ กปฺปสตานิ, เอตฺตกานิ กปฺปสหสฺสานิ, เอตฺตกานิ กปฺปสตสหสฺสานิ, เอตฺตกา กปฺปโกฎิโย, เอตฺตกานิ กปฺปโกฎิสตานิ , เอตฺตกานิ กปฺปโกฎิสหสฺสานิ, เอตฺตกานิ กปฺปโกฎิสตสหสฺสานิ วฎฺฎํ วตฺติสฺสติ, ตโต ปรํ น วตฺติสฺสตีติ เหวํ นตฺถิ, เอวมฺปิ สํสารสฺส ปจฺฉิมา โกฎิ น ปญฺญายติฯ เอวมฺปิ สํสารสฺส ปุริมาปิ โกฎิ น ปญฺญายติ, ปจฺฉิมาปิ โกฎิ น ปญฺญายติ, มเชฺฌว สํสาเร สตฺตา ฐิตา ปติฎฺฐิตา อลฺลีนา อุปคตา อโชฺฌสิตา อธิมุตฺตาติ – มเชฺฌ สรสฺมิํ ติฎฺฐตํฯ อิจฺจายสฺมา กโปฺปติฯ อิจฺจาติ ปทสนฺธิ…เป.…ฯ อายสฺมาติ ปิยวจนํ…เป.…ฯ กโปฺปติ ตสฺส พฺราหฺมณสฺส นามํ…เป.… อภิลาโปติ – อิจฺจายสฺมา กโปฺปฯ
Kathaṃ saṃsārassa pacchimā koṭi na paññāyati? Ettakā jātiyo vaṭṭaṃ vattissati, tato paraṃ na vattissatīti hevaṃ natthi, evampi saṃsārassa pacchimā koṭi na paññāyati. Ettakāni jātisatāni, ettakāni jātisahassāni, ettakāni jātisatasahassāni, ettakā jātikoṭiyo, ettakāni jātikoṭisatāni, ettakāni jātikoṭisahassāni, ettakāni jātikoṭisatasahassāni, ettakāni vassāni, ettakāni vassasatāni, ettakāni vassasahassāni, ettakāni vassasatasahassāni, ettakā vassakoṭiyo, ettakāni vassakoṭisatāni, ettakāni vassakoṭisahassāni, ettakāni vassakoṭisatasahassāni, ettakāni kappāni, ettakāni kappasatāni, ettakāni kappasahassāni, ettakāni kappasatasahassāni, ettakā kappakoṭiyo, ettakāni kappakoṭisatāni , ettakāni kappakoṭisahassāni, ettakāni kappakoṭisatasahassāni vaṭṭaṃ vattissati, tato paraṃ na vattissatīti hevaṃ natthi, evampi saṃsārassa pacchimā koṭi na paññāyati. Evampi saṃsārassa purimāpi koṭi na paññāyati, pacchimāpi koṭi na paññāyati, majjheva saṃsāre sattā ṭhitā patiṭṭhitā allīnā upagatā ajjhositā adhimuttāti – majjhe sarasmiṃ tiṭṭhataṃ. Iccāyasmā kappoti. Iccāti padasandhi…pe…. Āyasmāti piyavacanaṃ…pe…. Kappoti tassa brāhmaṇassa nāmaṃ…pe… abhilāpoti – iccāyasmā kappo.
โอเฆ ชาเต มหพฺภเยติ กาโมเฆ ภโวเฆ ทิโฎฺฐเฆ อวิโชฺชเฆ ชาเต สญฺชาเต นิพฺพเตฺต อภินิพฺพเตฺต ปาตุภูเตฯ มหพฺภเยติ ชาติภเย ชราภเย พฺยาธิภเย มรณภเยติ – โอเฆ ชาเต มหพฺภเยฯ
Oghe jāte mahabbhayeti kāmoghe bhavoghe diṭṭhoghe avijjoghe jāte sañjāte nibbatte abhinibbatte pātubhūte. Mahabbhayeti jātibhaye jarābhaye byādhibhaye maraṇabhayeti – oghe jāte mahabbhaye.
ชรามจฺจุปเรตานนฺติ ชราย ผุฎฺฐานํ ปเรตานํ สโมหิตานํ สมนฺนาคตานํฯ มจฺจุนา ผุฎฺฐานํ ปเรตานํ สโมหิตานํ สมนฺนาคตานํ, ชาติยา อนุคตานํ ชราย อนุสฎานํ พฺยาธินา อภิภูตานํ มรเณน อพฺภาหตานํ อตาณานํ อเลณานํ อสรณานํ อสรณีภูตานนฺติ – ชรามจฺจุปเรตานํฯ
Jarāmaccuparetānanti jarāya phuṭṭhānaṃ paretānaṃ samohitānaṃ samannāgatānaṃ. Maccunā phuṭṭhānaṃ paretānaṃ samohitānaṃ samannāgatānaṃ, jātiyā anugatānaṃ jarāya anusaṭānaṃ byādhinā abhibhūtānaṃ maraṇena abbhāhatānaṃ atāṇānaṃ aleṇānaṃ asaraṇānaṃ asaraṇībhūtānanti – jarāmaccuparetānaṃ.
ทีปํ ปพฺรูหิ มาริสาติ ทีปํ ตาณํ เลณํ สรณํ คติํ ปรายนํ 3 พฺรูหิ อาจิกฺขาหิ เทเสหิ ปญฺญเปหิ ปฎฺฐเปหิ วิวราหิ วิภชาหิ อุตฺตานีกโรหิ ปกาเสหิฯ มาริสาติ ปิยวจนํ ครุวจนํ สคารวสปฺปติสฺสาธิวจนเมตํ มาริสาติ – ทีปํ ปพฺรูหิ มาริสฯ
Dīpaṃ pabrūhi mārisāti dīpaṃ tāṇaṃ leṇaṃ saraṇaṃ gatiṃ parāyanaṃ 4 brūhi ācikkhāhi desehi paññapehi paṭṭhapehi vivarāhi vibhajāhi uttānīkarohi pakāsehi. Mārisāti piyavacanaṃ garuvacanaṃ sagāravasappatissādhivacanametaṃ mārisāti – dīpaṃ pabrūhi mārisa.
ตฺวญฺจ เม ทีปมกฺขาหีติฯ ตฺวนฺติ ภควนฺตํ ภณติฯ ทีปมกฺขาหีติ ทีปํ ตาณํ เลณํ สรณํ คติํ ปรายนํ อกฺขาหิ อาจิกฺขาหิ เทเสหิ ปญฺญเปหิ ปฎฺฐเปหิ วิวราหิ วิภชาหิ อุตฺตานีกโรหิ ปกาเสหีติ – ตฺวญฺจ เม ทีปมกฺขาหิฯ
Tvañca me dīpamakkhāhīti. Tvanti bhagavantaṃ bhaṇati. Dīpamakkhāhīti dīpaṃ tāṇaṃ leṇaṃ saraṇaṃ gatiṃ parāyanaṃ akkhāhi ācikkhāhi desehi paññapehi paṭṭhapehi vivarāhi vibhajāhi uttānīkarohi pakāsehīti – tvañca me dīpamakkhāhi.
ยถายิทํ นาปรํ สิยาติ ยถยิทํ ทุกฺขํ อิเธว นิรุเชฺฌยฺย วูปสเมยฺย อตฺถํ คเจฺฉยฺย ปฎิปฺปสฺสเมฺภยฺย ปุนปฎิสนฺธิกํ ทุกฺขํ น นิพฺพเตฺตยฺย, กามธาตุยา วา รูปธาตุยา วา อรูปธาตุยา วา กามภเว วา รูปภเว วา อรูปภเว วา สญฺญาภเว วา อสญฺญาภเว วา เนวสญฺญานาสญฺญาภเว วา เอกโวการภเว วา จตุโวการภเว วา ปญฺจโวการภเว วา ปุนคติยา วา อุปปตฺติยา วา ปฎิสนฺธิยา วา ภเว วา สํสาเร วา วเฎฺฎ วา น ชเนยฺย น สญฺชเนยฺย น นิพฺพเตฺตยฺย นาภินิพฺพเตฺตยฺยฯ อิเธว นิรุเชฺฌยฺย วูปสเมยฺย อตฺถํ คเจฺฉยฺย ปฎิปฺปสฺสเมฺภยฺยาติ – ยถายิทํ นาปรํ สิยาฯ เตนาห โส พฺราหฺมโณ –
Yathāyidaṃnāparaṃ siyāti yathayidaṃ dukkhaṃ idheva nirujjheyya vūpasameyya atthaṃ gaccheyya paṭippassambheyya punapaṭisandhikaṃ dukkhaṃ na nibbatteyya, kāmadhātuyā vā rūpadhātuyā vā arūpadhātuyā vā kāmabhave vā rūpabhave vā arūpabhave vā saññābhave vā asaññābhave vā nevasaññānāsaññābhave vā ekavokārabhave vā catuvokārabhave vā pañcavokārabhave vā punagatiyā vā upapattiyā vā paṭisandhiyā vā bhave vā saṃsāre vā vaṭṭe vā na janeyya na sañjaneyya na nibbatteyya nābhinibbatteyya. Idheva nirujjheyya vūpasameyya atthaṃ gaccheyya paṭippassambheyyāti – yathāyidaṃ nāparaṃ siyā. Tenāha so brāhmaṇo –
‘‘มเชฺฌ สรสฺมิํ ติฎฺฐตํ, [อิจฺจายสฺมา กโปฺป]
‘‘Majjhe sarasmiṃ tiṭṭhataṃ, [iccāyasmā kappo]
โอเฆ ชาเต มหพฺภเย;
Oghe jāte mahabbhaye;
ชรามจฺจุปเรตานํ, ทีปํ ปพฺรูหิ มาริส;
Jarāmaccuparetānaṃ, dīpaṃ pabrūhi mārisa;
ตฺวญฺจ เม ทีปมกฺขาหิ, ยถายิทํ นาปรํ สิยา’’ติฯ
Tvañca me dīpamakkhāhi, yathāyidaṃ nāparaṃ siyā’’ti.
๖๒.
62.
มเชฺฌ สรสฺมิํ ติฎฺฐตํ, [กปฺปาติ ภควา]
Majjhe sarasmiṃ tiṭṭhataṃ, [kappāti bhagavā]
โอเฆ ชาเต มหพฺภเย;
Oghe jāte mahabbhaye;
ชรามจฺจุปเรตานํ, ทีปํ ปพฺรูมิ กปฺป เตฯ
Jarāmaccuparetānaṃ, dīpaṃ pabrūmi kappa te.
มเชฺฌ สรสฺมิํ ติฎฺฐตนฺติ สโร วุจฺจติ สํสาโร อาคมนํ คมนํ คมนาคมนํ กาลํ คติ ภวาภโว, จุติ จ อุปปตฺติ จ นิพฺพตฺติ จ เภโท จ ชาติ จ ชรา จ มรณญฺจฯ สํสารสฺส ปุริมาปิ โกฎิ น ปญฺญายติ, ปจฺฉิมาปิ โกฎิ น ปญฺญายติฯ มเชฺฌว สํสาเร สตฺตา ฐิตา ปติฎฺฐิตา อลฺลีนา อุปคตา อโชฺฌสิตา อธิมุตฺตาฯ
Majjhe sarasmiṃ tiṭṭhatanti saro vuccati saṃsāro āgamanaṃ gamanaṃ gamanāgamanaṃ kālaṃ gati bhavābhavo, cuti ca upapatti ca nibbatti ca bhedo ca jāti ca jarā ca maraṇañca. Saṃsārassa purimāpi koṭi na paññāyati, pacchimāpi koṭi na paññāyati. Majjheva saṃsāre sattā ṭhitā patiṭṭhitā allīnā upagatā ajjhositā adhimuttā.
กถํ สํสารสฺส ปุริมา โกฎิ น ปญฺญายติ…เป.… เอวํ สํสารสฺส ปุริมา โกฎิ น ปญฺญายติฯ กถํ สํสารสฺส ปจฺฉิมา โกฎิ น ปญฺญายติ…เป.… เอวํ สํสารสฺส ปจฺฉิมา โกฎิ น ปญฺญายติฯ เอวํ สํสารสฺส ปุริมาปิ โกฎิ น ปญฺญายติ, ปจฺฉิมาปิ โกฎิ น ปญฺญายติฯ มเชฺฌว สํสาเร สตฺตา ฐิตา ปติฎฺฐิตา อลฺลีนา อุปคตา อโชฺฌสิตา อธิมุตฺตาติ – มเชฺฌ สรสฺมิํ ติฎฺฐตํฯ กปฺปาติ ภควาติฯ กปฺปาติ ภควา ตํ พฺราหฺมณํ นาเมน อาลปติฯ ภควาติ คารวาธิวจนเมตํ…เป.… สจฺฉิกา ปญฺญตฺติ, ยทิทํ ภควาติ – กปฺปาติ ภควาฯ
Kathaṃ saṃsārassa purimā koṭi na paññāyati…pe… evaṃ saṃsārassa purimā koṭi na paññāyati. Kathaṃ saṃsārassa pacchimā koṭi na paññāyati…pe… evaṃ saṃsārassa pacchimā koṭi na paññāyati. Evaṃ saṃsārassa purimāpi koṭi na paññāyati, pacchimāpi koṭi na paññāyati. Majjheva saṃsāre sattā ṭhitā patiṭṭhitā allīnā upagatā ajjhositā adhimuttāti – majjhe sarasmiṃ tiṭṭhataṃ. Kappāti bhagavāti. Kappāti bhagavā taṃ brāhmaṇaṃ nāmena ālapati. Bhagavāti gāravādhivacanametaṃ…pe… sacchikā paññatti, yadidaṃ bhagavāti – kappāti bhagavā.
โอเฆ ชาเต มหพฺภเยติ กาโมเฆ ภโวเฆ ทิโฎฺฐเฆ อวิโชฺชเฆ ชาเต สญฺชาเต นิพฺพเตฺต อภินิพฺพเตฺต ปาตุภูเตฯ มหพฺภเยติ ชาติภเย ชราภเย พฺยาธิภเย มรณภเยติ – โอเฆ ชาเต มหพฺภเยฯ
Oghejāte mahabbhayeti kāmoghe bhavoghe diṭṭhoghe avijjoghe jāte sañjāte nibbatte abhinibbatte pātubhūte. Mahabbhayeti jātibhaye jarābhaye byādhibhaye maraṇabhayeti – oghe jāte mahabbhaye.
ชรามจฺจุปเรตานนฺติ ชราย ผุฎฺฐานํ ปเรตานํ สโมหิตานํ สมนฺนาคตานํ, มจฺจุนา ผุฎฺฐานํ ปเรตานํ สโมหิตานํ สมนฺนาคตานํ ชาติยา อนุคตานํ ชราย อนุสฎานํ พฺยาธินา อภิภูตานํ มรเณน อพฺภาหตานํ อตาณานํ อเลณานํ อสรณานํ อสรณีภูตานนฺติ – ชรามจฺจุปเรตานํฯ
Jarāmaccuparetānanti jarāya phuṭṭhānaṃ paretānaṃ samohitānaṃ samannāgatānaṃ, maccunā phuṭṭhānaṃ paretānaṃ samohitānaṃ samannāgatānaṃ jātiyā anugatānaṃ jarāya anusaṭānaṃ byādhinā abhibhūtānaṃ maraṇena abbhāhatānaṃ atāṇānaṃ aleṇānaṃ asaraṇānaṃ asaraṇībhūtānanti – jarāmaccuparetānaṃ.
ทีปํ ปพฺรูมิ กปฺป เตติ ทีปํ ตาณํ เลณํ สรณํ คติํ ปรายนํ พฺรูมิ อาจิกฺขามิ เทเสมิ ปญฺญเปมิ ปฎฺฐเปมิ วิวรามิ วิภชามิ อุตฺตานีกโรมิ ปกาเสมีติ – ทีปํ ปพฺรูมิ กปฺป เตฯ เตนาห ภควา –
Dīpaṃ pabrūmi kappa teti dīpaṃ tāṇaṃ leṇaṃ saraṇaṃ gatiṃ parāyanaṃ brūmi ācikkhāmi desemi paññapemi paṭṭhapemi vivarāmi vibhajāmi uttānīkaromi pakāsemīti – dīpaṃ pabrūmi kappa te. Tenāha bhagavā –
‘‘มเชฺฌ สรสฺมิํ ติฎฺฐตํ, [กปฺปาติ ภควา]
‘‘Majjhe sarasmiṃ tiṭṭhataṃ, [kappāti bhagavā]
โอเฆ ชาเต มหพฺภเย;
Oghe jāte mahabbhaye;
ชรามจฺจุปเรตานํ, ทีปํ ปพฺรูมิ กปฺป เต’’ติฯ
Jarāmaccuparetānaṃ, dīpaṃ pabrūmi kappa te’’ti.
๖๓.
63.
อกิญฺจนํ อนาทานํ, เอตํ ทีปํ อนาปรํ;
Akiñcanaṃ anādānaṃ, etaṃ dīpaṃ anāparaṃ;
นิพฺพานํ อิติ นํ พฺรูมิ, ชรามจฺจุปริกฺขยํฯ
Nibbānaṃ iti naṃ brūmi, jarāmaccuparikkhayaṃ.
อกิญฺจนํ อนาทานนฺติฯ กิญฺจนนฺติ – ราคกิญฺจนํ โทสกิญฺจนํ โมหกิญฺจนํ มานกิญฺจนํ ทิฎฺฐิกิญฺจนํ กิเลสกิญฺจนํ ทุจฺจริตกิญฺจนํ; กิญฺจนปฺปหานํ กิญฺจนวูปสมํ 5 กิญฺจนปฎินิสฺสคฺคํ 6 กิญฺจนปฎิปฺปสฺสทฺธิํ อมตํ นิพฺพานนฺติ – อกิญฺจนํฯ อนาทานนฺติ อาทานํ วุจฺจติ ตณฺหาฯ โย ราโค สาราโค…เป.… อภิชฺฌา โลโภ อกุสลมูลํฯ อาทานปฺปหานํ อาทานวูปสมํ อาทานปฎินิสฺสคฺคํ อาทานปฎิปฺปสฺสทฺธิํ อมตํ นิพฺพานนฺติ – อกิญฺจนํ อนาทานํฯ
Akiñcanaṃanādānanti. Kiñcananti – rāgakiñcanaṃ dosakiñcanaṃ mohakiñcanaṃ mānakiñcanaṃ diṭṭhikiñcanaṃ kilesakiñcanaṃ duccaritakiñcanaṃ; kiñcanappahānaṃ kiñcanavūpasamaṃ 7 kiñcanapaṭinissaggaṃ 8 kiñcanapaṭippassaddhiṃ amataṃ nibbānanti – akiñcanaṃ. Anādānanti ādānaṃ vuccati taṇhā. Yo rāgo sārāgo…pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṃ. Ādānappahānaṃ ādānavūpasamaṃ ādānapaṭinissaggaṃ ādānapaṭippassaddhiṃ amataṃ nibbānanti – akiñcanaṃ anādānaṃ.
เอตํ ทีปํ อนาปรนฺติ เอตํ ทีปํ ตาณํ เลณํ สรณํ คติ ปรายนํฯ อนาปรนฺติ ตมฺหา ปโร อโญฺญ ทีโป นตฺถิฯ อถ โข โส เอวํ ทีโป อโคฺค จ เสโฎฺฐ จ วิเสโฎฺฐ จ ปาโมโกฺข จ อุตฺตโม จ ปวโร จาติ – เอตํ ทีปํ อนาปรํฯ
Etaṃ dīpaṃ anāparanti etaṃ dīpaṃ tāṇaṃ leṇaṃ saraṇaṃ gati parāyanaṃ. Anāparanti tamhā paro añño dīpo natthi. Atha kho so evaṃ dīpo aggo ca seṭṭho ca viseṭṭho ca pāmokkho ca uttamo ca pavaro cāti – etaṃ dīpaṃ anāparaṃ.
นิพฺพานํ อิติ นํ พฺรูมีติ วานํ วุจฺจติ ตณฺหาฯ โย ราโค สาราโค…เป.… อภิชฺฌา โลโภ อกุสลมูลํฯ วานปฺปหานํ วานวูปสมํ วานปฎินิสฺสคฺคํ วานปฎิปฺปสฺสทฺธิํ อมตํ นิพฺพานํฯ อิตีติ ปทสนฺธิ ปทสํสโคฺค ปทปาริปูรี อกฺขรสมวาโย พฺยญฺชนสิลิฎฺฐตา ปทานุปุพฺพตาเปตํ – อิตีติฯ พฺรูมีติ พฺรูมิ อาจิกฺขามิ เทเสมิ ปญฺญเปมิ ปฎฺฐเปมิ วิวรามิ วิภชามิ อุตฺตานีกโรมิ ปกาเสมีติ – นิพฺพานํ อิติ นํ พฺรูมิฯ
Nibbānaṃiti naṃ brūmīti vānaṃ vuccati taṇhā. Yo rāgo sārāgo…pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṃ. Vānappahānaṃ vānavūpasamaṃ vānapaṭinissaggaṃ vānapaṭippassaddhiṃ amataṃ nibbānaṃ. Itīti padasandhi padasaṃsaggo padapāripūrī akkharasamavāyo byañjanasiliṭṭhatā padānupubbatāpetaṃ – itīti. Brūmīti brūmi ācikkhāmi desemi paññapemi paṭṭhapemi vivarāmi vibhajāmi uttānīkaromi pakāsemīti – nibbānaṃ iti naṃ brūmi.
ชรามจฺจุปริกฺขยนฺติ ชรามรณสฺส ปหานํ วูปสมํ ปฎินิสฺสคฺคํ ปฎิปฺปสฺสทฺธิํ อมตํ นิพฺพานนฺติ – ชรามจฺจุปริกฺขยํฯ เตนาห ภควา –
Jarāmaccuparikkhayanti jarāmaraṇassa pahānaṃ vūpasamaṃ paṭinissaggaṃ paṭippassaddhiṃ amataṃ nibbānanti – jarāmaccuparikkhayaṃ. Tenāha bhagavā –
‘‘อกิญฺจนํ อนาทานํ, เอตํ ทีปํ อนาปรํ;
‘‘Akiñcanaṃ anādānaṃ, etaṃ dīpaṃ anāparaṃ;
นิพฺพานํ อิติ นํ พฺรูมิ, ชรามจฺจุปริกฺขย’’นฺติฯ
Nibbānaṃ iti naṃ brūmi, jarāmaccuparikkhaya’’nti.
๖๔.
64.
เอตทญฺญาย เย สตา, ทิฎฺฐธมฺมาภินิพฺพุตา;
Etadaññāya ye satā, diṭṭhadhammābhinibbutā;
เอตทญฺญาย เย สตาติฯ เอตนฺติ อมตํ นิพฺพานํฯ โย โส สพฺพสงฺขารสมโถ สพฺพูปธิปฎินิสฺสโคฺค ตณฺหกฺขโย วิราโค นิโรโธ นิพฺพานํฯ อญฺญายาติ อญฺญาย ชานิตฺวา ตุลยิตฺวา ตีรยิตฺวา วิภาวยิตฺวา วิภูตํ กตฺวา, ‘‘สเพฺพ สงฺขารา อนิจฺจา’’ติ…เป.… ‘‘ยํ กิญฺจิ สมุทยธมฺมํ, สพฺพํ ตํ นิโรธธมฺม’’นฺติ อญฺญาย ชานิตฺวา ตุลยิตฺวา ตีรยิตฺวา วิภาวยิตฺวา วิภูตํ กตฺวาฯ เยติ อรหโนฺต ขีณาสวาฯ สตาติ จตูหิ การเณหิ สตา – กาเย กายานุปสฺสนาสติปฎฺฐานํ ภาเวนฺตา 11 สตา…เป.… เต วุจฺจนฺติ สตาติ – เอตทญฺญาย เย สตาฯ
Etadaññāya ye satāti. Etanti amataṃ nibbānaṃ. Yo so sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānaṃ. Aññāyāti aññāya jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṃ katvā, ‘‘sabbe saṅkhārā aniccā’’ti…pe… ‘‘yaṃ kiñci samudayadhammaṃ, sabbaṃ taṃ nirodhadhamma’’nti aññāya jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṃ katvā. Yeti arahanto khīṇāsavā. Satāti catūhi kāraṇehi satā – kāye kāyānupassanāsatipaṭṭhānaṃ bhāventā 12 satā…pe… te vuccanti satāti – etadaññāya ye satā.
ทิฎฺฐธมฺมาภินิพฺพุตาติฯ ทิฎฺฐธมฺมาติ ทิฎฺฐธมฺมา ญาตธมฺมา ตุลิตธมฺมา ตีริตธมฺมา วิภูตธมฺมา วิภาวิตธมฺมาฯ อภินิพฺพุตาติ ราคสฺส นิพฺพาปิตตฺตา นิพฺพุตา, โทสสฺส…เป.… สพฺพากุสลาภิสงฺขารานํ สนฺตตฺตา สมิตตฺตา วูปสมิตตฺตา นิชฺฌาตตฺตา นิพฺพุตตฺตา ปฎิปฺปสฺสทฺธตฺตา สนฺตา อุปสนฺตา วูปสนฺตา นิพฺพุตา ปฎิปฺปสฺสทฺธาติ – ทิฎฺฐธมฺมาภินิพฺพุตาฯ
Diṭṭhadhammābhinibbutāti. Diṭṭhadhammāti diṭṭhadhammā ñātadhammā tulitadhammā tīritadhammā vibhūtadhammā vibhāvitadhammā. Abhinibbutāti rāgassa nibbāpitattā nibbutā, dosassa…pe… sabbākusalābhisaṅkhārānaṃ santattā samitattā vūpasamitattā nijjhātattā nibbutattā paṭippassaddhattā santā upasantā vūpasantā nibbutā paṭippassaddhāti – diṭṭhadhammābhinibbutā.
น เต มารวสานุคาติฯ มาโรติ โย โส มาโร กโณฺห อธิปติ อนฺตคู นมุจิ ปมตฺตพนฺธุฯ น เต มารวสานุคาติ น เต มารสฺส วเส วตฺตนฺติ, นาปิ มาโร เตสุ วสํ วเตฺตติ ฯ เต มารญฺจ มารปกฺขญฺจ มารปาสญฺจ มารพฬิสญฺจ 13 มารามิสญฺจ มารวิสยญฺจ มารนิวาสญฺจ มารโคจรญฺจ มารพนฺธนญฺจ อภิภุยฺย อภิภวิตฺวา อโชฺฌตฺถริตฺวา ปริยาทิยิตฺวา มทฺทิตฺวา จรนฺติ วิหรนฺติ อิริยนฺติ วเตฺตนฺติ ปาเลนฺติ ยเปนฺติ ยาเปนฺตีติ – น เต มารวสานุคาฯ
Nate māravasānugāti. Māroti yo so māro kaṇho adhipati antagū namuci pamattabandhu. Na te māravasānugāti na te mārassa vase vattanti, nāpi māro tesu vasaṃ vatteti . Te mārañca mārapakkhañca mārapāsañca mārabaḷisañca 14 mārāmisañca māravisayañca māranivāsañca māragocarañca mārabandhanañca abhibhuyya abhibhavitvā ajjhottharitvā pariyādiyitvā madditvā caranti viharanti iriyanti vattenti pālenti yapenti yāpentīti – na te māravasānugā.
น เต มารสฺส ปทฺธคูติ น เต มารสฺส ปทฺธา ปทฺธจรา 15 ปริจาริกา สิยา; พุทฺธสฺส เต ภควโต ปทฺธา ปทฺธจรา ปริจาริกา สิยาติ – น เต มารสฺส ปทฺธคูฯ เตนาห ภควา –
Nate mārassa paddhagūti na te mārassa paddhā paddhacarā 16 paricārikā siyā; buddhassa te bhagavato paddhā paddhacarā paricārikā siyāti – na te mārassa paddhagū. Tenāha bhagavā –
‘‘เอตทญฺญาย เย สตา, ทิฎฺฐธมฺมาภินิพฺพุตา;
‘‘Etadaññāya ye satā, diṭṭhadhammābhinibbutā;
น เต มารวสานุคา, น เต มารสฺส ปทฺธคู’’ติฯ
Na te māravasānugā, na te mārassa paddhagū’’ti.
สห คาถาปริโยสานา…เป.… สตฺถา เม ภเนฺต ภควา, สาวโกหมสฺมีติฯ
Saha gāthāpariyosānā…pe… satthā me bhante bhagavā, sāvakohamasmīti.
กปฺปมาณวปุจฺฉานิเทฺทโส ทสโมฯ
Kappamāṇavapucchāniddeso dasamo.
Footnotes:
Related texts:
อฎฺฐกถา • Aṭṭhakathā / สุตฺตปิฎก (อฎฺฐกถา) • Suttapiṭaka (aṭṭhakathā) / ขุทฺทกนิกาย (อฎฺฐกถา) • Khuddakanikāya (aṭṭhakathā) / จูฬนิเทฺทส-อฎฺฐกถา • Cūḷaniddesa-aṭṭhakathā / ๑๐. กปฺปมาณวสุตฺตนิเทฺทสวณฺณนา • 10. Kappamāṇavasuttaniddesavaṇṇanā
