| Library / Tipiṭaka / ติปิฎก • Tipiṭaka / ปฎิสมฺภิทามคฺคปาฬิ • Paṭisambhidāmaggapāḷi |
๓. อุปกฺกิเลสญาณนิเทฺทโส
3. Upakkilesañāṇaniddeso
ปฐมจฺฉกฺกํ
Paṭhamacchakkaṃ
๑๕๔. อิเมหิ จ ปน นีวรเณหิ วิสุทฺธจิตฺตสฺส โสฬสวตฺถุกํ อานาปานสฺสติสมาธิํ ภาวยโต ขณิกสโมธานา กตเม อฎฺฐารส อุปกฺกิเลสา อุปฺปชฺชนฺติ? อสฺสาสาทิมชฺฌปริโยสานํ สติยา อนุคจฺฉโต อชฺฌตฺตวิเกฺขปคตํ จิตฺตํ สมาธิสฺส ปริปโนฺถฯ ปสฺสาสาทิมชฺฌปริโยสานํ สติยา อนุคจฺฉโต พหิทฺธาวิเกฺขปคตํ จิตฺตํ สมาธิสฺส ปริปโนฺถฯ อสฺสาสปฎิกงฺขนา นิกนฺติ ตณฺหาจริยา สมาธิสฺส ปริปโนฺถฯ ปสฺสาสปฎิกงฺขนา นิกนฺติ ตณฺหาจริยา สมาธิสฺส ปริปโนฺถฯ อสฺสาเสนาภิตุนฺนสฺส ปสฺสาสปฎิลาเภ มุจฺฉนา สมาธิสฺส ปริปโนฺถฯ ปสฺสาเสนาภิตุนฺนสฺส อสฺสาสปฎิลาเภ มุจฺฉนา สมาธิสฺส ปริปโนฺถฯ
154. Imehi ca pana nīvaraṇehi visuddhacittassa soḷasavatthukaṃ ānāpānassatisamādhiṃ bhāvayato khaṇikasamodhānā katame aṭṭhārasa upakkilesā uppajjanti? Assāsādimajjhapariyosānaṃ satiyā anugacchato ajjhattavikkhepagataṃ cittaṃ samādhissa paripantho. Passāsādimajjhapariyosānaṃ satiyā anugacchato bahiddhāvikkhepagataṃ cittaṃ samādhissa paripantho. Assāsapaṭikaṅkhanā nikanti taṇhācariyā samādhissa paripantho. Passāsapaṭikaṅkhanā nikanti taṇhācariyā samādhissa paripantho. Assāsenābhitunnassa passāsapaṭilābhe mucchanā samādhissa paripantho. Passāsenābhitunnassa assāsapaṭilābhe mucchanā samādhissa paripantho.
อนุคจฺฉนา จ อสฺสาสํ, ปสฺสาสํ อนุคจฺฉนา;
Anugacchanā ca assāsaṃ, passāsaṃ anugacchanā;
สติ อชฺฌตฺตวิเกฺขปา, กงฺขนา พหิทฺธาวิเกฺขปปตฺถนา 1ฯ
Sati ajjhattavikkhepā, kaṅkhanā bahiddhāvikkhepapatthanā 2.
อสฺสาเสนาภิตุนฺนสฺส, ปสฺสาสปฎิลาเภ มุจฺฉนา;
Assāsenābhitunnassa, passāsapaṭilābhe mucchanā;
ปสฺสาเสนาภิตุนฺนสฺส, อสฺสาสปฎิลาเภ มุจฺฉนาฯ
Passāsenābhitunnassa, assāsapaṭilābhe mucchanā.
ฉ เอเต อุปกฺกิเลสา, อานาปานสฺสติสมาธิสฺส;
Cha ete upakkilesā, ānāpānassatisamādhissa;
วิโมกฺขํ อปฺปชานนฺตา, เต โหนฺติ ปรปตฺติยาติฯ
Vimokkhaṃ appajānantā, te honti parapattiyāti.
ทุติยจฺฉกฺกํ
Dutiyacchakkaṃ
๑๕๕. นิมิตฺตํ อาวชฺชโต อสฺสาเส จิตฺตํ วิกมฺปติ – สมาธิสฺส ปริปโนฺถฯ อสฺสาสํ อาวชฺชโต นิมิเตฺต จิตฺตํ วิกมฺปติ – สมาธิสฺส ปริปโนฺถฯ นิมิตฺตํ อาวชฺชโต ปสฺสาเส จิตฺตํ วิกมฺปติ – สมาธิสฺส ปริปโนฺถฯ ปสฺสาสํ อาวชฺชโต นิมิเตฺต จิตฺตํ วิกมฺปติ – สมาธิสฺส ปริปโนฺถฯ อสฺสาสํ อาวชฺชโต ปสฺสาเส จิตฺตํ วิกมฺปติ – สมาธิสฺส ปริปโนฺถฯ ปสฺสาสํ อาวชฺชโต อสฺสาเส จิตฺตํ วิกมฺปติ – สมาธิสฺส ปริปโนฺถฯ
155. Nimittaṃ āvajjato assāse cittaṃ vikampati – samādhissa paripantho. Assāsaṃ āvajjato nimitte cittaṃ vikampati – samādhissa paripantho. Nimittaṃ āvajjato passāse cittaṃ vikampati – samādhissa paripantho. Passāsaṃ āvajjato nimitte cittaṃ vikampati – samādhissa paripantho. Assāsaṃ āvajjato passāse cittaṃ vikampati – samādhissa paripantho. Passāsaṃ āvajjato assāse cittaṃ vikampati – samādhissa paripantho.
นิมิตฺตํ อาวชฺชมานสฺส, อสฺสาเส วิกฺขิปเต มโน;
Nimittaṃ āvajjamānassa, assāse vikkhipate mano;
อสฺสาสํ อาวชฺชมานสฺส, นิมิเตฺต จิตฺตํ วิกมฺปติฯ
Assāsaṃ āvajjamānassa, nimitte cittaṃ vikampati.
นิมิตฺตํ อาวชฺชมานสฺส, ปสฺสาเส วิกฺขิปเต มโน;
Nimittaṃ āvajjamānassa, passāse vikkhipate mano;
ปสฺสาสํ อาวชฺชมานสฺส, นิมิเตฺต จิตฺตํ วิกมฺปติฯ
Passāsaṃ āvajjamānassa, nimitte cittaṃ vikampati.
อสฺสาสํ อาวชฺชมานสฺส, ปสฺสาเส วิกฺขิปเต มโน;
Assāsaṃ āvajjamānassa, passāse vikkhipate mano;
ปสฺสาสํ อาวชฺชมานสฺส, อสฺสาเส จิตฺตํ วิกมฺปติฯ
Passāsaṃ āvajjamānassa, assāse cittaṃ vikampati.
ฉ เอเต อุปกฺกิเลสา, อานาปานสฺสติสมาธิสฺส;
Cha ete upakkilesā, ānāpānassatisamādhissa;
เยหิ วิกฺขิปฺปมานสฺส, โน จ จิตฺตํ วิมุจฺจติ;
Yehi vikkhippamānassa, no ca cittaṃ vimuccati;
วิโมกฺขํ อปฺปชานนฺตา, เต โหนฺติ ปรปตฺติยาติฯ
Vimokkhaṃ appajānantā, te honti parapattiyāti.
ตติยจฺฉกฺกํ
Tatiyacchakkaṃ
๑๕๖. อตีตานุธาวนํ จิตฺตํ วิเกฺขปานุปติตํ – สมาธิสฺส ปริปโนฺถฯ อนาคตปฎิกงฺขนํ จิตฺตํ วิกมฺปิตํ – สมาธิสฺส ปริปโนฺถฯ ลีนํ จิตฺตํ โกสชฺชานุปติตํ – สมาธิสฺส ปริปโนฺถฯ อติปคฺคหิตํ จิตฺตํ อุทฺธจฺจานุปติตํ – สมาธิสฺส ปริปโนฺถฯ อภินตํ จิตฺตํ ราคานุปติตํ – สมาธิสฺส ปริปโนฺถฯ อปนตํ จิตฺตํ พฺยาปาทานุปติตํ – สมาธิสฺส ปริปโนฺถฯ
156. Atītānudhāvanaṃ cittaṃ vikkhepānupatitaṃ – samādhissa paripantho. Anāgatapaṭikaṅkhanaṃ cittaṃ vikampitaṃ – samādhissa paripantho. Līnaṃ cittaṃ kosajjānupatitaṃ – samādhissa paripantho. Atipaggahitaṃ cittaṃ uddhaccānupatitaṃ – samādhissa paripantho. Abhinataṃ cittaṃ rāgānupatitaṃ – samādhissa paripantho. Apanataṃ cittaṃ byāpādānupatitaṃ – samādhissa paripantho.
อตีตานุธาวนํ จิตฺตํ, อนาคตปฎิกงฺขนํ ลีนํ;
Atītānudhāvanaṃ cittaṃ, anāgatapaṭikaṅkhanaṃ līnaṃ;
อติปคฺคหิตํ อภินตํ, อปนตํ จิตฺตํ น สมาธิยติฯ
Atipaggahitaṃ abhinataṃ, apanataṃ cittaṃ na samādhiyati.
ฉ เอเต อุปกฺกิเลสา, อานาปานสฺสติสมาธิสฺส;
Cha ete upakkilesā, ānāpānassatisamādhissa;
เยหิ อุปกฺกิลิฎฺฐสงฺกโปฺป, อธิจิตฺตํ นปฺปชานาตีติฯ
Yehi upakkiliṭṭhasaṅkappo, adhicittaṃ nappajānātīti.
๑๕๗. อสฺสาสาทิมชฺฌปริโยสานํ สติยา อนุคจฺฉโต อชฺฌตฺตํ วิเกฺขปคเตน จิเตฺตน กาโยปิ จิตฺตมฺปิ สารทฺธา จ โหนฺติ อิญฺชิตา จ ผนฺทิตา จฯ ปสฺสาสาทิมชฺฌปริโยสานํ สติยา อนุคจฺฉโต พหิทฺธาวิเกฺขปคเตน จิเตฺตน กาโยปิ จิตฺตมฺปิ สารทฺธา จ โหนฺติ อิญฺชิตา จ ผนฺทิตา จฯ อสฺสาสปฎิกงฺขนาย นิกนฺติยา ตณฺหาจริยาย กาโยปิ จิตฺตมฺปิ สารทฺธา จ โหนฺติ อิญฺชิตา จ ผนฺทิตา จฯ ปสฺสาสปฎิกงฺขนาย นิกนฺติยา ตณฺหาจริยาย กาโยปิ จิตฺตมฺปิ สารทฺธา จ โหนฺติ อิญฺชิตา จ ผนฺทิตา จฯ อสฺสาเสนาภิตุนฺนสฺส ปสฺสาสปฎิลาเภ มุจฺฉิตตฺตา กาโยปิ จิตฺตมฺปิ สารทฺธา จ โหนฺติ อิญฺชิตา จ ผนฺทิตา จฯ ปสฺสาเสนาภิตุนฺนสฺส อสฺสาสปฎิลาเภ มุจฺฉิตตฺตา กาโยปิ จิตฺตมฺปิ สารทฺธา จ โหนฺติ อิญฺชิตา จ ผนฺทิตา จฯ นิมิตฺตํ อาวชฺชโต อสฺสาเส จิตฺตํ วิกมฺปิตตฺตา กาโยปิ จิตฺตมฺปิ สารทฺธา จ โหนฺติ อิญฺชิตา จ ผนฺทิตา จฯ อสฺสาสํ อาวชฺชโต นิมิเตฺต จิตฺตํ วิกมฺปิตตฺตา กาโยปิ จิตฺตมฺปิ สารทฺธา จ โหนฺติ อิญฺชิตา จ ผนฺทิตา จฯ นิมิตฺตํ อาวชฺชโต ปสฺสาเส จิตฺตํ วิกมฺปิตตฺตา กาโยปิ จิตฺตมฺปิ สารทฺธา จ โหนฺติ อิญฺชิตา จ ผนฺทิตา จฯ ปสฺสาสํ อาวชฺชโต นิมิเตฺต จิตฺตํ วิกมฺปิตตฺตา กาโยปิ จิตฺตมฺปิ สารทฺธา จ โหนฺติ อิญฺชิตา จ ผนฺทิตา จฯ อสฺสาสํ อาวชฺชโต ปสฺสาเส จิตฺตํ วิกมฺปิตตฺตา กาโยปิ จิตฺตมฺปิ สารทฺธา จ โหนฺติ อิญฺชิตา จ ผนฺทิตา จฯ ปสฺสาสํ อาวชฺชโต อสฺสาเส จิตฺตํ วิกมฺปิตตฺตา กาโยปิ จิตฺตมฺปิ สารทฺธา จ โหนฺติ อิญฺชิตา จ ผนฺทิตา จฯ อตีตานุธาวเนน จิเตฺตน วิเกฺขปานุปติเตน กาโยปิ จิตฺตมฺปิ สารทฺธา จ โหนฺติ อิญฺชิตา จ ผนฺทิตา จฯ อนาคตปฎิกงฺขเนน จิเตฺตน วิกมฺปิเตน กาโยปิ จิตฺตมฺปิ สารทฺธา จ โหนฺติ อิญฺชิตา จ ผนฺทิตา จฯ ลีเนน จิเตฺตน โกสชฺชานุปติเตน กาโยปิ จิตฺตมฺปิ สารทฺธา จ โหนฺติ อิญฺชิตา จ ผนฺทิตา จฯ อติปคฺคหิเตน จิเตฺตน อุทฺธจฺจานุปติเตน กาโยปิ จิตฺตมฺปิ สารทฺธา จ โหนฺติ อิญฺชิตา จ ผนฺทิตา จฯ อภินเตน จิเตฺตน ราคานุปติเตน กาโยปิ จิตฺตมฺปิ สารทฺธา จ โหนฺติ อิญฺชิตา จ ผนฺทิตา จฯ อปนเตน จิเตฺตน พฺยาปาทานุปติเตน กาโยปิ จิตฺตมฺปิ สารทฺธา จ โหนฺติ อิญฺชิตา จ ผนฺทิตา จฯ
157. Assāsādimajjhapariyosānaṃ satiyā anugacchato ajjhattaṃ vikkhepagatena cittena kāyopi cittampi sāraddhā ca honti iñjitā ca phanditā ca. Passāsādimajjhapariyosānaṃ satiyā anugacchato bahiddhāvikkhepagatena cittena kāyopi cittampi sāraddhā ca honti iñjitā ca phanditā ca. Assāsapaṭikaṅkhanāya nikantiyā taṇhācariyāya kāyopi cittampi sāraddhā ca honti iñjitā ca phanditā ca. Passāsapaṭikaṅkhanāya nikantiyā taṇhācariyāya kāyopi cittampi sāraddhā ca honti iñjitā ca phanditā ca. Assāsenābhitunnassa passāsapaṭilābhe mucchitattā kāyopi cittampi sāraddhā ca honti iñjitā ca phanditā ca. Passāsenābhitunnassa assāsapaṭilābhe mucchitattā kāyopi cittampi sāraddhā ca honti iñjitā ca phanditā ca. Nimittaṃ āvajjato assāse cittaṃ vikampitattā kāyopi cittampi sāraddhā ca honti iñjitā ca phanditā ca. Assāsaṃ āvajjato nimitte cittaṃ vikampitattā kāyopi cittampi sāraddhā ca honti iñjitā ca phanditā ca. Nimittaṃ āvajjato passāse cittaṃ vikampitattā kāyopi cittampi sāraddhā ca honti iñjitā ca phanditā ca. Passāsaṃ āvajjato nimitte cittaṃ vikampitattā kāyopi cittampi sāraddhā ca honti iñjitā ca phanditā ca. Assāsaṃ āvajjato passāse cittaṃ vikampitattā kāyopi cittampi sāraddhā ca honti iñjitā ca phanditā ca. Passāsaṃ āvajjato assāse cittaṃ vikampitattā kāyopi cittampi sāraddhā ca honti iñjitā ca phanditā ca. Atītānudhāvanena cittena vikkhepānupatitena kāyopi cittampi sāraddhā ca honti iñjitā ca phanditā ca. Anāgatapaṭikaṅkhanena cittena vikampitena kāyopi cittampi sāraddhā ca honti iñjitā ca phanditā ca. Līnena cittena kosajjānupatitena kāyopi cittampi sāraddhā ca honti iñjitā ca phanditā ca. Atipaggahitena cittena uddhaccānupatitena kāyopi cittampi sāraddhā ca honti iñjitā ca phanditā ca. Abhinatena cittena rāgānupatitena kāyopi cittampi sāraddhā ca honti iñjitā ca phanditā ca. Apanatena cittena byāpādānupatitena kāyopi cittampi sāraddhā ca honti iñjitā ca phanditā ca.
อานาปานสฺสติ ยสฺส, ปริปุณฺณา อภาวิตา;
Ānāpānassati yassa, paripuṇṇā abhāvitā;
กาโยปิ อิญฺชิโต โหติ, จิตฺตมฺปิ โหติ อิญฺชิตํ;
Kāyopi iñjito hoti, cittampi hoti iñjitaṃ;
กาโยปิ ผนฺทิโต โหติ, จิตฺตมฺปิ โหติ ผนฺทิตํฯ
Kāyopi phandito hoti, cittampi hoti phanditaṃ.
อานาปานสฺสติ ยสฺส, ปริปุณฺณา สุภาวิตา;
Ānāpānassati yassa, paripuṇṇā subhāvitā;
กาโยปิ อนิญฺชิโต โหติ, จิตฺตมฺปิ โหติ อนิญฺชิตํ;
Kāyopi aniñjito hoti, cittampi hoti aniñjitaṃ;
กาโยปิ อผนฺทิโต โหติ, จิตฺตมฺปิ โหติ อผนฺทิตนฺติฯ
Kāyopi aphandito hoti, cittampi hoti aphanditanti.
อิเมหิ จ ปน นีวรเณหิ วิสุทฺธจิตฺตสฺส โสฬสวตฺถุกํ อานาปานสฺสติสมาธิํ ภาวยโต ขณิกสโมธานา อิเม อฎฺฐารส อุปกฺกิเลสา อุปฺปชฺชนฺติฯ
Imehi ca pana nīvaraṇehi visuddhacittassa soḷasavatthukaṃ ānāpānassatisamādhiṃ bhāvayato khaṇikasamodhānā ime aṭṭhārasa upakkilesā uppajjanti.
อุปกฺกิเลสญาณนิเทฺทโส ตติโยฯ
Upakkilesañāṇaniddeso tatiyo.
Footnotes:
Related texts:
อฎฺฐกถา • Aṭṭhakathā / สุตฺตปิฎก (อฎฺฐกถา) • Suttapiṭaka (aṭṭhakathā) / ขุทฺทกนิกาย (อฎฺฐกถา) • Khuddakanikāya (aṭṭhakathā) / ปฎิสมฺภิทามคฺค-อฎฺฐกถา • Paṭisambhidāmagga-aṭṭhakathā / ๓. อุปกฺกิเลสญาณนิเทฺทสวณฺณนา • 3. Upakkilesañāṇaniddesavaṇṇanā
