| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / ថេរគាថា-អដ្ឋកថា • Theragāthā-aṭṭhakathā |
១០. ឧសភត្ថេរគាថាវណ្ណនា
10. Usabhattheragāthāvaṇṇanā
នគា នគគ្គេសុ សុសំវិរូឡ្ហាតិ អាយស្មតោ ឧសភត្ថេរស្ស គាថា។ កា ឧប្បតិ? អយម្បិ បុរិមពុទ្ធេសុ កតាធិការោ តត្ថ តត្ថ ភវេ វិវដ្ដូបនិស្សយានិ បុញ្ញានិ ករោន្តោ ឥតោ ឯកតិំសេ កប្បេ សិខិស្ស ភគវតោ កាលេ ទេវបុត្តោ ហុត្វា និព្ពត្តោ ឯកទិវសំ សត្ថារំ ទិស្វា បសន្នមានសោ ទិព្ពបុប្ផេហិ បូជំ អកាសិ។ សា បុប្ផបូជា សត្តាហំ បុប្ផមណ្ឌបាការេន អដ្ឋាសិ។ ទេវមនុស្សានំ មហាសមាគមោ អហោសិ។ សោ តេន បុញ្ញកម្មេន ទេវមនុស្សេសុ សំសរន្តោ ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ កោសលរដ្ឋេ ឥព្ភកុលេ និព្ពត្តិ, តស្ស ឧសភោតិ នាមំ អហោសិ។ សោ វិញ្ញុតំ បត្តោ ជេតវនបដិគ្គហណេ សត្ថរិ លទ្ធប្បសាទោ បព្ពជិត្វា កតបុព្ពកិច្ចោ អរញ្ញេ បព្ពតបាទេ វិហរតិ។ តេន ច សមយេន បាវុសកាលមេឃេ អភិប្បវុដ្ឋេ បព្ពតសិខរេសុ រុក្ខគច្ឆលតាយ ឃនបណ្ណសណ្ឌិនោ ហោន្តិ ។ អថេកទិវសំ ថេរោ លេណតោ និក្ខមិត្វា តំ វនរាមណេយ្យកំ បព្ពតរាមណេយ្យកញ្ច ទិស្វា យោនិសោមនសិការវសេន ‘‘ឥមេបិ នាម រុក្ខាទយោ អចេតនា ឧតុសម្បត្តិយា វឌ្ឍិំ បាបុណន្តិ, អថ កស្មា នាហំ ឧតុសប្បាយំ លភិត្វា គុណេហិ វឌ្ឍិំ បាបុណិស្សាមី’’តិ ចិន្តេន្តោ –
Nagā nagaggesu susaṃvirūḷhāti āyasmato usabhattherassa gāthā. Kā uppati? Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni karonto ito ekatiṃse kappe sikhissa bhagavato kāle devaputto hutvā nibbatto ekadivasaṃ satthāraṃ disvā pasannamānaso dibbapupphehi pūjaṃ akāsi. Sā pupphapūjā sattāhaṃ pupphamaṇḍapākārena aṭṭhāsi. Devamanussānaṃ mahāsamāgamo ahosi. So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde kosalaraṭṭhe ibbhakule nibbatti, tassa usabhoti nāmaṃ ahosi. So viññutaṃ patto jetavanapaṭiggahaṇe satthari laddhappasādo pabbajitvā katapubbakicco araññe pabbatapāde viharati. Tena ca samayena pāvusakālameghe abhippavuṭṭhe pabbatasikharesu rukkhagacchalatāya ghanapaṇṇasaṇḍino honti . Athekadivasaṃ thero leṇato nikkhamitvā taṃ vanarāmaṇeyyakaṃ pabbatarāmaṇeyyakañca disvā yonisomanasikāravasena ‘‘imepi nāma rukkhādayo acetanā utusampattiyā vaḍḍhiṃ pāpuṇanti, atha kasmā nāhaṃ utusappāyaṃ labhitvā guṇehi vaḍḍhiṃ pāpuṇissāmī’’ti cintento –
១១០.
110.
‘‘នគា នគគ្គេសុ សុសំវិរូឡ្ហា, ឧទគ្គមេឃេន នវេន សិត្តា;
‘‘Nagā nagaggesu susaṃvirūḷhā, udaggameghena navena sittā;
វិវេកកាមស្ស អរញ្ញសញ្ញិនោ, ជនេតិ ភិយ្យោ ឧសភស្ស កល្យត’’ន្តិ។ –
Vivekakāmassa araññasaññino, janeti bhiyyo usabhassa kalyata’’nti. –
គាថំ អភាសិ។
Gāthaṃ abhāsi.
តត្ថ នគាតិ រុក្ខា, ‘‘នាគា’’តិ កេចិ វទន្តិ, នាគរុក្ខាតិ អត្ថោ។ នគគ្គេសូតិ បព្ពតសិខរេសុ។ សុសំវិរូឡ្ហាតិ សុដ្ឋុ សមន្តតោ វិរូឡ្ហមូលា ហុត្វា បរិតោ ឧបរិ ច សម្មទេវ សញ្ជាតសាខគ្គបល្លវប្បសាខាតិ អត្ថោ។ ឧទគ្គមេឃេន នវេន សិត្តាតិ បឋមុប្បន្នេន ឧឡារេន មហតា បាវុសមេឃេន អភិប្បវុដ្ឋា។ វិវេកកាមស្សាតិ កិលេសវិវិត្តំ ចិត្តវិវេកំ ឥច្ឆន្តស្ស, អរញ្ញវាសេន តាវ កាយវិវេកោ លទ្ធោ, ឥទានិ ឧបធិវិវេកាធិគមស្ស និស្សយភូតោ ចិត្តវិវេកោ លទ្ធព្ពោតិ តំ បត្ថយមានស្ស, ជាគរិយំ អនុយុញ្ជន្តស្សាតិ អត្ថោ, តេនាហ ‘‘អរញ្ញសញ្ញិនោ’’តិ។ អរញ្ញវាសោ នាម សត្ថារា វណ្ណិតោ ថោមិតោ។ សោ ច ខោ យាវទេវ សមថវិបស្សនាភាវនាបារិបូរិយា, តស្មា សា មយា ហត្ថគតា កាតព្ពាតិ ឯវំ អរញ្ញគតសញ្ញិនោ នេក្ខម្មសង្កប្បពហុលស្សាតិ អត្ថោ។ ជនេតីតិ ឧប្បាទេន្តិ, បុថុត្តេ ហិ ឥទំ ឯកវចនំ។ កេចិ បន ‘‘ជនេន្តី’’តិ បឋន្តិ។ ភិយ្យោតិ ឧបរូបរិ។ ឧសភស្សាតិ អត្តានមេវ បរំ វិយ វទតិ។ កល្យតន្តិ កល្យភាវំ ចិត្តស្ស កម្មញ្ញតំ ភាវនាយោគ្យតំ។ ស្វាយមត្ថោ ហេដ្ឋា វុត្តោយេវ។ ឯវំ ថេរោ ឥមំ គាថំ វទន្តោយេវ វិបស្សនំ ឧស្សុក្កាបេត្វា អរហត្តំ បាបុណិ។ តេន វុត្តំ អបទានេ (អប. ថេរ ១.១៦.២៥-២៩) –
Tattha nagāti rukkhā, ‘‘nāgā’’ti keci vadanti, nāgarukkhāti attho. Nagaggesūti pabbatasikharesu. Susaṃvirūḷhāti suṭṭhu samantato virūḷhamūlā hutvā parito upari ca sammadeva sañjātasākhaggapallavappasākhāti attho. Udaggameghena navena sittāti paṭhamuppannena uḷārena mahatā pāvusameghena abhippavuṭṭhā. Vivekakāmassāti kilesavivittaṃ cittavivekaṃ icchantassa, araññavāsena tāva kāyaviveko laddho, idāni upadhivivekādhigamassa nissayabhūto cittaviveko laddhabboti taṃ patthayamānassa, jāgariyaṃ anuyuñjantassāti attho, tenāha ‘‘araññasaññino’’ti. Araññavāso nāma satthārā vaṇṇito thomito. So ca kho yāvadeva samathavipassanābhāvanāpāripūriyā, tasmā sā mayā hatthagatā kātabbāti evaṃ araññagatasaññino nekkhammasaṅkappabahulassāti attho. Janetīti uppādenti, puthutte hi idaṃ ekavacanaṃ. Keci pana ‘‘janentī’’ti paṭhanti. Bhiyyoti uparūpari. Usabhassāti attānameva paraṃ viya vadati. Kalyatanti kalyabhāvaṃ cittassa kammaññataṃ bhāvanāyogyataṃ. Svāyamattho heṭṭhā vuttoyeva. Evaṃ thero imaṃ gāthaṃ vadantoyeva vipassanaṃ ussukkāpetvā arahattaṃ pāpuṇi. Tena vuttaṃ apadāne (apa. thera 1.16.25-29) –
‘‘ទេវបុត្តោ អហំ សន្តោ, បូជយិំ សិខិនាយកំ;
‘‘Devaputto ahaṃ santo, pūjayiṃ sikhināyakaṃ;
មន្ទារវេន បុប្ផេន, ពុទ្ធស្ស អភិរោបយិំ។
Mandāravena pupphena, buddhassa abhiropayiṃ.
‘‘សត្តាហំ ឆទនំ អាសិ, ទិព្ពំ មាលំ តថាគតេ;
‘‘Sattāhaṃ chadanaṃ āsi, dibbaṃ mālaṃ tathāgate;
សព្ពេ ជនា សមាគន្ត្វា, នមស្សិំសុ តថាគតំ។
Sabbe janā samāgantvā, namassiṃsu tathāgataṃ.
‘‘ឯកតិំសេ ឥតោ កប្បេ, យំ បុប្ផមភិបូជយិំ;
‘‘Ekatiṃse ito kappe, yaṃ pupphamabhipūjayiṃ;
ទុគ្គតិំ នាភិជានាមិ, ពុទ្ធបូជាយិទំ ផលំ។
Duggatiṃ nābhijānāmi, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ.
‘‘ឥតោ ច ទសមេ កប្បេ, រាជាហោសិំ ជុតិន្ធរោ;
‘‘Ito ca dasame kappe, rājāhosiṃ jutindharo;
សត្តរតនសម្បន្នោ, ចក្កវត្តី មហព្ពលោ។
Sattaratanasampanno, cakkavattī mahabbalo.
‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ…បេ.… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ។
‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… kataṃ buddhassa sāsana’’nti.
អយមេវ ច ថេរស្ស អញ្ញាព្យាករណគាថា អហោសីតិ។
Ayameva ca therassa aññābyākaraṇagāthā ahosīti.
ឧសភត្ថេរគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Usabhattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā.
ឯកាទសមវគ្គវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Ekādasamavaggavaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / សុត្តបិដក • Suttapiṭaka / ខុទ្ទកនិកាយ • Khuddakanikāya / ថេរគាថាបាឡិ • Theragāthāpāḷi / ១០. ឧសភត្ថេរគាថា • 10. Usabhattheragāthā
