| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / មជ្ឈិមនិកាយ (ដីកា) • Majjhimanikāya (ṭīkā) |
២. ឆព្ពិសោធនសុត្តវណ្ណនា
2. Chabbisodhanasuttavaṇṇanā
៩៨. ខីណា ជាតីតិ អត្តនោ ជាតិក្ខយំ បដិជានន្តេន អរហត្តំ ព្យាកតំ ហោតិ អរហតោ តទភាវតោ។ តថា វុសិតំ ព្រហ្មចរិយន្តិ មគ្គព្រហ្មចរិយវាសោ មេ បរិយោសិតោតិ បដិជានន្តេនបិ។ កតំ ករណីយន្តិ ចតូហិ មគ្គេហិ ចតូសុ សច្ចេសុ បរិញ្ញាទិវសេន សោឡសវិធស្សបិ កិច្ចស្ស អត្តនា និដ្ឋាបិតភាវំ បដិជានន្តេនបិ។ នាបរំ ឥត្ថត្តាយាតិ អាយតិំ បុនព្ភវាភាវំ, អាយតិំ វា បរិញ្ញាទិករណីយាភាវំ បដិជានន្តេនបីតិ អាហ – ‘‘ឯកេនបិ បទេន អញ្ញា ព្យាកតាវ ហោតី’’តិ។ ទ្វិក្ខត្តុំ ពទ្ធំ បន សុពទ្ធំ វិយាតិ វុត្តំ។ ឥធ បន អញ្ញាព្យាករណំ ចតូហិ បទេហិ អាគតំ, តស្មា វត្តព្ពមេវ ចេត្ថ នត្ថីតិ អធិប្បាយោ។ ចេតនាយ ទិដ្ឋវាទិតា នាម អរិយវោហារោ។ សភាវោតិ បកតិអត្ថោ ហិ អយំ ធម្មសទ្ទោ, ‘‘ជាតិធម្មា ជរាធម្មា’’តិអាទីសុ (ម. និ. ១.២៧៤-២៧៥) វិយ តស្មា, អនុធម្មោតិ អរិយភាវំ អនុគតា បកតីតិ អត្ថោ។ បរមប្បិច្ឆតាយ អរិយា អត្តនោ គុណេ អនាវិករោន្តាបិ សាសនស្ស និយ្យានិកភាវបវេទនត្ថញ្ចេវ សព្រហ្មចារីនំ សម្មាបដិបត្តិយំ ឧស្សាហជននត្ថញ្ច តាទិសានំ បរិនិព្ពានសមយេយេវ អាវិករោន្តីតិ អធិប្បាយេនាហ – ‘‘បរិនិព្ពុតស្ស…បេ.… កាតព្ពោ’’តិ។
98.Khīṇājātīti attano jātikkhayaṃ paṭijānantena arahattaṃ byākataṃ hoti arahato tadabhāvato. Tathā vusitaṃ brahmacariyanti maggabrahmacariyavāso me pariyositoti paṭijānantenapi. Kataṃ karaṇīyanti catūhi maggehi catūsu saccesu pariññādivasena soḷasavidhassapi kiccassa attanā niṭṭhāpitabhāvaṃ paṭijānantenapi. Nāparaṃ itthattāyāti āyatiṃ punabbhavābhāvaṃ, āyatiṃ vā pariññādikaraṇīyābhāvaṃ paṭijānantenapīti āha – ‘‘ekenapi padena aññā byākatāva hotī’’ti. Dvikkhattuṃ baddhaṃ pana subaddhaṃ viyāti vuttaṃ. Idha pana aññābyākaraṇaṃ catūhi padehi āgataṃ, tasmā vattabbameva cettha natthīti adhippāyo. Cetanāya diṭṭhavāditā nāma ariyavohāro. Sabhāvoti pakatiattho hi ayaṃ dhammasaddo, ‘‘jātidhammā jarādhammā’’tiādīsu (ma. ni. 1.274-275) viya tasmā, anudhammoti ariyabhāvaṃ anugatā pakatīti attho. Paramappicchatāya ariyā attano guṇe anāvikarontāpi sāsanassa niyyānikabhāvapavedanatthañceva sabrahmacārīnaṃ sammāpaṭipattiyaṃ ussāhajananatthañca tādisānaṃ parinibbānasamayeyeva āvikarontīti adhippāyenāha – ‘‘parinibbutassa…pe… kātabbo’’ti.
៩៩. ទុព្ពលន្តិ ផេគ្គុ វិយ សុភេជ្ជនីយំ ពលវិរហិតំ, អសារន្តិ អត្ថោ។ វិរាគុតន្តិ បលុជ្ជនសភាវំ។ វិគច្ឆនសភាវន្តិ វិនាសគមនសភាវំ។ អនិច្ចទុក្ខវិបរិណាមត្តា អស្សាសលេសស្សបិ អភាវតោ អស្សាសវិរហិតំ។ អារម្មណករណវសេន សមន្នាគមនវសេន ច យថារហំ ឧបេន្តិ ឧបគច្ឆន្តីតិ ឧបយា, ‘‘ឯតំ មម, ឯសោ មេ អត្តា’’តិ ឧបាទិយន្តិ ទឡ្ហគ្គាហំ គណ្ហន្តីតិ ឧបាទានា។ អធិតិដ្ឋតិ ចេតសោ អភិនន្ទនភូតាតិ ចេតសោ អធិដ្ឋានំ។ តាហីតិ តណ្ហាទិដ្ឋីហិ។ តន្តិ ចិត្តំ។ អភិនិវិសតីតិ អភិរតិវសេន និវិសតិ, អយញ្ហេត្ថ អត្ថោ – សក្កាយធម្មេសុ ចិត្តំ អភិនិវិសតិ ‘‘ឯតំ មមំ, ឯសោ មេ អត្តា’’តិ អជ្ឈោសាយ តិដ្ឋតិ ឯតាហិ អភិនិវេសាហិ, តថា សក្កាយធម្មេសុ ចិត្តំ អនុសេតិ ឯតាហីតិ អនុសយា, តណ្ហាទិដ្ឋិយោ។ យទគ្គេន ហិ តេភូមកធម្មេសុ រាគាទយោ អនុសេន្តិ, តទគ្គេន តំសហគតធម្មា តត្ថ អនុសេន្តីតិ បរិយាយេន, ‘‘តំ អនុសេតី’’តិ វុត្តំ។ ខយា វិរាគាតិ ហេតុម្ហិ និស្សក្កវចនន្តិ ‘‘ខយេន វិរាគេនា’’តិ ហេតុម្ហិ ករណវសេន អត្ថោ វុត្តោ។ វិរាគេនាតិ ច ឥតិសទ្ទោ អាទិ អត្ថោ ។ តេន ‘‘និរោធេនា’’តិ ឯវមាទិកំ គហិតំ ហោតិ។ អញ្ញមញ្ញវេវចនានេវ ឧបយាទីនំ សមុច្ឆេទស្សេវ ពោធនតោ។
99.Dubbalanti pheggu viya subhejjanīyaṃ balavirahitaṃ, asāranti attho. Virāgutanti palujjanasabhāvaṃ. Vigacchanasabhāvanti vināsagamanasabhāvaṃ. Aniccadukkhavipariṇāmattā assāsalesassapi abhāvato assāsavirahitaṃ. Ārammaṇakaraṇavasena samannāgamanavasena ca yathārahaṃ upenti upagacchantīti upayā, ‘‘etaṃ mama, eso me attā’’ti upādiyanti daḷhaggāhaṃ gaṇhantīti upādānā. Adhitiṭṭhati cetaso abhinandanabhūtāti cetaso adhiṭṭhānaṃ. Tāhīti taṇhādiṭṭhīhi. Tanti cittaṃ. Abhinivisatīti abhirativasena nivisati, ayañhettha attho – sakkāyadhammesu cittaṃ abhinivisati ‘‘etaṃ mamaṃ, eso me attā’’ti ajjhosāya tiṭṭhati etāhi abhinivesāhi, tathā sakkāyadhammesu cittaṃ anuseti etāhīti anusayā, taṇhādiṭṭhiyo. Yadaggena hi tebhūmakadhammesu rāgādayo anusenti, tadaggena taṃsahagatadhammā tattha anusentīti pariyāyena, ‘‘taṃ anusetī’’ti vuttaṃ. Khayā virāgāti hetumhi nissakkavacananti ‘‘khayena virāgenā’’ti hetumhi karaṇavasena attho vutto. Virāgenāti ca itisaddo ādi attho . Tena ‘‘nirodhenā’’ti evamādikaṃ gahitaṃ hoti. Aññamaññavevacanāneva upayādīnaṃ samucchedasseva bodhanato.
១០០. បតិដ្ឋាតិ ឯត្ថ សេសភូតត្តយំ ឧបាទារូបញ្ចាតិ បតិដ្ឋានា, និជ្ជីវដ្ឋេន ធាតុចាតិ បតិដ្ឋានធាតុ។ ន្ហានីយចុណ្ណំ ពាហិរឧទកំ វិយ សេសភូតត្តយំ អាពន្ធតីតិ អាពន្ធនំ។ បចនីយភត្តំ ពាហិរតេជោ វិយ សេសភូតត្តយំ បរិបាចេតីតិ បរិបាចនំ។ ពាហិរវាតោ វិយ សេសភូតត្តយំ វិត្ថម្ភេតីតិ វិត្ថម្ភនំ។ ធាតុសទ្ទត្ថោ វុត្តោយេវ។ អសម្ផុដ្ឋធាតូតិ អសម្ផុសិតភាវោ តេសំ វិបរិមដ្ឋតាភាវតោ។ វិជាននំ អារម្មណូបលទ្ធិ។ អហំ អត្តាតិ អហំ, ‘‘រូបធម្មោ មេ អត្តា’’តិ អត្តកោដ្ឋាសេន អត្តភាវេន ន ឧបគមិំ ន គណ្ហិំ។ និស្សិតនិស្សិតាបិ និស្សិតា ឯវ នាមាតិ អាហ ‘‘បថវីធាតុនិស្សិតាវា’’តិ។ អត្តនា វា បន តន្និស្សិតាតិ ‘‘ឯកេន បរិយាយេនា’’តិ។ ឧបាទារុបម្បិ កាមំ និស្សិតម្បិ ហោតិ។ តថាបិ តំ និស្សិតំ ហោតិយេវាតិ តំ ន ឧទ្ធដំ។ បរិច្ឆេទករត្តា បរិច្ឆេទាកាសស្ស ‘‘អវិនិព្ភោគវសេនា’’តិ វុត្តំ។ តេន ច តថា បរិច្ឆិន្នត្តា សព្ពម្បិ ភូតុបាទារូបំ អាកាសធាតុនិស្សិតំ នាម។ តំ និស្សាយ បវត្តិយា ឧបាទារូបំ វិយ ភូតរូបានិ, អរូបក្ខន្ធា វិយ ច វត្ថុរូបានិ, ‘‘តំនិស្សិតរូបវត្ថុកា អរូបក្ខន្ធា’’តិ វុត្តនយេន អាកាសធាតុនិស្សិតចក្ខាទិរូបធម្មវត្ថុកា វេទនាទយោ អរូបក្ខន្ធា អាកាសធាតុនិស្សិតា នាមាតិ ឥមមត្ថំ តថា-សទ្ទេន ឧបសំហរតិ។ ឥធាបីតិ អាកាសធាតុនិស្សិតបទេបិ, ន បថវីធាតុនិស្សិតបទាទីសុ ឯវ។ រូបារូបន្តិ សព្ពម្បិ រូបារូបំ គហិតមេវ ហោតិ, អគ្គហិតំ នត្ថិ។ សហជាតា…បេ.… និស្សិតន្តិ ឥទំ និប្បរិយាយសិទ្ធំ និស្សយត្តំ គហេត្វា វុត្តំ។ ហេដ្ឋា វុត្តនយេន បរិយាយសិទ្ធេ និស្សយត្តេ គយ្ហមានេ – ‘‘បច្ឆាជាតបច្ចយោតិ បច្ឆាជាតា ចិត្តចេតសិកា ធម្មា បុរេជាតស្ស ឥមស្ស កាយស្ស បច្ឆាជាតបច្ចយេន បច្ចយោ’’តិ (បដ្ឋា. ១.១.១១) វចនតោ សព្ពំ ចតុសមុដ្ឋានិករូបំ, ‘‘វិញ្ញាណធាតុនិស្សិត’’ន្តិ វត្តព្ពំ។ តថា អនន្តរវិញ្ញាណធាតុបច្ចយា បវត្តនតោ, ‘‘វិញ្ញាណធាតុនិស្សិត’’ន្តិ វត្តព្ពំ។
100. Patiṭṭhāti ettha sesabhūtattayaṃ upādārūpañcāti patiṭṭhānā, nijjīvaṭṭhena dhātucāti patiṭṭhānadhātu. Nhānīyacuṇṇaṃ bāhiraudakaṃ viya sesabhūtattayaṃ ābandhatīti ābandhanaṃ. Pacanīyabhattaṃ bāhiratejo viya sesabhūtattayaṃ paripācetīti paripācanaṃ. Bāhiravāto viya sesabhūtattayaṃ vitthambhetīti vitthambhanaṃ. Dhātusaddattho vuttoyeva. Asamphuṭṭhadhātūti asamphusitabhāvo tesaṃ viparimaṭṭhatābhāvato. Vijānanaṃ ārammaṇūpaladdhi. Ahaṃ attāti ahaṃ, ‘‘rūpadhammo me attā’’ti attakoṭṭhāsena attabhāvena na upagamiṃ na gaṇhiṃ. Nissitanissitāpi nissitā eva nāmāti āha ‘‘pathavīdhātunissitāvā’’ti. Attanā vā pana tannissitāti ‘‘ekena pariyāyenā’’ti. Upādārupampi kāmaṃ nissitampi hoti. Tathāpi taṃ nissitaṃ hotiyevāti taṃ na uddhaṭaṃ. Paricchedakarattā paricchedākāsassa ‘‘avinibbhogavasenā’’ti vuttaṃ. Tena ca tathā paricchinnattā sabbampi bhūtupādārūpaṃ ākāsadhātunissitaṃ nāma. Taṃ nissāya pavattiyā upādārūpaṃ viya bhūtarūpāni, arūpakkhandhā viya ca vatthurūpāni, ‘‘taṃnissitarūpavatthukā arūpakkhandhā’’ti vuttanayena ākāsadhātunissitacakkhādirūpadhammavatthukā vedanādayo arūpakkhandhā ākāsadhātunissitā nāmāti imamatthaṃ tathā-saddena upasaṃharati. Idhāpīti ākāsadhātunissitapadepi, na pathavīdhātunissitapadādīsu eva. Rūpārūpanti sabbampi rūpārūpaṃ gahitameva hoti, aggahitaṃ natthi. Sahajātā…pe… nissitanti idaṃ nippariyāyasiddhaṃ nissayattaṃ gahetvā vuttaṃ. Heṭṭhā vuttanayena pariyāyasiddhe nissayatte gayhamāne – ‘‘pacchājātapaccayoti pacchājātā cittacetasikā dhammā purejātassa imassa kāyassa pacchājātapaccayena paccayo’’ti (paṭṭhā. 1.1.11) vacanato sabbaṃ catusamuṭṭhānikarūpaṃ, ‘‘viññāṇadhātunissita’’nti vattabbaṃ. Tathā anantaraviññāṇadhātupaccayā pavattanato, ‘‘viññāṇadhātunissita’’nti vattabbaṃ.
១០១. រុប្បតិ វណ្ណវិការំ អាបជ្ជមានំ ហទយង្គតភាវំ បកាសេតីតិ រូបន្តិ អយមត្ថោ ចក្ខុទ្វារេ អាបាថគតេ រូបាយតនេ និប្បរិយាយតោ លព្ភតិ, ន អាបាថមនាគតេ។ ចក្ខុវិញ្ញាណវិញ្ញាតព្ពភាវោ បន អាបាថមនាគតេបិ តស្មិំ លព្ភតេវ តំសភាវានតិវត្ថនតោ។ រូបាយតនំ ទ្វិធា វិភជិត្វា។ ថេរោ បន អាបាថំ អនាគតស្សាបិ រូបាយតនស្ស រូបភាវំ ន សក្កា បដិក្ខិបិតុន្តិ ទ្វិធាករណំ នានុជានន្តោ ឆន្នោវាទំ និទស្សេតិ, ‘‘ឧបរិ ឆន្នោវាទេ កិន្តិ ករិស្សថា’’តិ។ តត្ថ ហិ ‘‘ចក្ខុំ, អាវុសោ ឆន្ន, ចក្ខុវិញ្ញាណំ ចក្ខុវិញ្ញាណវិញ្ញាតព្ពេ ធម្មេ’’តិ (ម. និ. ៣.៣៩១) អាគតំ, ន ចេត្ថ ចក្ខុទ្វារេ អាបាថំ អាគតមេវ រូបាយតនំ ចក្ខុវិញ្ញាណវិញ្ញាតព្ពបទេន គហិតំ, ន អាបាថំ អនាគតន្តិ សក្កា វិញ្ញាតុំ អវិសេសេនេវ រូបាយតនេន តណ្ហាមានទិដ្ឋិគាហាភាវស្ស ជោតិតត្តា។ តេនាហ ‘‘ន យិទំ លព្ភតី’’តិ។ រូបមេវាតិ រូបាយតនមេវ។ យទិ ឯវំ ‘‘ចក្ខុវិញ្ញាណវិញ្ញាតព្ពេសុ ធម្មេសូ’’តិ បទំ កថំ នេតព្ពន្តិ អាហ – ‘‘ចក្ខុវិញ្ញាណសម្បយុត្តា បនា’’តិអាទិ។ ចក្ខុវិញ្ញាណេន សទ្ធិំ វិញ្ញាតព្ពេសូតិ យេន មនោវិញ្ញាណេន ចក្ខុវិញ្ញាណំ អនិច្ចន្តិអាទិនា ចក្ខុវិញ្ញាណេន សទ្ធិំ តេន វិញ្ញាតព្ពេសុ តំសម្បយុត្តធម្មេសូតិ អត្ថោ។ តណ្ហាឆន្ទោតិ តស្សនសភាវោ ឆន្ទោ, ន កត្តុកម្យតា ឆន្ទោយេវាតិ តណ្ហាឆន្ទោ។ រជ្ជនវសេនាតិ វត្ថំ វិយ រង្គជាតំ ចិត្តស្ស អនុរញ្ជនវសេន។ អភិនន្ទនវសេនាតិ អារម្មណេ អភិរមិត្វា នន្ទនវសេន។ សប្បីតិកតណ្ហា ហិ នន្ទីតិ វុច្ចតិ។ តណ្ហាយនវសេន តណ្ហា។
101. Ruppati vaṇṇavikāraṃ āpajjamānaṃ hadayaṅgatabhāvaṃ pakāsetīti rūpanti ayamattho cakkhudvāre āpāthagate rūpāyatane nippariyāyato labbhati, na āpāthamanāgate. Cakkhuviññāṇaviññātabbabhāvo pana āpāthamanāgatepi tasmiṃ labbhateva taṃsabhāvānativatthanato. Rūpāyatanaṃ dvidhā vibhajitvā. Thero pana āpāthaṃ anāgatassāpi rūpāyatanassa rūpabhāvaṃ na sakkā paṭikkhipitunti dvidhākaraṇaṃ nānujānanto channovādaṃ nidasseti, ‘‘upari channovāde kinti karissathā’’ti. Tattha hi ‘‘cakkhuṃ, āvuso channa, cakkhuviññāṇaṃ cakkhuviññāṇaviññātabbe dhamme’’ti (ma. ni. 3.391) āgataṃ, na cettha cakkhudvāre āpāthaṃ āgatameva rūpāyatanaṃ cakkhuviññāṇaviññātabbapadena gahitaṃ, na āpāthaṃ anāgatanti sakkā viññātuṃ aviseseneva rūpāyatanena taṇhāmānadiṭṭhigāhābhāvassa jotitattā. Tenāha ‘‘na yidaṃ labbhatī’’ti. Rūpamevāti rūpāyatanameva. Yadi evaṃ ‘‘cakkhuviññāṇaviññātabbesu dhammesū’’ti padaṃ kathaṃ netabbanti āha – ‘‘cakkhuviññāṇasampayuttā panā’’tiādi. Cakkhuviññāṇena saddhiṃ viññātabbesūti yena manoviññāṇena cakkhuviññāṇaṃ aniccantiādinā cakkhuviññāṇena saddhiṃ tena viññātabbesu taṃsampayuttadhammesūti attho. Taṇhāchandoti tassanasabhāvo chando, na kattukamyatā chandoyevāti taṇhāchando. Rajjanavasenāti vatthaṃ viya raṅgajātaṃ cittassa anurañjanavasena. Abhinandanavasenāti ārammaṇe abhiramitvā nandanavasena. Sappītikataṇhā hi nandīti vuccati. Taṇhāyanavasena taṇhā.
១០២. អហង្ការោតិ ‘‘សេយ្យោហមស្មី’’តិអាទិនា (ធ. ស. ១១២១, ១២៣៩; វិភ. ៨៣២, ៨៦៦; សំ. និ. ៤.១០៨; មហានិ. ២១, ១៧៨) អហំករណំ។ យេន ហិ មមំ ករោតិ, ឯតំ មមង្ការោ។ ស្វេវាតិ ‘‘អហង្ការោ’’តិ វុត្តមានោ។ ឯវំ ចតុត្ថជ្ឈានេ និទ្ទិដ្ឋេ សព្ពាសុ លោកិយាភិញ្ញាសុ វុច្ចមានាសុ ហេដ្ឋា វិជ្ជាទ្វយំ វត្តព្ពន្តិ អធិប្បាយេន, ‘‘បុព្ពេនិវាសំ ទិព្ពចក្ខុញ្ច អវត្វា កស្មា វុត្ត’’ន្តិ អាហ? ឥតរោ ឥធ សព្ពវារេសុបិ លោកុត្តរធម្មបុច្ឆា អធិកតា តស្មា ‘‘សោ ឯវំ សមាហិតេ’’តិអាទិនា តតិយា វិជ្ជា កថិតាតិ ទស្សេន្តោ, ‘‘ភិក្ខូ លោកិយធម្មំ ន បុច្ឆន្តី’’តិអាទិមាហ។ ឯកវិស្សជ្ជិតសុត្តំ នាមេតំ តតិយវិជ្ជាយ ឯវ អាគតត្តា។ អរិយធម្មវសេនបិស្ស សមញ្ញា អត្ថេវាតិ ទស្សេន្តោ, ‘‘ឆព្ពិសោធនន្តិបិស្ស នាម’’ន្តិ វត្វា តេសុ ធម្មេសុ ភេទំ ទស្សេតុំ, ‘‘ឯត្ថ ហី’’តិអាទិ វុត្តំ។ វិសុទ្ធាតិ តស្សា ចោទនាយ សោធនវសេន វិសោធិតា។ ឯកមេវ កត្វាតិ ឯកវារវសេនេវ បាឡិយំ ឯកជ្ឈំ អាគតត្តា ឯកមេវ កោដ្ឋាសំ កត្វា។ យទិ ឯវំ កថំ វា ឆព្ពិសោធនតាតិ អាហ – ‘‘ចតូហិ អាហារេហិ សទ្ធិ’’ន្តិ កថំ បនេត្ថ ចត្តារោ អាហារា គហេតព្ពាតិ? កេចិ តាវ អាហុ – ‘‘សាធូតិ ភាសិតំ អភិនន្ទិត្វា អនុមោទិត្វា ឧត្តរិ បញ្ហោ បុច្ឆិតព្ពោ’’តិ ហេដ្ឋា អាគតេន នយេន អាហារវារោ អាហរិត្វា វត្តព្ពោតិ។ ‘‘ពហិទ្ធា សព្ពនិមិត្តេសូ’’តិ ឯត្ថ អាហារានម្បិ សង្គហិតត្តា អាហារា អត្ថតោ អាគតា ឯវាតិ អញ្ញេ។ អបរេ បន រូបក្ខន្ធគ្គហណេន កពឡីការោ អាហារោ , សង្ខារក្ខន្ធគ្គហណេន ផស្សាហារោ, មនោសញ្ចេតនាហារគ្គហណេន វិញ្ញាណាហារោ សរូបតោបិ គហិតោតិ វទន្តិ។
102.Ahaṅkāroti ‘‘seyyohamasmī’’tiādinā (dha. sa. 1121, 1239; vibha. 832, 866; saṃ. ni. 4.108; mahāni. 21, 178) ahaṃkaraṇaṃ. Yena hi mamaṃ karoti, etaṃ mamaṅkāro. Svevāti ‘‘ahaṅkāro’’ti vuttamāno. Evaṃ catutthajjhāne niddiṭṭhe sabbāsu lokiyābhiññāsu vuccamānāsu heṭṭhā vijjādvayaṃ vattabbanti adhippāyena, ‘‘pubbenivāsaṃ dibbacakkhuñca avatvā kasmā vutta’’nti āha? Itaro idha sabbavāresupi lokuttaradhammapucchā adhikatā tasmā ‘‘so evaṃ samāhite’’tiādinā tatiyā vijjā kathitāti dassento, ‘‘bhikkhū lokiyadhammaṃ na pucchantī’’tiādimāha. Ekavissajjitasuttaṃ nāmetaṃ tatiyavijjāya eva āgatattā. Ariyadhammavasenapissa samaññā atthevāti dassento, ‘‘chabbisodhanantipissa nāma’’nti vatvā tesu dhammesu bhedaṃ dassetuṃ, ‘‘ettha hī’’tiādi vuttaṃ. Visuddhāti tassā codanāya sodhanavasena visodhitā. Ekameva katvāti ekavāravaseneva pāḷiyaṃ ekajjhaṃ āgatattā ekameva koṭṭhāsaṃ katvā. Yadi evaṃ kathaṃ vā chabbisodhanatāti āha – ‘‘catūhi āhārehi saddhi’’nti kathaṃ panettha cattāro āhārā gahetabbāti? Keci tāva āhu – ‘‘sādhūti bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā uttari pañho pucchitabbo’’ti heṭṭhā āgatena nayena āhāravāro āharitvā vattabboti. ‘‘Bahiddhā sabbanimittesū’’ti ettha āhārānampi saṅgahitattā āhārā atthato āgatā evāti aññe. Apare pana rūpakkhandhaggahaṇena kabaḷīkāro āhāro , saṅkhārakkhandhaggahaṇena phassāhāro, manosañcetanāhāraggahaṇena viññāṇāhāro sarūpatopi gahitoti vadanti.
‘‘ឆព្ពិសោធន’’ន្តិ ឥមស្ស សុត្តស្ស សមញ្ញាយ អន្វត្ថតំ ទស្សេត្វា អាយតិម្បិ តាទិសេន ព្យាករណេន ភិក្ខូនំ បដិបត្តិម្បិ ទស្សនត្ថំ, ‘‘ឥមេ បនា’’តិអាទិ អារទ្ធំ។ វិនយនិទ្ទេសបរិយាយេនាតិ វិនយនិទ្ទេសេ អាគតេន ការណេន។ វិនយេ វា អាគតនិទ្ទេសានុក្កមេន។
‘‘Chabbisodhana’’nti imassa suttassa samaññāya anvatthataṃ dassetvā āyatimpi tādisena byākaraṇena bhikkhūnaṃ paṭipattimpi dassanatthaṃ, ‘‘ime panā’’tiādi āraddhaṃ. Vinayaniddesapariyāyenāti vinayaniddese āgatena kāraṇena. Vinaye vā āgataniddesānukkamena.
អធិគន្តព្ពតោ អធិគមោ, ឈានាទិអធិគមបុច្ឆា។ តេនាហ – ‘‘ឈានវិមោក្ខាទីសូ’’តិអាទិ។ ឧបាយបុច្ឆាតិ អធិគមោបាយបុច្ឆា។ កិន្តីតិ កេន បការេន វិធិនាតិ អត្ថោ។
Adhigantabbato adhigamo, jhānādiadhigamapucchā. Tenāha – ‘‘jhānavimokkhādīsū’’tiādi. Upāyapucchāti adhigamopāyapucchā. Kintīti kena pakārena vidhināti attho.
កតមេសំ ត្វំ ធម្មានំ លាភីតិ ឥទំ បន បុព្ពេ ‘‘កិំ តេ អធិគត’’ន្តិ អនិទ្ធារិតភេទា ឈានាទិវិសេសា បុច្ឆិតាតិ ឥទានិ តេសំ និទ្ធារេត្វា បុច្ឆនាការទស្សនំ។ តស្មាតិ យស្មា យថាវុត្តេហិ អាការេហិ អធិគមព្យាករណំ សោធេតព្ពំ, តស្មា។ ឯត្តាវតាវាតិ ឯត្តកេន ព្យាករណមត្តេនេវ ន សក្ការោ កាតព្ពោ។ ព្យាករណញ្ហិ ឯកច្ចស្ស អយាថាវតោបិ ហោតិ, យថា នាម ជាតរូបបតិរូបំ ជាតរូបំ វិយ ខាយតីតិ ជាតរូបំ និឃំសនតាបនឆេទនេហិ សោធេតព្ពំ ឯវមេវំ ឥមេសុ ឥទានេវ វុត្តេសុ ឆសុ ឋានេសុ បក្ខិបិត្វា សោធនត្ថំ វត្តព្ពោ វិមោក្ខាទីសូតិ អាទិ-សទ្ទេន សមាធិ-សមាបត្តិ-ញាណទស្សន-មគ្គភាវនា-ផលសច្ឆិកិរិយា សង្គណ្ហាតិ។
Katamesaṃ tvaṃ dhammānaṃ lābhīti idaṃ pana pubbe ‘‘kiṃ te adhigata’’nti aniddhāritabhedā jhānādivisesā pucchitāti idāni tesaṃ niddhāretvā pucchanākāradassanaṃ. Tasmāti yasmā yathāvuttehi ākārehi adhigamabyākaraṇaṃ sodhetabbaṃ, tasmā. Ettāvatāvāti ettakena byākaraṇamatteneva na sakkāro kātabbo. Byākaraṇañhi ekaccassa ayāthāvatopi hoti, yathā nāma jātarūpapatirūpaṃ jātarūpaṃ viya khāyatīti jātarūpaṃ nighaṃsanatāpanachedanehi sodhetabbaṃ evamevaṃ imesu idāneva vuttesu chasu ṭhānesu pakkhipitvā sodhanatthaṃ vattabbo vimokkhādīsūti ādi-saddena samādhi-samāpatti-ñāṇadassana-maggabhāvanā-phalasacchikiriyā saṅgaṇhāti.
បាកដោ ហោតិ អធិគតវិសេសស្ស សតិសម្មោសាភាវតោ។ សេសបុច្ឆាសុបិ ‘‘បាកដោ ហោតី’’តិ បទេ ឯសេវ នយោ។ ឧគ្គហបរិបុច្ឆាកុសលាតិ សជ្ឈាយមគ្គសំវណ្ណនាសុ និបុណា។ យាយ បដិបទាយ យស្ស អរិយមគ្គោ អាគច្ឆតិ, សា បុព្ពភាគបដិបត្តិ អាគមនបដិបទា។ សោធេតព្ពាតិ សុទ្ធា ឧទាហុ អសុទ្ធាតិ វិចារណវសេន សោធេតព្ពា។ ន សុជ្ឈតីតិ តត្ថ តត្ថ បមាទបដិបត្តិភាវតោ។ អបនេតព្ពោ អត្តនោ បដិញ្ញាយ។ ‘‘សុជ្ឈតី’’តិ វត្វា សុជ្ឈនាការំ ទស្សេតុំ, ‘‘ទីឃរត្ត’’ន្តិអាទិ វុត្តំ។ បញ្ញាយតីតិ ឯត្ថ ‘‘យទី’’តិ បទំ អានេត្វា យទិ សោ ភិក្ខុ តាយ បដិបទាយ យទិ បញ្ញាយតីតិ សម្ពន្ធោ។ ខីណាសវបដិបត្តិសទិសា បដិបទា ហោតិ ទីឃរត្តំ វិក្ខម្ភិតកិលេសត្តា។
Pākaṭo hoti adhigatavisesassa satisammosābhāvato. Sesapucchāsupi ‘‘pākaṭo hotī’’ti pade eseva nayo. Uggahaparipucchākusalāti sajjhāyamaggasaṃvaṇṇanāsu nipuṇā. Yāya paṭipadāya yassa ariyamaggo āgacchati, sā pubbabhāgapaṭipatti āgamanapaṭipadā. Sodhetabbāti suddhā udāhu asuddhāti vicāraṇavasena sodhetabbā. Na sujjhatīti tattha tattha pamādapaṭipattibhāvato. Apanetabbo attano paṭiññāya. ‘‘Sujjhatī’’ti vatvā sujjhanākāraṃ dassetuṃ, ‘‘dīgharatta’’ntiādi vuttaṃ. Paññāyatīti ettha ‘‘yadī’’ti padaṃ ānetvā yadi so bhikkhu tāya paṭipadāya yadi paññāyatīti sambandho. Khīṇāsavapaṭipattisadisā paṭipadā hoti dīgharattaṃ vikkhambhitakilesattā.
នទិយា សមុទ្ទំ បក្ខន្ទនដ្ឋានំ នទីមុខទ្វារំ។ មទ្ទមានោតិ ពទរសាឡវំ សរសំ បត្តេ បក្ខិត្តោ ហុត្វា មទ្ទមានោ។ សេសំ សុវិញ្ញេយ្យមេវ។
Nadiyā samuddaṃ pakkhandanaṭṭhānaṃ nadīmukhadvāraṃ. Maddamānoti badarasāḷavaṃ sarasaṃ patte pakkhitto hutvā maddamāno. Sesaṃ suviññeyyameva.
ឆព្ពិសោធនសុត្តវណ្ណនាយ លីនត្ថប្បកាសនា សមត្តា។
Chabbisodhanasuttavaṇṇanāya līnatthappakāsanā samattā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / សុត្តបិដក • Suttapiṭaka / មជ្ឈិមនិកាយ • Majjhimanikāya / ២. ឆព្ពិសោធនសុត្តំ • 2. Chabbisodhanasuttaṃ
អដ្ឋកថា • Aṭṭhakathā / សុត្តបិដក (អដ្ឋកថា) • Suttapiṭaka (aṭṭhakathā) / មជ្ឈិមនិកាយ (អដ្ឋកថា) • Majjhimanikāya (aṭṭhakathā) / ២. ឆព្ពិសោធនសុត្តវណ្ណនា • 2. Chabbisodhanasuttavaṇṇanā
