| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / មហាវិភង្គ-អដ្ឋកថា • Mahāvibhaṅga-aṭṭhakathā |
៥. ឩនវីសតិវស្សសិក្ខាបទវណ្ណនា
5. Ūnavīsativassasikkhāpadavaṇṇanā
៤០២. បញ្ចមសិក្ខាបទេ – អង្គុលិយោ ទុក្ខា ភវិស្សន្តីតិ អក្ខរានិ លិខន្តស្ស អង្គុលិយោ ទុក្ខា ភវិស្សន្តីតិ ចិន្តេសុំ។ ឧរស្ស ទុក្ខោតិ គណនំ សិក្ខន្តេន ពហុំ ចិន្តេតព្ពំ ហោតិ, តេនស្ស ឧរោ ទុក្ខោ ភវិស្សតីតិ មញ្ញិំសុ។ អក្ខីនិ ទុក្ខា ភវិស្សន្តីតិ រូបសុត្តំ សិក្ខន្តេន កហាបណា បរិវត្តេត្វា បរិវត្តេត្វា បស្សិតព្ពា ហោន្តិ, តេនស្ស អក្ខីនិ ទុក្ខានិ ភវិស្សន្តីតិ មញ្ញិំសុ។ ឌំសាទីសុ ឌំសាតិ បិង្គលមក្ខិកាយោ។ ទុក្ខានន្តិ ទុក្ខមានំ។ តិព្ពានន្តិ ពហលានំ។ ខរានន្តិ តិខិណានំ។ កដុកានន្តិ ផរុសានំ; អមនាបតាយ វា កដុករសសទិសានំ។ អសាតានន្តិ អមធុរានំ។ បាណហរានន្តិ ជីវិតហរានំ។
402. Pañcamasikkhāpade – aṅguliyo dukkhā bhavissantīti akkharāni likhantassa aṅguliyo dukkhā bhavissantīti cintesuṃ. Urassa dukkhoti gaṇanaṃ sikkhantena bahuṃ cintetabbaṃ hoti, tenassa uro dukkho bhavissatīti maññiṃsu. Akkhīni dukkhā bhavissantīti rūpasuttaṃ sikkhantena kahāpaṇā parivattetvā parivattetvā passitabbā honti, tenassa akkhīni dukkhāni bhavissantīti maññiṃsu. Ḍaṃsādīsu ḍaṃsāti piṅgalamakkhikāyo. Dukkhānanti dukkhamānaṃ. Tibbānanti bahalānaṃ. Kharānanti tikhiṇānaṃ. Kaṭukānanti pharusānaṃ; amanāpatāya vā kaṭukarasasadisānaṃ. Asātānanti amadhurānaṃ. Pāṇaharānanti jīvitaharānaṃ.
៤០៤. សីមំ សម្មន្នតីតិ នវំ សីមំ ពន្ធតិ។ កុរុន្ទិយំ បន ឧទកុក្ខេបបរិច្ឆិន្ទនេបិ ទុក្កដំ វុត្តំ។ បរិបុណ្ណវីសតិវស្សោតិ បដិសន្ធិគ្គហណតោ បដ្ឋាយ បរិបុណ្ណវីសតិវស្សោ; គព្ភវីសោបិ ហិ បរិបុណ្ណវីសតិវស្សោត្វេវ សង្ខ្យេ គច្ឆតិ។ យថាហ –
404.Sīmaṃ sammannatīti navaṃ sīmaṃ bandhati. Kurundiyaṃ pana udakukkhepaparicchindanepi dukkaṭaṃ vuttaṃ. Paripuṇṇavīsativassoti paṭisandhiggahaṇato paṭṭhāya paripuṇṇavīsativasso; gabbhavīsopi hi paripuṇṇavīsativassotveva saṅkhye gacchati. Yathāha –
‘‘តេន ខោ បន សមយេន អាយស្មា កុមារកស្សបោ គព្ភវីសោ ឧបសម្បន្នោ ហោតិ។ អថ ខោ អាយស្មតោ កុមារកស្សបស្ស ឯតទហោសិ – ‘ភគវតា បញ្ញត្តំ, ន ឩនវីសតិវស្សោ បុគ្គលោ ឧបសម្បាទេតព្ពោតិ។ អហញ្ចម្ហិ គព្ភវីសោ ឧបសម្បន្នោ។ ឧបសម្បន្នោ នុខោម្ហិ, ននុ ខោ ឧបសម្បន្នោ’តិ។ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ។ យំ ភិក្ខវេ មាតុកុច្ឆិម្ហិ បឋមំ ចិត្តំ ឧប្បន្នំ, បឋមំ វិញ្ញាណំ បាតុភូតំ តទុបាទាយ សាវស្ស ជាតិ។ អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, គព្ភវីសំ ឧបសម្បាទេតុ’’ន្តិ (មហាវ. ១២៤)។
‘‘Tena kho pana samayena āyasmā kumārakassapo gabbhavīso upasampanno hoti. Atha kho āyasmato kumārakassapassa etadahosi – ‘bhagavatā paññattaṃ, na ūnavīsativasso puggalo upasampādetabboti. Ahañcamhi gabbhavīso upasampanno. Upasampanno nukhomhi, nanu kho upasampanno’ti. Bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ. Yaṃ bhikkhave mātukucchimhi paṭhamaṃ cittaṃ uppannaṃ, paṭhamaṃ viññāṇaṃ pātubhūtaṃ tadupādāya sāvassa jāti. Anujānāmi, bhikkhave, gabbhavīsaṃ upasampādetu’’nti (mahāva. 124).
តត្ថ យោ ទ្វាទសមាសេ មាតុកុច្ឆិស្មិំ វសិត្វា មហាបវារណាយ ជាតោ, សោ តតោ បដ្ឋាយ យាវ ឯកូនវីសតិមេ វស្សេ មហាបវារណា, តំ អតិក្កមិត្វា បាដិបទេ ឧបសម្បាទេតព្ពោ។ ឯតេនុបាយេន ហាយនវឌ្ឍនំ វេទិតព្ពំ។
Tattha yo dvādasamāse mātukucchismiṃ vasitvā mahāpavāraṇāya jāto, so tato paṭṭhāya yāva ekūnavīsatime vasse mahāpavāraṇā, taṃ atikkamitvā pāṭipade upasampādetabbo. Etenupāyena hāyanavaḍḍhanaṃ veditabbaṃ.
បោរាណកត្ថេរា បន ឯកូនវីសតិវស្សំ សាមណេរំ និក្ខមនីយបុណ្ណមាសិំ អតិក្កម្ម បាដិបទទិវសេ ឧបសម្បាទេន្តិ, តំ កស្មាតិ? វុច្ចតេ – ឯកស្មិំ វស្សេ ឆ ចាតុទ្ទសិកឧបោសថា ហោន្តិ។ ឥតិ វីសតិយា វស្សេសុ ចត្តារោ មាសា បរិហាយន្តិ។ រាជានោ តតិយេ តតិយេ វស្សេ វស្សំ ឧក្កឌ្ឍន្តិ។ ឥតិ អដ្ឋារសសុ វស្សេសុ ឆ មាសា វឌ្ឍន្តិ, តតោ ឧបោសថវសេន បរិហីនេ ចត្តារោ មាសេ អបនេត្វា ទ្វេ មាសា អវសេសា ហោន្តិ, តេ ទ្វេ មាសេ គហេត្វា វីសតិវស្សានិ បរិបុណ្ណានិ ហោន្តីតិ និក្កង្ខា ហុត្វា និក្ខមនីយបុណ្ណមាសិំ អតិក្កម្ម បាដិបទេ ឧបសម្បាទេន្តិ។ ឯត្ថ បន យោ បវារេត្វា វីសតិវស្សោ ភវិស្សតិ, តំ សន្ធាយ ‘‘ឯកូនវីសតិវស្ស’’ន្តិ វុត្តំ។ តស្មា យោ មាតុកុច្ឆិស្មិំ ទ្វាទសមាសេ វសិ, សោ ឯកវីសតិវស្សោ ហោតិ។ យោ សត្តមាសេ វសិ, សោ សត្តមាសាធិកវីសតិវស្សោ។ ឆមាសជាតោ បន ន ជីវតិ។
Porāṇakattherā pana ekūnavīsativassaṃ sāmaṇeraṃ nikkhamanīyapuṇṇamāsiṃ atikkamma pāṭipadadivase upasampādenti, taṃ kasmāti? Vuccate – ekasmiṃ vasse cha cātuddasikauposathā honti. Iti vīsatiyā vassesu cattāro māsā parihāyanti. Rājāno tatiye tatiye vasse vassaṃ ukkaḍḍhanti. Iti aṭṭhārasasu vassesu cha māsā vaḍḍhanti, tato uposathavasena parihīne cattāro māse apanetvā dve māsā avasesā honti, te dve māse gahetvā vīsativassāni paripuṇṇāni hontīti nikkaṅkhā hutvā nikkhamanīyapuṇṇamāsiṃ atikkamma pāṭipade upasampādenti. Ettha pana yo pavāretvā vīsativasso bhavissati, taṃ sandhāya ‘‘ekūnavīsativassa’’nti vuttaṃ. Tasmā yo mātukucchismiṃ dvādasamāse vasi, so ekavīsativasso hoti. Yo sattamāse vasi, so sattamāsādhikavīsativasso. Chamāsajāto pana na jīvati.
៤០៦. អនាបត្តិ ឩនវីសតិវស្សំ បរិបុណ្ណវីសតិវស្សសញ្ញីតិ ឯត្ថ កិញ្ចាបិ ឧបសម្បាទេន្តស្ស អនាបត្តិ, បុគ្គលោ បន អនុបសម្បន្នោវ ហោតិ។ សចេ បន សោ ទសវស្សច្ចយេន អញ្ញំ ឧបសម្បាទេតិ, តញ្ចេ មុញ្ចិត្វា គណោ បូរតិ, សូបសម្បន្នោ។ សោបិ ច យាវ ន ជានាតិ, តាវស្ស នេវ សគ្គន្តរាយោ ន មោក្ខន្តរាយោ, ញត្វា បន បុន ឧបសម្បជ្ជិតព្ពំ។ សេសំ ឧត្តានមេវ។
406.Anāpatti ūnavīsativassaṃ paripuṇṇavīsativassasaññīti ettha kiñcāpi upasampādentassa anāpatti, puggalo pana anupasampannova hoti. Sace pana so dasavassaccayena aññaṃ upasampādeti, tañce muñcitvā gaṇo pūrati, sūpasampanno. Sopi ca yāva na jānāti, tāvassa neva saggantarāyo na mokkhantarāyo, ñatvā pana puna upasampajjitabbaṃ. Sesaṃ uttānameva.
តិសមុដ្ឋានំ – កិរិយំ, សញ្ញាវិមោក្ខំ, សចិត្តកំ, បណ្ណត្តិវជ្ជំ, កាយកម្មំ,
Tisamuṭṭhānaṃ – kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ,
វចីកម្មំ, តិចិត្តំ, តិវេទនន្តិ។
Vacīkammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.
ឩនវីសតិវស្សសិក្ខាបទំ បញ្ចមំ។
Ūnavīsativassasikkhāpadaṃ pañcamaṃ.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / វិនយបិដក • Vinayapiṭaka / មហាវិភង្គ • Mahāvibhaṅga / ៧. សប្បាណកវគ្គោ • 7. Sappāṇakavaggo
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / សារត្ថទីបនី-ដីកា • Sāratthadīpanī-ṭīkā / ៥. ឩនវីសតិវស្សសិក្ខាបទវណ្ណនា • 5. Ūnavīsativassasikkhāpadavaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / វជិរពុទ្ធិ-ដីកា • Vajirabuddhi-ṭīkā / ៥. ឩនវីសតិវស្សសិក្ខាបទវណ្ណនា • 5. Ūnavīsativassasikkhāpadavaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / វិមតិវិនោទនី-ដីកា • Vimativinodanī-ṭīkā / ៥. ឩនវីសតិវស្សសិក្ខាបទវណ្ណនា • 5. Ūnavīsativassasikkhāpadavaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / បាចិត្យាទិយោជនាបាឡិ • Pācityādiyojanāpāḷi / ៥. ឩនវីសតិវស្សសិក្ខាបទំ • 5. Ūnavīsativassasikkhāpadaṃ
