| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / វិមតិវិនោទនី-ដីកា • Vimativinodanī-ṭīkā |
អាចរិយបរម្បរកថាវណ្ណនា
Ācariyaparamparakathāvaṇṇanā
កេនាភតន្តិ ឥមំ បញ្ហំ វិស្សជ្ជេន្តេន ជម្ពុទីបេ តាវ យាវ តតិយសង្គីតិ, តាវ ទស្សេត្វា ឥទានិ សីហឡទីបេ អាចរិយបរម្បរំ ទស្សេតុំ តតិយសង្គហតោ បន ឧទ្ធន្តិអាទិ អារទ្ធំ។ ឥមំ ទីបន្តិ តម្ពបណ្ណិទីបំ។ តស្មិំ ទីបេ និសីទិត្វា អាចរិយេន អដ្ឋកថាយ កតត្តា ‘‘ឥមំ ទីប’’ន្តិ វុត្តំ។ កញ្ចិ កាលន្តិ អច្ចន្តសំយោគេ ឧបយោគវចនំ, កិស្មិញ្ចិ កាលេតិ អត្ថោ។ បោរាណាតិ សីហឡទីបេ សីហឡដ្ឋកថាការកា។ ភទ្ទនាមោតិ ភទ្ទសាលត្ថេរោ។ អាគុំ បាបំ ន ករោន្តីតិ នាគា។ វិនយបិដកំ វាចយិំសូតិ សម្ពន្ធោ។ តម្ពបណ្ណិយាតិ ភុម្មវចនំ។ និកាយេ បញ្ចាតិ វិនយាភិធម្មានំ វិសុំ គហិតត្តា តព្ពិនិមុត្តា បញ្ច និកាយា គហេតព្ពា។ បករណេតិ អភិធម្មបករណេ វាចេសុន្តិ យោជនា។ តីណិ បិដកានិ ស្វាគតានិ អស្សាតិ ‘‘តេបិដកោ’’តិ វត្តព្ពេ ‘‘តិបេដកោ’’តិ ឆន្ទានុរក្ខណត្ថំ វុត្តំ។ តារករាជាតិ ចន្ទិមា។ បុប្ផនាមោតិ ឯត្ថ មហាបទុមត្ថេរោ សុមនត្ថេរោ ច ញាតព្ពោតិ ទ្វិក្ខត្តុំ ‘‘បុប្ផនាមោ’’តិ វុត្តំ។
Kenābhatanti imaṃ pañhaṃ vissajjentena jambudīpe tāva yāva tatiyasaṅgīti, tāva dassetvā idāni sīhaḷadīpe ācariyaparamparaṃ dassetuṃ tatiyasaṅgahato pana uddhantiādi āraddhaṃ. Imaṃ dīpanti tambapaṇṇidīpaṃ. Tasmiṃ dīpe nisīditvā ācariyena aṭṭhakathāya katattā ‘‘imaṃ dīpa’’nti vuttaṃ. Kañci kālanti accantasaṃyoge upayogavacanaṃ, kismiñci kāleti attho. Porāṇāti sīhaḷadīpe sīhaḷaṭṭhakathākārakā. Bhaddanāmoti bhaddasālatthero. Āguṃ pāpaṃ na karontīti nāgā. Vinayapiṭakaṃ vācayiṃsūti sambandho. Tambapaṇṇiyāti bhummavacanaṃ. Nikāye pañcāti vinayābhidhammānaṃ visuṃ gahitattā tabbinimuttā pañca nikāyā gahetabbā. Pakaraṇeti abhidhammapakaraṇe vācesunti yojanā. Tīṇi piṭakāni svāgatāni assāti ‘‘tepiṭako’’ti vattabbe ‘‘tipeṭako’’ti chandānurakkhaṇatthaṃ vuttaṃ. Tārakarājāti candimā. Pupphanāmoti ettha mahāpadumatthero sumanatthero ca ñātabboti dvikkhattuṃ ‘‘pupphanāmo’’ti vuttaṃ.
វនវាសិន្តិ វនវាសីរដ្ឋំ។ ករកវស្សន្តិ ហិមបាតនកវស្សំ, ករកធារាសទិសំ វា វស្សំ។ ហរាបេត្វាតិ ឧទកោឃេន ហរាបេត្វា។ ឆិន្នភិន្នបដធរោតិ សត្ថកេន ឆិន្នំ រង្គេន ភិន្នំ បដំ ធារណកោ។ ភណ្ឌូតិ មុណ្ឌកោ។ មក្ខំ អសហមានោតិ ថេរស្ស អានុភាវំ បដិច្ច អត្តនោ ឧប្បន្នំ បរេសំ គុណមក្ខនលក្ខណំ មក្ខំ តថា បវត្តំ កោធំ អសហមានោ។ អសនិយោ ផលន្តីតិ គជ្ជន្តា បតន្តិ។ មេ មម ភយភេរវំ ជនេតុំ បដិពលោ ន អស្ស ន ភវេយ្យាតិ យោជនា។ អញ្ញទត្ថូតិ ឯកំសេន។ កស្មីរគន្ធារាតិ កស្មីរគន្ធាររដ្ឋវាសិនោ។ ឥសិវាតបដិវាតាតិ ភិក្ខូនំ ចីវរចលនកាយចលនេហិ សញ្ជនិតវាតេហិ បរិតោ សមន្តតោ ពីជយមានា អហេសុំ។ ធម្មចក្ខុន្តិ ហេដ្ឋាមគ្គត្តយេ ញាណំ។ អនមតគ្គិយន្តិ អនមតគ្គសំយុត្តំ (សំ. និ. ២.១២៤ អាទយោ)។ សមធិកានីតិ សាធិកានិ។ បញ្ច រដ្ឋានីតិ បញ្ច ចិនរដ្ឋានិ។ វេគសាតិ វេគេន។ សមន្តតោ រក្ខំ ឋបេសីតិ តេសំ អប្បវេសនត្ថាយ អធិដ្ឋានវសេន រក្ខំ ឋបេសិ។ អឌ្ឍុឌ្ឍានិ សហស្សានីតិ អឌ្ឍេន ចតុត្ថានិ អឌ្ឍុឌ្ឍានិ, អតិរេកបញ្ចសតានិ តីណិ សហស្សានីតិ អត្ថោ។ ទិយឌ្ឍសហស្សន្តិ អឌ្ឍេន ទុតិយំ ទិយឌ្ឍំ, អតិរេកបញ្ចសតិកំ សហស្សន្តិ អត្ថោ។ និទ្ធមេត្វានាតិ បលាបេត្វា។
Vanavāsinti vanavāsīraṭṭhaṃ. Karakavassanti himapātanakavassaṃ, karakadhārāsadisaṃ vā vassaṃ. Harāpetvāti udakoghena harāpetvā. Chinnabhinnapaṭadharoti satthakena chinnaṃ raṅgena bhinnaṃ paṭaṃ dhāraṇako. Bhaṇḍūti muṇḍako. Makkhaṃ asahamānoti therassa ānubhāvaṃ paṭicca attano uppannaṃ paresaṃ guṇamakkhanalakkhaṇaṃ makkhaṃ tathā pavattaṃ kodhaṃ asahamāno. Asaniyo phalantīti gajjantā patanti. Me mama bhayabheravaṃ janetuṃ paṭibalo na assa na bhaveyyāti yojanā. Aññadatthūti ekaṃsena. Kasmīragandhārāti kasmīragandhāraraṭṭhavāsino. Isivātapaṭivātāti bhikkhūnaṃ cīvaracalanakāyacalanehi sañjanitavātehi parito samantato bījayamānā ahesuṃ. Dhammacakkhunti heṭṭhāmaggattaye ñāṇaṃ. Anamataggiyanti anamataggasaṃyuttaṃ (saṃ. ni. 2.124 ādayo). Samadhikānīti sādhikāni. Pañca raṭṭhānīti pañca cinaraṭṭhāni. Vegasāti vegena. Samantato rakkhaṃ ṭhapesīti tesaṃ appavesanatthāya adhiṭṭhānavasena rakkhaṃ ṭhapesi. Aḍḍhuḍḍhāni sahassānīti aḍḍhena catutthāni aḍḍhuḍḍhāni, atirekapañcasatāni tīṇi sahassānīti attho. Diyaḍḍhasahassanti aḍḍhena dutiyaṃ diyaḍḍhaṃ, atirekapañcasatikaṃ sahassanti attho. Niddhametvānāti palāpetvā.
រាជគហនគរបរិវត្តកេនាតិ រាជគហនគរំ បរិវត្តេត្វា តតោ ពហិ តំ បទក្ខិណំ កត្វា គតមគ្គេន, គមនេន វា។ អារោបេសីតិ បដិបាទេសិ។ បឡិនាតិ អាកាសំ បក្ខន្ទិំសុ។ នគុត្តមេតិ ចេតិយគិរិមាហ។ បុរតោតិ បាចីនទិសាភាគេ។ បុរសេដ្ឋស្សាតិ សេដ្ឋស្ស អនុរាធបុរស្ស។ សិលកូដម្ហីតិ ឯវំនាមកេ បព្ពតកូដេ។ សីហកុមារស្ស បុត្តោតិ ឯត្ថ ‘‘កលិង្គរាជធីតុ កុច្ឆិស្មិំ សីហស្ស ជាតោ សីហកុមារោ’’តិ វទន្តិ។ ជេដ្ឋមាសស្ស បុណ្ណមិយំ ជេដ្ឋនក្ខត្តំ វា មូលនក្ខត្តំ វា ហោតីតិ អាហ ‘‘ជេដ្ឋមូលនក្ខត្តំ នាម ហោតី’’តិ។ មិគានំ វានតោ ហិំសនតោ ពាធនតោ មិគវំ, មិគវិជ្ឈនកីឡា។ រោហិតមិគរូបន្តិ គោកណ្ណមិគវេសំ។ រថយដ្ឋិប្បមាណាតិ រថបតោទប្បមាណា។ ឯកា លតាយដ្ឋិ នាមាតិ ឯកា រជតមយា កញ្ចនលតាយ បដិមណ្ឌិតត្តា ឯវំ លទ្ធនាមា។ បុប្ផយដ្ឋិយំ នីលាទីនិ បុប្ផានិ, សកុណយដ្ឋិយំ នានប្បការា មិគបក្ខិនោ វិចិត្តកម្មកតា វិយ ខាយន្តីតិ ទដ្ឋព្ពំ។ រាជកកុធភណ្ឌានីតិ រាជារហឧត្តមភណ្ឌានិ។ សង្ខន្តិ ទក្ខិណាវដ្ដំ អភិសេកសង្ខំ។ វឌ្ឍមានន្តិ អលង្ការចុណ្ណំ, ‘‘នហានចុណ្ណ’’ន្តិ កេចិ។ វដំសកន្តិ កណ្ណបិឡន្ធនំ វដំសកន្តិ វុត្តំ ហោតិ។ នន្ទិយាវដ្ដន្តិ នន្ទិយាវដ្ដបុប្ផាការេន មង្គលត្ថំ សុវណ្ណេន កតំ។ កញ្ញន្តិ ខត្តិយកុមារិំ។ ហត្ថបុញ្ឆនន្តិ បីតវណ្ណំ មហគ្ឃហត្ថបុញ្ឆនវត្ថំ។ អរុណវណ្ណមត្តិកន្តិ នាគភវនសម្ភវំ។ វត្ថកោដិកន្តិ វត្ថយុគមេវ។ នាគមាហដន្តិ នាគេហិ អាហដំ។ អមតោសធន្តិ ឯវំនាមិកា គុឡិកជាតិ។ អមតសទិសកិច្ចត្តា ឯវំ វុច្ចតិ។ ភូមត្ថរណសង្ខេបេនាតិ ភូមត្ថរណាការេន។ ឧប្បាតបាឋកាតិ និមិត្តបាឋកា។ អលំ គច្ឆាមាតិ ‘‘បុរស្ស អច្ចាសន្នត្តា សារុប្បំ ន ហោតី’’តិ បដិក្ខិបន្តោ អាហ។ អឌ្ឍនវមានំ បាណសហស្សានន្តិ (អ. និ. ៦.៥៣) បញ្ចសតាធិកានំ អដ្ឋន្នំ បាណសហស្សានំ។ អប្បមាទសុត្តន្តិ អង្គុត្តរនិកាយេ មហាអប្បមាទសុត្តំ, រាជោវាទសុត្តន្តិ វុត្តំ ហោតិ។
Rājagahanagaraparivattakenāti rājagahanagaraṃ parivattetvā tato bahi taṃ padakkhiṇaṃ katvā gatamaggena, gamanena vā. Āropesīti paṭipādesi. Paḷināti ākāsaṃ pakkhandiṃsu. Naguttameti cetiyagirimāha. Puratoti pācīnadisābhāge. Puraseṭṭhassāti seṭṭhassa anurādhapurassa. Silakūṭamhīti evaṃnāmake pabbatakūṭe. Sīhakumārassa puttoti ettha ‘‘kaliṅgarājadhītu kucchismiṃ sīhassa jāto sīhakumāro’’ti vadanti. Jeṭṭhamāsassa puṇṇamiyaṃ jeṭṭhanakkhattaṃ vā mūlanakkhattaṃ vā hotīti āha ‘‘jeṭṭhamūlanakkhattaṃ nāma hotī’’ti. Migānaṃ vānato hiṃsanato bādhanato migavaṃ, migavijjhanakīḷā. Rohitamigarūpanti gokaṇṇamigavesaṃ. Rathayaṭṭhippamāṇāti rathapatodappamāṇā. Ekā latāyaṭṭhi nāmāti ekā rajatamayā kañcanalatāya paṭimaṇḍitattā evaṃ laddhanāmā. Pupphayaṭṭhiyaṃ nīlādīni pupphāni, sakuṇayaṭṭhiyaṃ nānappakārā migapakkhino vicittakammakatā viya khāyantīti daṭṭhabbaṃ. Rājakakudhabhaṇḍānīti rājārahauttamabhaṇḍāni. Saṅkhanti dakkhiṇāvaṭṭaṃ abhisekasaṅkhaṃ. Vaḍḍhamānanti alaṅkāracuṇṇaṃ, ‘‘nahānacuṇṇa’’nti keci. Vaṭaṃsakanti kaṇṇapiḷandhanaṃ vaṭaṃsakanti vuttaṃ hoti. Nandiyāvaṭṭanti nandiyāvaṭṭapupphākārena maṅgalatthaṃ suvaṇṇena kataṃ. Kaññanti khattiyakumāriṃ. Hatthapuñchananti pītavaṇṇaṃ mahagghahatthapuñchanavatthaṃ. Aruṇavaṇṇamattikanti nāgabhavanasambhavaṃ. Vatthakoṭikanti vatthayugameva. Nāgamāhaṭanti nāgehi āhaṭaṃ. Amatosadhanti evaṃnāmikā guḷikajāti. Amatasadisakiccattā evaṃ vuccati. Bhūmattharaṇasaṅkhepenāti bhūmattharaṇākārena. Uppātapāṭhakāti nimittapāṭhakā. Alaṃ gacchāmāti ‘‘purassa accāsannattā sāruppaṃ na hotī’’ti paṭikkhipanto āha. Aḍḍhanavamānaṃ pāṇasahassānanti (a. ni. 6.53) pañcasatādhikānaṃ aṭṭhannaṃ pāṇasahassānaṃ. Appamādasuttanti aṅguttaranikāye mahāappamādasuttaṃ, rājovādasuttanti vuttaṃ hoti.
មហច្ចាតិ មហតា។ ឧបសង្កមន្តោតិ អតិវិយ កិលន្តរូបោ ហុត្វា ឧបសង្កមីតិ អត្ថោ។ តុម្ហេ ជាននត្ថន្តិ សម្ពន្ធោ។ បញ្ចបណ្ណាសាយាតិ ឯត្ថ ‘‘ចតុបញ្ញាសាយាតិ វត្តព្ពំ។ ឯវញ្ហិ សតិ ឧបរិ វុច្ចមានំ ទ្វាសដ្ឋិ អរហន្តោតិ វចនំ សមេតី’’តិ សារត្ថទីបនិយំ (សារត្ថ. ដី. ១.អាចរិយបរម្បរកថាវណ្ណនា) វុត្តំ។ ទសភាតិកសមាកុលន្តិ មុដសិវស្ស បុត្តេហិ ទេវានំបិយតិស្សាទីហិ ទសហិ ភាតិកេហិ សមាកិណ្ណំ។ ចិរទិដ្ឋោ សម្មាសម្ពុទ្ធោតិ ធាតុយោ សន្ធាយាហ។ សព្ពតាឡាវចរេតិ សព្ពានិ តុរិយភណ្ឌានិ, តំសហចរិតេ វា វាទកេ។ ឧបដ្ឋាបេត្វាតិ ឧបហារការាបនវសេន សន្និបាតេត្វា។ វឌ្ឍមានកច្ឆាយាយាតិ បច្ឆាភត្តំ។ បោក្ខរវស្សន្តិ បោក្ខរបត្តេ វិយ អតេមិតុកាមានំ ឧបរិ អតេមេត្វា បវត្តនកវស្សំ។ មហាវីរោតិ សត្ថុវោហារេន ធាតុ ឯវ វុត្តា។ បច្ឆិមទិសាភិមុខោវ ហុត្វា អបសក្កន្តោតិ ឯត្ថ បុរត្ថាភិមុខោ ឋិតោវ បិដ្ឋិតោ អបសក្កនេន បច្ឆិមទិសាយ គច្ឆន្តោ តាទិសោបសង្កមនំ សន្ធាយ ‘‘បច្ឆិមទិសាភិមុខោ’’តិ វុត្តោ។ ‘‘មហេជវត្ថុ នាម ឯវំនាមកំ ទេវដ្ឋាន’’ន្តិ វទន្តិ។
Mahaccāti mahatā. Upasaṅkamantoti ativiya kilantarūpo hutvā upasaṅkamīti attho. Tumhe jānanatthanti sambandho. Pañcapaṇṇāsāyāti ettha ‘‘catupaññāsāyāti vattabbaṃ. Evañhi sati upari vuccamānaṃ dvāsaṭṭhi arahantoti vacanaṃ sametī’’ti sāratthadīpaniyaṃ (sārattha. ṭī. 1.ācariyaparamparakathāvaṇṇanā) vuttaṃ. Dasabhātikasamākulanti muṭasivassa puttehi devānaṃpiyatissādīhi dasahi bhātikehi samākiṇṇaṃ. Ciradiṭṭho sammāsambuddhoti dhātuyo sandhāyāha. Sabbatāḷāvacareti sabbāni turiyabhaṇḍāni, taṃsahacarite vā vādake. Upaṭṭhāpetvāti upahārakārāpanavasena sannipātetvā. Vaḍḍhamānakacchāyāyāti pacchābhattaṃ. Pokkharavassanti pokkharapatte viya atemitukāmānaṃ upari atemetvā pavattanakavassaṃ. Mahāvīroti satthuvohārena dhātu eva vuttā. Pacchimadisābhimukhova hutvā apasakkantoti ettha puratthābhimukho ṭhitova piṭṭhito apasakkanena pacchimadisāya gacchanto tādisopasaṅkamanaṃ sandhāya ‘‘pacchimadisābhimukho’’ti vutto. ‘‘Mahejavatthu nāma evaṃnāmakaṃ devaṭṭhāna’’nti vadanti.
បជ្ជរកេនាតិ អមនុស្សសមុដ្ឋាបិតេន បជ្ជរករោគេន។ ទេវោតិ មេឃោ។ អនុប្បវេច្ឆីតិ វិមុច្ចិ។ វិវាទោ ហោតីតិ ឯត្ថ កិរិយាកាលមបេក្ខិត្វា វត្តមានប្បយោគោ ទដ្ឋព្ពោ។ ឯវំ ឦទិសេសុ សព្ពត្ថ។ តទេតន្តិ ឋានំ តិដ្ឋតីតិ សម្ពន្ធោ។ ‘‘ឆន្នំ វណ្ណានំ សម្ពន្ធភូតានំ រំសិយោ ចា’’តិ អជ្ឈាហរិតព្ពំ, ‘‘ឆន្នំ វណ្ណានំ ឧទកធារា ចា’’តិ ឯវម្បេត្ថ សម្ពន្ធំ វទន្តិ។ បរិនិព្ពុតេបិ ភគវតិ តស្សានុភាវេន ឯវរូបំ បាដិហារិយំ អហោសិ ឯវាតិ ទស្សេតុំ ឯវំ អចិន្តិយាតិអាទិគាថមាហ។ រក្ខំ ករោន្តោតិ អត្តនា ឧបាយេន បលាបិតានំ យក្ខានំ បុន អប្បវិសនត្ថាយ បរិត្តានំ ករោន្តោ។ អាវិជ្ជីតិ បរិយាយិ។
Pajjarakenāti amanussasamuṭṭhāpitena pajjarakarogena. Devoti megho. Anuppavecchīti vimucci. Vivādo hotīti ettha kiriyākālamapekkhitvā vattamānappayogo daṭṭhabbo. Evaṃ īdisesu sabbattha. Tadetanti ṭhānaṃ tiṭṭhatīti sambandho. ‘‘Channaṃ vaṇṇānaṃ sambandhabhūtānaṃ raṃsiyo cā’’ti ajjhāharitabbaṃ, ‘‘channaṃ vaṇṇānaṃ udakadhārā cā’’ti evampettha sambandhaṃ vadanti. Parinibbutepi bhagavati tassānubhāvena evarūpaṃ pāṭihāriyaṃ ahosi evāti dassetuṃ evaṃ acintiyātiādigāthamāha. Rakkhaṃ karontoti attanā upāyena palāpitānaṃ yakkhānaṃ puna appavisanatthāya parittānaṃ karonto. Āvijjīti pariyāyi.
រញ្ញោ ភាតាតិ រញ្ញោ កនិដ្ឋភាតា។ អនុឡាទេវី នាម រញ្ញោ ជេដ្ឋភាតុ ជាយា។ សរសរំសិជាលវិស្សជ្ជនកេនាតិ សិនិទ្ធតាយ រសវន្តំ ឱជវន្តំ រំសិជាលំ វិស្សជ្ជេន្តេន។ ឯកទិវសេន អគមាសីតិ សម្ពន្ធោ។ អប្បេសីតិ លេខសាសនំ បតិដ្ឋាបេសិ។ ឧទិក្ខតីតិ អបេក្ខតិ បត្ថេតិ។ ភារិយន្តិ គរុកំ, អនតិក្កមនីយន្តិ អត្ថោ។ មំ បដិមានេតីតិ មំ ឧទិក្ខតិ។ កម្មារវណ្ណន្តិ រញ្ញោ បកតិសុវណ្ណការវណ្ណំ។ តិហត្ថវិក្ខម្ភន្តិ តិហត្ថវិត្ថារំ។ សកលជម្ពុទីបរជ្ជេនាតិ ឯត្ថ រញ្ញោ ឥទន្តិ រជ្ជំ, សកលជម្ពុទីបតោ ឧប្បជ្ជនកអាយោ ចេវ អាណាទយោ ច, តេន បូជេមីតិ អត្ថោ, ន សកលបថវីបាសាទាទិវត្ថុនា តស្ស សត្តាហំ ទេមីតិអាទិនា កាលបរិច្ឆេទំ កត្វា ទាតុំ អយុត្តត្តា។ ឯវញ្ហិ ទេន្តោ តាវកាលិកំ ទេតិ នាម វត្ថុបរិច្ចាគលក្ខណត្តា ទានស្ស, បថវាទិវត្ថុបរិច្ចាគេន ច បុន គហណស្ស អយុត្តត្តា។ និយមិតកាលេ បន អាយាទយោ បរិច្ចត្តា ឯវាតិ តតោ បរំ អបរិច្ចត្តត្តា គហេតុំ វដ្ដតិ។ តស្មា វុត្តនយេនេត្ថ ឥតោ បរម្បិ អាយាទិទានវសេនេវ រជ្ជទានំ វេទិតព្ពំ។ បុប្ផុឡកា ហុត្វាតិ កេតកីបារោហង្កុរា វិយ ឧទកបុប្ផុឡកាការា ហុត្វា។ គវក្ខជាលសទិសន្តិ ភាវនបុំសកំ, វាតបានេសុ ជាលាការេន ឋបិតទារុបដសទិសន្តិ អត្ថោ, គវក្ខេន ច សុត្តាទិមយជាលេន ច សទិសន្តិ វា អត្ថោ។
Raññobhātāti rañño kaniṭṭhabhātā. Anuḷādevī nāma rañño jeṭṭhabhātu jāyā. Sarasaraṃsijālavissajjanakenāti siniddhatāya rasavantaṃ ojavantaṃ raṃsijālaṃ vissajjentena. Ekadivasena agamāsīti sambandho. Appesīti lekhasāsanaṃ patiṭṭhāpesi. Udikkhatīti apekkhati pattheti. Bhāriyanti garukaṃ, anatikkamanīyanti attho. Maṃ paṭimānetīti maṃ udikkhati. Kammāravaṇṇanti rañño pakatisuvaṇṇakāravaṇṇaṃ. Tihatthavikkhambhanti tihatthavitthāraṃ. Sakalajambudīparajjenāti ettha rañño idanti rajjaṃ, sakalajambudīpato uppajjanakaāyo ceva āṇādayo ca, tena pūjemīti attho, na sakalapathavīpāsādādivatthunā tassa sattāhaṃ demītiādinā kālaparicchedaṃ katvā dātuṃ ayuttattā. Evañhi dento tāvakālikaṃ deti nāma vatthupariccāgalakkhaṇattā dānassa, pathavādivatthupariccāgena ca puna gahaṇassa ayuttattā. Niyamitakāle pana āyādayo pariccattā evāti tato paraṃ apariccattattā gahetuṃ vaṭṭati. Tasmā vuttanayenettha ito parampi āyādidānavaseneva rajjadānaṃ veditabbaṃ. Pupphuḷakā hutvāti ketakīpārohaṅkurā viya udakapupphuḷakākārā hutvā. Gavakkhajālasadisanti bhāvanapuṃsakaṃ, vātapānesu jālākārena ṭhapitadārupaṭasadisanti attho, gavakkhena ca suttādimayajālena ca sadisanti vā attho.
ទេវទុន្ទុភិយោតិ ឯត្ថ ទេវោតិ មេឃោ, តស្ស អច្ឆសុក្ខតាយ អាកាសមិវ ខាយមានស្ស អនិមិត្តគជ្ជិតំ ទេវទុន្ទុភិ នាម, យំ ‘‘អាកាសទុន្ទុភី’’តិបិ វទន្តិ។ ផលិំសូតិ ថនិំសុ។ បព្ពតានំ នច្ចេហីតិ បថវីកម្បេន ឥតោ ចិតោ ច ភមន្តានំ បព្ពតានំ នច្ចេហិ។ វិម្ហយជាតា យក្ខា ‘‘ហិ’’ន្តិសទ្ទំ និច្ឆារេន្តីតិ អាហ ‘‘យក្ខានំ ហិង្ការេហី’’តិ។ សកសកបដិភានេហីតិ អត្តនោ អត្តនោ សិប្បកោសល្លេហិ។ អភិសេកំ ទត្វាតិ អនោតត្តទហោទកេន អភិសេកំ ទត្វា។
Devadundubhiyoti ettha devoti megho, tassa acchasukkhatāya ākāsamiva khāyamānassa animittagajjitaṃ devadundubhi nāma, yaṃ ‘‘ākāsadundubhī’’tipi vadanti. Phaliṃsūti thaniṃsu. Pabbatānaṃnaccehīti pathavīkampena ito cito ca bhamantānaṃ pabbatānaṃ naccehi. Vimhayajātā yakkhā ‘‘hi’’ntisaddaṃ nicchārentīti āha ‘‘yakkhānaṃ hiṅkārehī’’ti. Sakasakapaṭibhānehīti attano attano sippakosallehi. Abhisekaṃ datvāti anotattadahodakena abhisekaṃ datvā.
ទេវតាកុលានីតិ មហាពោធិំ បរិវារេត្វា ឋិតនាគយក្ខាទិទេវតាកុលានិ ទត្វាតិ សម្ពន្ធោ។ គោបករាជកម្មិនោ តថា ‘‘តរច្ឆា’’តិ វទន្តិ។ ឥមិនា បរិវារេនាតិ សហត្ថេ ករណវចនំ, ឥមិនា បរិវារេន សហាតិ អត្ថោ។ តាមលិត្តិន្តិ ឯវំនាមកំ សមុទ្ទតីរេ បដ្ដនំ។ ឥទមស្ស តតិយន្តិ សុវណ្ណកដាហេ បតិដ្ឋិតសាខាពោធិយា រជ្ជសម្បទានំ សន្ធាយ វុត្តំ។ តតោ បន បុព្ពេ ឯកវារំ រជ្ជសម្បទានំ អច្ឆិន្នាយ សាខាយ មហាពោធិយា ឯវ កតំ, តេន សទ្ធិំ ចតុក្ខត្តុំ រាជា រជ្ជេន បូជេសិ។ រជ្ជេន បូជិតទិវសេសុ កិរ សកលទីបតោ ឧប្បន្នំ អាយំ គហេត្វា មហាពោធិមេវ បូជេសិ។
Devatākulānīti mahābodhiṃ parivāretvā ṭhitanāgayakkhādidevatākulāni datvāti sambandho. Gopakarājakammino tathā ‘‘taracchā’’ti vadanti. Iminā parivārenāti sahatthe karaṇavacanaṃ, iminā parivārena sahāti attho. Tāmalittinti evaṃnāmakaṃ samuddatīre paṭṭanaṃ. Idamassa tatiyanti suvaṇṇakaṭāhe patiṭṭhitasākhābodhiyā rajjasampadānaṃ sandhāya vuttaṃ. Tato pana pubbe ekavāraṃ rajjasampadānaṃ acchinnāya sākhāya mahābodhiyā eva kataṃ, tena saddhiṃ catukkhattuṃ rājā rajjena pūjesi. Rajjena pūjitadivasesu kira sakaladīpato uppannaṃ āyaṃ gahetvā mahābodhimeva pūjesi.
បឋមបាដិបទទិវសេតិ សុក្កបក្ខបាដិបទទិវសេ។ តញ្ហិ កណ្ហបក្ខបាដិបទទិវសំ អបេក្ខិត្វា ‘‘បឋមបាដិបទទិវស’’ន្តិ វុត្តំ, ឥទញ្ច តស្មិំ តម្ពបណ្ណិទីបេ វោហារំ គហេត្វា វុត្តំ, ឥធ បន បុណ្ណមិតោ បដ្ឋាយ យាវ អបរា បុណ្ណមី, តាវ ឯកោ មាសោតិ វោហារោ។ តស្មា ឥមិនា វោហារេន ‘‘ទុតិយបាដិបទទិវសេ’’តិ វត្តព្ពំ សិយា កណ្ហបក្ខបាដិបទស្ស ឥធ បឋមបាដិបទត្តា។ គច្ឆតិ វតរេតិ ឯត្ថ អរេតិ ខេទេ។ សមន្តាយោជនន្តិ អច្ចន្តសំយោគេ ឧបយោគវចនំ, យោជនប្បមាណេ បទេសេ សព្ពត្ថាតិ អត្ថោ។ សុបណ្ណរូបេនាតិ មហាពោធិំ ពលក្ការេន គហេត្វា នាគភវនំ នេតុកាមានិ នាគរាជកុលានិ ឥទ្ធិយា គហិតេន គរុឡរូបេន សន្តាសេតិ។ តំ វិភូតិំ បស្សិត្វាតិ ទេវតាទីហិ ករីយមានំ បូជាមហត្តំ, មហាពោធិយា ច អានុភាវមហត្តំ ទិស្វា សយម្បិ តថា បូជេតុកាមា ថេរិំ យាចិត្វាតិ យោជនា។ សមុទ្ទសាលវត្ថុស្មិន្តិ យស្មិំ បទេសេ ឋត្វា រាជា សមុទ្ទេ អាគច្ឆន្តំ ពោធិំ ថេរានុភាវេន អទ្ទស, យត្ថ ច បច្ឆា សមុទ្ទស្ស ទិដ្ឋដ្ឋានន្តិ បកាសេតុំ សមុទ្ទសាលំ នាម សាលំ អកំសុ, តស្មិំ សមុទ្ទសាលាយ វត្ថុភូតេ បទេសេ។ ថេរស្សាតិ មហាមហិន្ទត្ថេរស្ស។ បុប្ផអគ្ឃិយានីតិ កូដាគារសទិសានិ បុប្ផចេតិយានិ។ អាគតោ វតរេតិ ឯត្ថ អរេតិ បមោទេ។ អដ្ឋហិ អមច្ចកុលេហិ អដ្ឋហិ ព្រាហ្មណកុលេហិ ចាតិ សោឡសហិ ជាតិសម្បន្នកុលេហិ។ រជ្ជំ វិចារេសីតិ រជ្ជំ វិចារេតុំ វិស្សជ្ជេសិ។ រាជវត្ថុទ្វារកោដ្ឋកដ្ឋានេតិ រាជុយ្យានស្ស ទ្វារកោដ្ឋកដ្ឋានេ។ អនុបុព្ពវិបស្សនន្តិ ឧទយព្ពយាទិអនុបុព្ពវិបស្សនំ។ ‘‘សហ ពោធិបតិដ្ឋានេនា’’តិ ករណវចនេន វត្តព្ពេ វិភត្តិបរិណាមេន ‘‘សហ ពោធិបតិដ្ឋានា’’តិ និស្សក្កវចនំ កតំ។ សតិ ហិ សហសទ្ទប្បយោគេ ករណវចនេនេវ ភវិតព្ពំ។ ទស្សិំសូតិ បញ្ញាយិំសុ។ មហាអាសនដ្ឋានេតិ បុព្ពបស្សេ មហាសិលាសនេន បតិដ្ឋិតដ្ឋានេ។ បូជេត្វា វន្ទីតិ អាគាមិនំ មហាចេតិយំ វន្ទិ។ បុរិមេ បន មហាវិហារដ្ឋានេ បូជាមត្តស្សេវ កតត្តា អនាគតេ សង្ឃស្សបិ នវកតា អវន្ទិតព្ពតា ច បកាសិតាតិ វេទិតព្ពា។ អនាគតេ បន មេត្តេយ្យាទិពុទ្ធា បច្ចេកពុទ្ធា ច ពុទ្ធភាវក្ខណំ ឧទ្ទិស្ស វន្ទិតព្ពាវ សភាវេន វិសិដ្ឋបុគ្គលត្តាតិ គហេតព្ពំ។
Paṭhamapāṭipadadivaseti sukkapakkhapāṭipadadivase. Tañhi kaṇhapakkhapāṭipadadivasaṃ apekkhitvā ‘‘paṭhamapāṭipadadivasa’’nti vuttaṃ, idañca tasmiṃ tambapaṇṇidīpe vohāraṃ gahetvā vuttaṃ, idha pana puṇṇamito paṭṭhāya yāva aparā puṇṇamī, tāva eko māsoti vohāro. Tasmā iminā vohārena ‘‘dutiyapāṭipadadivase’’ti vattabbaṃ siyā kaṇhapakkhapāṭipadassa idha paṭhamapāṭipadattā. Gacchati vatareti ettha areti khede. Samantāyojananti accantasaṃyoge upayogavacanaṃ, yojanappamāṇe padese sabbatthāti attho. Supaṇṇarūpenāti mahābodhiṃ balakkārena gahetvā nāgabhavanaṃ netukāmāni nāgarājakulāni iddhiyā gahitena garuḷarūpena santāseti. Taṃ vibhūtiṃ passitvāti devatādīhi karīyamānaṃ pūjāmahattaṃ, mahābodhiyā ca ānubhāvamahattaṃ disvā sayampi tathā pūjetukāmā theriṃ yācitvāti yojanā. Samuddasālavatthusminti yasmiṃ padese ṭhatvā rājā samudde āgacchantaṃ bodhiṃ therānubhāvena addasa, yattha ca pacchā samuddassa diṭṭhaṭṭhānanti pakāsetuṃ samuddasālaṃ nāma sālaṃ akaṃsu, tasmiṃ samuddasālāya vatthubhūte padese. Therassāti mahāmahindattherassa. Pupphaagghiyānīti kūṭāgārasadisāni pupphacetiyāni. Āgato vatareti ettha areti pamode. Aṭṭhahi amaccakulehi aṭṭhahi brāhmaṇakulehi cāti soḷasahi jātisampannakulehi. Rajjaṃ vicāresīti rajjaṃ vicāretuṃ vissajjesi. Rājavatthudvārakoṭṭhakaṭṭhāneti rājuyyānassa dvārakoṭṭhakaṭṭhāne. Anupubbavipassananti udayabbayādianupubbavipassanaṃ. ‘‘Saha bodhipatiṭṭhānenā’’ti karaṇavacanena vattabbe vibhattipariṇāmena ‘‘saha bodhipatiṭṭhānā’’ti nissakkavacanaṃ kataṃ. Sati hi sahasaddappayoge karaṇavacaneneva bhavitabbaṃ. Dassiṃsūti paññāyiṃsu. Mahāāsanaṭṭhāneti pubbapasse mahāsilāsanena patiṭṭhitaṭṭhāne. Pūjetvā vandīti āgāminaṃ mahācetiyaṃ vandi. Purime pana mahāvihāraṭṭhāne pūjāmattasseva katattā anāgate saṅghassapi navakatā avanditabbatā ca pakāsitāti veditabbā. Anāgate pana metteyyādibuddhā paccekabuddhā ca buddhabhāvakkhaṇaṃ uddissa vanditabbāva sabhāvena visiṭṭhapuggalattāti gahetabbaṃ.
មហាអរិដ្ឋោតិ បញ្ចបញ្ញាសាយ ភាតុកេហិ សទ្ធិំ ចេតិយគិរិម្ហិ បព្ពជិតំ សន្ធាយ វុត្តំ។ មេឃវណ្ណាភយអមច្ចស្ស បរិវេណដ្ឋានេតិ មេឃវណ្ណអភយស្ស រញ្ញោ អមច្ចេន កត្តព្ពស្ស បរិវេណស្ស វត្ថុភូតេ ឋានេ។ មង្គលនិមិត្តភាវេន អាកាសេ សមុប្បន្នោ មនោហរសទ្ទោ អាកាសស្ស រវោ វិយ ហោតីតិ វុត្តំ ‘‘អាកាសំ មហាវិរវំ រវី’’តិ។ ន ហិ អាកាសោ នាម កោចិ ធម្មោ អត្ថិ, យោ សទ្ទំ សមុដ្ឋាបេយ្យ, អាកាសគតឧតុវិសេសសមុដ្ឋិតោវ សោ សទ្ទោតិ គហេតព្ពោ។ បឋមកត្តិកបវារណទិវសេ…បេ.… វិនយបិដកំ បកាសេសីតិ ឥទំ វិនយំ វាចេតុំ អារទ្ធទិវសំ សន្ធាយ វុត្តំ។ អនុសិដ្ឋិករានន្តិ អនុសាសនីករានំ។ រាជិនោតិ ឧបយោគត្ថេ សាមិវចនំ, ទេវានំបិយតិស្សរាជានន្តិ អត្ថោ។ អញ្ញេបីតិ មហិន្ទាទីហិ អដ្ឋសដ្ឋិមហាថេរេហិ អញ្ញេបិ, តេសំ សរូបំ ទស្សេន្តោ អាហ តេសំ ថេរានន្តិអាទិ។ តត្ថ តេសំ ថេរានំ អន្តេវាសិកាតិ មហិន្ទត្ថេរាទីនំ អដ្ឋសដ្ឋិមហាថេរានំ អរិដ្ឋាទយោ អន្តេវាសិកា ច មហាអរិដ្ឋត្ថេរស្ស អន្តេវាសិកា តិស្សទត្តកាឡសុមនាទយោ ចាតិ យោជេតព្ពំ។ អន្តេវាសិកានំ អន្តេវាសិកាតិ ឧភយត្ថ វុត្តអន្តេវាសិកានំ អន្តេវាសិកបរម្បរា ចាតិ អត្ថោ។ បុព្ពេ វុត្តប្បការាតិ មហិន្ទោ ឥដ្ដិយោ ឧត្តិយោតិអាទិគាថាហិ (បារា. អដ្ឋ. ១.តតិយសង្គីតិកថា) បកាសិតា អាចរិយបរម្បរា។
Mahāariṭṭhoti pañcapaññāsāya bhātukehi saddhiṃ cetiyagirimhi pabbajitaṃ sandhāya vuttaṃ. Meghavaṇṇābhayaamaccassa pariveṇaṭṭhāneti meghavaṇṇaabhayassa rañño amaccena kattabbassa pariveṇassa vatthubhūte ṭhāne. Maṅgalanimittabhāvena ākāse samuppanno manoharasaddo ākāsassa ravo viya hotīti vuttaṃ ‘‘ākāsaṃ mahāviravaṃ ravī’’ti. Na hi ākāso nāma koci dhammo atthi, yo saddaṃ samuṭṭhāpeyya, ākāsagatautuvisesasamuṭṭhitova so saddoti gahetabbo. Paṭhamakattikapavāraṇadivase…pe… vinayapiṭakaṃ pakāsesīti idaṃ vinayaṃ vācetuṃ āraddhadivasaṃ sandhāya vuttaṃ. Anusiṭṭhikarānanti anusāsanīkarānaṃ. Rājinoti upayogatthe sāmivacanaṃ, devānaṃpiyatissarājānanti attho. Aññepīti mahindādīhi aṭṭhasaṭṭhimahātherehi aññepi, tesaṃ sarūpaṃ dassento āha tesaṃ therānantiādi. Tattha tesaṃ therānaṃ antevāsikāti mahindattherādīnaṃ aṭṭhasaṭṭhimahātherānaṃ ariṭṭhādayo antevāsikā ca mahāariṭṭhattherassa antevāsikā tissadattakāḷasumanādayo cāti yojetabbaṃ. Antevāsikānaṃ antevāsikāti ubhayattha vuttaantevāsikānaṃ antevāsikaparamparā cāti attho. Pubbe vuttappakārāti mahindo iṭṭiyo uttiyotiādigāthāhi (pārā. aṭṭha. 1.tatiyasaṅgītikathā) pakāsitā ācariyaparamparā.
ន បគ្ឃរតីតិ ន គឡតិ, ន បមុស្សតីតិ អត្ថោ។ សតិគតិធិតិមន្តេសូតិ ឯត្ថ សតីតិ ឧគ្គហធារណេ សតិ។ គតីតិ សទ្ទត្ថវិភាគគ្គហណេ ញាណំ។ ធិតីតិ ឧគ្គហបរិហរណាទីសុ វីរិយំ។ កុក្កុច្ចកេសូតិ ‘‘កប្បតិ ន កប្បតី’’តិ វីមំសកុក្កុច្ចការីសុ។ មាតាបិតុដ្ឋានិយោតិ វត្វា តមេវត្ថំ សមត្ថេតុំ អាហ តទាយត្តាហីតិអាទិ។ វិនយបរិយត្តិំ និស្សាយាតិ វិនយបិដកបរិយាបុណនំ និស្សាយ។ អត្តនោ សីលក្ខន្ធោ សុគុត្តោតិ លជ្ជិនោ វិនយធារណស្ស អលជ្ជិអញ្ញាណតាទីហិ ឆហិ អាការេហិ អាបត្តិយា អនាបជ្ជនតោ អត្តនោ សីលក្ខន្ធោ ខណ្ឌាទិទោសវិរហិតោ សុគុត្តោ សុរក្ខិតោ ហោតិ។ កុក្កុច្ចបកតានន្តិ កប្បិយាកប្បិយំ និស្សាយ ឧប្បន្នេន កុក្កុច្ចេន បកតានំ ឧបទ្ទុតានំ អភិភូតានំ យថាវិនយំ កុក្កុច្ចំ វិនោទេត្វា សុទ្ធន្តេ បតិដ្ឋាបនេន បដិសរណំ ហោតិ។ វិគតោ សារទោ ភយមេតស្សាតិ វិសារទោ។ ‘‘ឯវំ កថេន្តស្ស ទោសោ ឯវំ ន ទោសោ’’តិ ញត្វាវ កថនតោ និព្ភយោវ សង្ឃមជ្ឈេ វោហរតិ ។ បច្ចត្ថិកេតិ អត្តបច្ចត្ថិកេ ចេវ វជ្ជិបុត្តកាទិសាសនបច្ចត្ថិកេ ច។ សហធម្មេនាតិ សការណេន វចនេន សិក្ខាបទំ ទស្សេត្វា យថា តេ អសទ្ធម្មំ បតិដ្ឋាបេតុំ ន សក្កោន្តិ, ឯវំ សុនិគ្គហិតំ កត្វា និគ្គណ្ហាតិ។ សទ្ធម្មដ្ឋិតិយាតិ បរិយត្តិបដិបត្តិបដិវេធសង្ខាតស្ស តិវិធស្សាបិ សទ្ធម្មស្ស ឋិតិយា, បវត្តិយាតិ អត្ថោ។
Na paggharatīti na gaḷati, na pamussatīti attho. Satigatidhitimantesūti ettha satīti uggahadhāraṇe sati. Gatīti saddatthavibhāgaggahaṇe ñāṇaṃ. Dhitīti uggahapariharaṇādīsu vīriyaṃ. Kukkuccakesūti ‘‘kappati na kappatī’’ti vīmaṃsakukkuccakārīsu. Mātāpituṭṭhāniyoti vatvā tamevatthaṃ samatthetuṃ āha tadāyattāhītiādi. Vinayapariyattiṃ nissāyāti vinayapiṭakapariyāpuṇanaṃ nissāya. Attano sīlakkhandho suguttoti lajjino vinayadhāraṇassa alajjiaññāṇatādīhi chahi ākārehi āpattiyā anāpajjanato attano sīlakkhandho khaṇḍādidosavirahito sugutto surakkhito hoti. Kukkuccapakatānanti kappiyākappiyaṃ nissāya uppannena kukkuccena pakatānaṃ upaddutānaṃ abhibhūtānaṃ yathāvinayaṃ kukkuccaṃ vinodetvā suddhante patiṭṭhāpanena paṭisaraṇaṃ hoti. Vigato sārado bhayametassāti visārado. ‘‘Evaṃ kathentassa doso evaṃ na doso’’ti ñatvāva kathanato nibbhayova saṅghamajjhe voharati. Paccatthiketi attapaccatthike ceva vajjiputtakādisāsanapaccatthike ca. Sahadhammenāti sakāraṇena vacanena sikkhāpadaṃ dassetvā yathā te asaddhammaṃ patiṭṭhāpetuṃ na sakkonti, evaṃ suniggahitaṃ katvā niggaṇhāti. Saddhammaṭṭhitiyāti pariyattipaṭipattipaṭivedhasaṅkhātassa tividhassāpi saddhammassa ṭhitiyā, pavattiyāti attho.
វិនយោ សំវរត្ថាយាតិអាទីសុ វិនយបរិយាបុណនំ វិនយោ, វិនយបញ្ញត្តិ វា កាយវចីទ្វារសំវរត្ថាយ។ អវិប្បដិសារោតិ កតាកតំ និស្សាយ វិប្បដិសារាភាវោ សន្តាបាភាវោ។ បាមោជ្ជំ តរុណបីតិ។ បីតិ នាម ពលវបីតិ។ បស្សទ្ធីតិ កាយចិត្តបស្សទ្ធិ។ យថាភូតញាណទស្សនន្តិ សប្បច្ចយនាមរូបបរិគ្គហោ។ និព្ពិទាតិ វិបស្សនា។ វិរាគោតិ អរិយមគ្គោ។ វិមុត្តីតិ អគ្គផលំ។ វិមុត្តិញាណទស្សនន្តិ បច្ចវេក្ខណញាណំ។ អនុបាទាតិ កញ្ចិ ធម្មំ អនុបាទិយិត្វា បរិច្ចជិត្វា។ បរិនិព្ពានត្ថាយាតិ បច្ចវេក្ខណញាណេ អនុប្បន្នេ អន្តរា បរិនិព្ពានាភាវេន តំបរិនិព្ពានត្ថាយាតិ បច្ចយត្តេន វុត្តំ អនន្តរាទិបច្ចយត្តា។ ឯតទត្ថា កថាតិ អយំ វិនយកថា នាម ឯតស្ស អនុបាទាបរិនិព្ពានស្ស អត្ថាយាតិ អត្ថោ។ មន្តនាតិ វិនយមន្តនាយេវ, ភិក្ខូនំ ‘‘ឯវំ ករិស្សាម, ឯវំ ន ករិស្សាមា’’តិ វិនយបដិពទ្ធមន្តនា។ ឧបនិសាតិ ឧបនិសីទតិ ឯត្ថ ផលន្តិ ឧបនិសា, ការណំ។ វិនយោ សំវរត្ថាយាតិអាទិការណបរម្បរាបិ ឯតទត្ថាតិ អត្ថោ។ សោតាវធានន្តិ ឥមិស្សា បរម្បរបច្ចយកថាយ អត្តានំ សមនត្ថាយ សោតាវធានំ, តម្បិ ឯតមត្ថំ។ យទិទន្តិ និបាតោ។ យោ អយំ ចតូហិ ឧបាទានេហិ អនុបាទិយិត្វា ចិត្តស្ស អរហត្តមគ្គសង្ខាតោ, តប្ផលសង្ខាតោ វា វិមោក្ខោ, សោបិ ឯតទត្ថាយ អនុបាទាបរិនិព្ពានត្ថាយ។ អថ វា យោ អយំ កញ្ចិ ធម្មំ អនុបាទាចិត្តស្ស វិមោក្ខោ វិមុច្ចនំ វិគមោ បរិនិព្ពានំ ឯតទត្ថា កថាតិ ឯវំ ឧបសំហរណវសេន យោជេតុម្បិ វដ្ដតិ មគ្គផលវិមោក្ខស្ស បុព្ពេ វុត្តត្តា។ អាយោគោតិ ឧគ្គហណាទិវសេន បុនប្បុនំ អភិយោគោ។
Vinayo saṃvaratthāyātiādīsu vinayapariyāpuṇanaṃ vinayo, vinayapaññatti vā kāyavacīdvārasaṃvaratthāya. Avippaṭisāroti katākataṃ nissāya vippaṭisārābhāvo santāpābhāvo. Pāmojjaṃ taruṇapīti. Pīti nāma balavapīti. Passaddhīti kāyacittapassaddhi. Yathābhūtañāṇadassananti sappaccayanāmarūpapariggaho. Nibbidāti vipassanā. Virāgoti ariyamaggo. Vimuttīti aggaphalaṃ. Vimuttiñāṇadassananti paccavekkhaṇañāṇaṃ. Anupādāti kañci dhammaṃ anupādiyitvā pariccajitvā. Parinibbānatthāyāti paccavekkhaṇañāṇe anuppanne antarā parinibbānābhāvena taṃparinibbānatthāyāti paccayattena vuttaṃ anantarādipaccayattā. Etadatthā kathāti ayaṃ vinayakathā nāma etassa anupādāparinibbānassa atthāyāti attho. Mantanāti vinayamantanāyeva, bhikkhūnaṃ ‘‘evaṃ karissāma, evaṃ na karissāmā’’ti vinayapaṭibaddhamantanā. Upanisāti upanisīdati ettha phalanti upanisā, kāraṇaṃ. Vinayo saṃvaratthāyātiādikāraṇaparamparāpi etadatthāti attho. Sotāvadhānanti imissā paramparapaccayakathāya attānaṃ samanatthāya sotāvadhānaṃ, tampi etamatthaṃ. Yadidanti nipāto. Yo ayaṃ catūhi upādānehi anupādiyitvā cittassa arahattamaggasaṅkhāto, tapphalasaṅkhāto vā vimokkho, sopi etadatthāya anupādāparinibbānatthāya. Atha vā yo ayaṃ kañci dhammaṃ anupādācittassa vimokkho vimuccanaṃ vigamo parinibbānaṃ etadatthā kathāti evaṃ upasaṃharaṇavasena yojetumpi vaṭṭati maggaphalavimokkhassa pubbe vuttattā. Āyogoti uggahaṇādivasena punappunaṃ abhiyogo.
អាចរិយបរម្បរកថាវណ្ណនានយោ និដ្ឋិតោ។
Ācariyaparamparakathāvaṇṇanānayo niṭṭhito.
ឥតិ សមន្តបាសាទិកាយ វិនយដ្ឋកថាយ វិមតិវិនោទនិយំ
Iti samantapāsādikāya vinayaṭṭhakathāya vimativinodaniyaṃ
ពាហិរនិទានកថាវណ្ណនានយោ និដ្ឋិតោ។
Bāhiranidānakathāvaṇṇanānayo niṭṭhito.
