| Library / Tipiṭaka / তিপিটক • Tipiṭaka / মিলিন্দপঞ্হপাল়ি • Milindapañhapāḷi |
৭. ইস্সাসঙ্গপঞ্হো
7. Issāsaṅgapañho
৭. ‘‘ভন্তে নাগসেন, ‘ইস্সাসস্স চত্তারি অঙ্গানি গহেতব্বানী’তি যং ৰদেসি, কতমানি তানি চত্তারি অঙ্গানি গহেতব্বানী’’তি? ‘‘যথা, মহারাজ, ইস্সাসো সরে পাতযন্তো উভো পাদে পথৰিযং দল়্হং পতিট্ঠাপেতি, জণ্ণুঅৰেকল্লং করোতি, সরকলাপং কটিসন্ধিম্হি ঠপেতি, কাযং উপত্থদ্ধং করোতি, দ্ৰে হত্থে সন্ধিট্ঠানং আরোপেতি, মুট্ঠিং পীল়যতি, অঙ্গুলিযো নিরন্তরং করোতি, গীৰং পগ্গণ্হাতি, চক্খূনি মুখঞ্চ পিদহতি, নিমিত্তং উজুং করোতি, হাসমুপ্পাদেতি ‘ৰিজ্ঝিস্সামী’তি, এৰমেৰ খো, মহারাজ, যোগিনা যোগাৰচরেন সীলপথৰিযং ৰীরিযপাদে পতিট্ঠাপেতব্বং, খন্তিসোরচ্চং অৰেকল্লং কাতব্বং, সংৰরে চিত্তং ঠপেতব্বং, সংযমনিযমে অত্তা উপনেতব্বো, ইচ্ছা মুচ্ছা পীল়যিতব্বা, যোনিসো মনসিকারে চিত্তং নিরন্তরং কাতব্বং, ৰীরিযং পগ্গহেতব্বং, ছ দ্ৰারা পিদহিতব্বা, সতি উপট্ঠপেতব্বা, হাসমুপ্পাদেতব্বং ‘সব্বকিলেসে ঞাণনারাচেন ৰিজ্ঝিস্সামী’তি। ইদং, মহারাজ, ইস্সাসস্স পঠমং অঙ্গং গহেতব্বং।
7. ‘‘Bhante nāgasena, ‘issāsassa cattāri aṅgāni gahetabbānī’ti yaṃ vadesi, katamāni tāni cattāri aṅgāni gahetabbānī’’ti? ‘‘Yathā, mahārāja, issāso sare pātayanto ubho pāde pathaviyaṃ daḷhaṃ patiṭṭhāpeti, jaṇṇuavekallaṃ karoti, sarakalāpaṃ kaṭisandhimhi ṭhapeti, kāyaṃ upatthaddhaṃ karoti, dve hatthe sandhiṭṭhānaṃ āropeti, muṭṭhiṃ pīḷayati, aṅguliyo nirantaraṃ karoti, gīvaṃ paggaṇhāti, cakkhūni mukhañca pidahati, nimittaṃ ujuṃ karoti, hāsamuppādeti ‘vijjhissāmī’ti, evameva kho, mahārāja, yoginā yogāvacarena sīlapathaviyaṃ vīriyapāde patiṭṭhāpetabbaṃ, khantisoraccaṃ avekallaṃ kātabbaṃ, saṃvare cittaṃ ṭhapetabbaṃ, saṃyamaniyame attā upanetabbo, icchā mucchā pīḷayitabbā, yoniso manasikāre cittaṃ nirantaraṃ kātabbaṃ, vīriyaṃ paggahetabbaṃ, cha dvārā pidahitabbā, sati upaṭṭhapetabbā, hāsamuppādetabbaṃ ‘sabbakilese ñāṇanārācena vijjhissāmī’ti. Idaṃ, mahārāja, issāsassa paṭhamaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ.
‘‘পুন চপরং, মহারাজ, ইস্সাসো আল়কং পরিহরতি ৰঙ্কজিম্হকুটিলনারাচস্স উজুকরণায। এৰমেৰ খো, মহারাজ, যোগিনা যোগাৰচরেন ইমস্মিং কাযে সতিপট্ঠানআল়কং পরিহরিতব্বং ৰঙ্কজিম্হকুটিলচিত্তস্স উজুকরণায। ইদং, মহারাজ, ইস্সাসস্স দুতিযং অঙ্গং গহেতব্বং।
‘‘Puna caparaṃ, mahārāja, issāso āḷakaṃ pariharati vaṅkajimhakuṭilanārācassa ujukaraṇāya. Evameva kho, mahārāja, yoginā yogāvacarena imasmiṃ kāye satipaṭṭhānaāḷakaṃ pariharitabbaṃ vaṅkajimhakuṭilacittassa ujukaraṇāya. Idaṃ, mahārāja, issāsassa dutiyaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ.
‘‘পুন চপরং, মহারাজ, ইস্সাসো লক্খে উপাসেতি, এৰমেৰ খো, মহারাজ, যোগিনা যোগাৰচরেন ইমস্মিং কাযে উপাসিতব্বং। কথং মহারাজ যোগিনা যোগাৰচরেন ইমস্মিং কাযে উপাসিতব্বং? অনিচ্চতো উপাসিতব্বং, দুক্খতো উপাসিতব্বং, অনত্ততো উপাসিতব্বং, রোগতো…পে॰… গণ্ডতো…পে॰… সল্লতো…পে॰… অঘতো…পে॰… আবাধতো…পে॰… পরতো…পে॰… পলোকতো…পে॰… ঈতিতো…পে॰… উপদ্দৰতো…পে॰… ভযতো…পে॰… উপসগ্গতো…পে॰… চলতো…পে॰… পভঙ্গুতো…পে॰… অদ্ধুৰতো…পে॰… অতাণতো…পে॰… অলেণতো…পে॰… অসরণতো…পে॰… রিত্ততো…পে॰… তুচ্ছতো…পে॰… সুঞ্ঞতো…পে॰… আদীনৰতো…পে॰… ৰিপরিণামধম্মতো…পে॰… অসারতো …পে॰… অঘমূলতো…পে॰… ৰধকতো…পে॰… ৰিভৰতো…পে॰… সাসৰতো…পে॰… সঙ্খততো…পে॰… মারামিসতো…পে॰… জাতিধম্মতো…পে॰… জরাধম্মতো…পে॰… ব্যাধিধম্মতো…পে॰… মরণধম্মতো…পে॰… সোকধম্মতো…পে॰… পরিদেৰধম্মতো…পে॰… উপাযাসধম্মতো…পে॰… সংকিলেসধম্মতো…পে॰… এৰং খো, মহারাজ, যোগিনা যোগাৰচরেন ইমস্মিং কাযে উপাসিতব্বং। ইদং, মহারাজ, ইস্সাসস্স ততিযং অঙ্গং গহেতব্বং।
‘‘Puna caparaṃ, mahārāja, issāso lakkhe upāseti, evameva kho, mahārāja, yoginā yogāvacarena imasmiṃ kāye upāsitabbaṃ. Kathaṃ mahārāja yoginā yogāvacarena imasmiṃ kāye upāsitabbaṃ? Aniccato upāsitabbaṃ, dukkhato upāsitabbaṃ, anattato upāsitabbaṃ, rogato…pe… gaṇḍato…pe… sallato…pe… aghato…pe… ābādhato…pe… parato…pe… palokato…pe… ītito…pe… upaddavato…pe… bhayato…pe… upasaggato…pe… calato…pe… pabhaṅguto…pe… addhuvato…pe… atāṇato…pe… aleṇato…pe… asaraṇato…pe… rittato…pe… tucchato…pe… suññato…pe… ādīnavato…pe… vipariṇāmadhammato…pe… asārato …pe… aghamūlato…pe… vadhakato…pe… vibhavato…pe… sāsavato…pe… saṅkhatato…pe… mārāmisato…pe… jātidhammato…pe… jarādhammato…pe… byādhidhammato…pe… maraṇadhammato…pe… sokadhammato…pe… paridevadhammato…pe… upāyāsadhammato…pe… saṃkilesadhammato…pe… evaṃ kho, mahārāja, yoginā yogāvacarena imasmiṃ kāye upāsitabbaṃ. Idaṃ, mahārāja, issāsassa tatiyaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ.
‘‘পুন চপরং, মহারাজ, ইস্সাসো সাযং পাতং উপাসতি। এৰমেৰ খো, মহারাজ, যোগিনা যোগাৰচরেন সাযং পাতং আরম্মণে উপাসিতব্বং। ইদং, মহারাজ, ইস্সাসস্স চতুত্থং অঙ্গং গহেতব্বং। ভাসিতম্পেতং, মহারাজ, থেরেন সারিপুত্তেন ধম্মসেনাপতিনা –
‘‘Puna caparaṃ, mahārāja, issāso sāyaṃ pātaṃ upāsati. Evameva kho, mahārāja, yoginā yogāvacarena sāyaṃ pātaṃ ārammaṇe upāsitabbaṃ. Idaṃ, mahārāja, issāsassa catutthaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ. Bhāsitampetaṃ, mahārāja, therena sāriputtena dhammasenāpatinā –
‘‘‘যথা ইস্সাসকো নাম, সাযং পাতং উপাসতি।
‘‘‘Yathā issāsako nāma, sāyaṃ pātaṃ upāsati;
‘‘‘তথেৰ বুদ্ধপুত্তোপি, করোতি কাযুপাসনং।
‘‘‘Tatheva buddhaputtopi, karoti kāyupāsanaṃ;
কাযুপাসনং অরিঞ্চন্তো, অরহত্তমধিগচ্ছতী’’’তি॥
Kāyupāsanaṃ ariñcanto, arahattamadhigacchatī’’’ti.
ইস্সাসঙ্গপঞ্হো সত্তমো।
Issāsaṅgapañho sattamo.
তস্সুদ্দানং –
Tassuddānaṃ –
কুম্ভো চ কাল়াযসো চ, ছত্তং খেত্তঞ্চ অগদো।
Kumbho ca kāḷāyaso ca, chattaṃ khettañca agado;
ভোজনেন চ ইস্সাসো, ৰুত্তং দানি ৰিদূহীতি॥
Bhojanena ca issāso, vuttaṃ dāni vidūhīti.
ওপম্মকথাপঞ্হো নিট্ঠিতো।
Opammakathāpañho niṭṭhito.
Footnotes:
