| / Vedanta / Upanishads (Sanskrit) |
Jabali Upanishad
Sanskrit Devanagari with Roman transliteration (IAST)
॥ जाबाल्युपनिषत् ॥
॥ jābālyupaniṣat ॥
जाबाल्युपनिषद्वेद्यपदतत्त्वस्वरूपकम् ।
jābālyupaniṣadvedyapadatattvasvarūpakam ।
पारमैश्वर्यविभवं रामचन्द्रपदं भजे ॥
pāramaiśvaryavibhavaṃ rāmacandrapadaṃ bhaje ॥
ॐ आप्यायन्तु मामाङ्गानि वाक्प्राणश्चक्षुः
श्रोत्रमथो बलमिन्द्रियाणि च ॥
oṃ āpyāyantu māmāṅgāni vākprāṇaścakṣuḥ
śrotramatho balamindriyāṇi ca ॥
सर्वाणि सर्वं ब्रह्मोपनिषदं माहं ब्रह्म निराकुर्यां
मा मा ब्रह्म निराकरोदनिराकरणमस्त्वनिराकरणं
मेस्तु तदात्मनि निरते य उपनिषत्सु धर्मास्ते
मयि सन्तु ते मयि सन्तु ॥
sarvāṇi sarvaṃ brahmopaniṣadaṃ māhaṃ brahma nirākuryāṃ
mā mā brahma nirākarodanirākaraṇamastvanirākaraṇaṃ
mestu tadātmani nirate ya upaniṣatsu dharmāste
mayi santu te mayi santu ॥
ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः ॥
oṃ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ ॥
हरिः ॐ ॥
hariḥ oṃ ॥
अथ हैनं भगवन्तं जाबालिं पैप्पलादिः
पप्रच्छ भगवन्मे ब्रूहि परमतत्त्वरहस्यम् ।
atha hainaṃ bhagavantaṃ jābāliṃ paippalādiḥ
papraccha bhagavanme brūhi paramatattvarahasyam ।
किं तत्त्वं को जीवः कः पशुः क ईशः
को मोक्षोपाय इति ।
kiṃ tattvaṃ ko jīvaḥ kaḥ paśuḥ ka īśaḥ
ko mokṣopāya iti ।
स तं होवाच साधु पृष्टं सर्वं निवेदयामि
यथाज्ञातमिति ।
sa taṃ hovāca sādhu pṛṣṭaṃ sarvaṃ nivedayāmi
yathājñātamiti ।
पुनः स तमुवाच कुतस्त्वया ज्ञातमिति ।
punaḥ sa tamuvāca kutastvayā jñātamiti ।
पुनः स तमुवाच षडाननादिति ।
punaḥ sa tamuvāca ṣaḍānanāditi ।
पुनः स तमुवाच तेनाथ कुतो ज्ञातमिति ।
punaḥ sa tamuvāca tenātha kuto jñātamiti ।
पुनः स तमुवाच तेनेशानादिति ।
punaḥ sa tamuvāca teneśānāditi ।
पुनः स तमुवाच कथं तस्मात्तेन ज्ञातमिति ।
punaḥ sa tamuvāca kathaṃ tasmāttena jñātamiti ।
पुनः स तमुवाच तदु[पासनादिति ।
punaḥ sa tamuvāca tadu[pāsanāditi ।
पुनः स तमुवाच भगवन्कृपया मे सरहस्यं
सर्वं निवेदयेति ।
punaḥ sa tamuvāca bhagavankṛpayā me sarahasyaṃ
sarvaṃ nivedayeti ।
स तेन पृष्टः सर्वं निवेदयामास तत्त्वम् ।
sa tena pṛṣṭaḥ sarvaṃ nivedayāmāsa tattvam ।
पशुपतिरहङ्काराविष्टः संसारी
जीवः स एव पशुः ।
paśupatirahaṅkārāviṣṭaḥ saṃsārī
jīvaḥ sa eva paśuḥ ।
सर्वज्ञः पञ्चकृत्यसम्पन्नः
सर्वेश्वर ईशः पशुपतिः ।
sarvajñaḥ pañcakṛtyasampannaḥ
sarveśvara īśaḥ paśupatiḥ ।
के पशव इति पुनः स तमुवाच जीवाः पशव उक्ताः ।
ke paśava iti punaḥ sa tamuvāca jīvāḥ paśava uktāḥ ।
तत्पतित्वात्पशुपतिः ।
tatpatitvātpaśupatiḥ ।
स पुनस्तं होवाच कथं जीवाः पशव इति ।
sa punastaṃ hovāca kathaṃ jīvāḥ paśava iti ।
कथं तत्पतिरिति ।
kathaṃ tatpatiriti ।
स तमुवाच यथा तृणाशिनो विवेकहीनाः परप्रेष्याः
कृष्यादिकर्मसु नियुक्ताः सकलदुःखसहाः
स्वस्वामिबध्यमाना गवादयः पशवः ।
sa tamuvāca yathā tṛṇāśino vivekahīnāḥ parapreṣyāḥ
kṛṣyādikarmasu niyuktāḥ sakaladuḥkhasahāḥ
svasvāmibadhyamānā gavādayaḥ paśavaḥ ।
यथा तत्स्वामिन इव सर्वज्ञ ईशः पशुपतिः ।
yathā tatsvāmina iva sarvajña īśaḥ paśupatiḥ ।
तज्ज्ञानं केनोपायेन जायते ।
tajjñānaṃ kenopāyena jāyate ।
पुनः स तमुवाच विभूतिधारणादेव ।
punaḥ sa tamuvāca vibhūtidhāraṇādeva ।
तत्प्रकारः कथमिति ।
tatprakāraḥ kathamiti ।
कुत्रकुत्र धार्यम् ।
kutrakutra dhāryam ।
पुनः स तमुवाच
सद्योजातादिपञ्चब्रह्ममन्त्रैर्भस्म
संगृह्याग्निरिति भस्मेत्यनेनाभिमन्त्र्य मानस्तोक
इति समुद्धृत्य जलेन संसृज्य त्र्यायुपमिति
शिरोललाटवक्षःस्कन्धेष्विति
तिसृभिस्त्र्यायुपैस्त्रियम्बकैस्तिस्रो
रेखाः प्रकुर्वीत ।
punaḥ sa tamuvāca
sadyojātādipañcabrahmamantrairbhasma
saṃgṛhyāgniriti bhasmetyanenābhimantrya mānastoka
iti samuddhṛtya jalena saṃsṛjya tryāyupamiti
śirolalāṭavakṣaḥskandheṣviti
tisṛbhistryāyupaistriyambakaistisro
rekhāḥ prakurvīta ।
व्रतमेतच्छाम्भवं सर्वेषु वेदेषु
वेदवादिभिरुक्तं भवति ।
vratametacchāmbhavaṃ sarveṣu vedeṣu
vedavādibhiruktaṃ bhavati ।
तत्समाचरेन्मुमुक्षुर्न पुनर्भवाय ।
tatsamācarenmumukṣurna punarbhavāya ।
अथ सनत्कुमारः प्रमाणं पृच्छति ।
atha sanatkumāraḥ pramāṇaṃ pṛcchati ।
त्रिपुण्ड्रधारणस्य त्रिधः रेखा
आललाटादाचक्षुषोराभ्रुवोर्मध्यतश्च ।
tripuṇḍradhāraṇasya tridhaḥ rekhā
ālalāṭādācakṣuṣorābhruvormadhyataśca ।
यास्य प्रथमा रेखा सा गार्हपत्यश्चाकारो
रजो भूर्लोकः स्वात्मा क्रियाशक्तिः ऋग्वेदः
प्रातःसवनं प्रजापतिर्देवो देवतेति ।
yāsya prathamā rekhā sā gārhapatyaścākāro
rajo bhūrlokaḥ svātmā kriyāśaktiḥ ṛgvedaḥ
prātaḥsavanaṃ prajāpatirdevo devateti ।
यास्य द्वितीया रेखा सा दक्षिणाग्निरुकारः
सत्वमन्तरिक्षमन्तरात्मा चेच्छाशक्तिर्यजुर्वेदो
माध्यन्दिनसवनं विष्णुर्देवो देवतेति ।
yāsya dvitīyā rekhā sā dakṣiṇāgnirukāraḥ
satvamantarikṣamantarātmā cecchāśaktiryajurvedo
mādhyandinasavanaṃ viṣṇurdevo devateti ।
यास्य तृतीया रेखा साहवनीयो मकारस्तमो
द्यौर्लोकः परमात्मा ज्ञानशक्तिः
सामवेदस्तृतीयसवनं महादेवो देवतेति
त्रिपुण्ड्रं भस्मना करोति ।
yāsya tṛtīyā rekhā sāhavanīyo makārastamo
dyaurlokaḥ paramātmā jñānaśaktiḥ
sāmavedastṛtīyasavanaṃ mahādevo devateti
tripuṇḍraṃ bhasmanā karoti ।
यो विद्वान्ब्रह्मचारी गृही वानप्रस्थो यतिर्वा स
महापातकोपपातकेभ्यः पूतो भवति ।
yo vidvānbrahmacārī gṛhī vānaprastho yatirvā sa
mahāpātakopapātakebhyaḥ pūto bhavati ।
स सर्वान्देवान्ध्यातो भवति ।
sa sarvāndevāndhyāto bhavati ।
स सर्वेषु तीर्थेषु स्नातो भवति ।
sa sarveṣu tīrtheṣu snāto bhavati ।
स सकलरुद्रमन्त्रजापी भवति ।
sa sakalarudramantrajāpī bhavati ।
न स पुनरावर्तते न स पुनरावर्तते ॥
na sa punarāvartate na sa punarāvartate ॥
इति ।
iti ।
ॐ सत्यमित्युपनिषत् ॥
oṃ satyamityupaniṣat ॥
ॐ आप्यायन्तु मामाङ्गानि वाक्प्राणश्चक्षुः
श्रोत्रमथो बलमिन्द्रियाणि च ॥
oṃ āpyāyantu māmāṅgāni vākprāṇaścakṣuḥ
śrotramatho balamindriyāṇi ca ॥
सर्वाणि सर्वं ब्रह्मोपनिषदं माहं ब्रह्म निराकुर्यां
मा मा ब्रह्म निराकरोदनिराकरणमस्त्वनिराकरणं
मेस्तु तदात्मनि निरते य उपनिषत्सु धर्मास्ते
मयि सन्तु ते मयि सन्तु ॥
sarvāṇi sarvaṃ brahmopaniṣadaṃ māhaṃ brahma nirākuryāṃ
mā mā brahma nirākarodanirākaraṇamastvanirākaraṇaṃ
mestu tadātmani nirate ya upaniṣatsu dharmāste
mayi santu te mayi santu ॥
ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः ॥
oṃ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ ॥
हरिः ॐ तत्सत् ॥
hariḥ oṃ tatsat ॥
इति श्रीजाबाल्युपनिषत्समाप्ता ॥
iti śrījābālyupaniṣatsamāptā ॥
YOU MAY ALSO LIKE
