| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / ខុទ្ទសិក្ខា-មូលសិក្ខា • Khuddasikkhā-mūlasikkhā |
៤៤. ឧបោសថនិទ្ទេសវណ្ណនា
44. Uposathaniddesavaṇṇanā
៤១១. សុត្តុទ្ទេសោ សង្ឃស្សេវ។ សេសានន្តិ ទ្វិន្នំ តិណ្ណំ វា។
411.Suttuddeso saṅghasseva. Sesānanti dvinnaṃ tiṇṇaṃ vā.
៤១២. បុព្ពករណេ បុព្ពកិច្ចេ, បត្តកល្លេ សមានិតេតិ សព្ពបឋមំ កត្តព្ពំ បុព្ពករណំ។ តទនន្តរំ កត្តព្ពំ បុព្ពកិច្ចំ នាម។ ឯត្ថ –
412.Pubbakaraṇepubbakicce, pattakalle samāniteti sabbapaṭhamaṃ kattabbaṃ pubbakaraṇaṃ. Tadanantaraṃ kattabbaṃ pubbakiccaṃ nāma. Ettha –
‘‘សម្មជ្ជនី បទីបោ ច, ឧទកំ អាសនេន ច;
‘‘Sammajjanī padīpo ca, udakaṃ āsanena ca;
ឧបោសថស្ស ឯតានិ, បុព្ពករណន្តិ វុច្ចតិ។
Uposathassa etāni, pubbakaraṇanti vuccati.
‘‘ឆន្ទបារិសុទ្ធិឧតុក្ខានំ, ភិក្ខុគណនា ច ឱវាទោ;
‘‘Chandapārisuddhiutukkhānaṃ, bhikkhugaṇanā ca ovādo;
ឧបោសថស្ស ឯតានិ, បុព្ពកិច្ចន្តិ វុច្ចតី’’តិ –។ (មហាវ. អដ្ឋ. ១៦៨);
Uposathassa etāni, pubbakiccanti vuccatī’’ti –. (mahāva. aṭṭha. 168);
ឯវំ អដ្ឋកថាយំ វុត្តនយេន បុព្ពករណញ្ច បុព្ពកិច្ចញ្ច វេទិតព្ពំ។
Evaṃ aṭṭhakathāyaṃ vuttanayena pubbakaraṇañca pubbakiccañca veditabbaṃ.
‘‘ឧបោសថោ យាវតិកា ច ភិក្ខូ កម្មប្បត្តា,
‘‘Uposatho yāvatikā ca bhikkhū kammappattā,
សភាគាបត្តិយោ ច ន វិជ្ជន្តិ;
Sabhāgāpattiyo ca na vijjanti;
វជ្ជនីយា ច បុគ្គលា តស្មិំ ន ហោន្តិ,
Vajjanīyā ca puggalā tasmiṃ na honti,
បត្តកល្លន្តិ វុច្ចតី’’តិ –។ (មហាវ. អដ្ឋ. ១៦៨);
Pattakallanti vuccatī’’ti –. (mahāva. aṭṭha. 168);
វុត្តវសេន បត្តកល្លេ សមានិតេ, បជ្ជិតេតិ អត្ថោ។ ‘‘បញ្ចិមេ, ភិក្ខវេ, បាតិមោក្ខុទ្ទេសា។ និទានំ ឧទ្ទិសិត្វា អវសេសំ សុតេន សាវេតព្ពំ, អយំ បឋមោ បាតិមោក្ខុទ្ទេសោ។ និទានំ ឧទ្ទិសិត្វា ចត្តារិ បារាជិកានិ ឧទ្ទិសិត្វា អវសេសំ សុតេន សាវេតព្ពំ, អយំ ទុតិយោ បាតិមោក្ខុទ្ទេសោ។ និទានំ ឧទ្ទិសិត្វា ចត្តារិ បារាជិកានិ ឧទ្ទិសិត្វា តេរស សង្ឃាទិសេសេ ឧទ្ទិសិត្វា អវសេសំ សុតេន សាវេតព្ពំ, អយំ តតិយោ បាតិមោក្ខុទ្ទេសោ។ និទានំ ឧទ្ទិសិត្វា ចត្តារិ បារាជិកានិ ឧទ្ទិសិត្វា តេរស សង្ឃាទិសេសេ ឧទ្ទិសិត្វា ទ្វេ អនិយតេ ឧទ្ទិសិត្វា អវសេសំ សុតេន សាវេតព្ពំ, អយំ ចតុត្ថោ បាតិមោក្ខុទ្ទេសោ។ វិត្ថារេនេវ បញ្ចមោ។ ឥមេ ខោ ភិក្ខវេ បញ្ច បាតិមោក្ខុទ្ទេសា’’តិ (មហាវ. ១៥០) វុត្តត្តា សោ សុត្តុទ្ទេសោ បញ្ចធា វិភាវិតោតិ អត្ថោ។
Vuttavasena pattakalle samānite, pajjiteti attho. ‘‘Pañcime, bhikkhave, pātimokkhuddesā. Nidānaṃ uddisitvā avasesaṃ sutena sāvetabbaṃ, ayaṃ paṭhamo pātimokkhuddeso. Nidānaṃ uddisitvā cattāri pārājikāni uddisitvā avasesaṃ sutena sāvetabbaṃ, ayaṃ dutiyo pātimokkhuddeso. Nidānaṃ uddisitvā cattāri pārājikāni uddisitvā terasa saṅghādisese uddisitvā avasesaṃ sutena sāvetabbaṃ, ayaṃ tatiyo pātimokkhuddeso. Nidānaṃ uddisitvā cattāri pārājikāni uddisitvā terasa saṅghādisese uddisitvā dve aniyate uddisitvā avasesaṃ sutena sāvetabbaṃ, ayaṃ catuttho pātimokkhuddeso. Vitthāreneva pañcamo. Ime kho bhikkhave pañca pātimokkhuddesā’’ti (mahāva. 150) vuttattā so suttuddeso pañcadhā vibhāvitoti attho.
៤១៣. វិនាន្តរាយន្តិ (មហាវ. ១៥០) រាជន្តរាយាទិទសវិធំ អន្តរាយំ វិនា សង្ខេបេនុទ្ទេសោ វិនិវារិតោ បដិក្ខិត្តោតិ អត្ថោ។ ថេរោវាតិ សង្ឃត្ថេរោវ។ ឯត្ថាតិ បញ្ចសុ ឧទ្ទេសេសុ។ ‘‘ទ្វីសុ វា តីសុ វា វិសទេសុ ថេរោវ ឥស្សរោ’’តិ អដ្ឋកថាយំ វុត្តត្តា អវត្តន្តេបិ អន្តរាយេ សំខិត្តេន ឧទ្ទិសិតុំ វដ្ដតីតិ អធិប្បាយោ។ កត្ថ វុត្តន្តិ ចេ? ‘‘យោ តត្ថ ភិក្ខុ ព្យត្តោ បដិពលោ, តស្សាធេយ្យ’’ន្តិ (មហាវ. ១៥៥) វុត្តបាឡិយា អដ្ឋកថាយំ ‘‘យោ តត្ថ ភិក្ខុ ព្យត្តោ បដិពលោតិ ឯត្ថ កិញ្ចាបិ ទហរស្សាបិ ព្យត្តស្ស បាតិមោក្ខោ អនុញ្ញាតោ, អថ ខោ ឯត្ថ អយមធិប្បាយោ – សចេ សង្ឃត្ថេរស្ស បញ្ច វា ចត្តារោ វា តយោ វា បាតិមោក្ខុទ្ទេសា នាគច្ឆន្តិ, ទ្វេ បន អខណ្ឌា សុវិសទា វាចុគ្គតា ហោន្តិ, ថេរាយត្តោវ បាតិមោក្ខោ។ សចេ បន ឯត្តកម្បិ វិសទំ កាតុំ ន សក្កោតិ, ព្យត្តស្ស ភិក្ខុនោ អាយត្តោវ ហោតី’’តិ អត្ថោ វុត្តោ។ បាឡិយម្បិ វុត្តមេវ ‘‘តេហិ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខូហិ ឯកោ ភិក្ខុ សាមន្តា អាវាសា សជ្ជុកំ បាហេតព្ពោ ‘គច្ឆ, អាវុសោ, សំខិត្តេន វា វិត្ថារេន វា បាតិមោក្ខំ បរិយាបុណិត្វា អាគច្ឆា’’’តិ (មហាវ. ១៦៣)។
413.Vināntarāyanti (mahāva. 150) rājantarāyādidasavidhaṃ antarāyaṃ vinā saṅkhepenuddeso vinivārito paṭikkhittoti attho. Therovāti saṅghattherova. Etthāti pañcasu uddesesu. ‘‘Dvīsu vā tīsu vā visadesu therova issaro’’ti aṭṭhakathāyaṃ vuttattā avattantepi antarāye saṃkhittena uddisituṃ vaṭṭatīti adhippāyo. Kattha vuttanti ce? ‘‘Yo tattha bhikkhu byatto paṭibalo, tassādheyya’’nti (mahāva. 155) vuttapāḷiyā aṭṭhakathāyaṃ ‘‘yo tattha bhikkhu byatto paṭibaloti ettha kiñcāpi daharassāpi byattassa pātimokkho anuññāto, atha kho ettha ayamadhippāyo – sace saṅghattherassa pañca vā cattāro vā tayo vā pātimokkhuddesā nāgacchanti, dve pana akhaṇḍā suvisadā vācuggatā honti, therāyattova pātimokkho. Sace pana ettakampi visadaṃ kātuṃ na sakkoti, byattassa bhikkhuno āyattova hotī’’ti attho vutto. Pāḷiyampi vuttameva ‘‘tehi, bhikkhave, bhikkhūhi eko bhikkhu sāmantā āvāsā sajjukaṃ pāhetabbo ‘gaccha, āvuso, saṃkhittena vā vitthārena vā pātimokkhaṃ pariyāpuṇitvā āgacchā’’’ti (mahāva. 163).
៤១៤. ឧទ្ទិសន្តេ វាតិ (មហាវ. ១៧២) បាតិមោក្ខេ ឧទ្ទិសិយមានេ សមា វា ថោកតរា វា យទិ អាគច្ឆេយ្យុំ, ឧទ្ទិដ្ឋំ សុឧទ្ទិដ្ឋំ, តេហិ សទ្ធិំ និសីទិត្វា អវសេសកំ សោតព្ពន្តិ អត្ថោ។
414.Uddisante vāti (mahāva. 172) pātimokkhe uddisiyamāne samā vā thokatarā vā yadi āgaccheyyuṃ, uddiṭṭhaṃ suuddiṭṭhaṃ, tehi saddhiṃ nisīditvā avasesakaṃ sotabbanti attho.
៤១៥. ឧទ្ទិដ្ឋមត្តេ (មហាវ. ១៧២) វា សកលាយ វា ឯកច្ចាយ វា បរិសាយ វុដ្ឋិតាយ សមា វា ថោកតរា វា យទិ អាគច្ឆេយ្យុន្តិ សម្ពន្ធោ។ បារិសុទ្ធិន្តិ បារិសុទ្ធិឧបោសថំ។ ករេយ្យេសន្តិ ករេយ្យ ឯសំ, ឯតេសំ សន្តិកេតិ អត្ថោ។ ពហុកាថ ចេតិ អថ ពហុកា ចេ, បុន អាគតា ពហុកា ចេតិ អត្ថោ ,។ ‘‘ឧទ្ទិស្សមានេ, ឧទ្ទិដ្ឋមត្តេ ឯកច្ចាយ វុដ្ឋិតាយ សកលាយ វុដ្ឋិតាយា’’តិ (មហាវ. ១៧២) អាគតេសុ សព្ពវិកប្បេសុ បុព្ពកិច្ចំ កត្វា បុន អាទិតោ បដ្ឋាយ បាតិមោក្ខំ ឧទ្ទិសេតិ អត្ថោ។
415.Uddiṭṭhamatte (mahāva. 172) vā sakalāya vā ekaccāya vā parisāya vuṭṭhitāya samā vā thokatarā vā yadi āgaccheyyunti sambandho. Pārisuddhinti pārisuddhiuposathaṃ. Kareyyesanti kareyya esaṃ, etesaṃ santiketi attho. Bahukātha ceti atha bahukā ce, puna āgatā bahukā ceti attho ,. ‘‘Uddissamāne, uddiṭṭhamatte ekaccāya vuṭṭhitāya sakalāya vuṭṭhitāyā’’ti (mahāva. 172) āgatesu sabbavikappesu pubbakiccaṃ katvā puna ādito paṭṭhāya pātimokkhaṃ uddiseti attho.
៤១៦. ឥតរានន្តិ អាគន្តុកានំ។ សចេតរោតិ សចេ ចាតុទ្ទសិកោតិ អត្ថោ។ សមានេតរេនុវត្តន្តូតិ សមា វា ឩនា វា ឥតរេ អាគន្តុកា បុរិមានំ អាវាសិកានំ អនុវត្តន្តូតិ អត្ថោ។ សចេធិកាតិ អាគន្តុកា សចេ អធិកា, បុរិមា អាវាសិកា អនុវត្តន្តូតិ អត្ថោ។ សេសេប្យយំ នយោតិ ‘‘អាគន្តុកានំ បន្នរសោ ហោតិ, អាវាសិកានំ ចាតុទ្ទសោ’’តិ ឥតរេបិ សមថោកា អាគន្តុកា អាវាសិកានំ អនុវត្តន្តូតិអាទិនា នយេន វិនិច្ឆយោ វេទិតព្ពោតិ អត្ថោ។
416.Itarānanti āgantukānaṃ. Sacetaroti sace cātuddasikoti attho. Samānetarenuvattantūti samā vā ūnā vā itare āgantukā purimānaṃ āvāsikānaṃ anuvattantūti attho. Sacedhikāti āgantukā sace adhikā, purimā āvāsikā anuvattantūti attho. Sesepyayaṃ nayoti ‘‘āgantukānaṃ pannaraso hoti, āvāsikānaṃ cātuddaso’’ti itarepi samathokā āgantukā āvāsikānaṃ anuvattantūtiādinā nayena vinicchayo veditabboti attho.
៤១៧. មូលដ្ឋាតិ អាវាសិកា។ សមថោកានំ អាគន្តុកានំ។ សាមគ្គិំ ទេន្តុ កាមតោតិ យទិ ឥច្ឆន្តិ, ទេន្តូតិ អត្ថោ។
417.Mūlaṭṭhāti āvāsikā. Samathokānaṃ āgantukānaṃ. Sāmaggiṃ dentu kāmatoti yadi icchanti, dentūti attho.
៤១៨. នោ ចេ ទេន្តិ, អាគន្តុកេហិ ពហិ គន្ត្វាន ឧបោសថោ កាតព្ពោតិ អត្ថោ។ អនិច្ឆាយ សាមគ្គី ទេយ្យាតិ សម្ពន្ធោ។
418. No ce denti, āgantukehi bahi gantvāna uposatho kātabboti attho. Anicchāya sāmaggī deyyāti sambandho.
៤១៩. ‘‘ន ភិក្ខវេ បាតិមោក្ខុទ្ទេសកេន សញ្ចិច្ច ន សាវេតព្ពំ។ យោ ន សាវេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិវុត្តត្តា (មហាវ. ១៥៤) ‘‘សាវេយ្យ សុត្ត’’ន្តិ វុត្តំ។ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, បាតិមោក្ខុទ្ទេសកេន វាយមិតុំ កថំ សាវេយ្យន្តិ, វាយមន្តស្ស អនាបត្តី’’តិ (មហាវ. ១៥៤) វុត្តត្តា ‘‘សញ្ចិច្ច អស្សាវេន្តស្ស ទុក្កដ’’ន្តិ វុត្តំ។
419. ‘‘Na bhikkhave pātimokkhuddesakena sañcicca na sāvetabbaṃ. Yo na sāveyya, āpatti dukkaṭassā’’tivuttattā (mahāva. 154) ‘‘sāveyya sutta’’nti vuttaṃ. ‘‘Anujānāmi, bhikkhave, pātimokkhuddesakena vāyamituṃ kathaṃ sāveyyanti, vāyamantassa anāpattī’’ti (mahāva. 154) vuttattā ‘‘sañcicca assāventassa dukkaṭa’’nti vuttaṃ.
៤២០. តថាតិ ទុក្កដន្តិ អត្ថោ។ កល្លោតិ អគិលានោ។ បេសិតោតិ អាណត្តោ។ ‘‘ន ភិក្ខវេ ថេរេន អាណត្តេន អគិលានេន ន សម្មជ្ជិតព្ពំ។ យោ ន សម្មជ្ជេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិអាទិ (មហាវ. ១៥៩) វុត្តំ។
420.Tathāti dukkaṭanti attho. Kalloti agilāno. Pesitoti āṇatto. ‘‘Na bhikkhave therena āṇattena agilānena na sammajjitabbaṃ. Yo na sammajjeyya, āpatti dukkaṭassā’’tiādi (mahāva. 159) vuttaṃ.
៤២១-៣. ឥទានិ បារិសុទ្ធិឧបោសថំ ទស្សេតុំ ‘‘សម្មជ្ជិត្វា’’តិអាទិ វុត្តំ។ អញ្ជលិំ (មហាវ. ១៦៨) បគ្គយ្ហាតិ សម្ពន្ធោ។ តេតិ អវសេសា ទ្វេ ឯវំ សមុទីរិយា វត្តព្ពាតិ អត្ថោ។ ឯកំសំ ឧត្តរាសង្គាទិករណវសេន សមត្តបុព្ពារម្ភេន តេ ទ្វេ ភិក្ខូ នវេន ឯវមីរិយា វត្តព្ពាតិ អត្ថោ។
421-3. Idāni pārisuddhiuposathaṃ dassetuṃ ‘‘sammajjitvā’’tiādi vuttaṃ. Añjaliṃ (mahāva. 168) paggayhāti sambandho. Teti avasesā dve evaṃ samudīriyā vattabbāti attho. Ekaṃsaṃ uttarāsaṅgādikaraṇavasena samattapubbārambhena te dve bhikkhū navena evamīriyā vattabbāti attho.
៤២៤-៥. ឥទានិ ទ្វីហិ កត្តព្ពំ ទស្សេតុំ ‘‘ទ្វីសុ ថេរេនា’’តិ វុត្តំ។
424-5. Idāni dvīhi kattabbaṃ dassetuṃ ‘‘dvīsu therenā’’ti vuttaṃ.
៤២៦. ឯត្តាវតា ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ចតុន្នំ បាតិមោក្ខំ ឧទ្ទិសិតុ’’ន្តិ (មហាវ. ១៦៨) ច ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, តិណ្ណំ បារិសុទ្ធិឧបោសថំ កាតុ’’ន្តិ (មហាវ. ១៦៨) ច ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ទ្វិន្នំ បារិសុទ្ធិឧបោសថំ កាតុ’’ន្តិ (មហាវ. ១៦៨) ច វុត្តំ សង្ឃុបោសថញ្ច បារិសុទ្ធិឧបោសថញ្ច ទស្សេត្វា ឥទានិ យត្ថ ឯកោ ភិក្ខុ វិហរតិ, តស្ស អនុញ្ញាតំ អធិដ្ឋានុបោសថំ ទស្សេតុំ ‘‘បុព្ពកិច្ច’’ន្តិអាទិមាហ។ ឯត្ថ ច បុព្ពកិច្ចំ នាម សម្មជ្ជនាទិកំយេវ។
426. Ettāvatā ‘‘anujānāmi, bhikkhave, catunnaṃ pātimokkhaṃ uddisitu’’nti (mahāva. 168) ca ‘‘anujānāmi, bhikkhave, tiṇṇaṃ pārisuddhiuposathaṃ kātu’’nti (mahāva. 168) ca ‘‘anujānāmi, bhikkhave, dvinnaṃ pārisuddhiuposathaṃ kātu’’nti (mahāva. 168) ca vuttaṃ saṅghuposathañca pārisuddhiuposathañca dassetvā idāni yattha eko bhikkhu viharati, tassa anuññātaṃ adhiṭṭhānuposathaṃ dassetuṃ ‘‘pubbakicca’’ntiādimāha. Ettha ca pubbakiccaṃ nāma sammajjanādikaṃyeva.
៤២៧. សង្ឃុបោសថបារិសុទ្ធិឧបោសថអធិដ្ឋានឧបោសថានំ វសេន តំ តំ ឧបោសថំ យទិ កយិរុន្តិ សម្ពន្ធោ។
427. Saṅghuposathapārisuddhiuposathaadhiṭṭhānauposathānaṃ vasena taṃ taṃ uposathaṃ yadi kayirunti sambandho.
៤២៨. វគ្គេ (មហាវ. ១៧៣) ច សមគ្គេ ច ‘‘វគ្គោ’’តិ សញ្ញិនោ ច ‘‘វគ្គោ នុ ខោ, សមគ្គោ នុ ខោ’’តិ ឯវំ វិមតិស្ស ច ទុក្កដំ, ‘‘នស្សន្តេតេ វិនស្សន្តេតេ, កោ តេហិ អត្ថោ’’តិ ឯវំ អនាគតានំ ភិក្ខូនំ អត្ថិភាវំ ញត្វា ភេទាធិប្បាយេន ឧបោសថំ ករោតោ ថុល្លច្ចយំ ហោតីតិ អត្ថោ។ តទុភយេបិ ‘‘សមគ្គោ’’តិ សញ្ញិនោ អនាបត្តិ។
428. Vagge (mahāva. 173) ca samagge ca ‘‘vaggo’’ti saññino ca ‘‘vaggo nu kho, samaggo nu kho’’ti evaṃ vimatissa ca dukkaṭaṃ, ‘‘nassantete vinassantete, ko tehi attho’’ti evaṃ anāgatānaṃ bhikkhūnaṃ atthibhāvaṃ ñatvā bhedādhippāyena uposathaṃ karoto thullaccayaṃ hotīti attho. Tadubhayepi ‘‘samaggo’’ti saññino anāpatti.
៤២៩-៤៣០. សេសសហធម្មិកា នាម ភិក្ខុំ ឋបេត្វា អវសេសា ចត្តារោ។ អភព្ពស្សាតិ ឯត្ថ បណ្ឌកថេយ្យសំវាសក តិត្ថិយបក្កន្តក តិរច្ឆានគត មាតុឃាតក បិតុឃាតក អរហន្តឃាតក ភិក្ខុនិទូសក សង្ឃភេទក លោហិតុប្បាទកឧភតោព្យញ្ជនកា អភព្ពា គហិតា។ ឯត្ថ បន នាគមាណវកាទយោ តិរច្ឆានគតបក្ខិកាតិ វេទិតព្ពា។ ឯតេសំ និសិន្នបរិសាយញ្ច បាតិមោក្ខំ ន ឧទ្ទិសេតិ សម្ពន្ធោ។
429-430.Sesasahadhammikā nāma bhikkhuṃ ṭhapetvā avasesā cattāro. Abhabbassāti ettha paṇḍakatheyyasaṃvāsaka titthiyapakkantaka tiracchānagata mātughātaka pitughātaka arahantaghātaka bhikkhunidūsaka saṅghabhedaka lohituppādakaubhatobyañjanakā abhabbā gahitā. Ettha pana nāgamāṇavakādayo tiracchānagatapakkhikāti veditabbā. Etesaṃ nisinnaparisāyañca pātimokkhaṃ na uddiseti sambandho.
តថាតិ យោ បន សង្ឃោ សភាគាបត្តិកោ, សោបិ ន ឧទ្ទិសេ, បរិវុត្ថេន ឆន្ទេនបិ ន ឧទ្ទិសេតិ អត្ថោ។ ឯត្ថ បន ចតុព្ពិធំ បារិវាសិយំ បរិសបារិវាសិយំ រត្តិបារិវាសិយំ ឆន្ទបារិវាសិយំ អជ្ឈាសយបារិវាសិយន្តិ។
Tathāti yo pana saṅgho sabhāgāpattiko, sopi na uddise, parivutthena chandenapi na uddiseti attho. Ettha pana catubbidhaṃ pārivāsiyaṃ parisapārivāsiyaṃ rattipārivāsiyaṃ chandapārivāsiyaṃ ajjhāsayapārivāsiyanti.
ឯត្ថ បន ភិក្ខូ កេនចិទេវ ករណីយេន សន្និបតិតា មេឃាទីហិ ឧបទ្ទុតា ‘‘អនោកាសា មយំ, អញ្ញត្រ គច្ឆាមា’’តិ ឆន្ទំ អវិស្សជ្ជេត្វាវ ឧដ្ឋហន្តិ។ ឥទំ បរិសបារិវាសិយំ។ កិញ្ចាបិ បរិសបារិវាសិយំ, ឆន្ទស្ស បន អវិស្សដ្ឋត្តា កម្មំ កាតុំ វដ្ដតិ។
Ettha pana bhikkhū kenacideva karaṇīyena sannipatitā meghādīhi upaddutā ‘‘anokāsā mayaṃ, aññatra gacchāmā’’ti chandaṃ avissajjetvāva uṭṭhahanti. Idaṃ parisapārivāsiyaṃ. Kiñcāpi parisapārivāsiyaṃ, chandassa pana avissaṭṭhattā kammaṃ kātuṃ vaṭṭati.
បុនបិ ភិក្ខូនំ ‘‘ឧបោសថាទីនិ ករិស្សាមា’’តិ រត្តិំ សន្និបតិត្វា ធម្មំ សុណន្តានំយេវ អរុណោ ឧគ្គច្ឆតិ។ សចេ ‘‘ចាតុទ្ទសិកំ ករិស្សាមា’’តិ និសិន្នា, ‘‘បន្នរសោ’’តិ កាតុំ វដ្ដតិ។ សចេ បន្នរសិកំ កាតុំ និសិន្នា, បាដិបទេ អនុបោសថេ ឧបោសថំ កាតុំ ន វដ្ដតិ, អញ្ញំ បន សង្ឃកិច្ចំ កាតុំ វដ្ដតិ។ ឥទំ រត្តិបារិវាសិយំ នាម។
Punapi bhikkhūnaṃ ‘‘uposathādīni karissāmā’’ti rattiṃ sannipatitvā dhammaṃ suṇantānaṃyeva aruṇo uggacchati. Sace ‘‘cātuddasikaṃ karissāmā’’ti nisinnā, ‘‘pannaraso’’ti kātuṃ vaṭṭati. Sace pannarasikaṃ kātuṃ nisinnā, pāṭipade anuposathe uposathaṃ kātuṃ na vaṭṭati, aññaṃ pana saṅghakiccaṃ kātuṃ vaṭṭati. Idaṃ rattipārivāsiyaṃ nāma.
បុន ភិក្ខូ ‘‘យំកិញ្ចិទេវ អព្ភានាទិកម្មំ ករិស្សាមា’’តិ សន្និបតិតា ហោន្តិ, តត្រេកោ នក្ខត្តបាឋកោ ឯវំ វទតិ ‘‘អជ្ជ នក្ខត្តំ ទារុណ’’ន្តិ, តេ តស្ស វចនេន ឆន្ទំ វិស្សជ្ជេត្វា តត្ថេវ និសិន្នា ហោន្តិ។ អថញ្ញោ អាគន្ត្វា ‘‘កិំ នក្ខត្តេន, ករោថា’’តិ វទតិ។ ឥទំ ឆន្ទបារិវាសិយញ្ចេវ អជ្ឈាសយបារិវាសិយញ្ច។ តស្មិំ បារិវាសិយេ បុន ឆន្ទបារិសុទ្ធិំ អនានេត្វា កម្មំ កាតុំ ន វដ្ដតិ។ ឥទំ សន្ធាយ ‘‘ឆន្ទេន បរិវុត្ថេនា’’តិ វុត្តំ។
Puna bhikkhū ‘‘yaṃkiñcideva abbhānādikammaṃ karissāmā’’ti sannipatitā honti, tatreko nakkhattapāṭhako evaṃ vadati ‘‘ajja nakkhattaṃ dāruṇa’’nti, te tassa vacanena chandaṃ vissajjetvā tattheva nisinnā honti. Athañño āgantvā ‘‘kiṃ nakkhattena, karothā’’ti vadati. Idaṃ chandapārivāsiyañceva ajjhāsayapārivāsiyañca. Tasmiṃ pārivāsiye puna chandapārisuddhiṃ anānetvā kammaṃ kātuṃ na vaṭṭati. Idaṃ sandhāya ‘‘chandena parivutthenā’’ti vuttaṃ.
៤៣១. អាបន្នមាបត្តិំ (មហាវ. ១៦៩; មហាវ. អដ្ឋ. ១៦៩) អទេសយិត្វាន វា ‘‘អហំ, អាវុសោ, ឥត្ថន្នាមាយ អាបត្តិយា វេមតិកោ, យទា និព្ពេមតិកោ ភវិស្សាមិ, តំ អាបត្តិំ បដិករិស្សាមី’’តិ វត្វា វិមតិំ អនាវិកត្វាន វា ‘‘ន ច ភិក្ខវេ អនុបោសថេ ឧបោសថោ កាតព្ពោ អញ្ញត្រ សង្ឃសាមគ្គិយា’’តិ (មហាវ. ១៨៣) វុត្តត្តា អនុបោសថេបិ វា កាតុំ ន ច កប្បតីតិ អត្ថោ។
431.Āpannamāpattiṃ (mahāva. 169; mahāva. aṭṭha. 169) adesayitvāna vā ‘‘ahaṃ, āvuso, itthannāmāya āpattiyā vematiko, yadā nibbematiko bhavissāmi, taṃ āpattiṃ paṭikarissāmī’’ti vatvā vimatiṃ anāvikatvāna vā ‘‘na ca bhikkhave anuposathe uposatho kātabbo aññatra saṅghasāmaggiyā’’ti (mahāva. 183) vuttattā anuposathepi vā kātuṃ na ca kappatīti attho.
៤៣២. ‘‘ន ច ភិក្ខវេ តទហុបោសថេ សភិក្ខុកា អាវាសា អភិក្ខុកោ អាវាសោ វា អនាវាសោ វា គន្តព្ពោ អញ្ញត្រ សង្ឃេន អញ្ញត្រ អន្តរាយា’’តិ (មហាវ. ១៨១) វុត្តត្តា ‘‘អដ្ឋិតោបោសថាវាសា’’តិ (មហាវ. អដ្ឋ. ១៨១) វុត្តំ។ ន វជេ ន គច្ឆេ។ អធិដ្ឋាតុំ សីមមេវ វាតិ សចេ វិហារេ ឧបោសថំ ករោន្តិ, ឧបោសថាធិដ្ឋានត្ថំ សីមាបិ នទីបិ ន គន្តព្ពា។ សចេ បនេត្ថ កោចិ ភិក្ខុ ហោតិ, តស្ស សន្តិកំ គន្តុំ វដ្ដតិ។ វិស្សដ្ឋឧបោសថាបិ អាវាសា គន្តុំ វដ្ដតិ, ឯវំ គតោ អធិដ្ឋាតុម្បិ លភតីតិ។ ឧបោសថវិនិច្ឆយោ។
432. ‘‘Na ca bhikkhave tadahuposathe sabhikkhukā āvāsā abhikkhuko āvāso vā anāvāso vā gantabbo aññatra saṅghena aññatra antarāyā’’ti (mahāva. 181) vuttattā ‘‘aṭṭhitoposathāvāsā’’ti (mahāva. aṭṭha. 181) vuttaṃ. Na vaje na gacche. Adhiṭṭhātuṃ sīmameva vāti sace vihāre uposathaṃ karonti, uposathādhiṭṭhānatthaṃ sīmāpi nadīpi na gantabbā. Sace panettha koci bhikkhu hoti, tassa santikaṃ gantuṃ vaṭṭati. Vissaṭṭhauposathāpi āvāsā gantuṃ vaṭṭati, evaṃ gato adhiṭṭhātumpi labhatīti. Uposathavinicchayo.
ឧបោសថនិទ្ទេសវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Uposathaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.
