| Library / Tipiṭaka / ติปิฎก • Tipiṭaka / สารตฺถทีปนี-ฎีกา • Sāratthadīpanī-ṭīkā |
อุเทฺทสภตฺตกถาวณฺณนา
Uddesabhattakathāvaṇṇanā
อตฺตโน วิหารทฺวาเรติ วิหารสฺส ทฺวารโกฎฺฐกสมีปํ สนฺธาย วุตฺตํฯ โภชนสาลายาติ ภตฺตุเทฺทสฎฺฐานภูตาย โภชนสาลายฯ ‘‘ทินฺนํ ปนา’’ติ วตฺวา ยถา โส ทายโก เทติ, ตํ วิธิํ ทเสฺสตุํ ‘‘สงฺฆโต ภเนฺต’’ติอาทิมาหฯ อนฺตรฆเรติ อโนฺตเคเหฯ อโนฺตอุปจารคตานนฺติ เอตฺถ คามทฺวารวีถิจตุเกฺกสุ ทฺวาทสหตฺถพฺภนฺตรํ อโนฺตอุปจาโร นามฯ อนฺตรฆรสฺส อุปจาเร ปน ลพฺภมานวิเสสํ ทเสฺสตุํ ‘‘ฆรูปจาโร เจตฺถา’’ติอาทิมาหฯ เอกวฬญฺชนฺติ เอเกน ทฺวาเรน วฬญฺชิตพฺพํฯ นานานิเวสเนสูติ นานากุลสฺส นิเวสเนสุฯ ลชฺชี เปสโล อคติคมนํ วเชฺชตฺวา เมธาวี จ อุปปริกฺขิตฺวา อุทฺทิสิสฺสตีติ อาห ‘‘เปสโล ลชฺชี เมธาวี อิจฺฉิตโพฺพ’’ติฯ นิสินฺนสฺสปิ นิทฺทายนฺตสฺสปีติ อนาทเร สามิวจนํฯ ติจีวรปริวารนฺติ เอตฺถ ‘‘อุทกปตฺตลาภี วิย อโญฺญปิ อุเทฺทสภตฺตํ อลภิตฺวา วตฺถาทิมเนกปฺปการกํ ลภติ เจ, ตเสฺสว ต’’นฺติ คณฺฐิปเทสุ วุตฺตํฯ อตฺตโน รุจิวเสน ยํ กิญฺจิ วตฺวา อาหริตุํ วิสฺสชฺชิตตฺตา วิสฺสฎฺฐทูโต นามฯ ยํ อิจฺฉตีติ ‘‘อุเทฺทสปตฺตํ เทถา’’ติอาทีนิ วทโนฺต ยํ อิจฺฉติฯ ปุจฺฉาสภาเคนาติ ปุจฺฉาสทิเสนฯ
Attano vihāradvāreti vihārassa dvārakoṭṭhakasamīpaṃ sandhāya vuttaṃ. Bhojanasālāyāti bhattuddesaṭṭhānabhūtāya bhojanasālāya. ‘‘Dinnaṃ panā’’ti vatvā yathā so dāyako deti, taṃ vidhiṃ dassetuṃ ‘‘saṅghato bhante’’tiādimāha. Antaraghareti antogehe. Antoupacāragatānanti ettha gāmadvāravīthicatukkesu dvādasahatthabbhantaraṃ antoupacāro nāma. Antaragharassa upacāre pana labbhamānavisesaṃ dassetuṃ ‘‘gharūpacāro cetthā’’tiādimāha. Ekavaḷañjanti ekena dvārena vaḷañjitabbaṃ. Nānānivesanesūti nānākulassa nivesanesu. Lajjī pesalo agatigamanaṃ vajjetvā medhāvī ca upaparikkhitvā uddisissatīti āha ‘‘pesalo lajjī medhāvī icchitabbo’’ti. Nisinnassapi niddāyantassapīti anādare sāmivacanaṃ. Ticīvaraparivāranti ettha ‘‘udakapattalābhī viya aññopi uddesabhattaṃ alabhitvā vatthādimanekappakārakaṃ labhati ce, tasseva ta’’nti gaṇṭhipadesu vuttaṃ. Attano rucivasena yaṃ kiñci vatvā āharituṃ vissajjitattā vissaṭṭhadūto nāma. Yaṃ icchatīti ‘‘uddesapattaṃ dethā’’tiādīni vadanto yaṃ icchati. Pucchāsabhāgenāti pucchāsadisena.
‘‘เอกา กูฎฎฺฐิติกา นาม โหตี’’ติ วตฺวา ตเมว ฐิติกํ วิภาเวโนฺต ‘‘รโญฺญ วา หี’’ติอาทิมาหฯ อเญฺญหิ อุเทฺทสภเตฺตหิ อมิเสฺสตฺวา วิสุํเยว ฐิติกาย คเหตพฺพตฺตา ‘‘เอกจาริกภตฺตานี’’ติ วุตฺตํฯ เถยฺยาย หรนฺตีติ ปตฺตหารกา หรนฺติฯ คีวา โหตีติ อาณาปกสฺส คีวา โหติฯ ‘‘มนุสฺสานํ วจนํ กาตุํ วฎฺฎตี’’ติ คจฺฉนฺตีติ ‘‘มนุสฺสานํ วจนํ กาตุํ วฎฺฎตี’’ติ เตน ภิกฺขุนา วุตฺตา คจฺฉนฺติฯ อกตภาโค นามาติ อาคนฺตุกภาโค นามฯ ‘‘สโพฺพ สโงฺฆ ปริภุญฺชตู’’ติ วุเตฺตติ เอตฺถ ‘‘ปฐมเมว ‘สพฺพํ สงฺฆิกํ ปตฺตํ เทถา’ติ วตฺวา ปจฺฉา ‘สโพฺพ สโงฺฆ ปริภุญฺชตู’ติ อวุเตฺตปิ ภาเชตฺวาว ปริภุญฺชิตพฺพ’’นฺติ คณฺฐิปเทสุ วุตฺตํฯ
‘‘Ekā kūṭaṭṭhitikā nāma hotī’’ti vatvā tameva ṭhitikaṃ vibhāvento ‘‘rañño vā hī’’tiādimāha. Aññehi uddesabhattehi amissetvā visuṃyeva ṭhitikāya gahetabbattā ‘‘ekacārikabhattānī’’ti vuttaṃ. Theyyāya harantīti pattahārakā haranti. Gīvā hotīti āṇāpakassa gīvā hoti. ‘‘Manussānaṃ vacanaṃ kātuṃ vaṭṭatī’’ti gacchantīti ‘‘manussānaṃ vacanaṃ kātuṃ vaṭṭatī’’ti tena bhikkhunā vuttā gacchanti. Akatabhāgo nāmāti āgantukabhāgo nāma. ‘‘Sabbo saṅgho paribhuñjatū’’tivutteti ettha ‘‘paṭhamameva ‘sabbaṃ saṅghikaṃ pattaṃ dethā’ti vatvā pacchā ‘sabbo saṅgho paribhuñjatū’ti avuttepi bhājetvāva paribhuñjitabba’’nti gaṇṭhipadesu vuttaṃ.
