| Library / Tipiṭaka / д̇ибидага • Tipiṭaka / д̇хаммасан̇г̇ан̣ий-анудийгаа • Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā |
вибаагуд̣̇д̇хаарагат̇ааван̣н̣анаа
Vipākuddhārakathāvaṇṇanā
яад̇о д̇ихзд̇угаад̣̇игаммад̇о. яасмин̃жа таанзд̇и бадисанд̇хиаад̣̇идтаанз, суг̇ад̇ид̣̇уг̇г̇ад̇ияам̣ ваа. д̇ихзд̇угад̇о д̣̇ухзд̇угам̣ анижчанд̇о бадисанд̇хинд̇и ад̇хиббааяо. бавад̇д̇ивибаагам̣ бана д̇ихзд̇угад̇о д̣̇ухзд̇угамби ижчад̇и зва. д̇ат̇аа хи вагкад̇и адтагат̇ааяам̣ ‘‘яам̣ буримааяа хзд̇угид̇д̇аналад̣̇д̇хияаа на яуж̇ж̇ад̇ий’’д̇и (д̇ха. са. адта. 498).
Yato tihetukādikammato. Yasmiñca ṭhāneti paṭisandhiādiṭṭhāne, sugatiduggatiyaṃ vā. Tihetukato duhetukaṃ anicchanto paṭisandhinti adhippāyo. Pavattivipākaṃ pana tihetukato duhetukampi icchati eva. Tathā hi vakkhati aṭṭhakathāyaṃ ‘‘yaṃ purimāya hetukittanaladdhiyā na yujjatī’’ti (dha. sa. aṭṭha. 498).
яз ‘‘д̇ассзва гаммасса вибаагаавасзсзнаа’’д̇и, ‘‘згабубпам̣ яаж̇ид̇ваана, асийд̇и габбагодияо (т̇зраг̇аа. 96). д̣̇уг̇г̇ад̇им̣ наабхиж̇аанаамий’’д̇и (аба. т̇зра 2.46.64) жа звамаад̣̇иважанасса ад̇хиббааяам̣ аж̇аананд̇аа ‘‘гим̣ ну ко згзнаби гаммзна анзгаа бадисанд̇хи ход̇ий’’д̇и, ‘‘д̣̇исваа гумаарам̣ сад̇абун̃н̃алагкан̣а’’нд̇иаад̣̇иважанасса (д̣̇ий. ни. 3.205) ад̇т̇ам̣ асаллагкзд̇ваа ‘‘гинну ко наанаагаммзхи згаа бадисанд̇хи ход̇ий’’д̇и сам̣саяабагканд̣̇аа, д̇зсам̣ б̣ийж̇ан̇гуробамааяа ‘‘згасмаа згаа, анзгасмаа жа анзгаа бадисанд̇хи ход̇ий’’д̇и винижчид̇ад̇д̇аа гаммабадисанд̇хивавад̇т̇аанад̇о саагзд̇абан̃хз вибаагуд̣̇д̇хаарагат̇ааяа уссад̣̇агид̇д̇анаг̇ахан̣асса самб̣анд̇хам̣ ааха ‘‘гаммавасзна…бз… д̣̇ассзд̇у’’нд̇и. бадисанд̇хиж̇анагагаммавасзна бадисанд̇хивибааго зва алобхалобхаад̣̇иг̇ун̣ад̣̇осаад̇ирзгабхаавахзд̇ууд̇и ад̇т̇о д̣̇адтаб̣б̣о. д̇ат̇аа хи вуд̇д̇ам̣ ‘‘со д̇зна гаммзна д̣̇иннабадисанд̇хивасзна ниб̣б̣ад̇д̇о луд̣̇д̇хо ход̇ий’’д̇иаад̣̇и. зд̇т̇а жа лобхавасзна, д̣̇оса, моха , лобхад̣̇оса, лобхамоха, д̣̇осамоха, лобхад̣̇осамохавасзнаад̇и д̇аяо згагаа, д̇аяо д̣̇вигаа, зго д̇игод̇и лобхаад̣̇ид̣̇ассанавасзна агусалабагкзязва сад̇д̇а ваараа. д̇ат̇аа гусалабагкз алобхаад̣̇ид̣̇ассанавасзнаад̇и жуд̣̇д̣̇аса ваараа лаб̣бханд̇и.
Ye ‘‘tasseva kammassa vipākāvasesenā’’ti, ‘‘ekapupphaṃ yajitvāna, asīti kappakoṭiyo (theragā. 96). Duggatiṃ nābhijānāmī’’ti (apa. thera 2.46.64) ca evamādivacanassa adhippāyaṃ ajānantā ‘‘kiṃ nu kho ekenapi kammena anekā paṭisandhi hotī’’ti, ‘‘disvā kumāraṃ satapuññalakkhaṇa’’ntiādivacanassa (dī. ni. 3.205) atthaṃ asallakkhetvā ‘‘kinnu kho nānākammehi ekā paṭisandhi hotī’’ti saṃsayapakkhandā, tesaṃ bījaṅkuropamāya ‘‘ekasmā ekā, anekasmā ca anekā paṭisandhi hotī’’ti vinicchitattā kammapaṭisandhivavatthānato sāketapañhe vipākuddhārakathāya ussadakittanagahaṇassa sambandhaṃ āha ‘‘kammavasena…pe… dassetu’’nti. Paṭisandhijanakakammavasena paṭisandhivipāko eva alobhalobhādiguṇadosātirekabhāvahetūti attho daṭṭhabbo. Tathā hi vuttaṃ ‘‘so tena kammena dinnapaṭisandhivasena nibbatto luddho hotī’’tiādi. Ettha ca lobhavasena, dosa, moha , lobhadosa, lobhamoha, dosamoha, lobhadosamohavasenāti tayo ekakā, tayo dvikā, eko tikoti lobhādidassanavasena akusalapakkheyeva satta vārā. Tathā kusalapakkhe alobhādidassanavasenāti cuddasa vārā labbhanti.
д̇ад̇т̇а ‘‘алобхад̣̇осаамохаа, алобхаад̣̇осамохаа, алобхад̣̇осаамохаа б̣алаванд̇о’’д̇и ааг̇ад̇зхи гусалабагкз д̇ад̇ияад̣̇уд̇ияабатамаваарзхи д̣̇осуссад̣̇амохуссад̣̇ад̣̇осамохуссад̣̇аваараа г̇ахид̇аа. д̇ат̇аа агусалабагкз ‘‘лобхаад̣̇осамохаа, лобхад̣̇осаамохаа, лобхаад̣̇осаамохаа б̣алаванд̇о’’д̇и ааг̇ад̇зхи д̇ад̇ияад̣̇уд̇ияабатамаваарзхи ад̣̇осуссад̣̇аамохуссад̣̇аад̣̇осаамохуссад̣̇аваараа г̇ахид̇ааязваад̇и агусалагусалабагкз д̇аяо д̇аяо ваарз анд̇ог̇ад̇хз гад̇ваа адтзва ваараа д̣̇ассид̇аа. яз бана убхаязсам̣ вомиссад̇аавасзнзва лобхаалобхуссад̣̇аваараад̣̇аяо абарз згуунабан̃н̃ааса ваараа д̣̇ассзд̇аб̣б̣аа, д̇з асамбхавад̇о зва на д̣̇ассид̇аа. на хи згасмим̣ санд̇аанз анд̇арзна авад̇т̇анд̇арам̣ лобхо б̣алаваа алобхо жаад̇и яуж̇ж̇ад̇и. бадибагкад̇оязва хи зд̇зсам̣ б̣алавад̣̇уб̣б̣алабхааво, сахаж̇аад̇ад̇хаммад̇о ваа. д̇зсу лобхасса д̇аава бадибагкад̇о алобхзна анабхибхууд̇ад̇ааяа б̣алавабхааво, д̇ат̇аа д̣̇осамохаанам̣ ад̣̇осаамохзхи. алобхаад̣̇ийнам̣ бана лобхаад̣̇иабхибхаванад̇о саб̣б̣зсан̃жа самаанаж̇аад̇ияам̣ самабхибхууяа бавад̇д̇ивасзнзва сахаж̇аад̇ад̇хаммад̇о б̣алавабхааво. д̇зна вуд̇д̇ам̣ адтагат̇ааяам̣ ‘‘лобхо б̣алаваа, алобхо манд̣̇о, ад̣̇осаамохаа б̣алаванд̇о, д̣̇осамохаа манд̣̇аа’’д̇и. со жа д̇зсам̣ манд̣̇аб̣алавабхааво буримуубаниссаяад̇о аасаяасса барибхаавид̇ад̇ааяа взд̣̇ид̇аб̣б̣о. зд̇т̇а жа батамад̣̇уд̇иязхи, сад̇д̇амабатамзхи ваа ваарзхи д̇ихзд̇угагаммад̇о бадисанд̇хибавад̇д̇ивасзна д̇ихзд̇угавибааго, ид̇арзхи д̇ихзд̇угад̣̇ухзд̇угагаммад̇о яат̇аасамбхавам̣ бадисанд̇хибавад̇д̇ивасзна д̣̇ухзд̇угаахзд̇угавибаагаа д̣̇ассид̇аад̇и аяамби висзсо взд̣̇ид̇аб̣б̣о.
Tattha ‘‘alobhadosāmohā, alobhādosamohā, alobhadosāmohā balavanto’’ti āgatehi kusalapakkhe tatiyadutiyapaṭhamavārehi dosussadamohussadadosamohussadavārā gahitā. Tathā akusalapakkhe ‘‘lobhādosamohā, lobhadosāmohā, lobhādosāmohā balavanto’’ti āgatehi tatiyadutiyapaṭhamavārehi adosussadaamohussadaadosāmohussadavārā gahitāyevāti akusalakusalapakkhe tayo tayo vāre antogadhe katvā aṭṭheva vārā dassitā. Ye pana ubhayesaṃ vomissatāvaseneva lobhālobhussadavārādayo apare ekūnapaññāsa vārā dassetabbā, te asambhavato eva na dassitā. Na hi ekasmiṃ santāne antarena avatthantaraṃ lobho balavā alobho cāti yujjati. Paṭipakkhatoyeva hi etesaṃ balavadubbalabhāvo, sahajātadhammato vā. Tesu lobhassa tāva paṭipakkhato alobhena anabhibhūtatāya balavabhāvo, tathā dosamohānaṃ adosāmohehi. Alobhādīnaṃ pana lobhādiabhibhavanato sabbesañca samānajātiyaṃ samabhibhūya pavattivaseneva sahajātadhammato balavabhāvo. Tena vuttaṃ aṭṭhakathāyaṃ ‘‘lobho balavā, alobho mando, adosāmohā balavanto, dosamohā mandā’’ti. So ca tesaṃ mandabalavabhāvo purimūpanissayato āsayassa paribhāvitatāya veditabbo. Ettha ca paṭhamadutiyehi, sattamapaṭhamehi vā vārehi tihetukakammato paṭisandhipavattivasena tihetukavipāko, itarehi tihetukaduhetukakammato yathāsambhavaṃ paṭisandhipavattivasena duhetukāhetukavipākā dassitāti ayampi viseso veditabbo.
ид̇хаад̇и вибаагуд̣̇д̇хаарамаад̇игааяам̣. д̇зна хзд̇угид̇д̇анам̣ висзсзд̇и. ж̇ажжанд̇хаад̣̇ивибад̇д̇инимид̇д̇ам̣ мохо, саб̣б̣аагусалам̣ ваа. яам̣ бана вуд̇д̇анд̇и самб̣анд̇хо. д̇зна бадисамбхид̣̇аамаг̇г̇аважанзна. г̇ад̇исамбад̇д̇ияаа сад̇и н̃аан̣асамбаяуд̇д̇з бадисанд̇химхи нибпаад̣̇зд̇аб̣б̣з. ан̃н̃ад̇т̇аад̇и ниганд̇ибадисанд̇хигкан̣зсу. гаммасаригкагод̇и ид̇ха саад̇исаяо саригкабхааво ад̇хиббзд̇од̇и д̣̇адтаб̣б̣о. ид̇арат̇аа д̇ихзд̇угад̣̇ухзд̇угааби ан̃н̃аман̃н̃ам̣ саригкааязваад̇и д̣̇ассид̇амзд̇анд̇и. жагкувин̃н̃аан̣аад̣̇ийнийд̇и зд̇т̇а бан̃жавин̃н̃аан̣аани вияа абуб̣б̣аниссаяабавад̇д̇иний виж̇аананависзсарахид̇аа жа манод̇хаад̇у идтаад̣̇ибхааг̇аг̇г̇ахан̣з на самад̇т̇аад̇и ‘‘баагадааязваа’’д̇и на вуд̇д̇аа, аад̣̇и-сад̣̇д̣̇зна ваа сан̇г̇ахид̇аа. д̇ад̣̇аарамман̣абажжаяасаб̣б̣аж̇аванавад̇аад̇и д̇ад̣̇аарамман̣асса бажжаяабхууд̇асагалаж̇аванаббавад̇д̇исахид̇зна. яам̣ санд̇хааяа ‘‘ид̇ха барибаггад̇д̇аа ааяад̇анаана’’нд̇и вуд̇д̇ам̣. ан̃н̃агаалзд̇и аб̣уд̣̇д̇хибавад̇д̇игаалз.
Idhāti vipākuddhāramātikāyaṃ. Tena hetukittanaṃ viseseti. Jaccandhādivipattinimittaṃ moho, sabbākusalaṃ vā. Yaṃ pana vuttanti sambandho. Tena paṭisambhidāmaggavacanena. Gatisampattiyā sati ñāṇasampayutte paṭisandhimhi nipphādetabbe. Aññatthāti nikantipaṭisandhikkhaṇesu. Kammasarikkhakoti idha sātisayo sarikkhabhāvo adhippetoti daṭṭhabbo. Itarathā tihetukaduhetukāpi aññamaññaṃ sarikkhāyevāti dassitametanti. Cakkhuviññāṇādīnīti ettha pañcaviññāṇāni viya apubbanissayapavattinī vijānanavisesarahitā ca manodhātu iṭṭhādibhāgaggahaṇe na samatthāti ‘‘pākaṭāyevā’’ti na vuttā, ādi-saddena vā saṅgahitā. Tadārammaṇapaccayasabbajavanavatāti tadārammaṇassa paccayabhūtasakalajavanappavattisahitena. Yaṃ sandhāya ‘‘idha paripakkattā āyatanāna’’nti vuttaṃ. Aññakāleti abuddhipavattikāle.
ануломзд̇и д̇хаммаануломз. аасзванабажжаяаад̇и аасзванабхууд̇аа бажжаяаа. на маг̇г̇з амаг̇г̇абажжаяз . соби могхавааро лаб̣бхзяяаад̇и яад̣̇и водтаб̣б̣анамби аасзванабажжаяо сияаа, яат̇аа ‘‘сукааяа взд̣̇анааяа самбаяуд̇д̇ам̣ д̇хаммам̣ бадижжа сукааяа взд̣̇анааяа самбаяуд̇д̇о д̇хаммо уббаж̇ж̇ад̇и аасзванабажжаяаа на (бадтаа. 1.2.3) маг̇г̇абажжаяаа’’д̇и (бадтаа. 1.2.14) ануломабажжанийяз, бажжанийяаануломз жа ‘‘сукаа…бз… на маг̇г̇абажжаяаа аасзванабажжаяаа’’д̇и жа вуд̇д̇ам̣ хасид̇уббаад̣̇ажид̇д̇авасзна, звам̣ водтаб̣б̣анавасзна ‘‘ад̣̇угкамасукааяа взд̣̇анааяа самбаяуд̇д̇ам̣ д̇хаммам̣ бадижжаа’’д̇иаад̣̇инаа буб̣б̣з вуд̇д̇анаязна баато сияаа, д̇ат̇аа жа сад̇и ваарад̣̇ваяавасзна г̇ан̣анааяам̣ ‘‘аасзванабажжаяаа на маг̇г̇з д̣̇вз. на маг̇г̇абажжаяаа аасзванз д̣̇вз’’д̇и жа вад̇д̇аб̣б̣ам̣ сияаа, на бана вуд̇д̇ам̣, д̇асмаа на лаб̣бхзяяааяам̣ могхаваарод̇и ад̇хиббааяо.
Anulometi dhammānulome. Āsevanapaccayāti āsevanabhūtā paccayā. Na magge amaggapaccaye . Sopi moghavāro labbheyyāti yadi voṭṭhabbanampi āsevanapaccayo siyā, yathā ‘‘sukhāya vedanāya sampayuttaṃ dhammaṃ paṭicca sukhāya vedanāya sampayutto dhammo uppajjati āsevanapaccayā na (paṭṭhā. 1.2.3) maggapaccayā’’ti (paṭṭhā. 1.2.14) anulomapaccanīye, paccanīyānulome ca ‘‘sukhā…pe… na maggapaccayā āsevanapaccayā’’ti ca vuttaṃ hasituppādacittavasena, evaṃ voṭṭhabbanavasena ‘‘adukkhamasukhāya vedanāya sampayuttaṃ dhammaṃ paṭiccā’’tiādinā pubbe vuttanayena pāṭho siyā, tathā ca sati vāradvayavasena gaṇanāyaṃ ‘‘āsevanapaccayā na magge dve. Na maggapaccayā āsevane dve’’ti ca vattabbaṃ siyā, na pana vuttaṃ, tasmā na labbheyyāyaṃ moghavāroti adhippāyo.
водтаб̣б̣анамби яад̣̇и аасзванабажжаяо сияаа, д̣̇уд̇ияамогхаваарз ад̇д̇ано вияа д̇ад̇ияажад̇уд̇т̇аваарзсуби сияаа, д̇ат̇аа сад̇и ад̇д̇анааби гусалаагусалаанам̣ сияаа. на хи…бз… авуд̇д̇о ад̇т̇и ‘‘буримаа буримаа гусалаа д̇хаммаа’’д̇иаад̣̇инаа анавасзсад̇о вуд̇д̇ад̇д̇аа. водтаб̣б̣анасса…бз… авуд̇д̇о ‘‘аб̣яаагад̇о д̇хаммо гусаласса д̇хаммасса аасзванабажжаязна бажжаяо. агусаласса…бз… бажжаяо’’д̇и важанаабхаавад̇о. на гзвалам̣ авуд̇д̇о, ат̇а ко гусалам̣…бз… бадигкид̇д̇ова. ат̇ааби сияаад̇иаад̣̇и маг̇г̇асод̇ханад̇т̇амзва вужжад̇и. самаанавзд̣̇анаанам̣ зва аасзванабажжаяабхаавасса д̣̇ассанад̇о ‘‘асамаанавзд̣̇анаанам̣ васзнаа’’д̇и вуд̇д̇ам̣. звам̣ ‘‘аасзвана бажжаязна бажжаяо’’д̇иби вад̇д̇аб̣б̣ам̣ сияаа, самаанавзд̣̇анаавасзнаад̇и ад̇хиббааяо. абхиннаж̇аад̇игасса жаад̇и жа-сад̣̇д̣̇о абхиннавзд̣̇анасса жаад̇и самбин̣д̣анад̇т̇о. взд̣̇анаад̇д̇игзби водтаб̣б̣анасса аасзванабажжаяад̇д̇асса абхааваад̇и яож̇анаа. гусалад̇д̇игаад̣̇ийсу яат̇аад̣̇ассид̇абаал̣иббад̣̇зсзсубийд̇и самбин̣д̣анад̇т̇о би-сад̣̇д̣̇о. г̇ан̣анааяа гааран̣абхууд̇ааяа г̇ан̣анааяа нид̣̇д̇хаарияамаанааяа сад̇и г̇ан̣анааяа ваа аб̣бханд̇арз. д̣̇уд̇ияо могхавааро виймам̣сид̇аб̣б̣од̇и аасзванабажжаяад̇д̇аабхааваа ж̇аванадтаанз таад̇ум̣ на яуж̇ж̇ад̇и. на хи винаа аасзванам̣ ж̇аванаббавад̇д̇и ад̇т̇ийд̇и ад̇хиббааяо.
Voṭṭhabbanampi yadi āsevanapaccayo siyā, dutiyamoghavāre attano viya tatiyacatutthavāresupi siyā, tathā sati attanāpi kusalākusalānaṃ siyā. Na hi…pe… avutto atthi ‘‘purimā purimā kusalā dhammā’’tiādinā anavasesato vuttattā. Voṭṭhabbanassa…pe… avutto ‘‘abyākato dhammo kusalassa dhammassa āsevanapaccayena paccayo. Akusalassa…pe… paccayo’’ti vacanābhāvato. Na kevalaṃ avutto, atha kho kusalaṃ…pe… paṭikkhittova. Athāpi siyātiādi maggasodhanatthameva vuccati. Samānavedanānaṃ eva āsevanapaccayabhāvassa dassanato ‘‘asamānavedanānaṃ vasenā’’ti vuttaṃ. Evaṃ ‘‘āsevana paccayena paccayo’’tipi vattabbaṃ siyā, samānavedanāvasenāti adhippāyo. Abhinnajātikassa cāti ca-saddo abhinnavedanassa cāti sampiṇḍanattho. Vedanāttikepi voṭṭhabbanassa āsevanapaccayattassa abhāvāti yojanā. Kusalattikādīsu yathādassitapāḷippadesesupīti sampiṇḍanattho pi-saddo. Gaṇanāya kāraṇabhūtāya gaṇanāya niddhāriyamānāya sati gaṇanāya vā abbhantare. Dutiyo moghavāro vīmaṃsitabboti āsevanapaccayattābhāvā javanaṭṭhāne ṭhātuṃ na yujjati. Na hi vinā āsevanaṃ javanappavatti atthīti adhippāyo.
абижзд̇т̇а ‘‘яам̣ ж̇аванабхааваббад̇д̇ам̣, д̇ам̣ чиннамуулагаругкабубпам̣ вияаа’’д̇и (д̇ха. са. адта. 566) вагкамаанад̇д̇аа анубажчиннабхавамуулаанам̣ бавад̇д̇амаанасса водтаб̣б̣анасса гирияабхааво на сияаа, вуд̇д̇о жа ‘‘яасмим̣ самаяз мановин̃н̃аан̣ад̇хаад̇у уббаннаа ход̇и гирияаа нзва гусалаа наагусалаа на жа гаммавибаагаа убзгкаасахаг̇ад̇аа’’д̇и, д̇асмаа ‘‘ж̇аванадтаанз тад̇ваад̇и ж̇аванасса уббаж̇ж̇анадтаанз д̣̇вигкад̇д̇ум̣ бавад̇д̇ид̇ваа, на ж̇аванабхаавзнаа’’д̇и, ‘‘аасзванам̣ лабхид̇ваад̇и жа аасзванам̣ вияа аасзвана’’нд̇и вужжамаанз на гожи вирод̇хо, вибпааригасса бана сад̇о д̣̇вигкад̇д̇ум̣ бавад̇д̇иязвзд̇т̇а аасзванасад̣̇исад̇аа. вибпааригад̇ааяа хи вин̃н̃ад̇д̇исамудтаабагад̇д̇ан̃жасса вужжад̇и. вибпааригамби ж̇аванам̣ вияа анзгагкад̇д̇ум̣ аббавад̇д̇ияаа д̣̇уб̣б̣алад̇д̇аа на ниббарияааяад̇о аасзванабажжаяабхаавзна бавад̇д̇зяяаад̇и на имасса баатз аасзванад̇т̇ам̣ вуд̇д̇ам̣, адтагат̇ааяам̣ бана барияааяад̇о вуд̇д̇ам̣ яат̇аа ‘‘палажид̇д̇зсу маг̇г̇ан̇г̇ам̣ маг̇г̇абарияаабанна’’нд̇и. аяамзд̇т̇а ад̇д̇аномад̇и. аяамби бораан̣агзхи асам̣ван̣н̣ид̇ад̇д̇аа саад̇хугам̣ убабаригкид̇аб̣б̣о.
Apicettha ‘‘yaṃ javanabhāvappattaṃ, taṃ chinnamūlakarukkhapupphaṃ viyā’’ti (dha. sa. aṭṭha. 566) vakkhamānattā anupacchinnabhavamūlānaṃ pavattamānassa voṭṭhabbanassa kiriyabhāvo na siyā, vutto ca ‘‘yasmiṃ samaye manoviññāṇadhātu uppannā hoti kiriyā neva kusalā nākusalā na ca kammavipākā upekkhāsahagatā’’ti, tasmā ‘‘javanaṭṭhāne ṭhatvāti javanassa uppajjanaṭṭhāne dvikkhattuṃ pavattitvā, na javanabhāvenā’’ti, ‘‘āsevanaṃ labhitvāti ca āsevanaṃ viya āsevana’’nti vuccamāne na koci virodho, vipphārikassa pana sato dvikkhattuṃ pavattiyevettha āsevanasadisatā. Vipphārikatāya hi viññattisamuṭṭhāpakattañcassa vuccati. Vipphārikampi javanaṃ viya anekakkhattuṃ appavattiyā dubbalattā na nippariyāyato āsevanapaccayabhāvena pavatteyyāti na imassa pāṭhe āsevanatthaṃ vuttaṃ, aṭṭhakathāyaṃ pana pariyāyato vuttaṃ yathā ‘‘phalacittesu maggaṅgaṃ maggapariyāpanna’’nti. Ayamettha attanomati. Ayampi porāṇakehi asaṃvaṇṇitattā sādhukaṃ upaparikkhitabbo.
зван̃жа гад̇ваад̇и водтаб̣б̣анааваж̇ж̇анаанам̣ анад̇т̇анд̇арабхаавад̇о ‘‘ааваж̇ж̇анаа’’ижжзва вуд̇д̇ам̣, водтаб̣б̣анадтаанзбийд̇и ад̇хиббааяо. д̇асмаад̇и яасмаа водтаб̣б̣анам̣ ааваж̇ж̇анааязва ад̇т̇ад̇о убзгкаасахаг̇ад̇аахзд̇угагирияамановин̃н̃аан̣ад̇хаад̇убхаавад̇о, д̇асмаа. д̇ам̣ ааваж̇ж̇анаа вияа сад̇и уббад̇д̇ияам̣ гаамааважарагусалаагусалагирияаж̇аванаанам̣ зганд̇ад̇о ананд̇арабажжаяабхаавзнзва вад̇д̇зяяа, но ан̃н̃ат̇аад̇и ад̇хиббааязна ‘‘водтаб̣б̣анад̇о’’д̇иаад̣̇имааха. жад̇уннанд̇и мун̃чаамаран̣аасаннавзлаад̣̇ийсу манд̣̇ийбхууд̇авзг̇ад̇ааяа жад̇д̇аариби ж̇аванаани уббаж̇ж̇зяяунд̇и ад̇хиббааязна вуд̇д̇ам̣. аяамзд̇асса сабхаавод̇и аарамман̣амукзнаби жид̇д̇анияаамам̣язва д̣̇ассзд̇и. яад̣̇иби ‘‘ж̇аванаабаарибуурияаа…бз… яуд̇д̇о’’д̇и вуд̇д̇ам̣, ‘‘ааваж̇ж̇анаад̣̇ийнам̣ бажжаяо бхавид̇ум̣ на саггод̇ий’’д̇и бана вуд̇д̇ад̇д̇аа жид̇д̇аббавад̇д̇ивасзна батамамогхаваарад̇о зд̇асса на гожи висзсо. д̇знзвааха ‘‘аяамби…бз… рзд̇аб̣б̣о’’д̇и. бадисанд̇хижид̇д̇зязва бавад̇д̇ияам̣ ‘‘бхаван̇г̇а’’нд̇и вужжамаанз на д̇асса хзд̇увасзна бхзд̣̇од̇и ‘‘сахзд̇угам̣ бхаван̇г̇ам̣ ахзд̇угасса бхаван̇г̇асса ананд̇арабажжаязна бажжаяо’’д̇и (бадтаа. 3.1.102) на саггаа вад̇д̇ум̣, вуд̇д̇ан̃жа, д̇асмаа сахзд̇угам̣ бхаван̇г̇анд̇и д̇ад̣̇аарамман̣ам̣ вуд̇д̇анд̇и вин̃н̃ааяад̇и.
Evañca katvāti voṭṭhabbanāvajjanānaṃ anatthantarabhāvato ‘‘āvajjanā’’icceva vuttaṃ, voṭṭhabbanaṭṭhānepīti adhippāyo. Tasmāti yasmā voṭṭhabbanaṃ āvajjanāyeva atthato upekkhāsahagatāhetukakiriyamanoviññāṇadhātubhāvato, tasmā. Taṃ āvajjanā viya sati uppattiyaṃ kāmāvacarakusalākusalakiriyajavanānaṃ ekantato anantarapaccayabhāveneva vatteyya, no aññathāti adhippāyena ‘‘voṭṭhabbanato’’tiādimāha. Catunnanti muñchāmaraṇāsannavelādīsu mandībhūtavegatāya cattāripi javanāni uppajjeyyunti adhippāyena vuttaṃ. Ayametassa sabhāvoti ārammaṇamukhenapi cittaniyāmaṃyeva dasseti. Yadipi ‘‘javanāpāripūriyā…pe… yutto’’ti vuttaṃ, ‘‘āvajjanādīnaṃ paccayo bhavituṃ na sakkotī’’ti pana vuttattā cittappavattivasena paṭhamamoghavārato etassa na koci viseso. Tenevāha ‘‘ayampi…pe… retabbo’’ti. Paṭisandhicitteyeva pavattiyaṃ ‘‘bhavaṅga’’nti vuccamāne na tassa hetuvasena bhedoti ‘‘sahetukaṃ bhavaṅgaṃ ahetukassa bhavaṅgassa anantarapaccayena paccayo’’ti (paṭṭhā. 3.1.102) na sakkā vattuṃ, vuttañca, tasmā sahetukaṃ bhavaṅganti tadārammaṇaṃ vuttanti viññāyati.
сабхаавагижжзхи ад̇д̇ано паласса бажжаяабхааво, сабхаавагижжаанам̣ ваа палабхууд̇аанам̣ бажжаяабхааво сабхаавагижжабажжаяабхааво. аббадисид̣̇д̇хам̣ д̣̇адтаб̣б̣анд̇и ‘‘д̣̇ухзд̇угасоманассасахаг̇ад̇аасан̇кааригаж̇аванаавасаанз зваа’’д̇и имасса ад̇т̇асса анад̇хиббзд̇ад̇д̇аа. яат̇аа жа ахзд̇угад̣̇ухзд̇угабадисанд̇хигаанам̣ д̇ихзд̇угаж̇аванаавасаанз ахзд̇угад̣̇ухзд̇угад̇ад̣̇аарамман̣ам̣ аббадисид̣̇д̇хам̣, звам̣ д̇ихзд̇угабадисанд̇хигасса д̇ихзд̇угаж̇аванаананд̇арам̣ д̣̇ухзд̇угад̇ад̣̇аарамман̣ам̣, д̣̇ухзд̇угабадисанд̇хигасса жа д̣̇ухзд̇угаананд̇арам̣ ахзд̇угад̇ад̣̇аарамман̣ам̣ аббадисид̣̇д̇хам̣ д̣̇адтаб̣б̣ам̣. ‘‘д̇ихзд̇угагаммам̣ д̇ихзд̇угамби д̣̇ухзд̇угамби ахзд̇угамби вибаагам̣ д̣̇зд̇ий’’д̇и (д̇ха. са. адта. 498) хи вуд̇д̇ам̣. барибун̣н̣авибаагассаад̇и иминааби д̇ихзд̇угаж̇аванад̇о яат̇аавуд̇д̇ад̇ад̣̇аарамман̣асса аббадисид̣̇д̇хам̣язва саад̇хзд̇и. на хи бажжаяанд̇арасаамаг̇г̇ияаа асад̇и д̇ад̣̇аарамман̣ам̣ саб̣б̣ам̣ авибажжанд̇ам̣ гаммам̣ барибун̣н̣авибаагам̣ ход̇ийд̇и. муканид̣̇ассанамад̇д̇амзва яат̇аавуд̇д̇ад̇ад̣̇аарамман̣аббавад̇д̇ияаа авибхаавид̇ад̇д̇аа. д̇ихзд̇угаад̣̇игаммасса хи уггадтасса д̇ихзд̇угагаммасса сол̣аса, ид̇арасса д̣̇ваад̣̇аса, уггадтассзва д̣̇ухзд̇угагаммасса д̣̇ваад̣̇аса, ид̇арасса адтаад̇и звам̣ сол̣асавибаагажид̇д̇аад̣̇ийни яож̇зд̇аб̣б̣аани. д̇асмаад̇и яасмаа барибун̣н̣авибаагасса бадисанд̇хиж̇анагагаммасса васзна вибаагавибхааванааяа муканид̣̇ассанамад̇д̇амзвзд̇ам̣, д̇асмаа.
Sabhāvakiccehi attano phalassa paccayabhāvo, sabhāvakiccānaṃ vā phalabhūtānaṃ paccayabhāvo sabhāvakiccapaccayabhāvo. Appaṭisiddhaṃ daṭṭhabbanti ‘‘duhetukasomanassasahagataasaṅkhārikajavanāvasāne evā’’ti imassa atthassa anadhippetattā. Yathā ca ahetukaduhetukapaṭisandhikānaṃ tihetukajavanāvasāne ahetukaduhetukatadārammaṇaṃ appaṭisiddhaṃ, evaṃ tihetukapaṭisandhikassa tihetukajavanānantaraṃ duhetukatadārammaṇaṃ, duhetukapaṭisandhikassa ca duhetukānantaraṃ ahetukatadārammaṇaṃ appaṭisiddhaṃ daṭṭhabbaṃ. ‘‘Tihetukakammaṃ tihetukampi duhetukampi ahetukampi vipākaṃ detī’’ti (dha. sa. aṭṭha. 498) hi vuttaṃ. Paripuṇṇavipākassāti imināpi tihetukajavanato yathāvuttatadārammaṇassa appaṭisiddhaṃyeva sādheti. Na hi paccayantarasāmaggiyā asati tadārammaṇaṃ sabbaṃ avipaccantaṃ kammaṃ paripuṇṇavipākaṃ hotīti. Mukhanidassanamattameva yathāvuttatadārammaṇappavattiyā avibhāvitattā. Tihetukādikammassa hi ukkaṭṭhassa tihetukakammassa soḷasa, itarassa dvādasa, ukkaṭṭhasseva duhetukakammassa dvādasa, itarassa aṭṭhāti evaṃ soḷasavipākacittādīni yojetabbāni. Tasmāti yasmā paripuṇṇavipākassa paṭisandhijanakakammassa vasena vipākavibhāvanāya mukhanidassanamattamevetaṃ, tasmā.
зван̃жа гад̇ваад̇и наанаагаммад̇о д̇ад̣̇аарамман̣уббад̇д̇ияам̣ ид̇о ан̃н̃ат̇ааби самбхавад̇од̇и ад̇т̇о. ‘‘убзгкаа…бз… уббаж̇ж̇ад̇ий’’д̇и зд̇т̇а гзна гижжзна уббаж̇ж̇ад̇ийд̇и? д̇ад̣̇аарамман̣агижжам̣ д̇аава на ход̇и ж̇аванаарамман̣асса анааламб̣ан̣ад̇о, нааби санд̇ийран̣агижжам̣ д̇ат̇аа аббавад̇д̇анад̇о, бадисанд̇хижуд̇ийсу вад̇д̇аб̣б̣амзва над̇т̇и, баарисзсад̇о бхаван̇г̇агижжанд̇и яуд̇д̇ам̣ сияаа. на хи бадисанд̇хибхууд̇ам̣язва жид̇д̇ам̣ ‘‘бхаван̇г̇а’’нд̇и вужжад̇ийд̇и.
Evañca katvāti nānākammato tadārammaṇuppattiyaṃ ito aññathāpi sambhavatoti attho. ‘‘Upekkhā…pe… uppajjatī’’ti ettha kena kiccena uppajjatīti? Tadārammaṇakiccaṃ tāva na hoti javanārammaṇassa anālambaṇato, nāpi santīraṇakiccaṃ tathā appavattanato, paṭisandhicutīsu vattabbameva natthi, pārisesato bhavaṅgakiccanti yuttaṃ siyā. Na hi paṭisandhibhūtaṃyeva cittaṃ ‘‘bhavaṅga’’nti vuccatīti.
д̇анниннанд̇и аабаат̇аг̇ад̇ависаяаниннам̣ ааваж̇ж̇ананд̇и самб̣анд̇хо. ан̃н̃асса вияа батамаж̇жхаанаад̣̇игасса вияа. зд̇ассаби сааваж̇ж̇анад̇ааяа бхавид̇аб̣б̣анд̇и ад̇хиббааяо. ад̇ад̣̇ад̇т̇аад̇и зд̇т̇а д̇ам̣-сад̣̇д̣̇зна нирод̇хам̣ бажжаамасад̇и. уббад̇д̇ияаад̇и уббад̇д̇ид̇о. д̇анд̇и нзвасан̃н̃аанаасан̃н̃ааяад̇анам̣. д̇асса нирод̇хасса. д̇ат̇аа жа уббаж̇ж̇ад̇ийд̇и ‘‘ананд̇арабажжаяо ход̇ий’’д̇и бад̣̇асса ад̇т̇ам̣ виварад̇и. яат̇аавуд̇д̇аа вуд̇д̇аббагаараа. вод̣̇аанам̣ д̣̇уд̇ияамаг̇г̇аад̣̇ийнам̣ бурзжаариган̃аан̣ам̣. зд̇зсанд̇и арияамаг̇г̇ажид̇д̇амаг̇г̇аананд̇арапалажид̇д̇аанам̣. зд̇ассаад̇и яат̇аавуд̇д̇авибаагажид̇д̇асса.
Tanninnanti āpāthagatavisayaninnaṃ āvajjananti sambandho. Aññassa viya paṭhamajjhānādikassa viya. Etassapi sāvajjanatāya bhavitabbanti adhippāyo. Atadatthāti ettha taṃ-saddena nirodhaṃ paccāmasati. Uppattiyāti uppattito. Tanti nevasaññānāsaññāyatanaṃ. Tassa nirodhassa. Tathā ca uppajjatīti ‘‘anantarapaccayo hotī’’ti padassa atthaṃ vivarati. Yathāvuttā vuttappakārā. Vodānaṃ dutiyamaggādīnaṃ purecārikañāṇaṃ. Etesanti ariyamaggacittamaggānantaraphalacittānaṃ. Etassāti yathāvuttavipākacittassa.
убаниссаяад̇о д̇ассзва жагкувин̃н̃аан̣аад̣̇ивибаагасса д̣̇ассанад̇т̇ам̣ жагкаад̣̇ийнам̣ д̣̇ассанаад̣̇иад̇т̇ад̇о д̣̇ассанаад̣̇ипалад̇о, д̣̇ассанаад̣̇иббаяож̇анад̇о ваа. буримажид̇д̇аани ааваж̇ж̇анаад̣̇ийни. вад̇т̇анд̇арарахид̇ад̇д̇з д̣̇ассзд̇аб̣б̣з вад̇т̇анд̇арз вияа аарамман̣анд̇арзби на вад̇д̇ад̇ийд̇и ‘‘вад̇т̇аарамман̣анд̇арарахид̇а’’нд̇и вуд̇д̇ам̣.
Upanissayato tasseva cakkhuviññāṇādivipākassa dassanatthaṃ cakkhādīnaṃ dassanādiatthato dassanādiphalato, dassanādippayojanato vā. Purimacittāni āvajjanādīni. Vatthantararahitatte dassetabbe vatthantare viya ārammaṇantarepi na vattatīti ‘‘vatthārammaṇantararahita’’nti vuttaṃ.
яад̣̇и вибаагзна гаммасаригкзнзва бхавид̇аб̣б̣ам̣, звам̣ сад̇и имасмим̣ ваарз ахзд̇угавибаагаанам̣ асамбхаво зва сияаа д̇зсам̣ агаммасаригкагад̇д̇аад̇и имамад̇т̇ам̣ манаси гад̇ваа ааха ‘‘ахзд̇угаанам̣ банаа’’д̇и. абхинибаад̇амад̇д̇анд̇и бан̃жаннам̣ вин̃н̃аан̣аанам̣ гижжамааха. д̇з хи аабаат̇аг̇ад̇зсу руубаад̣̇ийсу абхинибаад̇анамад̇д̇знзва вад̇д̇анд̇и. аад̣̇и-сад̣̇д̣̇зна самбадижчанаад̣̇ийни сан̇г̇ан̣хаад̇и. гусалзсу гусалаагусалагириязсуби ваа виж̇ж̇амаанаа сасан̇кааригаасан̇кааригад̇аа ан̃н̃аман̃н̃ам̣ асаригкад̇д̇аа бахаанаавадтаанад̇о жа вируд̣̇д̇хаа вияаад̇и вибаагзсу саа д̇ад̣̇анугуулаа сияаа, саа бана муулаабхаавзна на суббад̇идтид̇аанам̣ сависаяаабхинибад̇анамад̇д̇аад̣̇ивуд̇д̇ийнам̣ над̇т̇ийд̇и вуд̇д̇ам̣ ‘‘на сасан̇кааригавируд̣̇д̇хо’’д̇иаад̣̇и. убхаязнаби д̇зсам̣ ниб̣б̣ад̇д̇им̣ ануж̇аанаад̇и яат̇аа ‘‘гадад̇д̇ааруубаана’’нд̇и ад̇хиббааяо. ‘‘вибаагад̇хаммад̇хаммо вибаагасса д̇хаммасса аарамман̣абажжаязна бажжаяо. вибаагад̇хаммад̇хаммз канд̇хз анижжад̇о д̣̇угкад̇о анад̇д̇ад̇о вибассад̇и, ассаад̣̇зд̇и абхинанд̣̇ад̇и, д̇ам̣ аараб̣бха рааг̇о уббаж̇ж̇ад̇и, д̣̇оманассам̣ уббаж̇ж̇ад̇и, гусалаагусалз нируд̣̇д̇хз’’д̇иаад̣̇инаа (бадтаа. 1.3.93) вибаагад̇д̇игз вияа сияаа гусалад̇д̇игзби баал̣ийд̇и гад̇ваа ‘‘гусалад̇д̇игз жаа’’д̇иаад̣̇и вуд̇д̇ам̣. д̇ад̇т̇а хи ‘‘гусало д̇хаммо аб̣яаагад̇асса д̇хаммасса аарамман̣абажжаязна бажжаяо’’д̇и уд̣̇д̣̇исид̇ваа ‘‘сзгкаа ваа бут̇уж̇ж̇анаа ваа гусалам̣ анижжад̇о д̣̇угкад̇о анад̇д̇ад̇о вибассанд̇и, гусалз нируд̣̇д̇хз вибааго д̇ад̣̇аарамман̣ад̇аа уббаж̇ж̇ад̇и, гусалам̣ ассаад̣̇зд̇и абхинанд̣̇ад̇и, д̇ам̣ аараб̣бха рааг̇о уббаж̇ж̇ад̇и, д̣̇идти, вижигижчаа, уд̣̇д̇хажжам̣, д̣̇оманассам̣ уббаж̇ж̇ад̇и, агусалз нируд̣̇д̇хз вибааго д̇ад̣̇аарамман̣ад̇аа уббаж̇ж̇ад̇ий’’д̇и вуд̇д̇ам̣. авиж̇ж̇амаанад̇д̇аа зва аважананд̇и ад̇хиббааязна д̇ад̇т̇а яуд̇д̇им̣ д̣̇ассзд̇и ‘‘вибпаариган̃хий’’д̇иаад̣̇инаа.
Yadi vipākena kammasarikkheneva bhavitabbaṃ, evaṃ sati imasmiṃ vāre ahetukavipākānaṃ asambhavo eva siyā tesaṃ akammasarikkhakattāti imamatthaṃ manasi katvā āha ‘‘ahetukānaṃ panā’’ti. Abhinipātamattanti pañcannaṃ viññāṇānaṃ kiccamāha. Te hi āpāthagatesu rūpādīsu abhinipātanamatteneva vattanti. Ādi-saddena sampaṭicchanādīni saṅgaṇhāti. Kusalesu kusalākusalakiriyesupi vā vijjamānā sasaṅkhārikāsaṅkhārikatā aññamaññaṃ asarikkhattā pahānāvaṭṭhānato ca viruddhā viyāti vipākesu sā tadanukūlā siyā, sā pana mūlābhāvena na suppatiṭṭhitānaṃ savisayābhinipatanamattādivuttīnaṃ natthīti vuttaṃ ‘‘na sasaṅkhārikaviruddho’’tiādi. Ubhayenapi tesaṃ nibbattiṃ anujānāti yathā ‘‘kaṭattārūpāna’’nti adhippāyo. ‘‘Vipākadhammadhammo vipākassa dhammassa ārammaṇapaccayena paccayo. Vipākadhammadhamme khandhe aniccato dukkhato anattato vipassati, assādeti abhinandati, taṃ ārabbha rāgo uppajjati, domanassaṃ uppajjati, kusalākusale niruddhe’’tiādinā (paṭṭhā. 1.3.93) vipākattike viya siyā kusalattikepi pāḷīti katvā ‘‘kusalattike cā’’tiādi vuttaṃ. Tattha hi ‘‘kusalo dhammo abyākatassa dhammassa ārammaṇapaccayena paccayo’’ti uddisitvā ‘‘sekkhā vā puthujjanā vā kusalaṃ aniccato dukkhato anattato vipassanti, kusale niruddhe vipāko tadārammaṇatā uppajjati, kusalaṃ assādeti abhinandati, taṃ ārabbha rāgo uppajjati, diṭṭhi, vicikicchā, uddhaccaṃ, domanassaṃ uppajjati, akusale niruddhe vipāko tadārammaṇatā uppajjatī’’ti vuttaṃ. Avijjamānattā eva avacananti adhippāyena tattha yuttiṃ dasseti ‘‘vipphārikañhī’’tiādinā.
зд̇т̇а гзжи ‘‘чал̣ан̇г̇убзгкаавад̇оби гирияамаяажид̇д̇ад̇ааяа гирияаж̇аванасса вибпааригагирияабхааво на саггаа нисзд̇хзд̇унд̇и нид̣̇ассанабхаавзна бан̣н̣абудамубанийд̇ам̣ асамаанам̣. гирияаж̇аванаананд̇арам̣ д̇ад̣̇аарамман̣аабхаавасса баал̣ияам̣ аважанамби агааран̣ам̣ лаб̣бхамаанассаби гад̇т̇ажи гзнажи ад̇хиббааязна аважанад̇о. д̇ат̇аа хи д̇хаммасан̇г̇ахз агусаланид̣̇д̣̇зсз лаб̣бхамааноби ад̇хибад̇и на вуд̇д̇о, д̇асмаа гирияаж̇аванаананд̇арам̣ д̇ад̣̇аарамман̣аабхааво виймам̣сид̇аб̣б̣о’’д̇и вад̣̇анд̇и. сад̇иби гирияамаяад̇д̇з саб̣б̣ад̇т̇а д̇аад̣̇ибхааваббад̇д̇аанам̣ кийн̣аасаваанам̣ ж̇аванажид̇д̇ам̣ на ид̇арзсам̣ вияа вибпааригам̣, санд̇асабхаавад̇ааяа бана саннисиннарасам̣ сияаад̇и д̇асса бан̣н̣абудам̣ д̣̇ассид̇ам̣. д̇хаммасан̇г̇ахз агусаланид̣̇д̣̇зсз ад̇хибад̇ино вияа бадтаанз гирияаж̇аванаананд̇арам̣ д̇ад̣̇аарамман̣асса лаб̣бхамаанасса аважанз на гин̃жи гааран̣ам̣ д̣̇иссад̇и. д̇ат̇аа хи вуд̇д̇ам̣ д̇ад̇т̇а адтагат̇ааяам̣ ‘‘хздтаа д̣̇ассид̇анаяад̇д̇аа’’д̇и (д̇ха. са. адта. 429). на жзд̇т̇а д̣̇ассид̇анаяад̇д̇аад̇и саггаа вад̇д̇ум̣ вибаагад̇хаммад̇хаммзхи гусалаагусалзхи ад̇ам̣сабхааваанам̣ наяад̣̇ассанасса аяуж̇ж̇амаанагад̇д̇аа. абижа д̇ад̇т̇а виймам̣сааяа гзсужи саб̣б̣зсан̃жа ад̇хибад̇ийнам̣ абхаавад̇о згарасам̣ д̣̇зсанам̣ д̣̇ассзд̇ум̣ ‘‘уд̣̇д̇хадо’’д̇и жа саггаа вад̇д̇ум̣, ид̇ха бана на д̇аад̣̇исам̣ аважанз гааран̣ам̣ лаб̣бхад̇ийд̇и ‘‘аважанз гааран̣ам̣ над̇т̇ий’’д̇и вуд̇д̇ам̣.
Ettha keci ‘‘chaḷaṅgupekkhāvatopi kiriyamayacittatāya kiriyajavanassa vipphārikakiriyabhāvo na sakkā nisedhetunti nidassanabhāvena paṇṇapuṭamupanītaṃ asamānaṃ. Kiriyajavanānantaraṃ tadārammaṇābhāvassa pāḷiyaṃ avacanampi akāraṇaṃ labbhamānassapi katthaci kenaci adhippāyena avacanato. Tathā hi dhammasaṅgahe akusalaniddese labbhamānopi adhipati na vutto, tasmā kiriyajavanānantaraṃ tadārammaṇābhāvo vīmaṃsitabbo’’ti vadanti. Satipi kiriyamayatte sabbattha tādibhāvappattānaṃ khīṇāsavānaṃ javanacittaṃ na itaresaṃ viya vipphārikaṃ, santasabhāvatāya pana sannisinnarasaṃ siyāti tassa paṇṇapuṭaṃ dassitaṃ. Dhammasaṅgahe akusalaniddese adhipatino viya paṭṭhāne kiriyajavanānantaraṃ tadārammaṇassa labbhamānassa avacane na kiñci kāraṇaṃ dissati. Tathā hi vuttaṃ tattha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘heṭṭhā dassitanayattā’’ti (dha. sa. aṭṭha. 429). Na cettha dassitanayattāti sakkā vattuṃ vipākadhammadhammehi kusalākusalehi ataṃsabhāvānaṃ nayadassanassa ayujjamānakattā. Apica tattha vīmaṃsāya kesuci sabbesañca adhipatīnaṃ abhāvato ekarasaṃ desanaṃ dassetuṃ ‘‘uddhaṭo’’ti ca sakkā vattuṃ, idha pana na tādisaṃ avacane kāraṇaṃ labbhatīti ‘‘avacane kāraṇaṃ natthī’’ti vuttaṃ.
ад̇хиббааязнаад̇и агусалаананд̇арам̣ сахзд̇угад̇ад̣̇аарамман̣ам̣ над̇т̇ийд̇и д̇асса т̇зрасса мад̇имад̇д̇анд̇и д̣̇ассзд̇и. ‘‘гусалаагусалз нируд̣̇д̇хз сахзд̇уго вибааго д̇ад̣̇аарамман̣ад̇аа уббаж̇ж̇ад̇ий’’д̇и (бадтаа. 3.1.98) важанад̇о бана агусалаананд̇арам̣ сахзд̇угад̇ад̣̇аарамман̣амби виж̇ж̇ад̇иязваад̇и уббад̇д̇им̣ вад̣̇анд̇асса яуд̇д̇аг̇г̇ахан̣авасзнаад̇и ад̇хиббааяо.
Adhippāyenāti akusalānantaraṃ sahetukatadārammaṇaṃ natthīti tassa therassa matimattanti dasseti. ‘‘Kusalākusale niruddhe sahetuko vipāko tadārammaṇatā uppajjatī’’ti (paṭṭhā. 3.1.98) vacanato pana akusalānantaraṃ sahetukatadārammaṇampi vijjatiyevāti uppattiṃ vadantassa yuttaggahaṇavasenāti adhippāyo.
на зд̇т̇а гааран̣ам̣ д̣̇иссад̇ийд̇и зд̇зна д̇ихзд̇угаж̇аванаананд̇арам̣ д̇ивид̇хамби д̇ад̣̇аарамман̣ам̣ яуд̇д̇анд̇и д̣̇ассзд̇и. язна ад̇хиббааязнаад̇и батамат̇зрзна д̇аава згзна гаммунаа анзгад̇ад̣̇аарамман̣ам̣ ниб̣б̣ад̇д̇амаанам̣ гаммависзсаабхааваа д̇ам̣д̇ам̣ж̇аванасан̇каад̇абажжаяависзсзна висидтам̣ ход̇ийд̇и иминаа ад̇хиббааязна ж̇аванавасзна д̇ад̣̇аарамман̣асса сасан̇каараад̣̇ивид̇хаанам̣ вуд̇д̇ам̣, вибаагзна наама гаммасаригкзна бхавид̇аб̣б̣ам̣, на гаммавируд̣̇д̇хасабхаавзна. ан̃н̃ат̇аа анидтаббасан̇г̇о сияаад̇и звамад̇хиббааязна д̣̇уд̇ияад̇т̇зро гаммавасзнзва д̇ад̣̇аарамман̣ависзсам̣ ааха. н̃аан̣асса ж̇ажжанд̇хаад̣̇ид̣̇уг̇г̇ад̇ивибад̇д̇инимид̇д̇абадибагкад̇аа вияа суг̇ад̇ивибад̇д̇инимид̇д̇абадибагкад̇ааби сияаад̇и ман̃н̃амаано д̇ад̇ияад̇т̇зро ‘‘д̇ихзд̇угагаммад̇о д̣̇ухзд̇угабадисанд̇химби наануж̇аанаад̇ий’’д̇и иминаа наязна д̇зсу ваад̣̇зсу ад̇хиббааяаавирод̇хавасзна яуд̇д̇ам̣ г̇ахзд̇аб̣б̣ам̣. махаабагаран̣з ааг̇ад̇абаал̣ияаад̇и ‘‘сахзд̇уго д̇хаммо ахзд̇угасса д̇хаммасса ананд̇арабажжаязна бажжаяо’’д̇и (бадтаа. 3.1.102) имасса вибхан̇г̇з ‘‘сахзд̇угам̣ бхаван̇г̇ам̣ ахзд̇угасса бхаван̇г̇асса ананд̇арабажжаязна бажжаяо, сахзд̇угаа канд̇хаа вудтаанасса ананд̇арабажжаязна бажжаяо’’д̇и звамаад̣̇инаа бадтаанз сахзд̇угад̣̇угаад̣̇ийсу ааг̇ад̇абаал̣ияаад̇и ад̇т̇о.
Na ettha kāraṇaṃ dissatīti etena tihetukajavanānantaraṃ tividhampi tadārammaṇaṃ yuttanti dasseti. Yena adhippāyenāti paṭhamatherena tāva ekena kammunā anekatadārammaṇaṃ nibbattamānaṃ kammavisesābhāvā taṃtaṃjavanasaṅkhātapaccayavisesena visiṭṭhaṃ hotīti iminā adhippāyena javanavasena tadārammaṇassa sasaṅkhārādividhānaṃ vuttaṃ, vipākena nāma kammasarikkhena bhavitabbaṃ, na kammaviruddhasabhāvena. Aññathā aniṭṭhappasaṅgo siyāti evamadhippāyena dutiyatthero kammavaseneva tadārammaṇavisesaṃ āha. Ñāṇassa jaccandhādiduggativipattinimittapaṭipakkhatā viya sugativipattinimittapaṭipakkhatāpi siyāti maññamāno tatiyatthero ‘‘tihetukakammato duhetukapaṭisandhimpi nānujānātī’’ti iminā nayena tesu vādesu adhippāyāvirodhavasena yuttaṃ gahetabbaṃ. Mahāpakaraṇe āgatapāḷiyāti ‘‘sahetuko dhammo ahetukassa dhammassa anantarapaccayena paccayo’’ti (paṭṭhā. 3.1.102) imassa vibhaṅge ‘‘sahetukaṃ bhavaṅgaṃ ahetukassa bhavaṅgassa anantarapaccayena paccayo, sahetukā khandhā vuṭṭhānassa anantarapaccayena paccayo’’ti evamādinā paṭṭhāne sahetukadukādīsu āgatapāḷiyāti attho.
гаамааважарагусалавибаагаван̣н̣анаа нидтид̇аа.
Kāmāvacarakusalavipākavaṇṇanā niṭṭhitā.
