| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / សារត្ថទីបនី-ដីកា • Sāratthadīpanī-ṭīkā |
២. គណភោជនសិក្ខាបទវណ្ណនា
2. Gaṇabhojanasikkhāpadavaṇṇanā
២០៩. ទុតិយេ អភិមារេតិ អភិគន្ត្វា ភគវតោ មារណត្ថាយ និយោជិតេ ធនុទ្ធរេ។ គុឡ្ហបដិច្ឆន្នោតិ អបាកដោ។ បវិជ្ឈីតិ វិស្សជ្ជេសិ។ ននុ រាជានម្បិ មារាបេសីតិ វចនតោ ឥទំ សិក្ខាបទំ អជាតសត្តុនោ កាលេ បញ្ញត្តន្តិ សិទ្ធំ, ឯវញ្ច សតិ បរតោ អនុបញ្ញត្តិយំ –
209. Dutiye abhimāreti abhigantvā bhagavato māraṇatthāya niyojite dhanuddhare. Guḷhapaṭicchannoti apākaṭo. Pavijjhīti vissajjesi. Nanu rājānampi mārāpesīti vacanato idaṃ sikkhāpadaṃ ajātasattuno kāle paññattanti siddhaṃ, evañca sati parato anupaññattiyaṃ –
‘‘តេន ខោ បន សមយេន រញ្ញោ មាគធស្ស សេនិយស្ស ពិម្ពិសារស្ស ញាតិសាលោហិតោ អាជីវកេសុ បព្ពជិតោ ហោតិ។ អថ ខោ សោ អាជីវកោ យេន រាជា មាគធោ សេនិយោ ពិម្ពិសារោ តេនុបសង្កមិ, ឧបសង្កមិត្វា រាជានំ មាគធំ សេនិយំ ពិម្ពិសារំ ឯតទវោច…បេ.… កុក្កុច្ចាយន្តា នាធិវាសេន្តី’’តិ –
‘‘Tena kho pana samayena rañño māgadhassa seniyassa bimbisārassa ñātisālohito ājīvakesu pabbajito hoti. Atha kho so ājīvako yena rājā māgadho seniyo bimbisāro tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā rājānaṃ māgadhaṃ seniyaṃ bimbisāraṃ etadavoca…pe… kukkuccāyantā nādhivāsentī’’ti –
ឥទំ កស្មា វុត្តន្តិ? សោ កិរ អាជីវកោ តំ ទានំ ទេន្តោ ពិម្ពិសារកាលតោ បដ្ឋាយ អទាសិ, បច្ឆា អជាតសត្តុកាលេ សិក្ខាបទបញ្ញត្តិតោ បដ្ឋាយ ភិក្ខូ កុក្កុច្ចាយន្តា តំ ទានំ ន បដិគ្គណ្ហិំសុ, តស្មា អាទិតោ បដ្ឋាយ តំ វត្ថុ ទស្សិតន្តិ វេទិតព្ពំ។ ‘‘អថ ខោ សោ អាជីវកោ ភិក្ខូនំ សន្តិកេ ទូតំ បាហេសី’’តិ ឥទញ្ច តតោ បភុតិ សោ អាជីវកោ អន្តរន្តរា ភិក្ខូ និមន្តេត្វា ទានំ ទេន្តោ អជាតសត្តុកាលេ សិក្ខាបទេ បញ្ញត្តេ យំ ភិក្ខូនំ សន្តិកេ ទូតំ បាហេសិ, តំ សន្ធាយ វុត្តំ។
Idaṃ kasmā vuttanti? So kira ājīvako taṃ dānaṃ dento bimbisārakālato paṭṭhāya adāsi, pacchā ajātasattukāle sikkhāpadapaññattito paṭṭhāya bhikkhū kukkuccāyantā taṃ dānaṃ na paṭiggaṇhiṃsu, tasmā ādito paṭṭhāya taṃ vatthu dassitanti veditabbaṃ. ‘‘Atha kho so ājīvako bhikkhūnaṃ santike dūtaṃ pāhesī’’ti idañca tato pabhuti so ājīvako antarantarā bhikkhū nimantetvā dānaṃ dento ajātasattukāle sikkhāpade paññatte yaṃ bhikkhūnaṃ santike dūtaṃ pāhesi, taṃ sandhāya vuttaṃ.
២១៥. អញ្ញមញ្ញវិសិដ្ឋត្តា វិសទិសំ រជ្ជំ វិរជ្ជំ, តតោ អាគតា, តត្ថ វា ជាតា, ភវាតិ វា វេរជ្ជា, តេ ឯវ វេរជ្ជកា។ តេ បន យស្មា គោត្តចរណាទិវិភាគេន នានប្បការា, តស្មា វុត្តំ ‘‘នានាវេរជ្ជកេ’’តិ។ អដ្ឋកថាយំ បន នានាវិធេហិ អញ្ញរជ្ជេហិ អាគតេតិ រជ្ជានំយេវ វសេន នានប្បការតា វុត្តា។
215. Aññamaññavisiṭṭhattā visadisaṃ rajjaṃ virajjaṃ, tato āgatā, tattha vā jātā, bhavāti vā verajjā, te eva verajjakā. Te pana yasmā gottacaraṇādivibhāgena nānappakārā, tasmā vuttaṃ ‘‘nānāverajjake’’ti. Aṭṭhakathāyaṃ pana nānāvidhehi aññarajjehi āgateti rajjānaṃyeva vasena nānappakāratā vuttā.
២១៧-២១៨. ឥមស្ស សិក្ខាបទស្ស វិញ្ញត្តិំ កត្វា ភុញ្ជនវត្ថុស្មិំ បញ្ញត្តត្តា វិញ្ញត្តិតោ គណភោជនំ វត្ថុវសេនេវ បាកដន្តិ តំ អវត្វា ‘‘គណភោជនំ នាម យត្ថ…បេ.… និមន្តិតា ភុញ្ជន្តី’’តិ និមន្តនវសេនេវ បទភាជនេ គណភោជនំ វុត្តំ។ ‘‘កិញ្ចិ បន សិក្ខាបទំ វត្ថុអននុរូបម្បិ សិយាតិ បទភាជនេ វុត្តនយេន និមន្តនវសេនេវ គណភោជនំ ហោតីតិ កេសញ្ចិ អាសង្កា ភវេយ្យា’’តិ តំនិវត្តនត្ថំ ‘‘តំ បនេតំ គណភោជនំ ទ្វីហាការេហិ បសវតី’’តិ វុត្តំ។ បញ្ចន្នំ ភោជនានំ នាមំ គហេត្វាតិ ឯត្ថ ‘‘ភោជនំ គណ្ហថាតិ វុត្តេបិ គណភោជនំ ហោតិយេវា’’តិ វទន្តិ។ ‘‘ហេដ្ឋា អទ្ធានគមនវត្ថុស្មិំ នាវាភិរុហនវត្ថុស្មិញ្ច ‘ឥធេវ, ភន្តេ, ភុញ្ជថា’តិ វុត្តេ យស្មា កុក្កុច្ចាយន្តា ន បដិគ្គណ្ហិំសុ, តស្មា ‘ភុញ្ជថា’តិ វុត្តេបិ គណភោជនំ ន ហោតិយេវា’’តិ តីសុបិ គណ្ឋិបទេសុ វុត្តំ។ ‘‘បញ្ចន្នំ ភោជនានំ នាមំ គហេត្វា និមន្តេតី’’តិ វុត្តត្តា បន ‘‘ឱទនំ ភុញ្ជថា’’តិ វា ‘‘ភត្តំ ភុញ្ជថា’’តិ វា ភោជននាមំ គហេត្វាវ វុត្តេ គណភោជនំ ហោតិ, ន អញ្ញថា។ ‘‘ឥធេវ, ភន្តេ, ភុញ្ជថា’’តិ ឯត្ថាបិ ‘‘ឱទន’’ន្តិ វា ‘‘ភត្ត’’ន្តិ វា វត្វាវ តេ ឯវំ និមន្តេសុន្តិ គហេតព្ពំ។ គណវសេន វា និមន្តិតត្តា តេ ភិក្ខូ អបកតញ្ញុតាយ កុក្កុច្ចាយន្តា ន បដិគ្គណ្ហិំសូតិ អយំ អម្ហាកំ ខន្តិ, វីមំសិត្វា យុត្តតរំ គហេតព្ពំ។
217-218. Imassa sikkhāpadassa viññattiṃ katvā bhuñjanavatthusmiṃ paññattattā viññattito gaṇabhojanaṃ vatthuvaseneva pākaṭanti taṃ avatvā ‘‘gaṇabhojanaṃ nāma yattha…pe… nimantitā bhuñjantī’’ti nimantanavaseneva padabhājane gaṇabhojanaṃ vuttaṃ. ‘‘Kiñci pana sikkhāpadaṃ vatthuananurūpampi siyāti padabhājane vuttanayena nimantanavaseneva gaṇabhojanaṃ hotīti kesañci āsaṅkā bhaveyyā’’ti taṃnivattanatthaṃ ‘‘taṃ panetaṃ gaṇabhojanaṃ dvīhākārehi pasavatī’’ti vuttaṃ. Pañcannaṃ bhojanānaṃ nāmaṃ gahetvāti ettha ‘‘bhojanaṃ gaṇhathāti vuttepi gaṇabhojanaṃ hotiyevā’’ti vadanti. ‘‘Heṭṭhā addhānagamanavatthusmiṃ nāvābhiruhanavatthusmiñca ‘idheva, bhante, bhuñjathā’ti vutte yasmā kukkuccāyantā na paṭiggaṇhiṃsu, tasmā ‘bhuñjathā’ti vuttepi gaṇabhojanaṃ na hotiyevā’’ti tīsupi gaṇṭhipadesu vuttaṃ. ‘‘Pañcannaṃ bhojanānaṃ nāmaṃ gahetvā nimantetī’’ti vuttattā pana ‘‘odanaṃ bhuñjathā’’ti vā ‘‘bhattaṃ bhuñjathā’’ti vā bhojananāmaṃ gahetvāva vutte gaṇabhojanaṃ hoti, na aññathā. ‘‘Idheva, bhante, bhuñjathā’’ti etthāpi ‘‘odana’’nti vā ‘‘bhatta’’nti vā vatvāva te evaṃ nimantesunti gahetabbaṃ. Gaṇavasena vā nimantitattā te bhikkhū apakataññutāya kukkuccāyantā na paṭiggaṇhiṃsūti ayaṃ amhākaṃ khanti, vīmaṃsitvā yuttataraṃ gahetabbaṃ.
ឯកតោ គណ្ហន្តីតិ ឯត្ថ អញ្ញមញ្ញស្ស ទ្វាទសហត្ថំ អមុញ្ចិត្វា ឋិតា ឯកតោ គណ្ហន្តិ នាមាតិ គហេតព្ពំ។ ‘‘អម្ហាកំ ចតុន្នម្បិ ភត្តំ ទេហីតិ វា វិញ្ញាបេយ្យុ’’ន្តិ វចនតោ ហេដ្ឋា ‘‘ត្វំ ឯកស្ស ភិក្ខុនោ ភត្តំ ទេហិ, ត្វំ ទ្វិន្នន្តិ ឯវំ វិញ្ញាបេត្វា’’តិ វចនតោ ច អត្តនោ អត្ថាយ អញ្ញេហិ វិញ្ញត្តម្បិ សាទិយន្តស្ស គណភោជនំ ហោតិយេវាតិ ទដ្ឋព្ពំ។ ឯវំ វិញ្ញត្តិតោ បសវតីតិ ឯត្ថ វិញ្ញត្តិយា សតិ គណ្ហន្តស្ស ឯកតោ ហុត្វា គហណេ ឥមិនា សិក្ខាបទេន អាបត្តិ, វិសុំ គហណេ បណីតភោជនសូបោទនវិញ្ញត្តីហិ អាបត្តិ វេទិតព្ពា។
Ekato gaṇhantīti ettha aññamaññassa dvādasahatthaṃ amuñcitvā ṭhitā ekato gaṇhanti nāmāti gahetabbaṃ. ‘‘Amhākaṃ catunnampi bhattaṃ dehīti vā viññāpeyyu’’nti vacanato heṭṭhā ‘‘tvaṃ ekassa bhikkhuno bhattaṃ dehi, tvaṃ dvinnanti evaṃ viññāpetvā’’ti vacanato ca attano atthāya aññehi viññattampi sādiyantassa gaṇabhojanaṃ hotiyevāti daṭṭhabbaṃ. Evaṃ viññattito pasavatīti ettha viññattiyā sati gaṇhantassa ekato hutvā gahaṇe iminā sikkhāpadena āpatti, visuṃ gahaṇe paṇītabhojanasūpodanaviññattīhi āpatti veditabbā.
វិចារេតីតិ បញ្ចខណ្ឌាទិវសេន សំវិទហតិ។ ឃដ្ដេតីតិ អនុវាតំ ឆិន្ទិត្វា ហត្ថេន ទណ្ឌកេន វា ឃដ្ដេតិ។ សុត្តំ ករោតីតិ សុត្តំ វដ្ដេតិ។ វលេតីតិ ទណ្ឌកេ វា ហត្ថេ វា អាវដ្ដេតិ។ ‘‘អភិនវស្សេវ ចីវរស្ស ករណំ ឥធ ចីវរកម្មំ នាម, បុរាណចីវរេ សូចិកម្មំ នាម ន ហោតី’’តិ វទន្តិ។ ‘‘ចតុត្ថេ អាគតេ ន យាបេន្តីតិ វចនតោ សចេ អញ្ញោ កោចិ អាគច្ឆន្តោ នត្ថិ, ចត្តារោយេវ ច តត្ថ និសិន្នា យាបេតុំ ន សក្កោន្តិ, ន វដ្ដតី’’តិ វទន្តិ។
Vicāretīti pañcakhaṇḍādivasena saṃvidahati. Ghaṭṭetīti anuvātaṃ chinditvā hatthena daṇḍakena vā ghaṭṭeti. Suttaṃ karotīti suttaṃ vaṭṭeti. Valetīti daṇḍake vā hatthe vā āvaṭṭeti. ‘‘Abhinavasseva cīvarassa karaṇaṃ idha cīvarakammaṃ nāma, purāṇacīvare sūcikammaṃ nāma na hotī’’ti vadanti. ‘‘Catutthe āgate na yāpentīti vacanato sace añño koci āgacchanto natthi, cattāroyeva ca tattha nisinnā yāpetuṃ na sakkonti, na vaṭṭatī’’ti vadanti.
២២០. គណភោជនាបត្តិជនកនិមន្តនភាវតោ ‘‘អកប្បិយនិមន្តន’’ន្តិ វុត្តំ។ សម្បវេសេត្វាតិ និសីទាបេត្វា។ គណោ ភិជ្ជតីតិ គណោ អាបត្តិំ ន អាបជ្ជតីតិ អធិប្បាយោ។ ‘‘យត្ថ ចត្តារោ ភិក្ខូ…បេ.… ភុញ្ជន្តី’’តិ ឥមាយ បាឡិយា សំសន្ទនតោ ‘‘ឥតរេសំ បន គណបូរកោ ហោតី’’តិ វុត្តំ។ អវិសេសេនាតិ ‘‘គិលានោ វា ចីវរការកោ វា’’តិ អវិសេសេត្វា សព្ពសាធារណវចនេន។ តស្មាតិ អវិសេសិតត្តា។ ភុត្វា គតេសូតិ ឯត្ថ អគតេសុបិ ភោជនកិច្ចេ និដ្ឋិតេ គណ្ហិតុំ វដ្ដតិ ។ តានិ ច តេហិ ឯកតោ ន គហិតានីតិ យេហិ ភោជនេហិ វិសង្កេតោ នត្ថិ, តានិ ភោជនានិ តេហិ ភិក្ខូហិ ឯកតោ ន គហិតានិ ឯកេន បច្ឆា គហិតត្តា។ មហាថេរេតិ ភិក្ខូ សន្ធាយ វុត្តំ។ ទូតស្ស បុន បដិបថំ អាគន្ត្វា ‘‘ភត្តំ គណ្ហថា’’តិ វចនភយេន ‘‘គាមទ្វារេ អដ្ឋត្វាវា’’តិ វុត្តំ។ តត្ថ តត្ថ គន្ត្វាតិ អន្តរវីថិអាទីសុ តត្ថ តត្ថ ឋិតានំ សន្តិកំ គន្ត្វា។ ភិក្ខូនំ អត្ថាយ ឃរទ្វារេ ឋបេត្វា ទិយ្យមានេបិ ឯសេវ នយោ។ និវត្តថាតិ វុត្តបទេ និវត្តិតុំ វដ្ដតីតិ ‘‘និវត្តថា’’តិ វិច្ឆិន្ទិត្វា បច្ឆា ‘‘ភត្តំ គណ្ហថា’’តិ វុត្តត្តា វដ្ដតិ។ សេសមេត្ថ ឧត្តានមេវ។ គណភោជនតា, សមយាភាវោ, អជ្ឈោហរណន្តិ ឥមានិ បនេត្ថ តីណិ អង្គានិ។
220. Gaṇabhojanāpattijanakanimantanabhāvato ‘‘akappiyanimantana’’nti vuttaṃ. Sampavesetvāti nisīdāpetvā. Gaṇo bhijjatīti gaṇo āpattiṃ na āpajjatīti adhippāyo. ‘‘Yattha cattāro bhikkhū…pe… bhuñjantī’’ti imāya pāḷiyā saṃsandanato ‘‘itaresaṃ pana gaṇapūrako hotī’’ti vuttaṃ. Avisesenāti ‘‘gilāno vā cīvarakārako vā’’ti avisesetvā sabbasādhāraṇavacanena. Tasmāti avisesitattā. Bhutvā gatesūti ettha agatesupi bhojanakicce niṭṭhite gaṇhituṃ vaṭṭati . Tāni ca tehi ekato na gahitānīti yehi bhojanehi visaṅketo natthi, tāni bhojanāni tehi bhikkhūhi ekato na gahitāni ekena pacchā gahitattā. Mahāthereti bhikkhū sandhāya vuttaṃ. Dūtassa puna paṭipathaṃ āgantvā ‘‘bhattaṃ gaṇhathā’’ti vacanabhayena ‘‘gāmadvāre aṭṭhatvāvā’’ti vuttaṃ. Tattha tattha gantvāti antaravīthiādīsu tattha tattha ṭhitānaṃ santikaṃ gantvā. Bhikkhūnaṃ atthāya gharadvāre ṭhapetvā diyyamānepi eseva nayo. Nivattathāti vuttapade nivattituṃ vaṭṭatīti ‘‘nivattathā’’ti vicchinditvā pacchā ‘‘bhattaṃ gaṇhathā’’ti vuttattā vaṭṭati. Sesamettha uttānameva. Gaṇabhojanatā, samayābhāvo, ajjhoharaṇanti imāni panettha tīṇi aṅgāni.
គណភោជនសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Gaṇabhojanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / វិនយបិដក • Vinayapiṭaka / មហាវិភង្គ • Mahāvibhaṅga / ៤. ភោជនវគ្គោ • 4. Bhojanavaggo
អដ្ឋកថា • Aṭṭhakathā / វិនយបិដក (អដ្ឋកថា) • Vinayapiṭaka (aṭṭhakathā) / មហាវិភង្គ-អដ្ឋកថា • Mahāvibhaṅga-aṭṭhakathā / ២. គណភោជនសិក្ខាបទវណ្ណនា • 2. Gaṇabhojanasikkhāpadavaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / វជិរពុទ្ធិ-ដីកា • Vajirabuddhi-ṭīkā / ២. គណភោជនសិក្ខាបទវណ្ណនា • 2. Gaṇabhojanasikkhāpadavaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / វិមតិវិនោទនី-ដីកា • Vimativinodanī-ṭīkā / ២. គណភោជនសិក្ខាបទវណ្ណនា • 2. Gaṇabhojanasikkhāpadavaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / បាចិត្យាទិយោជនាបាឡិ • Pācityādiyojanāpāḷi / ២. គណភោជនសិក្ខាបទំ • 2. Gaṇabhojanasikkhāpadaṃ
