| Library / Tipiṭaka / तिपिटक • Tipiṭaka / महावग्गपाळि • Mahāvaggapāḷi |
२७०. तस्सुद्दानं
270. Tassuddānaṃ
चम्पायं भगवा आसि, वत्थु वासभगामके।
Campāyaṃ bhagavā āsi, vatthu vāsabhagāmake;
पकतञ्ञुनोति ञत्वा, उस्सुक्कं न करी तदा।
Pakataññunoti ñatvā, ussukkaṃ na karī tadā;
उक्खित्तो न करोतीति, सागमा जिनसन्तिके॥
Ukkhitto na karotīti, sāgamā jinasantike.
अधम्मेन वग्गकम्मं, समग्गं अधम्मेन च।
Adhammena vaggakammaṃ, samaggaṃ adhammena ca;
धम्मेन वग्गकम्मञ्च, पतिरूपकेन वग्गिकं॥
Dhammena vaggakammañca, patirūpakena vaggikaṃ.
पतिरूपकेन समग्गं, एको उक्खिपतेककं।
Patirūpakena samaggaṃ, eko ukkhipatekakaṃ;
एको च द्वे सम्बहुले, सङ्घं उक्खिपतेकको॥
Eko ca dve sambahule, saṅghaṃ ukkhipatekako.
दुवेपि सम्बहुलापि, सङ्घो सङ्घञ्च उक्खिपि।
Duvepi sambahulāpi, saṅgho saṅghañca ukkhipi;
सब्बञ्ञुपवरो सुत्वा, अधम्मन्ति पटिक्खिपि॥
Sabbaññupavaro sutvā, adhammanti paṭikkhipi.
ञत्तिविपन्नं यं कम्मं, सम्पन्नं अनुसावनं।
Ñattivipannaṃ yaṃ kammaṃ, sampannaṃ anusāvanaṃ;
अनुस्सावनविपन्नं, सम्पन्नं ञत्तिया च यं॥
Anussāvanavipannaṃ, sampannaṃ ñattiyā ca yaṃ.
उभयेन विपन्नञ्च, अञ्ञत्र धम्ममेव च।
Ubhayena vipannañca, aññatra dhammameva ca;
विनया सत्थु पटिकुट्ठं, कुप्पं अट्ठानारहिकं॥
Vinayā satthu paṭikuṭṭhaṃ, kuppaṃ aṭṭhānārahikaṃ.
अधम्मवग्गं समग्गं, धम्म पतिरूपानि ये दुवे।
Adhammavaggaṃ samaggaṃ, dhamma patirūpāni ye duve;
धम्मेनेव च सामग्गिं, अनुञ्ञासि तथागतो॥
Dhammeneva ca sāmaggiṃ, anuññāsi tathāgato.
चतुवग्गो पञ्चवग्गो, दसवग्गो च वीसति।
Catuvaggo pañcavaggo, dasavaggo ca vīsati;
ठपेत्वा उपसम्पदं, यञ्च कम्मं पवारणं।
Ṭhapetvā upasampadaṃ, yañca kammaṃ pavāraṇaṃ;
अब्भानकम्मेन सह, चतुवग्गेहि कम्मिको॥
Abbhānakammena saha, catuvaggehi kammiko.
दुवे कम्मे ठपेत्वान, मज्झदेसूपसम्पदं।
Duve kamme ṭhapetvāna, majjhadesūpasampadaṃ;
अब्भानं पञ्चवग्गिको, सब्बकम्मेसु कम्मिको॥
Abbhānaṃ pañcavaggiko, sabbakammesu kammiko.
अब्भानेकं ठपेत्वान, ये भिक्खू दसवग्गिका।
Abbhānekaṃ ṭhapetvāna, ye bhikkhū dasavaggikā;
सब्बकम्मकरो सङ्घो, वीसो सब्बत्थ कम्मिको॥
Sabbakammakaro saṅgho, vīso sabbattha kammiko.
भिक्खुनी सिक्खमाना, च सामणेरो सामणेरी।
Bhikkhunī sikkhamānā, ca sāmaṇero sāmaṇerī;
पच्चक्खातन्तिमवत्थू, उक्खित्तापत्तिदस्सने॥
Paccakkhātantimavatthū, ukkhittāpattidassane.
अप्पटिकम्मे दिट्ठिया, पण्डको थेय्यसंवासकं।
Appaṭikamme diṭṭhiyā, paṇḍako theyyasaṃvāsakaṃ;
तित्थिया तिरच्छानगतं, मातु पितु च घातकं॥
Titthiyā tiracchānagataṃ, mātu pitu ca ghātakaṃ.
अरहं भिक्खुनीदूसि, भेदकं लोहितुप्पादं।
Arahaṃ bhikkhunīdūsi, bhedakaṃ lohituppādaṃ;
ब्यञ्जनं नानासंवासं, नानासीमाय इद्धिया॥
Byañjanaṃ nānāsaṃvāsaṃ, nānāsīmāya iddhiyā.
यस्स सङ्घो करे कम्मं, होन्तेते चतुवीसति।
Yassa saṅgho kare kammaṃ, hontete catuvīsati;
सम्बुद्धेन पटिक्खित्ता, न हेते गणपूरका॥
Sambuddhena paṭikkhittā, na hete gaṇapūrakā.
पारिवासिकचतुत्थो, परिवासं ददेय्य वा।
Pārivāsikacatuttho, parivāsaṃ dadeyya vā;
मूला मानत्तमब्भेय्य, अकम्मं न च करणं॥
Mūlā mānattamabbheyya, akammaṃ na ca karaṇaṃ.
मूला अरहमानत्ता, अब्भानारहमेव च।
Mūlā arahamānattā, abbhānārahameva ca;
न कम्मकारका पञ्च, सम्बुद्धेन पकासिता॥
Na kammakārakā pañca, sambuddhena pakāsitā.
भिक्खुनी सिक्खमाना च, सामणेरो सामणेरिका।
Bhikkhunī sikkhamānā ca, sāmaṇero sāmaṇerikā;
पच्चक्खन्तिमउम्मत्ता, खित्तावेदनदस्सने॥
Paccakkhantimaummattā, khittāvedanadassane.
नानासंवासका सीमा, वेहासं यस्स कम्म च॥
Nānāsaṃvāsakā sīmā, vehāsaṃ yassa kamma ca.
अट्ठारसन्नमेतेसं, पटिक्कोसं न रुहति।
Aṭṭhārasannametesaṃ, paṭikkosaṃ na ruhati;
भिक्खुस्स पकतत्तस्स, रुहति पटिक्कोसना॥
Bhikkhussa pakatattassa, ruhati paṭikkosanā.
सुद्धस्स दुन्निसारितो, बालो हि सुनिस्सारितो।
Suddhassa dunnisārito, bālo hi sunissārito;
पण्डको थेय्यसंवासो, पक्कन्तो तिरच्छानगतो॥
Paṇḍako theyyasaṃvāso, pakkanto tiracchānagato.
मातु पितु अरहन्त, दूसको सङ्घभेदको।
Mātu pitu arahanta, dūsako saṅghabhedako;
लोहितुप्पादको चेव, उभतोब्यञ्जनो च यो॥
Lohituppādako ceva, ubhatobyañjano ca yo.
एकादसन्नं एतेसं, ओसारणं न युज्जति।
Ekādasannaṃ etesaṃ, osāraṇaṃ na yujjati;
हत्थपादं तदुभयं, कण्णनासं तदूभयं॥
Hatthapādaṃ tadubhayaṃ, kaṇṇanāsaṃ tadūbhayaṃ.
अङ्गुलि अळकण्डरं, फणं खुज्जो च वामनो।
Aṅguli aḷakaṇḍaraṃ, phaṇaṃ khujjo ca vāmano;
गण्डी लक्खणकसा, च लिखितको च सीपदी॥
Gaṇḍī lakkhaṇakasā, ca likhitako ca sīpadī.
पापा परिसकाणो च, कुणी खञ्जो हतोपि च।
Pāpā parisakāṇo ca, kuṇī khañjo hatopi ca;
इरियापथदुब्बलो, अन्धो मूगो च बधिरो॥
Iriyāpathadubbalo, andho mūgo ca badhiro.
अन्धमूगन्धबधिरो मूगबधिरमेव च।
Andhamūgandhabadhiro mūgabadhirameva ca;
अन्धमूगबधिरो च, द्वत्तिंसेते अनूनका॥
Andhamūgabadhiro ca, dvattiṃsete anūnakā.
तेसं ओसारणं होति, सम्बुद्धेन पकासितं।
Tesaṃ osāraṇaṃ hoti, sambuddhena pakāsitaṃ;
दट्ठब्बा पटिकातब्बा, निस्सज्जेता न विज्जति॥
Daṭṭhabbā paṭikātabbā, nissajjetā na vijjati.
तस्स उक्खेपना कम्मा, सत्त होन्ति अधम्मिका।
Tassa ukkhepanā kammā, satta honti adhammikā;
आपन्नं अनुवत्तन्तं, सत्त तेपि अधम्मिका॥
Āpannaṃ anuvattantaṃ, satta tepi adhammikā.
आपन्नं नानुवत्तन्तं, सत्त कम्मा सुधम्मिका।
Āpannaṃ nānuvattantaṃ, satta kammā sudhammikā;
सम्मुखा पटिपुच्छा च, पटिञ्ञाय च कारणा॥
Sammukhā paṭipucchā ca, paṭiññāya ca kāraṇā.
सति अमूळ्हपापिका, तज्जनीनियस्सेन च।
Sati amūḷhapāpikā, tajjanīniyassena ca;
पब्बाजनीय पटिसारो, उक्खेपपरिवास च॥
Pabbājanīya paṭisāro, ukkhepaparivāsa ca.
मूला मानत्तअब्भाना, तथेव उपसम्पदा।
Mūlā mānattaabbhānā, tatheva upasampadā;
अञ्ञं करेय्य अञ्ञस्स, सोळसेते अधम्मिका॥
Aññaṃ kareyya aññassa, soḷasete adhammikā.
तं तं करेय्य तं तस्स, सोळसेते सुधम्मिका।
Taṃ taṃ kareyya taṃ tassa, soḷasete sudhammikā;
पच्चारोपेय्य अञ्ञञ्ञं, सोळसेते अधम्मिका॥
Paccāropeyya aññaññaṃ, soḷasete adhammikā.
एकेकमूलकं चक्कं, ‘‘अधम्म’’न्ति जिनोब्र्वि॥
Ekekamūlakaṃ cakkaṃ, ‘‘adhamma’’nti jinobrvi.
अकासि तज्जनीयं कम्मं, सङ्घो भण्डनकारको।
Akāsi tajjanīyaṃ kammaṃ, saṅgho bhaṇḍanakārako;
अधम्मेन वग्गकम्मं, अञ्ञं आवासं गच्छि सो॥
Adhammena vaggakammaṃ, aññaṃ āvāsaṃ gacchi so.
तत्थाधम्मेन समग्गा, तस्स तज्जनीयं करुं।
Tatthādhammena samaggā, tassa tajjanīyaṃ karuṃ;
अञ्ञत्थ वग्गाधम्मेन, तस्स तज्जनीयं करुं॥
Aññattha vaggādhammena, tassa tajjanīyaṃ karuṃ.
पतिरूपेन वग्गापि, समग्गापि तथा करुं।
Patirūpena vaggāpi, samaggāpi tathā karuṃ;
अधम्मेन समग्गा च, धम्मेन वग्गमेव च॥
Adhammena samaggā ca, dhammena vaggameva ca.
पतिरूपकेन वग्गा च, समग्गा च इमे पदा।
Patirūpakena vaggā ca, samaggā ca ime padā;
एकेकमूलकं कत्वा, चक्कं बन्धे विचक्खणो॥
Ekekamūlakaṃ katvā, cakkaṃ bandhe vicakkhaṇo.
बाला ब्यत्तस्स नियस्सं, पब्बाजे कुलदूसकं।
Bālā byattassa niyassaṃ, pabbāje kuladūsakaṃ;
पटिसारणीयं कम्मं, करे अक्कोसकस्स च॥
Paṭisāraṇīyaṃ kammaṃ, kare akkosakassa ca.
अदस्सनाप्पटिकम्मे , यो च दिट्ठिं न निस्सज्जे।
Adassanāppaṭikamme , yo ca diṭṭhiṃ na nissajje;
तेसं उक्खेपनीयकम्मं, सत्थवाहेन भासितं॥
Tesaṃ ukkhepanīyakammaṃ, satthavāhena bhāsitaṃ.
पस्सद्धि तेसं कम्मानं, हेट्ठा कम्मनयेन च।
Passaddhi tesaṃ kammānaṃ, heṭṭhā kammanayena ca;
तस्मिं तस्मिं तु कम्मेसु, तत्रट्ठो च विवदति॥
Tasmiṃ tasmiṃ tu kammesu, tatraṭṭho ca vivadati.
अकतं दुक्कटञ्चेव, पुनकातब्बकन्ति च।
Akataṃ dukkaṭañceva, punakātabbakanti ca;
कम्मे पस्सद्धिया चापि, ते भिक्खू धम्मवादिनो॥
Kamme passaddhiyā cāpi, te bhikkhū dhammavādino.
विपत्तिब्याधिते दिस्वा, कम्मप्पत्ते महामुनि।
Vipattibyādhite disvā, kammappatte mahāmuni;
पटिप्पस्सद्धिमक्खासि, सल्लकत्तोव ओसधन्ति॥
Paṭippassaddhimakkhāsi, sallakattova osadhanti.
इमम्हि खन्धके वत्थूनि छत्तिंसाति।
Imamhi khandhake vatthūni chattiṃsāti.
चम्पेय्यक्खन्धको निट्ठितो।
Campeyyakkhandhako niṭṭhito.
Footnotes:
