| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / បាចិត្យាទិយោជនាបាឡិ • Pācityādiyojanāpāḷi |
ឧបាលិបញ្ហាកថា
Upālipañhākathā
៣៥១. ឯកតោតិ ឯត្ថ តោបច្ចយស្ស សត្តម្យត្ថេ បវត្តភាវំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘ធម្មវាទីបក្ខេ’’តិ។ ‘‘អនុនយន្តោ’’តិ ឥមិនា អនុស្សាវេតីតិ ឯត្ថ អនុសទ្ទស្ស អត្ថំ ទស្សេតិ។ អនុនយន្តោតិ បុនប្បុនំ នយន្តោ។ សាវនាការំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘ន តុម្ហាកំយេវា’’តិអាទិ។ អយំ អធម្មោ វា អយំ អវិនយោ វា ឥទំ អសត្ថុសាសនំ វា យទិ ភវេយ្យាតិ យោជនា។ ‘‘ពោធេតី’’តិ ឥមិនា សាវេតីតិ ឯត្ថ សុធាតុយា អត្ថំ ទស្សេតិ។ ‘‘អនុស្សាវេត្វា’’តិ ឥមិនា ‘‘អនុស្សាវេតិ, សលាកំ គាហេតី’’តិ ឯត្ថ អនុស្សាវនកិរិយា បុព្ពភាគេ បវត្តា, សលាកគ្គាហកិរិយា បច្ឆាភាគេតិ ទស្សេតិ។
351.Ekatoti ettha topaccayassa sattamyatthe pavattabhāvaṃ dassento āha ‘‘dhammavādīpakkhe’’ti. ‘‘Anunayanto’’ti iminā anussāvetīti ettha anusaddassa atthaṃ dasseti. Anunayantoti punappunaṃ nayanto. Sāvanākāraṃ dassento āha ‘‘na tumhākaṃyevā’’tiādi. Ayaṃ adhammo vā ayaṃ avinayo vā idaṃ asatthusāsanaṃ vā yadi bhaveyyāti yojanā. ‘‘Bodhetī’’ti iminā sāvetīti ettha sudhātuyā atthaṃ dasseti. ‘‘Anussāvetvā’’ti iminā ‘‘anussāveti, salākaṃ gāhetī’’ti ettha anussāvanakiriyā pubbabhāge pavattā, salākaggāhakiriyā pacchābhāgeti dasseti.
ឯត្តាវតាតិ ឯត្តកេន អនុស្សាវនសលាកគ្គាហមត្តេន។ ន បន សង្ឃោ ភិន្នោ ហោតិ, អនុស្សាវេត្វា សលាកំ គាហេត្វា អាវេណិកំ សង្ឃកម្មេ កតេយេវ សង្ឃោ ភិន្នោ ហោតីតិ អធិប្បាយោ។
Ettāvatāti ettakena anussāvanasalākaggāhamattena. Na pana saṅgho bhinno hoti, anussāvetvā salākaṃ gāhetvā āveṇikaṃ saṅghakamme kateyeva saṅgho bhinno hotīti adhippāyo.
ឯត្ថ ឋត្វា កស្សចិ ចោទកស្ស អនុយោគោ សិយាតិ យោជនា។ កិន្តិ សិយាតិ អាហ ‘‘ឯវំ ទេវទត្តោ’’តិអាទិ។ តត្ថ ឯវន្តិ បកតត្តេ សង្ឃេ ភិន្ទេ សតីតិ អត្ថោ។ កថន្តិ កេនាការេន។ បុន កថន្តិ កស្មា ការណា។ រញ្ញោតិ អជាតសត្តុរញ្ញោ, ការិតកម្មំ។ ‘‘ឃាតាបិតត្តា’’តិ ពិម្ពិសាររាជានំ ឃាតាបិតត្តា។ តត្ថាតិ ‘‘ភិក្ខុ ខោ ឧបាលី’’តិអាទិវចនេ, ឋត្វា បរិហារំ វទាមាតិ យោជនា។ វិរទ្ធត្តាតិ វិរាធិតត្តា។ តមត្ថំ វិត្ថារេន្តោ អាហ ‘‘តេន ហី’’តិអាទិ។ តត្ថ តេន ហីតិ ឧយ្យោជនត្ថេ និបាតោ។ ឯវញ្ហីតិ ឯវមេវ។ តស្សាតិ ទេវទត្តស្ស។ កុមារោ បនាតិ អជាតសត្តុកុមារោ បន, កតមត្តេយេវ ន វុត្តាតិ សម្ពន្ធោ។ តស្សាតិ ទេវទត្តស្ស។ តស្មាតិ យស្មា សង្ឃភេទតោ បុព្ពេ រុហិតុប្បាទកម្មំ ករោន្តស្សាបិ បច្ឆា អភព្ពភាវោ រោបិតោ, តស្មា។
Ettha ṭhatvā kassaci codakassa anuyogo siyāti yojanā. Kinti siyāti āha ‘‘evaṃ devadatto’’tiādi. Tattha evanti pakatatte saṅghe bhinde satīti attho. Kathanti kenākārena. Puna kathanti kasmā kāraṇā. Raññoti ajātasatturañño, kāritakammaṃ. ‘‘Ghātāpitattā’’ti bimbisārarājānaṃ ghātāpitattā. Tatthāti ‘‘bhikkhu kho upālī’’tiādivacane, ṭhatvā parihāraṃ vadāmāti yojanā. Viraddhattāti virādhitattā. Tamatthaṃ vitthārento āha ‘‘tena hī’’tiādi. Tattha tena hīti uyyojanatthe nipāto. Evañhīti evameva. Tassāti devadattassa. Kumāro panāti ajātasattukumāro pana, katamatteyeva na vuttāti sambandho. Tassāti devadattassa. Tasmāti yasmā saṅghabhedato pubbe ruhituppādakammaṃ karontassāpi pacchā abhabbabhāvo ropito, tasmā.
ភេទករវត្ថូសុ ឯវំ វិនិច្ឆយោ វេទិតព្ពោតិ យោជនា។ ធម្មាធម្មាទីនំ សុត្តន្តវិនយបរិយាយេន វិសេសំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘សុត្តន្តបរិយាយេនា’’តិអាទិ។ តត្ថ សុត្តន្តបរិយាយេនាតិ សុត្តន្តទេសនាយ, សុត្តន្តទេសនានយតោតិ វុត្តំ ហោតិ។ តថាតិ តតោ អញ្ញថា។
Bhedakaravatthūsu evaṃ vinicchayo veditabboti yojanā. Dhammādhammādīnaṃ suttantavinayapariyāyena visesaṃ dassento āha ‘‘suttantapariyāyenā’’tiādi. Tattha suttantapariyāyenāti suttantadesanāya, suttantadesanānayatoti vuttaṃ hoti. Tathāti tato aññathā.
តត្ថាតិ ទ្វីសុ ធម្មាធម្មេសុ។ ឯវំ អម្ហាកន្តិ ឯវំ ករិយមានេ អម្ហាកំ។ ឯវំ សុត្តន្តបរិយាយេន ធម្មាធម្មានំ វិសេសំ ទស្សេត្វា ឥទានិ វិនយបរិយាយេន តេសំ តំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘វិនយបរិយាយេន បនា’’តិអាទិ។ ភូតេន វត្ថុនា កាតព្ពន្តិ សម្ពន្ធោ។ ឯវំ ‘‘អភូតេន វត្ថុនា’’តិ ឯត្ថាបិ។
Tatthāti dvīsu dhammādhammesu. Evaṃ amhākanti evaṃ kariyamāne amhākaṃ. Evaṃ suttantapariyāyena dhammādhammānaṃ visesaṃ dassetvā idāni vinayapariyāyena tesaṃ taṃ dassento āha ‘‘vinayapariyāyena panā’’tiādi. Bhūtena vatthunā kātabbanti sambandho. Evaṃ ‘‘abhūtena vatthunā’’ti etthāpi.
ឯវំ ទ្វិន្នំ បរិយាយានំ វសេន ធម្មាធម្មទុកស្ស វិសេសំ ទស្សេត្វា ឥទានិ វិនយាវិនយទុកស្ស វិសេសំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘សុត្តន្តបរិយាយេនា’’តិអាទិ ។ តត្ថ សុត្តន្តនយេន រាគាទយោ វិនេតីតិ វិនយោ, វិនយនយេន កាយំ វាចំ វិនេតីតិ វិនយោតិ វចនត្ថោ កាតព្ពោ។
Evaṃ dvinnaṃ pariyāyānaṃ vasena dhammādhammadukassa visesaṃ dassetvā idāni vinayāvinayadukassa visesaṃ dassento āha ‘‘suttantapariyāyenā’’tiādi . Tattha suttantanayena rāgādayo vinetīti vinayo, vinayanayena kāyaṃ vācaṃ vinetīti vinayoti vacanattho kātabbo.
ឯវំ ទ្វិន្នំ បរិយាយានំ វសេន វិនយាវិនយទុកស្ស វិសេសំ ទស្សេត្វា ឥទានិ ភាសិតាភាសិតទុកស្ស វិសេសំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘សុត្តន្តបរិយាយេន ចត្តារោ សតិបដ្ឋានា’’តិអាទិ។ តត្ថ ‘‘អដ្ឋង្គិកោ មគ្គោ’’តិ ឥទំ វចនំ តថាគតេន ភាសិតំ លបិតន្តិ យោជនា។
Evaṃ dvinnaṃ pariyāyānaṃ vasena vinayāvinayadukassa visesaṃ dassetvā idāni bhāsitābhāsitadukassa visesaṃ dassento āha ‘‘suttantapariyāyena cattāro satipaṭṭhānā’’tiādi. Tattha ‘‘aṭṭhaṅgiko maggo’’ti idaṃ vacanaṃ tathāgatena bhāsitaṃ lapitanti yojanā.
ឯវំ ទ្វិន្នំ បរិយាយានំ វសេន ភាសិតាភាសិតទុកស្ស វិសេសំ ទស្សេត្វា ឥទានិ អាចិណ្ណានាចិណ្ណទុកស្ស វិសេសំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘សុត្តន្តបរិយាយេន ទេវសិក’’ន្តិអាទិ។ តត្ថ ‘‘ទេវសិក’’ន្តិ បទំ ‘‘សមាបជ្ជនំ, វោលោកន’’ន្តិ តីសុយេវ បទេសុ យោជេតព្ពំ។ អដ្ឋុប្បត្តិវសេនាតិ ការណុប្បត្តិវសេន។ ការណញ្ហិ អរតិ ផលំ ឯតស្មាតិ អត្ថោតិ វុច្ចតិ, អត្ថស្ស ឧប្បត្តិ អត្ថុប្បត្តិ, សាយេវ អដ្ឋុប្បត្តិ ត្ថការស្ស ដ្ឋការំ កត្វា, អដ្ឋុប្បត្តិយា វសោ អដ្ឋុប្បត្តិវសោ, តេន។ ឥទំ បទំ ‘‘សុត្តន្តទេសនា ជាតកកថា’’តិ ទ្វីហិបិ បទេហិ យោជេតព្ពំ។ ឥទន្តិ ផលសមាបត្តិសមាបជ្ជនាទិ។ អាចិណ្ណន្តិ អា ពន្ធិតំ, បុនប្បុនំ វា ឧបចិតំ វឌ្ឍិតំ, បគុណំ វា។ ចារិយបក្កមនន្តិ ចារិយត្ថំ បក្កមនំ។
Evaṃ dvinnaṃ pariyāyānaṃ vasena bhāsitābhāsitadukassa visesaṃ dassetvā idāni āciṇṇānāciṇṇadukassa visesaṃ dassento āha ‘‘suttantapariyāyena devasika’’ntiādi. Tattha ‘‘devasika’’nti padaṃ ‘‘samāpajjanaṃ, volokana’’nti tīsuyeva padesu yojetabbaṃ. Aṭṭhuppattivasenāti kāraṇuppattivasena. Kāraṇañhi arati phalaṃ etasmāti atthoti vuccati, atthassa uppatti atthuppatti, sāyeva aṭṭhuppatti tthakārassa ṭṭhakāraṃ katvā, aṭṭhuppattiyā vaso aṭṭhuppattivaso, tena. Idaṃ padaṃ ‘‘suttantadesanā jātakakathā’’ti dvīhipi padehi yojetabbaṃ. Idanti phalasamāpattisamāpajjanādi. Āciṇṇanti ā bandhitaṃ, punappunaṃ vā upacitaṃ vaḍḍhitaṃ, paguṇaṃ vā. Cāriyapakkamananti cāriyatthaṃ pakkamanaṃ.
ឯវំ ទ្វិន្នំ បរិយាយានំ វសេន អាចិណ្ណានាចិណ្ណទុកស្ស វិសេសំ ទស្សេត្វា ឥទានិ បញ្ញត្តទុកស្ស វិសេសំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘សុត្តន្តបរិយាយេន ចត្តារោ សតិបដ្ឋានា’’តិអាទិ។ តំ ភាសិតាភាសិតទុកសទិសមេវ។ ឯវំ ទ្វិន្នំ សុត្តន្តវិនយបរិយាយានំ វសេន បញ្ចន្នំ ទុកានំ វិសេសោ ទស្សិតោ។
Evaṃ dvinnaṃ pariyāyānaṃ vasena āciṇṇānāciṇṇadukassa visesaṃ dassetvā idāni paññattadukassa visesaṃ dassento āha ‘‘suttantapariyāyena cattāro satipaṭṭhānā’’tiādi. Taṃ bhāsitābhāsitadukasadisameva. Evaṃ dvinnaṃ suttantavinayapariyāyānaṃ vasena pañcannaṃ dukānaṃ viseso dassito.
អាបត្តានាបត្តិទុកេ ‘‘ន មោចនាធិប្បាយស្សា’’តិ បាឋស្ស អនន្តរេ បច្ឆិមវាក្យេ ឋិតោ អាទិសទ្ទោ អានេតព្ពោ។ ឥតិ អាទិនា នយេនាតិ ហិ អត្ថោ។ តត្ថ តត្ថាតិ តស្មិំ តស្មិំ សិក្ខាបទេ។ ឥទំ បទំ បច្ឆិមវាក្យេបិ អនុវត្តេតព្ពំ។
Āpattānāpattiduke ‘‘na mocanādhippāyassā’’ti pāṭhassa anantare pacchimavākye ṭhito ādisaddo ānetabbo. Iti ādinā nayenāti hi attho. Tattha tatthāti tasmiṃ tasmiṃ sikkhāpade. Idaṃ padaṃ pacchimavākyepi anuvattetabbaṃ.
លហុកគរុកទុកេ បញ្ចាបត្តិក្ខន្ធាតិ ថុល្លច្ចយបាចិត្តិយបាដិទេសនីយទុក្កដទុព្ភាសិតវសេន បញ្ច អាបត្តិរាសយោ។ ទ្វេ អាបត្តិក្ខន្ធាតិ បារាជិកសង្ឃាទិសេសវសេន ទ្វេ អាបត្តិរាសយោ។
Lahukagarukaduke pañcāpattikkhandhāti thullaccayapācittiyapāṭidesanīyadukkaṭadubbhāsitavasena pañca āpattirāsayo. Dve āpattikkhandhāti pārājikasaṅghādisesavasena dve āpattirāsayo.
សាវសេសានាវសេសទុកេ ឆ អាបត្តិក្ខន្ធាតិ បារាជិកាបត្តិតោ អវសេសា ឆ អាបត្តិរាសយោ។
Sāvasesānāvasesaduke cha āpattikkhandhāti pārājikāpattito avasesā cha āpattirāsayo.
ទុដ្ឋុល្លាទុដ្ឋុល្លទុកេ លហុកគរុកទុកសទិសមេវ។ អយំ បន វិសេសោ – គរុកាបត្តិ ទុដ្ឋុល្លា នាម , លហុកាបត្តិ អទុដ្ឋុល្លា នាមាតិ ឯវំ វិនយបរិយាយវសេនេវ ចតុន្នំ ទុកានំ វិសេសោ ទស្សិតោ។
Duṭṭhullāduṭṭhulladuke lahukagarukadukasadisameva. Ayaṃ pana viseso – garukāpatti duṭṭhullā nāma , lahukāpatti aduṭṭhullā nāmāti evaṃ vinayapariyāyavaseneva catunnaṃ dukānaṃ viseso dassito.
ឯត្ថាតិ ‘‘អធម្មំ ធម្មោតិ ទីបេន្តី’’តិអាទិវចនេ។ ចតុន្នំ សង្ឃកម្មានន្តិ អបលោកនាទិវសេន ចតុន្នំ សង្ឃកម្មានំ។ ករោន្តេហិ ហេតុភូតេហិ, ហេត្វត្ថេ ចេតំ ករណវចនំ។
Etthāti ‘‘adhammaṃ dhammoti dīpentī’’tiādivacane. Catunnaṃ saṅghakammānanti apalokanādivasena catunnaṃ saṅghakammānaṃ. Karontehi hetubhūtehi, hetvatthe cetaṃ karaṇavacanaṃ.
តត្ថាតិ ‘‘តេ ឥមេហី’’តិអាទិវចនេ។ អបកស្សន្តីតិ ឯត្ថ កសធាតុស្ស គត្យត្ថំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘បរិសំ អាកឌ្ឍន្តី’’តិ។ វិជដេន្តីតិ វិជដំ ករោន្តិ, វិសុំ ករោន្តីតិ អត្ថោ។ ឯកមន្តំ ឧស្សាទេន្តីតិ ឯកស្មិំ អន្តេ ឧស្សទំ ករោន្តិ។ អវបកស្សន្តីតិ ឯត្ថ ទ្វិន្នំ ឧបសគ្គានំ វសេន អតិវិយត្ថោ ទដ្ឋព្ពោតិ អាហ ‘‘អតិ វិយ អាកឌ្ឍន្តី’’តិ។ អតិវិយត្ថំ អាវិករោន្តោ អាហ ‘‘យថា វិសំសដ្ឋាវ ហោន្តិ, ឯវំ ករោន្តី’’តិ។ យថាតិ យេនាការេន ករិយមានេតិ សម្ពន្ធោ។ ‘‘វិសុ’’ន្តិ ឥមិនា អាវេណិសទ្ទោ ‘‘វិសុ’’ន្តិអត្ថវាចកោ អនិប្ផន្នបាដិបទិកោតិ ទស្សេតិ។ វត្ថូសូតិ ភេទករវត្ថូសុ។ ឥមំ គណ្ហថាតិ ឥមំ វាទំ គណ្ហថ។ វិសុន្តិ អាវេណិំ។ ឥមស្មិំ ខន្ធកេ វុត្តវចនំ បរិវារបាឡិយា សំសន្ទេន្តោ អាហ ‘‘បរិវារេ បនា’’តិអាទិ។ តត្ថ បញ្ចហិ អាការេហីតិ ‘‘កម្មេន ឧទ្ទេសេន វោហរន្តោ អនុស្សាវនេន សលាកគ្គាហេនា’’តិ (បរិ. ៤៥៨) ឯវំ បញ្ចហិ ការណេហិ។ តស្សាតិ បរិវារេ វុត្តវចនស្ស។ ឥធាតិ ឥមស្មិំ សង្ឃភេទកក្ខន្ធកេ, វុត្តេន ឥមិនា សង្ឃភេទលក្ខណេនាតិ យោជនា។ ‘‘អត្ថតោ នានាករណំ នត្ថី’’តិ ឥមិនា សទ្ទតោ នានាករណំ អត្ថីតិ ទីបេតិ។ អស្សាតិ សង្ឃភេទលក្ខណស្ស។ តំ បន នានាករណាភាវន្តិ យោជនា។ តត្ថេវាតិ បរិវារេ ឯវ។ សព្ពត្ថាតិ សព្ពស្មិំ សង្ឃភេទកក្ខន្ធកេ។
Tatthāti ‘‘te imehī’’tiādivacane. Apakassantīti ettha kasadhātussa gatyatthaṃ dassento āha ‘‘parisaṃ ākaḍḍhantī’’ti. Vijaṭentīti vijaṭaṃ karonti, visuṃ karontīti attho. Ekamantaṃ ussādentīti ekasmiṃ ante ussadaṃ karonti. Avapakassantīti ettha dvinnaṃ upasaggānaṃ vasena ativiyattho daṭṭhabboti āha ‘‘ati viya ākaḍḍhantī’’ti. Ativiyatthaṃ āvikaronto āha ‘‘yathā visaṃsaṭṭhāva honti, evaṃ karontī’’ti. Yathāti yenākārena kariyamāneti sambandho. ‘‘Visu’’nti iminā āveṇisaddo ‘‘visu’’ntiatthavācako anipphannapāṭipadikoti dasseti. Vatthūsūti bhedakaravatthūsu. Imaṃ gaṇhathāti imaṃ vādaṃ gaṇhatha. Visunti āveṇiṃ. Imasmiṃ khandhake vuttavacanaṃ parivārapāḷiyā saṃsandento āha ‘‘parivāre panā’’tiādi. Tattha pañcahi ākārehīti ‘‘kammena uddesena voharanto anussāvanena salākaggāhenā’’ti (pari. 458) evaṃ pañcahi kāraṇehi. Tassāti parivāre vuttavacanassa. Idhāti imasmiṃ saṅghabhedakakkhandhake, vuttena iminā saṅghabhedalakkhaṇenāti yojanā. ‘‘Atthato nānākaraṇaṃ natthī’’ti iminā saddato nānākaraṇaṃ atthīti dīpeti. Assāti saṅghabhedalakkhaṇassa. Taṃ pana nānākaraṇābhāvanti yojanā. Tatthevāti parivāre eva. Sabbatthāti sabbasmiṃ saṅghabhedakakkhandhake.
ឥតិ សង្ឃភេទកក្ខន្ធកវណ្ណនាយ យោជនា សមត្តា។
Iti saṅghabhedakakkhandhakavaṇṇanāya yojanā samattā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / វិនយបិដក • Vinayapiṭaka / ចូឡវគ្គបាឡិ • Cūḷavaggapāḷi / ឧបាលិបញ្ហា • Upālipañhā
អដ្ឋកថា • Aṭṭhakathā / វិនយបិដក (អដ្ឋកថា) • Vinayapiṭaka (aṭṭhakathā) / ចូឡវគ្គ-អដ្ឋកថា • Cūḷavagga-aṭṭhakathā / ឧបាលិបញ្ហាកថា • Upālipañhākathā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / សារត្ថទីបនី-ដីកា • Sāratthadīpanī-ṭīkā / ឧបាលិបញ្ហកថាវណ្ណនា • Upālipañhakathāvaṇṇanā
