| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / មជ្ឈិមនិកាយ (ដីកា) • Majjhimanikāya (ṭīkā) |
៩. អរណវិភង្គសុត្តវណ្ណនា
9. Araṇavibhaṅgasuttavaṇṇanā
៣២៣. គេហស្សិតវសេនាតិ កិលេសនិស្សិតវសេន អនុរោធវសេន។ នេវ ឧក្ខិបេយ្យាតិ ន អនុគ្គណ្ហេយ្យ។ ន អវក្ខិបេយ្យាតិ គេហស្សិតវសេន វិរោធវសេន ន និគ្គណ្ហេយ្យ។ អនុរោធេន វិនា សម្បហំសនវសេន យថាភូតគុណកថនំ នេវុស្សាទនា វជ្ជាភាវតោ; តថា វិរោធេន វិនា វិវេចនវសេន យថាភូតទោសកថនំ ន អបសាទនំ។ សភាវមេវាតិ យថាភូតសភាវមេវ កស្សចិ បុគ្គលស្ស អនាទេសករណវសេន កថេយ្យ, សេយ្យថាបិ អាយស្មា សុភូតិត្ថេរោ។ វិនិច្ឆិតសុខន្តិ, ‘‘អជ្ឈត្តំ អនវជ្ជ’’ន្តិអាទិនា វិសេសតោ វិនិច្ឆិតសុខាយ ហោតិ។ បរម្មុខា អវណ្ណន្តិ ស្វាយំ រហោវាទោ បេសុញ្ញូបសំហារវសេន បវត្តោ ឥធាធិប្បេតោតិ អាហ ‘‘បិសុណវាចន្តិ អត្ថោ’’តិ។ ខីណាតីតិ ខីណោ, យោ ភាសតិ, យញ្ច ឧទ្ទិស្ស ភាសតិ, ទ្វេបិ ហិំសតិ វិពាធតីតិ អត្ថោ, តំ ខីណវាទំ។ ស្វាយំ យស្មា កិលេសេហិ អាកិណ្ណោ សំកិលិដ្ឋោ ឯវ ច ហោតិ, តស្មា វុត្តំ – ‘‘អាកិណ្ណំ សំកិលិដ្ឋំ វាច’’ន្តិ។ តេន អវសិដ្ឋំ តិវិធម្បិ វចីទុច្ចរិតមាហ។ អធិដ្ឋហិត្វាតិ, ‘‘ឥទមេវ សច្ច’’ន្តិ អជ្ឈោសាយ។ អាទាយាតិ បគ្គយ្ហ។ វោហរេយ្យាតិ សមុទាចរេយ្យ។ លោកសមញ្ញន្តិ លោកសង្កេតំ។
323.Gehassitavasenāti kilesanissitavasena anurodhavasena. Neva ukkhipeyyāti na anuggaṇheyya. Na avakkhipeyyāti gehassitavasena virodhavasena na niggaṇheyya. Anurodhena vinā sampahaṃsanavasena yathābhūtaguṇakathanaṃ nevussādanā vajjābhāvato; tathā virodhena vinā vivecanavasena yathābhūtadosakathanaṃ na apasādanaṃ. Sabhāvamevāti yathābhūtasabhāvameva kassaci puggalassa anādesakaraṇavasena katheyya, seyyathāpi āyasmā subhūtitthero. Vinicchitasukhanti, ‘‘ajjhattaṃ anavajja’’ntiādinā visesato vinicchitasukhāya hoti. Parammukhā avaṇṇanti svāyaṃ rahovādo pesuññūpasaṃhāravasena pavatto idhādhippetoti āha ‘‘pisuṇavācanti attho’’ti. Khīṇātīti khīṇo, yo bhāsati, yañca uddissa bhāsati, dvepi hiṃsati vibādhatīti attho, taṃ khīṇavādaṃ. Svāyaṃ yasmā kilesehi ākiṇṇo saṃkiliṭṭho eva ca hoti, tasmā vuttaṃ – ‘‘ākiṇṇaṃsaṃkiliṭṭhaṃ vāca’’nti. Tena avasiṭṭhaṃ tividhampi vacīduccaritamāha. Adhiṭṭhahitvāti, ‘‘idameva sacca’’nti ajjhosāya. Ādāyāti paggayha. Vohareyyāti samudācareyya. Lokasamaññanti lokasaṅketaṃ.
៣២៤. អារម្មណតោ សម្បយោគតោ កាមេហិ បដិសំហិតត្តា កាមបដិសន្ធិ, កាមសុខំ។ តេនាហ ‘‘កាមូបសំហិតេន សុខេនា’’តិ។ សទុក្ខោតិ វិបាកទុក្ខេន សំកិលេសទុក្ខេន សទុក្ខោ។ តថា សបរិឡាហោតិ វិបាកបរិឡាហេន ចេវ កិលេសបរិឡាហេន ច សបរិឡាហោ។
324. Ārammaṇato sampayogato kāmehi paṭisaṃhitattā kāmapaṭisandhi, kāmasukhaṃ. Tenāha ‘‘kāmūpasaṃhitena sukhenā’’ti. Sadukkhoti vipākadukkhena saṃkilesadukkhena sadukkho. Tathā sapariḷāhoti vipākapariḷāhena ceva kilesapariḷāhena ca sapariḷāho.
៣២៦. វដ្ដតោ និស្សរិតុំ អទត្វា តត្ថេវ សីទាបនតោ មិច្ឆាបដិបទាភាវេន សត្តេ សំយោជេតីតិ សំយោជនំ, វិសេសតោ ភវសំយោជនំ តណ្ហាតិ អាហ ‘‘តណ្ហាយេតំ នាម’’ន្តិ។ ន តណ្ហាយេវ មានាទយោបិ សំយោជនត្តំ សាធេន្តិ នាម សព្ពសោ សំយោជនតោ សុដ្ឋុ ពន្ធនតោ។ តេន វុត្តំ – ‘‘អវិជ្ជានីវរណានំ, ភិក្ខវេ, សត្តានំ តណ្ហាសំយោជនាន’’ន្តិ (សំ. និ. ២.១២៥-១២៦)។
326. Vaṭṭato nissarituṃ adatvā tattheva sīdāpanato micchāpaṭipadābhāvena satte saṃyojetīti saṃyojanaṃ, visesato bhavasaṃyojanaṃ taṇhāti āha ‘‘taṇhāyetaṃ nāma’’nti. Na taṇhāyeva mānādayopi saṃyojanattaṃ sādhenti nāma sabbaso saṃyojanato suṭṭhu bandhanato. Tena vuttaṃ – ‘‘avijjānīvaraṇānaṃ, bhikkhave, sattānaṃ taṇhāsaṃyojanāna’’nti (saṃ. ni. 2.125-126).
ឥមំ ចតុក្កន្តិ, ‘‘យេ កាមបដិសន្ធិសុខិនោ សោមនស្សានុយោគំ អនុយុត្តា, យេ អត្តកិលមថានុយោគំ អនុយុត្តា’’តិ ឯវមាគតំ ឥមំ ចតុក្កំ និស្សាយ។ ‘‘ឯតទគ្គេ ឋបិតោ’’តិ, វត្វា តំ និស្សាយ ឋបិតភាវំ វិត្ថារតោ ទស្សេតុំ, ‘‘ភគវតោ ហី’’តិអាទិ វុត្តំ។ ឧស្សាទនាអបសាទនា បញ្ញាយន្តិ តថាគតេន វិនេតព្ពបុគ្គលវសេន ធម្មទេសនាយ បវត្តេតព្ពតោ។ អយំ បុគ្គលោ…បេ.… អាចារសម្បន្នោតិ វា នត្ថិ បរេសំ អនុទ្ទេសកវសេន ធម្មទេសនាយ បវត្តនតោ។
Imaṃ catukkanti, ‘‘ye kāmapaṭisandhisukhino somanassānuyogaṃ anuyuttā, ye attakilamathānuyogaṃ anuyuttā’’ti evamāgataṃ imaṃ catukkaṃ nissāya. ‘‘Etadagge ṭhapito’’ti, vatvā taṃ nissāya ṭhapitabhāvaṃ vitthārato dassetuṃ, ‘‘bhagavato hī’’tiādi vuttaṃ. Ussādanāapasādanāpaññāyanti tathāgatena vinetabbapuggalavasena dhammadesanāya pavattetabbato. Ayaṃ puggalo…pe… ācārasampannoti vā natthi paresaṃ anuddesakavasena dhammadesanāya pavattanato.
៣២៩. បរម្មុខា អវណ្ណន្តិ និន្ទិយស្ស ទោសស្ស និន្ទនំ។ ន ហិ កទាចិ និន្ទិយោ បសំសិយោ ហោតិ, តំ បន កាលំ ញត្វាវ កថេតព្ពន្តិ អាហ, ‘‘យុត្តបត្តកាលំ ញត្វាវា’’តិ។ ខីណវាទេបិ ឯសេវ នយោ តស្ស រហោវាទេន សមានយោគក្ខមត្តា។
329.Parammukhā avaṇṇanti nindiyassa dosassa nindanaṃ. Na hi kadāci nindiyo pasaṃsiyo hoti, taṃ pana kālaṃ ñatvāva kathetabbanti āha, ‘‘yuttapattakālaṃ ñatvāvā’’ti. Khīṇavādepi eseva nayo tassa rahovādena samānayogakkhamattā.
៣៣០. ឃាតីយតីតិ វធីយតិ។ សទ្ទោបិ ភិជ្ជតិ នស្សតិ, ភេទោ ហោតីតិ អត្ថោ។ គេលញ្ញប្បត្តោតិ ខេទំ បរិស្សមំ បត្តោ។ អបលិពុទ្ធន្តិ ទោសេហិ អននុបតិតំ។
330.Ghātīyatīti vadhīyati. Saddopi bhijjati nassati, bhedo hotīti attho. Gelaññappattoti khedaṃ parissamaṃ patto. Apalibuddhanti dosehi ananupatitaṃ.
៣៣១. អភិនិវិស្ស វោហរតីតិ ឯវមេតំ, ន ឥតោ អញ្ញថាតិ តំ ជនបទនិរុត្តិំ អភិនិវិសិត្វា សមុទាចរតិ។ អតិធាវនន្តិ សមញ្ញំ នាមេតំ លោកសង្កេតសិទ្ធា បញ្ញត្តីតិ បញ្ញត្តិមត្តេ អដ្ឋត្វា បរមត្ថតោ ថាមសា បរាមស្ស វោហរណំ។
331.Abhinivissavoharatīti evametaṃ, na ito aññathāti taṃ janapadaniruttiṃ abhinivisitvā samudācarati. Atidhāvananti samaññaṃ nāmetaṃ lokasaṅketasiddhā paññattīti paññattimatte aṭṭhatvā paramatthato thāmasā parāmassa voharaṇaṃ.
៣៣២. អបរាមសន្តោតិ អនភិនិវិសន្តោ សមញ្ញាមត្តតោវ វោហរតិ។
332.Aparāmasantoti anabhinivisanto samaññāmattatova voharati.
៣៣៣. មរិយាទភាជនីយន្តិ យថាវុត្តសម្មាបដិបទាយ មិច្ឆាបដិបទាយ ច អញ្ញមញ្ញំ សង្ករភាវវិភាជនំ។ រណន្តិ សត្តា ឯតេហិ កន្ទន្តិ អកន្ទន្តាបិ កន្ទនការណភាវតោតិ រណា; រាគទោសមោហា, ទសបិ វា កិលេសា, សព្ពេបិ វា ឯកន្តាកុសលា, តេហិ នានប្បការទុក្ខនិព្ពត្តកេហិ អភិភូតា សត្តា កន្ទន្តិ; សហ រណេហីតិ សរណោ។ រណសទ្ទោ វា រាគាទិរេណូសុ និរុឡ្ហោ។ តេនាហ ‘‘សរជោ សកិលេសោ’’តិ។ បាឡិយំ បន ‘‘សទុក្ខោ ឯសោ ធម្មោ’’តិអាទិនា អាគតត្តា កាមសុខានុយោគាទយោបិ ‘‘សរណោ’’តិ វុត្តាតិ ទុក្ខាទីនំ រណភាវោ តន្និព្ពត្តកសភាវានំ អកុសលានំ សរណតា ច វេទិតព្ពា។ អរណោតិអាទីនំ បទានំ វុត្តវិបរិយាយេន អត្ថោ វេទិតព្ពោ។
333.Mariyādabhājanīyanti yathāvuttasammāpaṭipadāya micchāpaṭipadāya ca aññamaññaṃ saṅkarabhāvavibhājanaṃ. Raṇanti sattā etehi kandanti akandantāpi kandanakāraṇabhāvatoti raṇā; rāgadosamohā, dasapi vā kilesā, sabbepi vā ekantākusalā, tehi nānappakāradukkhanibbattakehi abhibhūtā sattā kandanti; saha raṇehīti saraṇo. Raṇasaddo vā rāgādireṇūsu niruḷho. Tenāha ‘‘sarajo sakileso’’ti. Pāḷiyaṃ pana ‘‘sadukkho eso dhammo’’tiādinā āgatattā kāmasukhānuyogādayopi ‘‘saraṇo’’ti vuttāti dukkhādīnaṃ raṇabhāvo tannibbattakasabhāvānaṃ akusalānaṃ saraṇatā ca veditabbā. Araṇotiādīnaṃ padānaṃ vuttavipariyāyena attho veditabbo.
វត្ថុំ សោធេតីតិ និរោធសមាបជ្ជនេន មហប្ផលភាវករណេន ទក្ខិណេយ្យវត្ថុភូតំ អត្តានំ វិសោធេតិ; និរោធសមាបត្តិយា វត្ថុវិសោធនំ និរោធំ សមាបជ្ជិត្វា វុដ្ឋិតានំ បច្ចេកពុទ្ធានំ មហាកស្សបត្ថេរាទីនំ ទិន្នទក្ខិណាវិសុទ្ធិយា ទីបេតព្ពំ។ តេនាហ ‘‘តថា ហី’’តិអាទិ។ តថេវាតិ ឥមិនា ‘‘បិណ្ឌាយ ចរន្តោ’’តិអាទិំ ឧបសំហរតិ។ មេត្តាភាវនាយ មុទុភូតចិត្តពហុមានបុព្ពកំ ទេន្តីតិ , ‘‘សុភូតិត្ថេរោ ទក្ខិណំ វិសោធេតី’’តិ វុត្តំ។ តេន ទាយកតោបិ ទក្ខិណាវិសុទ្ធិំ ទស្សេតិ។ វត្ថុសោធនំ បន បដិភាគតោ។ ឯវំ បន កាតុំ សក្កាតិ សាវកានម្បិ កិមេវំ លហុវុដ្ឋានាធិដ្ឋានំ សាវកេសុ ចិណ្ណវសីភាវោ សម្ភវតីតិ បុច្ឆតិ។ ឥតរោ អគ្គសាវកមហាសាវកេសុ កិំ វត្តព្ពំ, បកតិសាវកេសុបិ វសិប្បត្តេសុ លព្ភតីតិ តេ ទស្សេន្តោ, ‘‘អាម សក្កា’’តិអាទិមាហ។ សេសំ សុវិញ្ញេយ្យមេវ។
Vatthuṃ sodhetīti nirodhasamāpajjanena mahapphalabhāvakaraṇena dakkhiṇeyyavatthubhūtaṃ attānaṃ visodheti; nirodhasamāpattiyā vatthuvisodhanaṃ nirodhaṃ samāpajjitvā vuṭṭhitānaṃ paccekabuddhānaṃ mahākassapattherādīnaṃ dinnadakkhiṇāvisuddhiyā dīpetabbaṃ. Tenāha ‘‘tathā hī’’tiādi. Tathevāti iminā ‘‘piṇḍāya caranto’’tiādiṃ upasaṃharati. Mettābhāvanāya mudubhūtacittabahumānapubbakaṃ dentīti , ‘‘subhūtitthero dakkhiṇaṃ visodhetī’’ti vuttaṃ. Tena dāyakatopi dakkhiṇāvisuddhiṃ dasseti. Vatthusodhanaṃ pana paṭibhāgato. Evaṃ pana kātuṃ sakkāti sāvakānampi kimevaṃ lahuvuṭṭhānādhiṭṭhānaṃ sāvakesu ciṇṇavasībhāvo sambhavatīti pucchati. Itaro aggasāvakamahāsāvakesu kiṃ vattabbaṃ, pakatisāvakesupi vasippattesu labbhatīti te dassento, ‘‘āma sakkā’’tiādimāha. Sesaṃ suviññeyyameva.
អរណវិភង្គសុត្តវណ្ណនាយ លីនត្ថប្បកាសនា សមត្តា។
Araṇavibhaṅgasuttavaṇṇanāya līnatthappakāsanā samattā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / សុត្តបិដក • Suttapiṭaka / មជ្ឈិមនិកាយ • Majjhimanikāya / ៩. អរណវិភង្គសុត្តំ • 9. Araṇavibhaṅgasuttaṃ
អដ្ឋកថា • Aṭṭhakathā / សុត្តបិដក (អដ្ឋកថា) • Suttapiṭaka (aṭṭhakathā) / មជ្ឈិមនិកាយ (អដ្ឋកថា) • Majjhimanikāya (aṭṭhakathā) / ៩. អរណវិភង្គសុត្តវណ្ណនា • 9. Araṇavibhaṅgasuttavaṇṇanā
