| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / ទ្វេមាតិកាបាឡិ • Dvemātikāpāḷi |
៦. សុរាបានវគ្គោ
6. Surāpānavaggo
១. សុរាបានសិក្ខាបទវណ្ណនា
1. Surāpānasikkhāpadavaṇṇanā
សុរាបានវគ្គស្ស បឋមេ សុរាមេរយបានេតិ ឯត្ថ បិដ្ឋាទីហិ កតំ មជ្ជំ សុរា, បុប្ផាទីហិ កតោ អាសវោ មេរយំ, តទុភយម្បិ ពីជតោ បដ្ឋាយ កុសគ្គេនាបិ បិវតោ បយោគេ បយោគេ បាចិត្តិយំ។
Surāpānavaggassa paṭhame surāmerayapāneti ettha piṭṭhādīhi kataṃ majjaṃ surā, pupphādīhi kato āsavo merayaṃ, tadubhayampi bījato paṭṭhāya kusaggenāpi pivato payoge payoge pācittiyaṃ.
កោសម្ពិយំ សាគតត្ថេរំ អារព្ភ មជ្ជបិវនវត្ថុស្មិំ បញ្ញត្តំ, សាធារណបញ្ញត្តិ, អនាណត្តិកំ, តិកបាចិត្តិយំ, អមជ្ជេ មជ្ជសញ្ញិស្ស, វេមតិកស្ស វា ទុក្កដំ។ អមជ្ជសញ្ញិស្ស, អមជ្ជំ មជ្ជវណ្ណគន្ធរសំ លោណសោវីរកំ វា សុត្តំ វា បិវតោ, វាសគ្គាហាបនត្ថំ ឦសកំ មជ្ជំ បក្ខិបិត្វា សូបាទីនិ បចន្តិ, តេសុ សូបសម្បាកាទីសុ , អាមលករសាទីហិ អមជ្ជំ មជ្ជសទិសំ អរិដ្ឋំ ករោន្តិ, តំ បិវតោ, ឧម្មត្តកាទីនញ្ច អនាបត្តិ។ មជ្ជភាវោ, តស្ស បានញ្ចាតិ ឥមានេត្ថ ទ្វេ អង្គានិ។ សមុដ្ឋានាទីនិ ឯឡកលោមសទិសានិ, ឥទំ បន លោកវជ្ជំ, អកុសលចិត្តំ, តិវេទនន្តិ។
Kosambiyaṃ sāgatattheraṃ ārabbha majjapivanavatthusmiṃ paññattaṃ, sādhāraṇapaññatti, anāṇattikaṃ, tikapācittiyaṃ, amajje majjasaññissa, vematikassa vā dukkaṭaṃ. Amajjasaññissa, amajjaṃ majjavaṇṇagandharasaṃ loṇasovīrakaṃ vā suttaṃ vā pivato, vāsaggāhāpanatthaṃ īsakaṃ majjaṃ pakkhipitvā sūpādīni pacanti, tesu sūpasampākādīsu , āmalakarasādīhi amajjaṃ majjasadisaṃ ariṭṭhaṃ karonti, taṃ pivato, ummattakādīnañca anāpatti. Majjabhāvo, tassa pānañcāti imānettha dve aṅgāni. Samuṭṭhānādīni eḷakalomasadisāni, idaṃ pana lokavajjaṃ, akusalacittaṃ, tivedananti.
សុរាបានសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Surāpānasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.
២. អង្គុលិបតោទកសិក្ខាបទវណ្ណនា
2. Aṅgulipatodakasikkhāpadavaṇṇanā
ទុតិយេ អង្គុលិបតោទកេតិ អង្គុលីហិ ឧបកច្ឆកាទិឃដ្ដនំ វុច្ចតិ, អបិច យេន កេនចិ សរីរាវយវេន ហសាធិប្បាយស្ស ឧបសម្បន្នំ ផុសតោ បាចិត្តិយំ។
Dutiye aṅgulipatodaketi aṅgulīhi upakacchakādighaṭṭanaṃ vuccati, apica yena kenaci sarīrāvayavena hasādhippāyassa upasampannaṃ phusato pācittiyaṃ.
សាវត្ថិយំ ឆព្ពគ្គិយេ អារព្ភ អង្គុលិបតោទកេន ហសនវត្ថុស្មិំ បញ្ញត្តំ, សាធារណបញ្ញត្តិ, អនាណត្តិកំ, តិកបាចិត្តិយំ, អនុបសម្បន្នេ តិកទុក្កដំ, ឥធ បន ភិក្ខុនីបិ ភិក្ខុស្ស, ភិក្ខុ ច ភិក្ខុនិយា អនុបសម្បន្នោ ឯវ, កាយប្បដិពទ្ធាទីសុ សព្ពត្ថ ទុក្កដមេវ។ ន ហសនាធិប្បាយស្ស, សតិ ករណីយេ អាមសតោ, ឧម្មត្តកាទីនញ្ច អនាបត្តិ។ ហសាធិប្បាយតា, ឧបសម្បន្នស្ស កាយេន កាយាមសនន្តិ ឥមានេត្ថ ទ្វេ អង្គានិ។ សមុដ្ឋានាទីនិ បឋមបារាជិកសទិសានេវាតិ។
Sāvatthiyaṃ chabbaggiye ārabbha aṅgulipatodakena hasanavatthusmiṃ paññattaṃ, sādhāraṇapaññatti, anāṇattikaṃ, tikapācittiyaṃ, anupasampanne tikadukkaṭaṃ, idha pana bhikkhunīpi bhikkhussa, bhikkhu ca bhikkhuniyā anupasampanno eva, kāyappaṭibaddhādīsu sabbattha dukkaṭameva. Na hasanādhippāyassa, sati karaṇīye āmasato, ummattakādīnañca anāpatti. Hasādhippāyatā, upasampannassa kāyena kāyāmasananti imānettha dve aṅgāni. Samuṭṭhānādīni paṭhamapārājikasadisānevāti.
អង្គុលិបតោទកសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Aṅgulipatodakasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.
៣. ហសធម្មសិក្ខាបទវណ្ណនា
3. Hasadhammasikkhāpadavaṇṇanā
តតិយេ ឧទកេ ហសធម្មេតិ ឧទកកីឡា វុច្ចតិ។ តស្មា យោ ភិក្ខុ ឧបរិគោប្ផកេ ឧទកេយេវ គច្ឆន្តោ ហសាធិប្បាយោ និមុជ្ជតិ វា ឧម្មុជ្ជតិ វា, តស្ស និមុជ្ជនាទីនំ អត្ថាយ ឱតរន្តស្ស ហត្ថវារេ បទវារេ ទុក្កដំ, និមុជ្ជនុម្មុជ្ជនេសុ បយោគេ បយោគេ បាចិត្តិយំ, និមុជ្ជិត្វា អន្តោឧទកេយេវ គច្ឆន្តស្ស ហត្ថវារបទវារេសុ, តរន្តស្ស វា យេន យេន អង្គេន តរតិ, តស្ស តស្ស បយោគេ បយោគេ បាចិត្តិយំ។
Tatiye udake hasadhammeti udakakīḷā vuccati. Tasmā yo bhikkhu uparigopphake udakeyeva gacchanto hasādhippāyo nimujjati vā ummujjati vā, tassa nimujjanādīnaṃ atthāya otarantassa hatthavāre padavāre dukkaṭaṃ, nimujjanummujjanesu payoge payoge pācittiyaṃ, nimujjitvā antoudakeyeva gacchantassa hatthavārapadavāresu, tarantassa vā yena yena aṅgena tarati, tassa tassa payoge payoge pācittiyaṃ.
សាវត្ថិយំ សត្តរសវគ្គិយេ ភិក្ខូ អារព្ភ ឧទកេ កីឡនវត្ថុស្មិំ បញ្ញត្តំ, សាធារណបញ្ញត្តិ, អនាណត្តិកំ, តិកបាចិត្តិយំ, ឧទកេ អហសធម្មេ ហសធម្មសញ្ញិនោ, វេមតិកស្ស វា ទុក្កដំ, តថា នាវាយ កីឡតោ ហត្ថេន វា បាទេន វា កដ្ឋេន វា កថលាយ វា ឧទកំ បហរតោ, ភាជនគតំ ឧទកំ វា កញ្ជិកាទីនិ វា ចិក្ខល្លំ វា ខិបនកីឡាយ កីឡតោ ទុក្កដំ។ អត្ថជោតកំ បន អក្ខរំ ឆិន្ទិតុំ វដ្ដតិ។ ន ហសាធិប្បាយស្ស, សតិ ករណីយេ ឱតរិត្វា និមុជ្ជនាទីនិ ករោន្តស្ស, បារំ គច្ឆតោ, អាបទាសុ, ឧម្មត្តកាទីនញ្ច អនាបត្តិ។ ឧបរិគោប្ផកតា, ហសាធិប្បាយេន កីឡនន្តិ ឥមានេត្ថ ទ្វេ អង្គានិ។ សមុដ្ឋានាទីនិ បឋមបារាជិកសទិសានីតិ។
Sāvatthiyaṃ sattarasavaggiye bhikkhū ārabbha udake kīḷanavatthusmiṃ paññattaṃ, sādhāraṇapaññatti, anāṇattikaṃ, tikapācittiyaṃ, udake ahasadhamme hasadhammasaññino, vematikassa vā dukkaṭaṃ, tathā nāvāya kīḷato hatthena vā pādena vā kaṭṭhena vā kathalāya vā udakaṃ paharato, bhājanagataṃ udakaṃ vā kañjikādīni vā cikkhallaṃ vā khipanakīḷāya kīḷato dukkaṭaṃ. Atthajotakaṃ pana akkharaṃ chindituṃ vaṭṭati. Na hasādhippāyassa, sati karaṇīye otaritvā nimujjanādīni karontassa, pāraṃ gacchato, āpadāsu, ummattakādīnañca anāpatti. Uparigopphakatā, hasādhippāyena kīḷananti imānettha dve aṅgāni. Samuṭṭhānādīni paṭhamapārājikasadisānīti.
ហសធម្មសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Hasadhammasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.
៤. អនាទរិយសិក្ខាបទវណ្ណនា
4. Anādariyasikkhāpadavaṇṇanā
ចតុត្ថេ អនាទរិយេតិ បុគ្គលស្ស វា ធម្មស្ស វា អនាទរករណេ។ តស្មា យោ ភិក្ខុ ឧបសម្បន្នេន បញ្ញត្តេន វុច្ចមានោ តស្ស វា វចនំ អកត្តុកាមតាយ, តំ វា ធម្មំ អសិក្ខិតុកាមតាយ អនាទរិយំ ករោតិ, តស្ស តស្មិំ អនាទរិយេ បាចិត្តិយំ។
Catutthe anādariyeti puggalassa vā dhammassa vā anādarakaraṇe. Tasmā yo bhikkhu upasampannena paññattena vuccamāno tassa vā vacanaṃ akattukāmatāya, taṃ vā dhammaṃ asikkhitukāmatāya anādariyaṃ karoti, tassa tasmiṃ anādariye pācittiyaṃ.
កោសម្ពិយំ ឆន្នត្ថេរំ អារព្ភ អនាទរិយករណវត្ថុស្មិំ បញ្ញត្តំ, សាធារណបញ្ញត្តិ, អនាណត្តិកំ, តិកបាចិត្តិយំ, អនុបសម្បន្នេ តិកទុក្កដំ, ឧបសម្បន្នេន វា អនុបសម្បន្នេន វា ‘‘ឥទំ ន សល្លេខាយ សំវត្តតី’’តិអាទិនា នយេន អបញ្ញត្តេន វុច្ចមានស្ស អនាទរិយេបិ ទុក្កដមេវ។ បវេណិអាគតំ បន ឧគ្គហំ គហេត្វា ‘‘ឯវំ អម្ហាកំ អាចរិយានំ ឧគ្គហោ បរិបុច្ឆា’’តិ (បាចិ. ៣៤៤) ភណន្តស្ស, ឧម្មត្តកាទីនញ្ច អនាបត្តិ។ ឧបសម្បន្នស្ស បញ្ញត្តេន វចនំ, អនាទរិយករណន្តិ ឥមានេត្ថ ទ្វេ អង្គានិ។ សមុដ្ឋានាទីនិ អទិន្នាទានសទិសានិ, ឥទំ បន ទុក្ខវេទនន្តិ។
Kosambiyaṃ channattheraṃ ārabbha anādariyakaraṇavatthusmiṃ paññattaṃ, sādhāraṇapaññatti, anāṇattikaṃ, tikapācittiyaṃ, anupasampanne tikadukkaṭaṃ, upasampannena vā anupasampannena vā ‘‘idaṃ na sallekhāya saṃvattatī’’tiādinā nayena apaññattena vuccamānassa anādariyepi dukkaṭameva. Paveṇiāgataṃ pana uggahaṃ gahetvā ‘‘evaṃ amhākaṃ ācariyānaṃ uggaho paripucchā’’ti (pāci. 344) bhaṇantassa, ummattakādīnañca anāpatti. Upasampannassa paññattena vacanaṃ, anādariyakaraṇanti imānettha dve aṅgāni. Samuṭṭhānādīni adinnādānasadisāni, idaṃ pana dukkhavedananti.
អនាទរិយសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Anādariyasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.
៥. ភិំសាបនសិក្ខាបទវណ្ណនា
5. Bhiṃsāpanasikkhāpadavaṇṇanā
បញ្ចមេ ភិំសាបេយ្យាតិ ភិំសាបនត្ថំ រូបាទីនិ ឧបសំហរេយ្យ, ភយានកកថំ វា កថេយ្យ។ សោ បន ភាយតុ វា, មា វា, ឥតរស្ស បាចិត្តិយំ។
Pañcame bhiṃsāpeyyāti bhiṃsāpanatthaṃ rūpādīni upasaṃhareyya, bhayānakakathaṃ vā katheyya. So pana bhāyatu vā, mā vā, itarassa pācittiyaṃ.
សាវត្ថិយំ ឆព្ពគ្គិយេ ភិក្ខូ អារព្ភ ភិំសាបនវត្ថុស្មិំ បញ្ញត្តំ, សាធារណបញ្ញត្តិ, អនាណត្តិកំ, តិកបាចិត្តិយំ។ អនុបសម្បន្នេ តិកទុក្កដំ, ន ភិំសាបេតុកាមស្ស តថា ករោតោ, ឧម្មត្តកាទីនញ្ច អនាបត្តិ។ ឧបសម្បន្នតា, តស្ស ទស្សនសវនវិសយេ ភិំសាបេតុកាមតាយ វាយាមនន្តិ ឥមានេត្ថ ទ្វេ អង្គានិ។ សមុដ្ឋានាទីនិ អនន្តរសិក្ខាបទសទិសានេវាតិ។
Sāvatthiyaṃ chabbaggiye bhikkhū ārabbha bhiṃsāpanavatthusmiṃ paññattaṃ, sādhāraṇapaññatti, anāṇattikaṃ, tikapācittiyaṃ. Anupasampanne tikadukkaṭaṃ, na bhiṃsāpetukāmassa tathā karoto, ummattakādīnañca anāpatti. Upasampannatā, tassa dassanasavanavisaye bhiṃsāpetukāmatāya vāyāmananti imānettha dve aṅgāni. Samuṭṭhānādīni anantarasikkhāpadasadisānevāti.
ភិំសាបនសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Bhiṃsāpanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.
៦. ជោតិសិក្ខាបទវណ្ណនា
6. Jotisikkhāpadavaṇṇanā
ឆដ្ឋេ វិសិព្ពនាបេក្ខោតិ តប្បិតុកាមោ។ សមាទហេយ្យាតិ ជាលេយ្យ, អញ្ញត្រ តថារូបប្បច្ចយាតិ បទីបុជ្ជាលនំ វា បត្តបចនាទីសុ ជោតិករណំ វាតិ ឯវរូបំ បច្ចយំ វិនា។ តត្រាយំ វិនិច្ឆយោ – សយំ សមាទហន្តស្ស អរណិសណ្ឋាបនតោ បដ្ឋាយ យាវ ជាលា ន ឧដ្ឋហតិ, តាវ សព្ពប្បយោគេសុ ទុក្កដំ, ជាលុដ្ឋានេ បាចិត្តិយំ។ សមាទហាបេន្តស្ស អាណត្តិយា ទុក្កដំ, សកិំ អាណត្តេន ពហុម្បិ សមាទហិតេ ឯកមេវ បាចិត្តិយំ។
Chaṭṭhe visibbanāpekkhoti tappitukāmo. Samādaheyyāti jāleyya, aññatra tathārūpappaccayāti padīpujjālanaṃ vā pattapacanādīsu jotikaraṇaṃ vāti evarūpaṃ paccayaṃ vinā. Tatrāyaṃ vinicchayo – sayaṃ samādahantassa araṇisaṇṭhāpanato paṭṭhāya yāva jālā na uṭṭhahati, tāva sabbappayogesu dukkaṭaṃ, jāluṭṭhāne pācittiyaṃ. Samādahāpentassa āṇattiyā dukkaṭaṃ, sakiṃ āṇattena bahumpi samādahite ekameva pācittiyaṃ.
ភគ្គេសុ សម្ពហុលេ ភិក្ខូ អារព្ភ ជោតិំ សមាទហិត្វា វិសិព្ពនវត្ថុស្មិំ បញ្ញត្តំ, ‘‘អគិលានោ, អញ្ញត្រ តថារូបប្បច្ចយា’’តិ ឥមានេត្ថ ទ្វេ អនុបញ្ញត្តិយោ, សាធារណបញ្ញត្តិ, សាណត្តិកំ, តិកបាចិត្តិយំ, គិលានស្ស អគិលានសញ្ញិនោ, វេមតិកស្ស វា ទុក្កដំ, តថា បដិលាតំ ឧក្ខិបន្តស្ស, តញ្ច អវិជ្ឈាតំ ឧក្ខិបិត្វា យថាឋានេ ឋបេន្តស្ស។ វិជ្ឈាតំ បន ជាលយតោ បាចិត្តិយមេវ។ គិលានស្ស គិលានសញ្ញិស្ស , អញ្ញេន កតំ វា វីតច្ចិតង្គារំ វា វិសិព្ពេន្តស្ស, បទីបជោតិកជន្តាឃរាទិកេ តថារូបប្បច្ចយេ, អាបទាសុ, ឧម្មត្តកាទីនញ្ច អនាបត្តិ។ អគិលានតា, អនុញ្ញាតការណាភាវោ, វិសិព្ពេតុកាមតា, សមាទហនន្តិ ឥមានេត្ថ ចត្តារិ អង្គានិ។ សមុដ្ឋានាទីនិ សញ្ចរិត្តេ វុត្តនយេនេវ វេទិតព្ពានីតិ។
Bhaggesu sambahule bhikkhū ārabbha jotiṃ samādahitvā visibbanavatthusmiṃ paññattaṃ, ‘‘agilāno, aññatra tathārūpappaccayā’’ti imānettha dve anupaññattiyo, sādhāraṇapaññatti, sāṇattikaṃ, tikapācittiyaṃ, gilānassa agilānasaññino, vematikassa vā dukkaṭaṃ, tathā paṭilātaṃ ukkhipantassa, tañca avijjhātaṃ ukkhipitvā yathāṭhāne ṭhapentassa. Vijjhātaṃ pana jālayato pācittiyameva. Gilānassa gilānasaññissa , aññena kataṃ vā vītaccitaṅgāraṃ vā visibbentassa, padīpajotikajantāgharādike tathārūpappaccaye, āpadāsu, ummattakādīnañca anāpatti. Agilānatā, anuññātakāraṇābhāvo, visibbetukāmatā, samādahananti imānettha cattāri aṅgāni. Samuṭṭhānādīni sañcaritte vuttanayeneva veditabbānīti.
ជោតិសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Jotisikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.
៧. នហានសិក្ខាបទវណ្ណនា
7. Nahānasikkhāpadavaṇṇanā
សត្តមេ នហាយេយ្យាតិ យោ ភិក្ខុ មជ្ឈិមទេសេ នហានទិវសតោ បដ្ឋាយ អទ្ធមាសេ អបុណ្ណេ អញ្ញត្រ សមយា ‘‘នហាយិស្សាមី’’តិ ចុណ្ណំ វា មត្តិកំ វា អភិសង្ខរោតិ, តស្ស តតោ បដ្ឋាយ សព្ពប្បយោគេសុ ទុក្កដំ, នហានបរិយោសានេ បាចិត្តិយំ។ សមយេសុ បរិវេណសម្មជ្ជនមត្តម្បិ កម្មសមយោ, អទ្ធយោជនំ គន្តុកាមស្ស, គច្ឆតោ, គតស្ស វា អទ្ធានគមនសមយោ, សរជេន វាតេន ឱកិណ្ណស្ស ទ្វីសុ វា តីសុ វា ឧទកផុសិតេសុ កាយេ បតិតេសុ វាតវុដ្ឋិសមយោតិ វេទិតព្ពោ។ សេសំ ឧត្តានមេវ។
Sattame nahāyeyyāti yo bhikkhu majjhimadese nahānadivasato paṭṭhāya addhamāse apuṇṇe aññatra samayā ‘‘nahāyissāmī’’ti cuṇṇaṃ vā mattikaṃ vā abhisaṅkharoti, tassa tato paṭṭhāya sabbappayogesu dukkaṭaṃ, nahānapariyosāne pācittiyaṃ. Samayesu pariveṇasammajjanamattampi kammasamayo, addhayojanaṃ gantukāmassa, gacchato, gatassa vā addhānagamanasamayo, sarajena vātena okiṇṇassa dvīsu vā tīsu vā udakaphusitesu kāye patitesu vātavuṭṭhisamayoti veditabbo. Sesaṃ uttānameva.
រាជគហេ សម្ពហុលេ ភិក្ខូ អារព្ភ ន មត្តំ ជានិត្វា នហាយនវត្ថុស្មិំ បញ្ញត្តំ, ‘‘អញ្ញត្រ សមយា’’តិ អយមេត្ថ ឆព្ពិធា អនុបញ្ញត្តិ, សាធារណបញ្ញត្តិ, អនាណត្តិកំ, តិកបាចិត្តិយំ, អតិរេកទ្ធមាសេ ឩនកសញ្ញិនោ, វេមតិកស្ស វា ទុក្កដំ។ អតិរេកសញ្ញិស្ស, សមយេ វា នហាយន្តស្ស, យោ វា នទីបារំ គច្ឆន្តោ វាលុកំ ឧក្កិរិត្វា កតអាវាដេសុបិ នហាយតិ, តស្ស, បច្ចន្តិមេ ជនបទេ សព្ពេសំ, អាបទាសុ, ឧម្មត្តកាទីនញ្ច អនាបត្តិ។ មជ្ឈិមទេសោ, ឩនកទ្ធមាសេ នហានំ, សមយានំ វា នទីបារគមនស្ស វា អាបទានំ វា អភាវោតិ ឥមានេត្ថ តីណិ អង្គានិ។ សមុដ្ឋានាទីនិ ឯឡកលោមសទិសានេវាតិ។
Rājagahe sambahule bhikkhū ārabbha na mattaṃ jānitvā nahāyanavatthusmiṃ paññattaṃ, ‘‘aññatra samayā’’ti ayamettha chabbidhā anupaññatti, sādhāraṇapaññatti, anāṇattikaṃ, tikapācittiyaṃ, atirekaddhamāse ūnakasaññino, vematikassa vā dukkaṭaṃ. Atirekasaññissa, samaye vā nahāyantassa, yo vā nadīpāraṃ gacchanto vālukaṃ ukkiritvā kataāvāṭesupi nahāyati, tassa, paccantime janapade sabbesaṃ, āpadāsu, ummattakādīnañca anāpatti. Majjhimadeso, ūnakaddhamāse nahānaṃ, samayānaṃ vā nadīpāragamanassa vā āpadānaṃ vā abhāvoti imānettha tīṇi aṅgāni. Samuṭṭhānādīni eḷakalomasadisānevāti.
នហានសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Nahānasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.
៨. ទុព្ពណ្ណករណសិក្ខាបទវណ្ណនា
8. Dubbaṇṇakaraṇasikkhāpadavaṇṇanā
អដ្ឋមេ អលភីតិ លភោ, លភោ ឯវ លាភោ, កិំ អលភិ? ចីវរំ, កីទិសំ? នវំ, ឥតិ ‘‘នវចីវរលាភេនា’’តិ វត្តព្ពេ អនុនាសិកលោបំ អកត្វា នវំចីវរលាភេនាតិ វុត្តំ, បដិលទ្ធនវចីវរេនាតិ អត្ថោ។ មជ្ឈេ ឋិតបទទ្វយេ បនាតិ និបាតមត្តំ។ ភិក្ខុនាតិ យេន លទ្ធំ, តស្ស និទស្សនំ, សេសំ បទត្ថតោ ឧត្តានមេវ។ អយំ បនេត្ថ វិនិច្ឆយោ – និវាសនបារុបនុបគំ ចីវរំ លភិត្វា តស្ស និដ្ឋិតរជនស្ស យស្មិំ វា តស្មិំ វា បទេសេ កំសនីលេន វា បត្តនីលេន វា កទ្ទមេន វា យេន កេនចិ កាឡកេន វា មោរក្ខិមណ្ឌលមង្គុលបិដ្ឋីនំ អញ្ញតរប្បមាណំ កប្បពិន្ទុំ អាទិយិត្វា តំ ចីវរំ បរិភុញ្ជិតព្ពំ, អនាទិយិត្វា បរិភុញ្ជន្តស្ស បាចិត្តិយំ។
Aṭṭhame alabhīti labho, labho eva lābho, kiṃ alabhi? Cīvaraṃ, kīdisaṃ? Navaṃ, iti ‘‘navacīvaralābhenā’’ti vattabbe anunāsikalopaṃ akatvā navaṃcīvaralābhenāti vuttaṃ, paṭiladdhanavacīvarenāti attho. Majjhe ṭhitapadadvaye panāti nipātamattaṃ. Bhikkhunāti yena laddhaṃ, tassa nidassanaṃ, sesaṃ padatthato uttānameva. Ayaṃ panettha vinicchayo – nivāsanapārupanupagaṃ cīvaraṃ labhitvā tassa niṭṭhitarajanassa yasmiṃ vā tasmiṃ vā padese kaṃsanīlena vā pattanīlena vā kaddamena vā yena kenaci kāḷakena vā morakkhimaṇḍalamaṅgulapiṭṭhīnaṃ aññatarappamāṇaṃ kappabinduṃ ādiyitvā taṃ cīvaraṃ paribhuñjitabbaṃ, anādiyitvā paribhuñjantassa pācittiyaṃ.
សាវត្ថិយំ សម្ពហុលេ ភិក្ខូ អារព្ភ អត្តនោ ចីវរអជាននវត្ថុស្មិំ បញ្ញត្តំ, សាធារណបញ្ញត្តិ, អនាណត្តិកំ, តិកបាចិត្តិយំ, អាទិន្នេ អនាទិន្នសញ្ញិនោ, វេមតិកស្ស វា ទុក្កដំ។ អាទិន្នសញ្ញិស្ស , កប្បេ នដ្ឋេ, កប្បកតោកាសេ ជិណ្ណេ, កប្បកតេន អកប្បកតេ សំសិព្ពិតេ, បច្ឆា អារោបិតេសុ អគ្គឡអនុវាតបរិភណ្ឌេសុ តំ បរិភុញ្ជន្តស្ស, ឧម្មត្តកាទីនញ្ច អនាបត្តិ។ វុត្តប្បការស្ស ចីវរស្ស អកតកប្បកតា, ន នដ្ឋចីវរាទិតា, និវាសនំ វា បារុបនំ វាតិ ឥមានេត្ថ តីណិ អង្គានិ។ សមុដ្ឋានាទីនិ ឯឡកលោមសទិសានិ, ឥទំ បន កិរិយាកិរិយន្តិ។
Sāvatthiyaṃ sambahule bhikkhū ārabbha attano cīvaraajānanavatthusmiṃ paññattaṃ, sādhāraṇapaññatti, anāṇattikaṃ, tikapācittiyaṃ, ādinne anādinnasaññino, vematikassa vā dukkaṭaṃ. Ādinnasaññissa , kappe naṭṭhe, kappakatokāse jiṇṇe, kappakatena akappakate saṃsibbite, pacchā āropitesu aggaḷaanuvātaparibhaṇḍesu taṃ paribhuñjantassa, ummattakādīnañca anāpatti. Vuttappakārassa cīvarassa akatakappakatā, na naṭṭhacīvarāditā, nivāsanaṃ vā pārupanaṃ vāti imānettha tīṇi aṅgāni. Samuṭṭhānādīni eḷakalomasadisāni, idaṃ pana kiriyākiriyanti.
ទុព្ពណ្ណករណសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Dubbaṇṇakaraṇasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.
៩. វិកប្បនសិក្ខាបទវណ្ណនា
9. Vikappanasikkhāpadavaṇṇanā
នវមេ វិកប្បេត្វាតិ ឯត្ថ ទ្វេ វិកប្បនា សម្មុខាវិកប្បនា បរម្មុខាវិកប្បនា ច។ កថំ សម្មុខាវិកប្បនា ហោតិ? ចីវរានំ ឯកពហុភាវំ សន្និហិតាសន្និហិតភាវញ្ច ញត្វា ‘ឥមំ ចីវរ’ន្តិ វា ‘ឥមានិ ចីវរានី’តិ វា ‘ឯតំ ចីវរ’ន្តិ វា ‘ឯតានិ ចីវរានី’តិ វា វត្វា ‘តុយ្ហំ វិកប្បេមី’តិ វត្តព្ពំ, អយមេកា សម្មុខាវិកប្បនា។ ឯត្តាវតា និធេតុំ វដ្ដតិ, បរិភុញ្ជិតុំ បន វិស្សជ្ជេតុំ វា អធិដ្ឋាតុំ វា ន វដ្ដតិ។ ‘‘មយ្ហំ សន្តកំ, មយ្ហំ សន្តកានិ បរិភុញ្ជ វា វិស្សជ្ជេហិ វា យថាបច្ចយំ ករោហី’’តិ (បាចិ. ៣៧៤) ឯវំ បន វុត្តេ បច្ចុទ្ធារោ នាម ហោតិ, តតោ បភុតិ បរិភោគាទយោបិ វដ្ដន្តិ។ អបរោ នយោ, តថេវ ចីវរានំ ឯកពហុភាវំ សន្និហិតាសន្និហិតភាវញ្ច ញត្វា តស្សេវ ភិក្ខុនោ សន្តិកេ ‘ឥមំ ចីវរ’ន្តិ វា ‘ឥមានិ ចីវរានី’តិ វា ‘ឯតំ ចីវរ’ន្តិ វា ‘ឯតានិ ចីវរានី’តិ វា វត្វា បញ្ចសុ សហធម្មិកេសុ អញ្ញតរស្ស អត្តនា អភិរុចិតស្ស យស្ស កស្សចិ នាមំ គហេត្វា ‘‘តិស្សស្ស ភិក្ខុនោ វិកប្បេមី’’តិ វា ‘‘តិស្សាយ ភិក្ខុនិយា, សិក្ខមានាយ, សាមណេរស្ស, តិស្សាយ សាមណេរិយា វិកប្បេមី’’តិ វា វត្តព្ពំ, អយំ អបរាបិ សម្មុខាវិកប្បនា។ ឯត្តាវតា និធេតុំ វដ្ដតិ, បរិភោគាទីសុ ឯកម្បិ ន វដ្ដតិ។ តេន បន ភិក្ខុនា ‘‘តិស្សស្ស ភិក្ខុនោ សន្តកំ…បេ.… តិស្សាយ សាមណេរិយា សន្តកំ បរិភុញ្ជ វា វិស្សជ្ជេហិ វា យថាបច្ចយំ ករោហី’’តិ វុត្តេ បច្ចុទ្ធារោ នាម ហោតិ, តតោ បភុតិ បរិភោគាទយោបិ វដ្ដន្តិ។
Navame vikappetvāti ettha dve vikappanā sammukhāvikappanā parammukhāvikappanā ca. Kathaṃ sammukhāvikappanā hoti? Cīvarānaṃ ekabahubhāvaṃ sannihitāsannihitabhāvañca ñatvā ‘imaṃ cīvara’nti vā ‘imāni cīvarānī’ti vā ‘etaṃ cīvara’nti vā ‘etāni cīvarānī’ti vā vatvā ‘tuyhaṃ vikappemī’ti vattabbaṃ, ayamekā sammukhāvikappanā. Ettāvatā nidhetuṃ vaṭṭati, paribhuñjituṃ pana vissajjetuṃ vā adhiṭṭhātuṃ vā na vaṭṭati. ‘‘Mayhaṃ santakaṃ, mayhaṃ santakāni paribhuñja vā vissajjehi vā yathāpaccayaṃ karohī’’ti (pāci. 374) evaṃ pana vutte paccuddhāro nāma hoti, tato pabhuti paribhogādayopi vaṭṭanti. Aparo nayo, tatheva cīvarānaṃ ekabahubhāvaṃ sannihitāsannihitabhāvañca ñatvā tasseva bhikkhuno santike ‘imaṃ cīvara’nti vā ‘imāni cīvarānī’ti vā ‘etaṃ cīvara’nti vā ‘etāni cīvarānī’ti vā vatvā pañcasu sahadhammikesu aññatarassa attanā abhirucitassa yassa kassaci nāmaṃ gahetvā ‘‘tissassa bhikkhuno vikappemī’’ti vā ‘‘tissāya bhikkhuniyā, sikkhamānāya, sāmaṇerassa, tissāya sāmaṇeriyā vikappemī’’ti vā vattabbaṃ, ayaṃ aparāpi sammukhāvikappanā. Ettāvatā nidhetuṃ vaṭṭati, paribhogādīsu ekampi na vaṭṭati. Tena pana bhikkhunā ‘‘tissassa bhikkhuno santakaṃ…pe… tissāya sāmaṇeriyā santakaṃ paribhuñja vā vissajjehi vā yathāpaccayaṃ karohī’’ti vutte paccuddhāro nāma hoti, tato pabhuti paribhogādayopi vaṭṭanti.
កថំ បរម្មុខាវិកប្បនា ហោតិ? ចីវរានំ តថេវ ឯកពហុភាវំ សន្និហិតាសន្និហិតភាវញ្ច ញត្វា ‘ឥមំ ចីវរ’ន្តិ វា ‘ឥមានិ ចីវរានី’តិ វា ‘ឯតំ ចីវរ’ន្តិ វា ‘ឯតានិ ចីវរានី’តិ វា វត្វា ‘‘តុយ្ហំ វិកប្បនត្ថាយ ទម្មី’’តិ វត្តព្ពំ។ តេន វត្តព្ពោ ‘‘កោ តេ មិត្តោ វា សន្ទិដ្ឋោ វា’’តិ។ តតោ ឥតរេន បុរិមនយេនេវ ‘តិស្សោ ភិក្ខូ’តិ វា…បេ.… ‘តិស្សា សាមណេរី’តិ វា វត្តព្ពំ។ បុន តេន ភិក្ខុនា ‘‘អហំ តិស្សស្ស ភិក្ខុនោ ទម្មី’’តិ វា…បេ.… ‘‘តិស្សាយ សាមណេរិយា ទម្មី’’តិ វា វត្តព្ពំ , អយំ បរម្មុខាវិកប្បនា។ ឯត្តាវតា និធេតុំ វដ្ដតិ, បរិភោគាទីសុ ឯកម្បិ ន វដ្ដតិ។ តេន បន ភិក្ខុនា ទុតិយសម្មុខាវិកប្បនាយំ វុត្តនយេនេវ ‘‘ឥត្ថន្នាមស្ស សន្តកំ បរិភុញ្ជ វា វិស្សជ្ជេហិ វា យថាបច្ចយំ ករោហី’’តិ វុត្តេ បច្ចុទ្ធារោ នាម ហោតិ, តតោ បភុតិ បរិភោគាទយោបិ វដ្ដន្តីតិ។ បត្តវិកប្បនាយម្បិ ឯសេវ នយោ។ ឥតិ ឥមាសុ ទ្វីសុ វិកប្បនាសុ យាយ កាយចិ វិកប្បនាយ បញ្ចសុ សហធម្មិកេសុ យស្ស កស្សចិ ចីវរំ វិកប្បេត្វា វុត្តនយេន អកតប្បច្ចុទ្ធារំ វា យេន វិនយកម្មំ កតំ, តស្ស វា វិស្សាសេន អគ្គហេត្វា បរិភុញ្ជន្តស្ស បាចិត្តិយំ។
Kathaṃ parammukhāvikappanā hoti? Cīvarānaṃ tatheva ekabahubhāvaṃ sannihitāsannihitabhāvañca ñatvā ‘imaṃ cīvara’nti vā ‘imāni cīvarānī’ti vā ‘etaṃ cīvara’nti vā ‘etāni cīvarānī’ti vā vatvā ‘‘tuyhaṃ vikappanatthāya dammī’’ti vattabbaṃ. Tena vattabbo ‘‘ko te mitto vā sandiṭṭho vā’’ti. Tato itarena purimanayeneva ‘tisso bhikkhū’ti vā…pe… ‘tissā sāmaṇerī’ti vā vattabbaṃ. Puna tena bhikkhunā ‘‘ahaṃ tissassa bhikkhuno dammī’’ti vā…pe… ‘‘tissāya sāmaṇeriyā dammī’’ti vā vattabbaṃ , ayaṃ parammukhāvikappanā. Ettāvatā nidhetuṃ vaṭṭati, paribhogādīsu ekampi na vaṭṭati. Tena pana bhikkhunā dutiyasammukhāvikappanāyaṃ vuttanayeneva ‘‘itthannāmassa santakaṃ paribhuñja vā vissajjehi vā yathāpaccayaṃ karohī’’ti vutte paccuddhāro nāma hoti, tato pabhuti paribhogādayopi vaṭṭantīti. Pattavikappanāyampi eseva nayo. Iti imāsu dvīsu vikappanāsu yāya kāyaci vikappanāya pañcasu sahadhammikesu yassa kassaci cīvaraṃ vikappetvā vuttanayena akatappaccuddhāraṃ vā yena vinayakammaṃ kataṃ, tassa vā vissāsena aggahetvā paribhuñjantassa pācittiyaṃ.
សាវត្ថិយំ ឧបនន្ទំ អារព្ភ អប្បច្ចុទ្ធារណំ បរិភុញ្ជនវត្ថុស្មិំ បញ្ញត្តំ, សាធារណបញ្ញត្តិ, អនាណត្តិកំ, តិកបាចិត្តិយំ, តំ បន អធិដ្ឋហន្តស្ស វា វិស្សជ្ជេន្តស្ស វា ទុក្កដំ, តថា បច្ចុទ្ធារណេ អប្បច្ចុទ្ធារណសញ្ញិស្ស វេមតិកស្ស វា។ បច្ចុទ្ធារណសញ្ញិស្ស បន វិស្សាសេន បរិភុញ្ជន្តស្ស, ឧម្មត្តកាទីនញ្ច អនាបត្តិ។ សាមំ វិកប្បិតស្ស អប្បច្ចុទ្ធារោ, វិកប្បនុបគចីវរតា, បរិភោគោតិ ឥមានេត្ថ តីណិ អង្គានិ។ សមុដ្ឋានាទីនិ បឋមកថិនសទិសានេវ, ឥទំ បន កិរិយាកិរិយន្តិ។
Sāvatthiyaṃ upanandaṃ ārabbha appaccuddhāraṇaṃ paribhuñjanavatthusmiṃ paññattaṃ, sādhāraṇapaññatti, anāṇattikaṃ, tikapācittiyaṃ, taṃ pana adhiṭṭhahantassa vā vissajjentassa vā dukkaṭaṃ, tathā paccuddhāraṇe appaccuddhāraṇasaññissa vematikassa vā. Paccuddhāraṇasaññissa pana vissāsena paribhuñjantassa, ummattakādīnañca anāpatti. Sāmaṃ vikappitassa appaccuddhāro, vikappanupagacīvaratā, paribhogoti imānettha tīṇi aṅgāni. Samuṭṭhānādīni paṭhamakathinasadisāneva, idaṃ pana kiriyākiriyanti.
វិកប្បនសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Vikappanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.
១០. អបនិធានសិក្ខាបទវណ្ណនា
10. Apanidhānasikkhāpadavaṇṇanā
ទសមេ បត្តន្តិ អធិដ្ឋានុបគំ។ ចីវរន្តិ វិកប្បនុបគំ។ និសីទនំ នាម សទសំ វុច្ចតិ។ សូចិឃរំ នាម សសូចិកំ វា អសូចិកំ វា។ កាយពន្ធនំ នាម បដ្ដិកា វា សូករន្តកំ វា។ អបនិធេយ្យាតិ អបនេត្វា និទហេយ្យ។ ហសាបេក្ខោតិ ហសាធិប្បាយោ។ បាចិត្តិយន្តិ សយំ អបនិធេន្តស្ស បាចិត្តិយំ, អញ្ញំ អាណាបេន្តស្ស អាណត្តិយា ទុក្កដំ, តេន អបនិហិតេ ឥតរស្ស បាចិត្តិយំ។
Dasame pattanti adhiṭṭhānupagaṃ. Cīvaranti vikappanupagaṃ. Nisīdanaṃ nāma sadasaṃ vuccati. Sūcigharaṃ nāma sasūcikaṃ vā asūcikaṃ vā. Kāyabandhanaṃ nāma paṭṭikā vā sūkarantakaṃ vā. Apanidheyyāti apanetvā nidaheyya. Hasāpekkhoti hasādhippāyo. Pācittiyanti sayaṃ apanidhentassa pācittiyaṃ, aññaṃ āṇāpentassa āṇattiyā dukkaṭaṃ, tena apanihite itarassa pācittiyaṃ.
សាវត្ថិយំ ឆព្ពគ្គិយេ អារព្ភ អបនិធានវត្ថុស្មិំ បញ្ញត្តំ, សាធារណបញ្ញត្តិ, សាណត្តិកំ, តិកបាចិត្តិយំ, អនុបសម្បន្នេ តិកទុក្កដំ, វុត្តប្បការានិ បន បត្តាទីនិ ឋបេត្វា អញ្ញំ បរិក្ខារំ ឧបសម្បន្នស្ស វា អនុបសម្បន្នស្ស វា សន្តកំ អបនិធេន្តស្ស ទុក្កដមេវ។ ទុន្និក្ខិត្តំ បដិសាមេន្តស្ស, ‘‘ធម្មកថំ កត្វា ទស្សាមី’’តិ បដិសាមេន្តស្ស, ឧម្មត្តកាទីនញ្ច អនាបត្តិ។ ឧបសម្បន្នស្ស សន្តកានំ បត្តាទីនំ អបនិធានំ, វិហេសេតុកាមតា វា ហសាធិប្បាយតា វាតិ ឥមានេត្ថ ទ្វេ អង្គានិ។ សមុដ្ឋានាទីនិ អទិន្នាទានសទិសានីតិ។
Sāvatthiyaṃ chabbaggiye ārabbha apanidhānavatthusmiṃ paññattaṃ, sādhāraṇapaññatti, sāṇattikaṃ, tikapācittiyaṃ, anupasampanne tikadukkaṭaṃ, vuttappakārāni pana pattādīni ṭhapetvā aññaṃ parikkhāraṃ upasampannassa vā anupasampannassa vā santakaṃ apanidhentassa dukkaṭameva. Dunnikkhittaṃ paṭisāmentassa, ‘‘dhammakathaṃ katvā dassāmī’’ti paṭisāmentassa, ummattakādīnañca anāpatti. Upasampannassa santakānaṃ pattādīnaṃ apanidhānaṃ, vihesetukāmatā vā hasādhippāyatā vāti imānettha dve aṅgāni. Samuṭṭhānādīni adinnādānasadisānīti.
អបនិធានសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Apanidhānasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.
សុរាបានវគ្គោ ឆដ្ឋោ។
Surāpānavaggo chaṭṭho.
