| Tipiṭaka / Tipiṭaka (English) / Majjhima Nikāya, English translation |
Show IAST transliterationมชฺฌิม นิกาย ๙๙
The Middle-Length Suttas Collection 99
สุภสุตฺต
With Subha
เอวํ เม สุตํ—เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเมฯ
So I have heard. At one time the Buddha was staying near Sāvatthī in Jeta’s Grove, Anāthapiṇḍika’s monastery.
เตน โข ปน สมเยน สุโภ มาณโว โตเทยฺยปุตฺโต สาวตฺถิยํ ปฏิวสติ อญฺญตรสฺส คหปติสฺส นิเวสเน เกนจิเทว กรณีเยนฯ อถ โข สุโภ มาณโว โตเทยฺยปุตฺโต ยสฺส คหปติสฺส นิเวสเน ปฏิวสติ ตํ คหปตึ เอตทโวจ: “สุตํ เมตํ, คหปติ: ‘อวิวิตฺตา สาวตฺถี อรหนฺเตหี'ติฯ กํ นุ ขฺวชฺช สมณํ วา พฺราหฺมณํ วา ปยิรุปาเสยฺยามา”ติ?
Now at that time the brahmin student Subha, Todeyya’s son, was residing in Sāvatthī at a certain householder’s home on some business. Then Subha said to that householder, “Householder, I have heard that Sāvatthī does not lack for perfected ones. What ascetic or brahmin might we pay homage to today?”
“อยํ, ภนฺเต, ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเมฯ ตํ, ภนฺเต, ภควนฺตํ ปยิรุปาสสฺสู”ติฯ
“Sir, the Buddha is staying near Sāvatthī in Jeta’s Grove, Anāthapiṇḍika’s monastery. You can pay homage to him.”
อถ โข สุโภ มาณโว โตเทยฺยปุตฺโต ตสฺส คหปติสฺส ปฏิสฺสุตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทิฯ สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิฯ เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข สุโภ มาณโว โตเทยฺยปุตฺโต ภควนฺตํ เอตทโวจ:
Acknowledging that householder, Subha went to the Buddha and exchanged greetings with him. When the greetings and polite conversation were over, he sat down to one side and said to the Buddha:
“พฺราหฺมณา, โภ โคตม, เอวมาหํสุ: ‘คหฏฺโฐ อาราธโก โหติ ญายํ ธมฺมํ กุสลํ, น ปพฺพชิโต อาราธโก โหติ ญายํ ธมฺมํ กุสลนฺ'ติฯ อิธ ภวํ โคตโม กิมาหา”ติ?
“Master Gotama, the brahmins say: ‘Laypeople succeed in the system of the skillful teaching, not renunciates.’ What do you say about this?”
“วิภชฺชวาโท โข อหเมตฺถ, มาณว; นาหเมตฺถ เอกํสวาโทฯ คิหิสฺส วาหํ, มาณว, ปพฺพชิตสฺส วา มิจฺฉาปฏิปตฺตึ น วณฺเณมิฯ คิหี วา หิ, มาณว, ปพฺพชิโต วา มิจฺฉาปฏิปนฺโน มิจฺฉาปฏิปตฺตาธิกรณเหตุ น อาราธโก โหติ ญายํ ธมฺมํ กุสลํฯ คิหิสฺส วาหํ, มาณว, ปพฺพชิตสฺส วา สมฺมาปฏิปตฺตึ วณฺเณมิฯ คิหี วา หิ, มาณว, ปพฺพชิโต วา สมฺมาปฏิปนฺโน สมฺมาปฏิปตฺตาธิกรณเหตุ อาราธโก โหติ ญายํ ธมฺมํ กุสลนฺ”ติฯ
“On this point, student, I speak after analyzing the question, not definitively. I don’t praise wrong practice for either laypeople or renunciates. Because of wrong practice, neither laypeople nor renunciates succeed in the system of the skillful teaching. I praise right practice for both laypeople and renunciates. Because of right practice, both laypeople and renunciates succeed in the system of the skillful teaching.”
“พฺราหฺมณา, โภ โคตม, เอวมาหํสุ: ‘มหฏฺฐมิทํ มหากิจฺจํ มหาธิกรณํ มหาสมารมฺภํ ฆราวาสกมฺมฏฺฐานํ มหปฺผลํ โหติ; อปฺปฏฺฐมิทํ อปฺปกิจฺจํ อปฺปาธิกรณํ อปฺปสมารมฺภํ ปพฺพชฺชา กมฺมฏฺฐานํ อปฺปผลํ โหตี'ติฯ อิธ ภวํ โคตโม กิมาหา”ติฯ
“Master Gotama, the brahmins say: ‘Since the work of the lay life has many requirements, duties, issues, and undertakings it is very fruitful. But since the work of the renunciate has few requirements, duties, issues, and undertakings it is not very fruitful.’ What do you say about this?”
“เอตฺถาปิ โข อหํ, มาณว, วิภชฺชวาโท; นาหเมตฺถ เอกํสวาโทฯ อตฺถิ, มาณว, กมฺมฏฺฐานํ มหฏฺฐํ มหากิจฺจํ มหาธิกรณํ มหาสมารมฺภํ, วิปชฺชมานํ อปฺปผลํ โหติ; อตฺถิ, มาณว, กมฺมฏฺฐานํ มหฏฺฐํ มหากิจฺจํ มหาธิกรณํ มหาสมารมฺภํ, สมฺปชฺชมานํ มหปฺผลํ โหติ; อตฺถิ, มาณว, กมฺมฏฺฐานํ อปฺปฏฺฐํ อปฺปกิจฺจํ อปฺปาธิกรณํ อปฺปสมารมฺภํ, วิปชฺชมานํ อปฺปผลํ โหติ; อตฺถิ, มาณว, กมฺมฏฺฐานํ อปฺปฏฺฐํ อปฺปกิจฺจํ อปฺปาธิกรณํ อปฺปสมารมฺภํ สมฺปชฺชมานํ มหปฺผลํ โหติฯ
“On this point, too, I speak after analyzing the question, not definitively. Some work has many requirements, duties, issues, and undertakings, and when it fails it’s not very fruitful. Some work has many requirements, duties, issues, and undertakings, and when it succeeds it is very fruitful. Some work has few requirements, duties, issues, and undertakings, and when it fails it’s not very fruitful. Some work has few requirements, duties, issues, and undertakings, and when it succeeds it is very fruitful.
กตมญฺจ, มาณว, กมฺมฏฺฐานํ มหฏฺฐํ มหากิจฺจํ มหาธิกรณํ มหาสมารมฺภํ วิปชฺชมานํ อปฺปผลํ โหติ? กสิ โข, มาณว, กมฺมฏฺฐานํ มหฏฺฐํ มหากิจฺจํ มหาธิกรณํ มหาสมารมฺภํ วิปชฺชมานํ อปฺปผลํ โหติฯ กตมญฺจ, มาณว, กมฺมฏฺฐานํ มหฏฺฐํ มหากิจฺจํ มหาธิกรณํ มหาสมารมฺภํ สมฺปชฺชมานํ มหปฺผลํ โหติ? กสิเยว โข, มาณว, กมฺมฏฺฐานํ มหฏฺฐํ มหากิจฺจํ มหาธิกรณํ มหาสมารมฺภํ สมฺปชฺชมานํ มหปฺผลํ โหติฯ กตมญฺจ, มาณว, กมฺมฏฺฐานํ อปฺปฏฺฐํ อปฺปกิจฺจํ อปฺปาธิกรณํ อปฺปสมารมฺภํ วิปชฺชมานํ อปฺปผลํ โหติ? วณิชฺชา โข, มาณว, กมฺมฏฺฐานํ อปฺปฏฺฐํ อปฺปกิจฺจํ อปฺปาธิกรณํ อปฺปสมารมฺภํ วิปชฺชมานํ อปฺปผลํ โหติฯ กตมญฺจ, มาณว, กมฺมฏฺฐานํ อปฺปฏฺฐํ อปฺปกิจฺจํ อปฺปาธิกรณํ อปฺปสมารมฺภํ สมฺปชฺชมานํ มหปฺผลํ โหติ? วณิชฺชาเยว โข, มาณว, กมฺมฏฺฐานํ อปฺปฏฺฐํ อปฺปกิจฺจํ อปฺปาธิกรณํ อปฺปสมารมฺภํ สมฺปชฺชมานํ มหปฺผลํ โหติฯ
And what work has many requirements, duties, issues, and undertakings, and when it fails it’s not very fruitful? Farming. And what work has many requirements, duties, issues, and undertakings, and when it succeeds it is very fruitful? Again, it is farming. And what work has few requirements, duties, issues, and undertakings, and when it fails it’s not very fruitful? Trade. And what work has few requirements, duties, issues, and undertakings, and when it succeeds it is very fruitful? Again, it’s trade.
เสยฺยถาปิ, มาณว, กสิ กมฺมฏฺฐานํ มหฏฺฐํ มหากิจฺจํ มหาธิกรณํ มหาสมารมฺภํ วิปชฺชมานํ อปฺปผลํ โหติ; เอวเมว โข, มาณว, ฆราวาสกมฺมฏฺฐานํ มหฏฺฐํ มหากิจฺจํ มหาธิกรณํ มหาสมารมฺภํ วิปชฺชมานํ อปฺปผลํ โหติฯ เสยฺยถาปิ, มาณว, กสิเยว กมฺมฏฺฐานํ มหฏฺฐํ มหากิจฺจํ มหาธิกรณํ มหาสมารมฺภํ สมฺปชฺชมานํ มหปฺผลํ โหติ; เอวเมว โข, มาณว, ฆราวาสกมฺมฏฺฐานํ มหฏฺฐํ มหากิจฺจํ มหาธิกรณํ มหาสมารมฺภํ สมฺปชฺชมานํ มหปฺผลํ โหติฯ เสยฺยถาปิ, มาณว, วณิชฺชา กมฺมฏฺฐานํ อปฺปฏฺฐํ อปฺปกิจฺจํ อปฺปาธิกรณํ อปฺปสมารมฺภํ วิปชฺชมานํ อปฺปผลํ โหติ; เอวเมว โข, มาณว, ปพฺพชฺชา กมฺมฏฺฐานํ อปฺปฏฺฐํ อปฺปกิจฺจํ อปฺปาธิกรณํ อปฺปสมารมฺภํ วิปชฺชมานํ อปฺปผลํ โหติฯ เสยฺยถาปิ, มาณว, วณิชฺชาเยว กมฺมฏฺฐานํ อปฺปฏฺฐํ อปฺปกิจฺจํ อปฺปาธิกรณํ อปฺปสมารมฺภํ สมฺปชฺชมานํ มหปฺผลํ โหติ; เอวเมว โข, มาณว, ปพฺพชฺชา กมฺมฏฺฐานํ อปฺปฏฺฐํ อปฺปกิจฺจํ อปฺปาธิกรณํ อปฺปสมารมฺภํ สมฺปชฺชมานํ มหปฺผลํ โหตี”ติฯ
The lay life is like farming in that it’s work with many requirements and when it fails it’s not very fruitful; but when it succeeds it is very fruitful. The renunciate life is like trade in that it’s work with few requirements and when it fails it’s not very fruitful; but when it succeeds it is very fruitful.”
“พฺราหฺมณา, โภ โคตม, ปญฺจ ธมฺเม ปญฺญเปนฺติ ปุญฺญสฺส กิริยาย, กุสลสฺส อาราธนายา”ติฯ
“Master Gotama, the brahmins prescribe five things for making merit and succeeding in the skillful.”
“เย เต, มาณว, พฺราหฺมณา ปญฺจ ธมฺเม ปญฺญเปนฺติ ปุญฺญสฺส กิริยาย, กุสลสฺส อาราธนาย—
สเจ เต อครุ—สาธุ เต ปญฺจ ธมฺเม อิมสฺมึ ปริสติ ภาสสฺสู”ติฯ
“If you don’t mind, please explain these in this assembly.”
“น โข เม, โภ โคตม, ครุ ยตฺถสฺสุ ภวนฺโต วา นิสินฺโน ภวนฺตรูโป วา”ติฯ
“It’s no trouble when gentlemen such as yourself are sitting here.”
“เตน หิ, มาณว, ภาสสฺสู”ติฯ
“Well, speak then, student.”
“สจฺจํ โข, โภ โคตม, พฺราหฺมณา ปฐมํ ธมฺมํ ปญฺญเปนฺติ ปุญฺญสฺส กิริยาย, กุสลสฺส อาราธนายฯ ตปํ โข, โภ โคตม, พฺราหฺมณา ทุติยํ ธมฺมํ ปญฺญเปนฺติ ปุญฺญสฺส กิริยาย, กุสลสฺส อาราธนายฯ พฺรหฺมจริยํ โข, โภ โคตม, พฺราหฺมณา ตติยํ ธมฺมํ ปญฺญเปนฺติ ปุญฺญสฺส กิริยาย, กุสลสฺส อาราธนายฯ อชฺเฌนํ โข, โภ โคตม, พฺราหฺมณา จตุตฺถํ ธมฺมํ ปญฺญเปนฺติ ปุญฺญสฺส กิริยาย, กุสลสฺส อาราธนายฯ จาคํ โข, โภ โคตม, พฺราหฺมณา ปญฺจมํ ธมฺมํ ปญฺญเปนฺติ ปุญฺญสฺส กิริยาย, กุสลสฺส อาราธนายฯ พฺราหฺมณา, โภ โคตม, อิเม ปญฺจ ธมฺเม ปญฺญเปนฺติ ปุญฺญสฺส กิริยาย, กุสลสฺส อาราธนายาติฯ อิธ ภวํ โคตโม กิมาหา”ติ?
“Master Gotama, truth is the first thing. Fervor is the second thing. Celibacy is the third thing. Recitation is the fourth thing. Generosity is the fifth thing. These are the five things that the brahmins prescribe for making merit and succeeding in the skillful. What do you say about this?”
“กึ ปน, มาณว, อตฺถิ โกจิ พฺราหฺมณานํ เอกพฺราหฺมโณปิ โย เอวมาห: ‘อหํ อิเมสํ ปญฺจนฺนํ ธมฺมานํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา วิปากํ ปเวเทมี'”ติ?
“Well, student, is there even a single one of the brahmins who says this: ‘I declare the result of these five things after realizing it with my own insight’?”
“โน หิทํ, โภ โคตม”ฯ
“No, Master Gotama.”
“กึ ปน, มาณว, อตฺถิ โกจิ พฺราหฺมณานํ เอกาจริโยปิ เอกาจริยปาจริโยปิ ยาว สตฺตมา อาจริยมหยุคาปิ โย เอวมาห: ‘อหํ อิเมสํ ปญฺจนฺนํ ธมฺมานํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา วิปากํ ปเวเทมี'”ติ?
“Well, is there even a single teacher of the brahmins, or a teacher’s teacher, or anyone back to the seventh generation of teachers, who says this: ‘I declare the result of these five things after realizing it with my own insight’?”
“โน หิทํ, โภ โคตม”ฯ
“No, Master Gotama.”
“กึ ปน, มาณว, เยปิ เต พฺราหฺมณานํ ปุพฺพกา อิสโย มนฺตานํ กตฺตาโร มนฺตานํ ปวตฺตาโร เยสมิทํ เอตรหิ พฺราหฺมณา โปราณํ มนฺตปทํ คีตํ ปวุตฺตํ สมิหิตํ ตทนุคายนฺติ ตทนุภาสนฺติ ภาสิตมนุภาสนฺติ วาจิตมนุวาเจนฺติ, เสยฺยถิทํ—อฏฺฐโก วามโก วามเทโว เวสฺสามิตฺโต ยมตคฺคิ องฺคีรโส ภารทฺวาโช วาเสฏฺโฐ กสฺสโป ภคุ, เตปิ เอวมาหํสุ: ‘มยํ อิเมสํ ปญฺจนฺนํ ธมฺมานํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา วิปากํ ปเวเทมา'”ติ?
“Well, what of the ancient seers of the brahmins, namely Aṭṭhaka, Vāmaka, Vāmadeva, Vessāmitta, Yamadaggi, Aṅgīrasa, Bhāradvāja, Vāseṭṭha, Kassapa, and Bhagu? They were the authors and propagators of the hymns. Their hymnal was sung and propagated and compiled in ancient times; and these days, brahmins continue to sing and chant it, chanting what was chanted and teaching what was taught. Did even they say: ‘We declare the result of these five things after realizing it with our own insight’?”
“โน หิทํ, โภ โคตม”ฯ
“No, Master Gotama.”
“อิติ กิร, มาณว, นตฺถิ โกจิ พฺราหฺมณานํ เอกพฺราหฺมโณปิ โย เอวมาห: ‘อหํ อิเมสํ ปญฺจนฺนํ ธมฺมานํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา วิปากํ ปเวเทมี'ติ; นตฺถิ โกจิ พฺราหฺมณานํ เอกาจริโยปิ เอกาจริยปาจริโยปิ ยาว สตฺตมา อาจริยมหยุคาปิ โย เอวมาห: ‘อหํ อิเมสํ ปญฺจนฺนํ ธมฺมานํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา วิปากํ ปเวเทมี'ติ; เยปิ เต พฺราหฺมณานํ ปุพฺพกา อิสโย มนฺตานํ กตฺตาโร มนฺตานํ ปวตฺตาโร, เยสมิทํ เอตรหิ พฺราหฺมณา โปราณํ มนฺตปทํ คีตํ ปวุตฺตํ สมิหิตํ, ตทนุคายนฺติ ตทนุภาสนฺติ ภาสิตมนุภาสนฺติ วาจิตมนุวาเจนฺติ, เสยฺยถิทํ—อฏฺฐโก วามโก วามเทโว เวสฺสามิตฺโต ยมตคฺคิ องฺคีรโส ภารทฺวาโช วาเสฏฺโฐ กสฺสโป ภคุฯ เตปิ น เอวมาหํสุ: ‘มยํ อิเมสํ ปญฺจนฺนํ ธมฺมานํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา วิปากํ ปเวเทมา'ติฯ
“So, student, it seems that there is not a single one of the brahmins, not even anyone back to the seventh generation of teachers, nor even the ancient seers of the brahmins who says: ‘We declare the result of these five things after realizing it with our own insight.’
เสยฺยถาปิ, มาณว, อนฺธเวณิ ปรมฺปราสํสตฺตา ปุริโมปิ น ปสฺสติ มชฺฌิโมปิ น ปสฺสติ ปจฺฉิโมปิ น ปสฺสติ; เอวเมว โข, มาณว, อนฺธเวณูปมํ มญฺเญ พฺราหฺมณานํ ภาสิตํ สมฺปชฺชติ—ปุริโมปิ น ปสฺสติ มชฺฌิโมปิ น ปสฺสติ ปจฺฉิโมปิ น ปสฺสตี”ติฯ
Suppose there was a queue of blind men, each holding the one in front: the first one does not see, the middle one does not see, and the last one does not see. In the same way, it seems to me that the brahmins’ statement turns out to be comparable to a queue of blind men: the first one does not see, the middle one does not see, and the last one does not see.”
เอวํ วุตฺเต, สุโภ มาณโว โตเทยฺยปุตฺโต ภควตา อนฺธเวณูปเมน วุจฺจมาโน กุปิโต อนตฺตมโน ภควนฺตํเยว ขุํเสนฺโต ภควนฺตํเยว วมฺเภนฺโต ภควนฺตํเยว วทมาโน: “สมโณ โคตโม ปาปิโต ภวิสฺสตี”ติ ภควนฺตํ เอตทโวจ:
When he said this, Subha became angry and upset with the Buddha because of the simile of the queue of blind men. He even attacked and badmouthed the Buddha himself, saying, “The ascetic Gotama will be worsted!” He said to the Buddha:
“พฺราหฺมโณ, โภ โคตม, โปกฺขรสาติ โอปมญฺโญ สุภควนิโก เอวมาห: ‘เอวเมว ปนิเธกจฺเจ สมณพฺราหฺมณา อุตฺตริ มนุสฺสธมฺมา อลมริยญาณทสฺสนวิเสสํ ปฏิชานนฺติฯ เตสมิทํ ภาสิตํ หสฺสกํเยว สมฺปชฺชติ, นามกํเยว สมฺปชฺชติ, ริตฺตกํเยว สมฺปชฺชติ, ตุจฺฉกํเยว สมฺปชฺชติฯ กถญฺหิ นาม มนุสฺสภูโต อุตฺตริ มนุสฺสธมฺมา อลมริยญาณทสฺสนวิเสสํ ญสฺสติ วา ทกฺขติ วา สจฺฉิ วา กริสฺสตีติ—เนตํ ฐานํ วิชฺชตี'”ติ?
“Master Gotama, the brahmin Pokkharasādi Upamañña of the Subhaga Forest says: ‘This is exactly what happens with some ascetics and brahmins. They claim to have a superhuman distinction in knowledge and vision worthy of the noble ones. But their statement turns out to be a joke—mere words, void and hollow. For how on earth can a human being know or see or realize a superhuman distinction in knowledge and vision worthy of the noble ones? That is not possible.’”
“กึ ปน, มาณว, พฺราหฺมโณ โปกฺขรสาติ โอปมญฺโญ สุภควนิโก สพฺเพสํเยว สมณพฺราหฺมณานํ เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานาตี”ติ?
“But student, does Pokkharasādi understand the minds of all these ascetics and brahmins, having comprehended them with his mind?”
“สกายปิ หิ, โภ โคตม, ปุณฺณิกาย ทาสิยา พฺราหฺมโณ โปกฺขรสาติ โอปมญฺโญ สุภควนิโก เจตสา เจโต ปริจฺจ น ปชานาติ, กุโต ปน สพฺเพสํเยว สมณพฺราหฺมณานํ เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานิสฺสตี”ติ?
“Master Gotama, Pokkharasādi doesn’t even know the mind of his own bonded maid Puṇṇikā, so how could he know all those ascetics and brahmins?”
“เสยฺยถาปิ, มาณว, ชจฺจนฺโธ ปุริโส น ปเสฺสยฺย กณฺหสุกฺกานิ รูปานิ, น ปเสฺสยฺย นีลกานิ รูปานิ, น ปเสฺสยฺย ปีตกานิ รูปานิ, น ปเสฺสยฺย โลหิตกานิ รูปานิ, น ปเสฺสยฺย มญฺชิฏฺฐกานิ รูปานิ, น ปเสฺสยฺย สมวิสมํ, น ปเสฺสยฺย ตารกรูปานิ, น ปเสฺสยฺย จนฺทิมสูริเยฯ โส เอวํ วเทยฺย: ‘นตฺถิ กณฺหสุกฺกานิ รูปานิ, นตฺถิ กณฺหสุกฺกานํ รูปานํ ทสฺสาวี; นตฺถิ นีลกานิ รูปานิ, นตฺถิ นีลกานํ รูปานํ ทสฺสาวี; นตฺถิ ปีตกานิ รูปานิ, นตฺถิ ปีตกานํ รูปานํ ทสฺสาวี; นตฺถิ โลหิตกานิ รูปานิ, นตฺถิ โลหิตกานํ รูปานํ ทสฺสาวี; นตฺถิ มญฺชิฏฺฐกานิ รูปานิ, นตฺถิ มญฺชิฏฺฐกานํ รูปานํ ทสฺสาวี; นตฺถิ สมวิสมํ, นตฺถิ สมวิสมสฺส ทสฺสาวี; นตฺถิ ตารกรูปานิ, นตฺถิ ตารกรูปานํ ทสฺสาวี; นตฺถิ จนฺทิมสูริยา, นตฺถิ จนฺทิมสูริยานํ ทสฺสาวีฯ อหเมตํ น ชานามิ, อหเมตํ น ปสฺสามิ; ตสฺมา ตํ นตฺถี'ติฯ สมฺมา นุ โข โส, มาณว, วทมาโน วเทยฺยา”ติ?
“Suppose there was a person blind from birth. They couldn’t see sights that are dark or bright, or blue, yellow, red, or magenta. They couldn’t see even and uneven ground, or the stars, or the moon and sun. They’d say: ‘There’s no such thing as dark and bright sights, and no-one who sees them. There’s no such thing as blue, yellow, red, magenta, even and uneven ground, stars, moon and sun, and no-one who sees these things. I don’t know it or see it, therefore it doesn’t exist.’ Would they be speaking rightly?”
“โน หิทํ, โภ โคตมฯ อตฺถิ กณฺหสุกฺกานิ รูปานิ, อตฺถิ กณฺหสุกฺกานํ รูปานํ ทสฺสาวี; อตฺถิ นีลกานิ รูปานิ, อตฺถิ นีลกานํ รูปานํ ทสฺสาวี; อตฺถิ ปีตกานิ รูปานิ, อตฺถิ ปีตกานํ รูปานํ ทสฺสาวี; อตฺถิ โลหิตกานิ รูปานิ, อตฺถิ โลหิตกานํ รูปานํ ทสฺสาวี; อตฺถิ มญฺชิฏฺฐกานิ รูปานิ, อตฺถิ มญฺชิฏฺฐกานํ รูปานํ ทสฺสาวี; อตฺถิ สมวิสมํ, อตฺถิ สมวิสมสฺส ทสฺสาวี; อตฺถิ ตารกรูปานิ, อตฺถิ ตารกรูปานํ ทสฺสาวี; อตฺถิ จนฺทิมสูริยา, อตฺถิ จนฺทิมสูริยานํ ทสฺสาวีฯ ‘อหเมตํ น ชานามิ, อหเมตํ น ปสฺสามิ; ตสฺมา ตํ นตฺถี'ติ; น หิ โส, โภ โคตม, สมฺมา วทมาโน วเทยฺยา”ติฯ
“No, Master Gotama. There are such things as dark and bright sights, and one who sees them. There is blue, yellow, red, magenta, even and uneven ground, stars, moon and sun, and one who sees these things. So it’s not right to say this: ‘I don’t know it or see it, therefore it doesn’t exist.’”
“เอวเมว โข, มาณว, พฺราหฺมโณ โปกฺขรสาติ โอปมญฺโญ สุภควนิโก อนฺโธ อจกฺขุโกฯ โส วต อุตฺตริ มนุสฺสธมฺมา อลมริยญาณทสฺสนวิเสสํ ญสฺสติ วา ทกฺขติ วา สจฺฉิ วา กริสฺสตีติ—เนตํ ฐานํ วิชฺชติฯ
“In the same way, Pokkharasādi is blind and sightless. It’s quite impossible for him to know or see or realize a superhuman distinction in knowledge and vision worthy of the noble ones.
ตํ กึ มญฺญสิ, มาณว, เย เต โกสลกา พฺราหฺมณมหาสาลา, เสยฺยถิทํ—จงฺกี พฺราหฺมโณ ตารุกฺโข พฺราหฺมโณ โปกฺขรสาติ พฺราหฺมโณ ชาณุโสฺสณิ พฺราหฺมโณ ปิตา จ เต โตเทโยฺย, กตมา เนสํ เสโยฺย, ยํ วา เต สมฺมุจฺจา วาจํ ภาเสยฺยุํ ยํ วา อสมฺมุจฺจา”ติ?
What do you think, student? There are well-to-do brahmins of Kosala such as the brahmins Caṅkī, Tārukkha, Pokkharasādi, Jānussoṇi, and your father Todeyya. What’s better for them: that their speech agrees or disagrees with accepted usage?”
“สมฺมุจฺจา, โภ โคตม”ฯ
“That it agrees, Master Gotama.”
“กตมา เนสํ เสโยฺย, ยํ วา เต มนฺตา วาจํ ภาเสยฺยุํ ยํ วา อมนฺตา”ติ?
“What’s better for them: that their speech is thoughtful or thoughtless?”
“มนฺตา, โภ โคตม”ฯ
“That it is thoughtful.”
“กตมา เนสํ เสโยฺย, ยํ วา เต ปฏิสงฺขาย วาจํ ภาเสยฺยุํ ยํ วา อปฺปฏิสงฺขายา”ติ?
“What’s better for them: that their speech follows reflection or is unreflective?”
“ปฏิสงฺขาย, โภ โคตม”ฯ
“That it follows reflection.”
“กตมา เนสํ เสโยฺย, ยํ วา เต อตฺถสํหิตํ วาจํ ภาเสยฺยุํ ยํ วา อนตฺถสํหิตนฺ”ติ?
“What’s better for them: that their speech is beneficial or worthless?”
“อตฺถสํหิตํ, โภ โคตม”ฯ
“That it’s beneficial.”
“ตํ กึ มญฺญสิ, มาณว, ยทิ เอวํ สนฺเต, พฺราหฺมเณน โปกฺขรสาตินา โอปมญฺเญน สุภควนิเกน สมฺมุจฺจา วาจา ภาสิตา อสมฺมุจฺจา”ติ?
“What do you think, student? If this is so, does Pokkharasādi’s speech agree or disagree with accepted usage?”
“อสมฺมุจฺจา, โภ โคตม”ฯ
“It disagrees, Master Gotama.”
“มนฺตา วาจา ภาสิตา อมนฺตา วา”ติ?
“Is it thoughtful or thoughtless?”
“อมนฺตา, โภ โคตม”ฯ
“Thoughtless.”
“ปฏิสงฺขาย วาจา ภาสิตา อปฺปฏิสงฺขายา”ติ?
“Is it reflective or unreflective?”
“อปฺปฏิสงฺขาย, โภ โคตม”ฯ
“Unreflective.”
“อตฺถสํหิตา วาจา ภาสิตา อนตฺถสํหิตา”ติ?
“Is it beneficial or worthless?”
“อนตฺถสํหิตา, โภ โคตม”ฯ
“Worthless.”
“ปญฺจ โข อิเม, มาณว, นีวรณาฯ กตเม ปญฺจ? กามจฺฉนฺทนีวรณํ, พฺยาปาทนีวรณํ, ถินมิทฺธนีวรณํ อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจนีวรณํ, วิจิกิจฺฉานีวรณํ—อิเม โข, มาณว, ปญฺจ นีวรณาฯ อิเมหิ โข, มาณว, ปญฺจหิ นีวรเณหิ พฺราหฺมโณ โปกฺขรสาติ โอปมญฺโญ สุภควนิโก อาวุโต นิวุโต โอผุโฏ ปริโยนทฺโธฯ โส วต อุตฺตริ มนุสฺสธมฺมา อลมริยญาณทสฺสนวิเสสํ ญสฺสติ วา ทกฺขติ วา สจฺฉิ วา กริสฺสตีติ—เนตํ ฐานํ วิชฺชติฯ
“Student, there are these five hindrances. What five? The hindrances of sensual desire, ill will, dullness and drowsiness, restlessness and remorse, and doubt. These are the five hindrances. Pokkharasādi is veiled, shrouded, covered, and engulfed by these five hindrances. It’s quite impossible for him to know or see or realize a superhuman distinction in knowledge and vision worthy of the noble ones.
ปญฺจ โข อิเม, มาณว, กามคุณาฯ กตเม ปญฺจ? จกฺขุวิญฺเญยฺยา รูปา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ปิยรูปา กามูปสํหิตา รชนียา; โสตวิญฺเญยฺยา สทฺทา …เป… ฆานวิญฺเญยฺยา คนฺธา … ชิวฺหา วิญฺเญยฺยา รสา … กายวิญฺเญยฺยา โผฏฺฐพฺพา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ปิยรูปา กามูปสํหิตา รชนียา—อิเม โข, มาณว, ปญฺจ กามคุณาฯ
There are these five kinds of sensual stimulation. What five? There are sights known by the eye that are likable, desirable, agreeable, pleasant, sensual, and arousing. There are sounds known by the ear … smells known by the nose … tastes known by the tongue … touches known by the body that are likable, desirable, agreeable, pleasant, sensual, and arousing. These are the five kinds of sensual stimulation.
อิเมหิ โข, มาณว, ปญฺจหิ กามคุเณหิ พฺราหฺมโณ โปกฺขรสาติ โอปมญฺโญ สุภควนิโก คถิโต มุจฺฉิโต อชฺโฌปนฺโน อนาทีนวทสฺสาวี อนิสฺสรณปญฺโญ ปริภุญฺชติฯ โส วต อุตฺตริ มนุสฺสธมฺมา อลมริยญาณทสฺสนวิเสสํ ญสฺสติ วา ทกฺขติ วา สจฺฉิ วา กริสฺสตีติ—เนตํ ฐานํ วิชฺชติฯ
Pokkharasādi enjoys himself with these five kinds of sensual stimulation, tied, infatuated, attached, blind to the drawbacks, and not understanding the escape. It’s quite impossible for him to know or see or realize a superhuman distinction in knowledge and vision worthy of the noble ones.
ตํ กึ มญฺญสิ, มาณว, ยํ วา ติณกฏฺฐุปาทานํ ปฏิจฺจ อคฺคึ ชาเลยฺย ยํ วา นิสฺสฏฺฐติณกฏฺฐุปาทานํ อคฺคึ ชาเลยฺย, กตโม นุ ขฺวาสฺส อคฺคิ อจฺจิมา เจว วณฺณวา จ ปภสฺสโร จา”ติ?
What do you think, student? Which would have better flames, color, and radiance: a fire that depends on grass and logs as fuel, or one that does not?”
“สเจ ตํ, โภ โคตม, ฐานํ นิสฺสฏฺฐติณกฏฺฐุปาทานํ อคฺคึ ชาเลตุํ, สฺวาสฺส อคฺคิ อจฺจิมา เจว วณฺณวา จ ปภสฺสโร จา”ติฯ
“If it were possible for a fire to burn without depending on grass and logs as fuel, that would have better flames, color, and radiance.”
“อฏฺฐานํ โข เอตํ, มาณว, อนวกาโส ยํ นิสฺสฏฺฐติณกฏฺฐุปาทานํ อคฺคึ ชาเลยฺย อญฺญตฺร อิทฺธิมตาฯ เสยฺยถาปิ, มาณว, ติณกฏฺฐุปาทานํ ปฏิจฺจ อคฺคิ ชลติ ตถูปมาหํ, มาณว, อิมํ ปีตึ วทามิ ยายํ ปีติ ปญฺจ กามคุเณ ปฏิจฺจฯ เสยฺยถาปิ, มาณว, นิสฺสฏฺฐติณกฏฺฐุปาทาโน อคฺคิ ชลติ ตถูปมาหํ, มาณว, อิมํ ปีตึ วทามิ ยายํ ปีติ อญฺญเตฺรว กาเมหิ อญฺญตฺร อกุสเลหิ ธมฺเมหิฯ
“But it isn’t possible, except by psychic power. (Mental) joy that depends on the five kinds of sensual stimulation is like a fire that depends on grass and logs as fuel. (Mental) joy that’s apart from sensual pleasures and unskillful qualities is like a fire that doesn’t depend on grass and logs as fuel.
กตมา จ, มาณว, ปีติ อญฺญเตฺรว กาเมหิ อญฺญตฺร อกุสเลหิ ธมฺเมหิ? อิธ, มาณว, ภิกฺขุ วิวิจฺเจว กาเมหิ …เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติฯ อยมฺปิ โข, มาณว, ปีติ อญฺญเตฺรว กาเมหิ อญฺญตฺร อกุสเลหิ ธมฺเมหิฯ
And what is (mental) joy that’s apart from sensual pleasures and unskillful qualities? It’s when a bhikkhu, quite secluded from sensual pleasures, secluded from unskillful qualities, enters and remains in the first jhāna, which has the (mental) joy and (bodily) pleasure born of seclusion, while thougths are being born and sustained analysis is going on. This is (mental) joy that’s apart from sensual pleasures and unskillful qualities.
ปุน จปรํ, มาณว, ภิกฺขุ วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา … ทุติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติฯ อยมฺปิ โข, มาณว, ปีติ อญฺญเตฺรว กาเมหิ อญฺญตฺร อกุสเลหิ ธมฺเมหิฯ
Furthermore, as the thougths being born and the sustained analysis going on are stilled, they enter and remain in the second jhāna, which has the (mental) joy and (bodily) pleasure born of samādhi, with internal clarity and mind at one, without thougths being born and without sustained analysis going on. This too is (mental) joy that’s apart from sensual pleasures and unskillful qualities.
เย เต, มาณว, พฺราหฺมณา ปญฺจ ธมฺเม ปญฺญเปนฺติ ปุญฺญสฺส กิริยาย กุสลสฺส อาราธนาย, กตเมตฺถ พฺราหฺมณา ธมฺมํ มหปฺผลตรํ ปญฺญเปนฺติ ปุญฺญสฺส กิริยาย กุสลสฺส อาราธนายา”ติ?
Of the five things that the brahmins prescribe for making merit and succeeding in the skillful, which do they say is the most fruitful?”
“เยเม, โภ โคตม, พฺราหฺมณา ปญฺจ ธมฺเม ปญฺญเปนฺติ ปุญฺญสฺส กิริยาย กุสลสฺส อาราธนาย, จาคเมตฺถ พฺราหฺมณา ธมฺมํ มหปฺผลตรํ ปญฺญเปนฺติ ปุญฺญสฺส กิริยาย กุสลสฺส อาราธนายา”ติฯ
“Generosity.”
“ตํ กึ มญฺญสิ, มาณว, อิธ อญฺญตรสฺส พฺราหฺมณสฺส มหายญฺโญ ปจฺจุปฏฺฐิโต อสฺสฯ อถ เทฺว พฺราหฺมณา อาคจฺเฉยฺยุํ: ‘อิตฺถนฺนามสฺส พฺราหฺมณสฺส มหายญฺญํ อนุภวิสฺสามา'ติฯ ตเตฺรกสฺส พฺราหฺมณสฺส เอวมสฺส: ‘อโห วต อหเมว ลเภยฺยํ ภตฺตคฺเค อคฺคาสนํ อคฺโคทกํ อคฺคปิณฺฑํ, น อญฺโญ พฺราหฺมโณ ลเภยฺย ภตฺตคฺเค อคฺคาสนํ อคฺโคทกํ อคฺคปิณฺฑนฺ'ติฯ ฐานํ โข ปเนตํ, มาณว, วิชฺชติ ยํ อญฺโญ พฺราหฺมโณ ลเภยฺย ภตฺตคฺเค อคฺคาสนํ อคฺโคทกํ อคฺคปิณฺฑํ, น โส พฺราหฺมโณ ลเภยฺย ภตฺตคฺเค อคฺคาสนํ อคฺโคทกํ อคฺคปิณฺฑํฯ ‘อญฺโญ พฺราหฺมโณ ลภติ ภตฺตคฺเค อคฺคาสนํ อคฺโคทกํ อคฺคปิณฺฑํ, นาหํ ลภามิ ภตฺตคฺเค อคฺคาสนํ อคฺโคทกํ อคฺคปิณฺฑนฺ'ติ—อิติ โส กุปิโต โหติ อนตฺตมโนฯ อิมสฺส ปน, มาณว, พฺราหฺมณา กึ วิปากํ ปญฺญเปนฺตี”ติ?
“What do you think, student? Suppose a brahmin was setting up a big sacrifice. Then two brahmins came along, thinking to participate. Then one of those brahmins thought: ‘Oh, I hope that I alone get the best seat, the best drink, and the best almsfood in the refectory, not some other brahmin.’ But it’s possible that some other brahmin gets the best seat, the best drink, and the best almsfood in the refectory. Thinking, ‘Some other brahmin has got the best seat, the best drink, the best almsfood,’ they get angry and bitter. What do the brahmins say is the result of this?”
“น เขฺวตฺถ, โภ โคตม, พฺราหฺมณา เอวํ ทานํ เทนฺติ: ‘อิมินา ปโร กุปิโต โหตุ อนตฺตมโน'ติฯ อถ เขฺวตฺถ พฺราหฺมณา อนุกมฺปาชาติกํเยว ทานํ เทนฺตี”ติฯ
“Master Gotama, brahmins don’t give gifts so that others will get angry and upset. Rather, they give only out of compassion.”
“เอวํ สนฺเต โข, มาณว, พฺราหฺมณานํ อิทํ ฉฏฺฐํ ปุญฺญกิริยวตฺถุ โหติ—ยทิทํ อนุกมฺปาชาติกนฺ”ติฯ
“In that case, isn’t compassion a sixth ground for making merit?”
“เอวํ สนฺเต, โภ โคตม, พฺราหฺมณานํ อิทํ ฉฏฺฐํ ปุญฺญกิริยวตฺถุ โหติ—ยทิทํ อนุกมฺปาชาติกนฺ”ติฯ
“In that case, compassion is a sixth ground for making merit.”
“เย เต, มาณว, พฺราหฺมณา ปญฺจ ธมฺเม ปญฺญเปนฺติ ปุญฺญสฺส กิริยาย กุสลสฺส อาราธนาย, อิเม ตฺวํ ปญฺจ ธมฺเม กตฺถ พหุลํ สมนุปสฺสสิ—คหฏฺเฐสุ วา ปพฺพชิเตสุ วา”ติ?
“Of the five things that the brahmins prescribe for making merit and succeeding in the skillful, where do you usually find them: among laypeople or renunciates?”
“เยเม, โภ โคตม, พฺราหฺมณา ปญฺจ ธมฺเม ปญฺญเปนฺติ ปุญฺญสฺส กิริยาย กุสลสฺส อาราธนาย, อิมาหํ ปญฺจ ธมฺเม ปพฺพชิเตสุ พหุลํ สมนุปสฺสามิ อปฺปํ คหฏฺเฐสุฯ คหฏฺโฐ หิ, โภ โคตม, มหฏฺโฐ มหากิจฺโจ มหาธิกรโณ มหาสมารมฺโภ, น สตตํ สมิตํ สจฺจวาที โหติ; ปพฺพชิโต โข ปน, โภ โคตม, อปฺปฏฺโฐ อปฺปกิจฺโจ อปฺปาธิกรโณ อปฺปสมารมฺโภ, สตตํ สมิตํ สจฺจวาที โหติฯ คหฏฺโฐ หิ, โภ โคตม, มหฏฺโฐ มหากิจฺโจ มหาธิกรโณ มหาสมารมฺโภ น สตตํ สมิตํ ตปสฺสี โหติ … พฺรหฺมจารี โหติ … สชฺฌายพหุโล โหติ … จาคพหุโล โหติ; ปพฺพชิโต โข ปน, โภ โคตม, อปฺปฏฺโฐ อปฺปกิจฺโจ อปฺปาธิกรโณ อปฺปสมารมฺโภ สตตํ สมิตํ ตปสฺสี โหติ … พฺรหฺมจารี โหติ … สชฺฌายพหุโล โหติ … จาคพหุโล โหติฯ เยเม, โภ โคตม, พฺราหฺมณา ปญฺจ ธมฺเม ปญฺญเปนฺติ ปุญฺญสฺส กิริยาย กุสลสฺส อาราธนาย, อิมาหํ ปญฺจ ธมฺเม ปพฺพชิเตสุ พหุลํ สมนุปสฺสามิ อปฺปํ คหฏฺเฐสู”ติฯ
“Mostly among renunciates, and less so among lay people. For a lay person has many requirements, duties, issues, and undertakings, and they can’t always tell the truth, be fervent, be celibate, do lots of recitation, or be very generous. But a renunciate has few requirements, duties, issues, and undertakings, and they can always tell the truth, be fervent, be celibate, do lots of recitation, and be very generous. Of the five things that the brahmins prescribe for making merit and succeeding in the skillful, I usually find them among renunciates, and less so among laypeople.”
“เย เต, มาณว, พฺราหฺมณา ปญฺจ ธมฺเม ปญฺญเปนฺติ ปุญฺญสฺส กิริยาย กุสลสฺส อาราธนาย จิตฺตสฺสาหํ เอเต ปริกฺขาเร วทามิ—ยทิทํ จิตฺตํ อเวรํ อพฺยาพชฺฌํ ตสฺส ภาวนายฯ
“I say that the five things prescribed by the brahmins for making merit are prerequisites of the mind for developing a mind free of enmity and ill will.
อิธ, มาณว, ภิกฺขุ สจฺจวาที โหติฯ โส ‘สจฺจวาทีมฺหี'ติ ลภติ อตฺถเวทํ, ลภติ ธมฺมเวทํ, ลภติ ธมฺมูปสํหิตํ ปาโมชฺชํฯ ยํ ตํ กุสลูปสํหิตํ ปาโมชฺชํ, จิตฺตสฺสาหํ เอตํ ปริกฺขารํ วทามิ—ยทิทํ จิตฺตํ อเวรํ อพฺยาพชฺฌํ ตสฺส ภาวนายฯ
Take a bhikkhu who speaks the truth. Thinking, ‘I’m truthful,’ they find inspiration in the meaning and the teaching, and find joy connected with the teaching. And I say that joy connected with the skillful is a prerequisite of the mind for developing a mind free of enmity and ill will.
อิธ, มาณว, ภิกฺขุ ตปสฺสี โหติ …เป… พฺรหฺมจารี โหติ …เป… สชฺฌายพหุโล โหติ …เป… จาคพหุโล โหติฯ โส ‘จาคพหุโลมฺหี'ติ ลภติ อตฺถเวทํ, ลภติ ธมฺมเวทํ, ลภติ ธมฺมูปสํหิตํ ปาโมชฺชํฯ ยํ ตํ กุสลูปสํหิตํ ปาโมชฺชํ, จิตฺตสฺสาหํ เอตํ ปริกฺขารํ วทามิ—ยทิทํ จิตฺตํ อเวรํ อพฺยาพชฺฌํ ตสฺส ภาวนายฯ เย เต, มาณว, พฺราหฺมณา ปญฺจ ธมฺเม ปญฺญเปนฺติ ปุญฺญสฺส กิริยาย กุสลสฺส อาราธนาย, จิตฺตสฺสาหํ เอเต ปริกฺขาเร วทามิ—ยทิทํ จิตฺตํ อเวรํ อพฺยาพชฺฌํ ตสฺส ภาวนายา”ติฯ
Take a bhikkhu who is fervent … is celibate … does lots of recitation … and is very generous. Thinking, ‘I’m very generous,’ they find inspiration in the meaning and the teaching, and find joy connected with the teaching. And I say that joy connected with the skillful is a prerequisite of the mind for developing a mind free of enmity and ill will. I say that these five things prescribed by the brahmins for making merit are prerequisites of the mind for developing a mind free of enmity and ill will.”
เอวํ วุตฺเต, สุโภ มาณโว โตเทยฺยปุตฺโต ภควนฺตํ เอตทโวจ: “สุตํ เมตํ, โภ โคตม: ‘สมโณ โคตโม พฺรหฺมานํ สหพฺยตาย มคฺคํ ชานาตี'”ติฯ
When he had spoken, Subha said to him, “Master Gotama, I have heard that the ascetic Gotama knows a path to company with Brahmā.”
“ตํ กึ มญฺญสิ, มาณว, อาสนฺเน อิโต นฬการคาโม, น ยิโต ทูเร นฬการคาโม”ติ?
“What do you think, student? Is the village of Naḷakāra nearby?”
“เอวํ, โภ, อาสนฺเน อิโต นฬการคาโม, น ยิโต ทูเร นฬการคาโม”ติฯ
“Yes it is, sir.”
“ตํ, กึ มญฺญสิ, มาณว, อิธสฺส ปุริโส นฬการคาเม ชาตวทฺโธ; ตเมนํ นฬการคามโต ตาวเทว อวสฏํ นฬการคามสฺส มคฺคํ ปุจฺเฉยฺยุํ; สิยา นุ โข, มาณว, ตสฺส ปุริสสฺส นฬการคาเม ชาตวทฺธสฺส นฬการคามสฺส มคฺคํ ปุฏฺฐสฺส ทนฺธายิตตฺตํ วา วิตฺถายิตตฺตํ วา”ติ?
“What do you think, student? Suppose a person was born and raised in Naḷakāra. And as soon as they left the town some people asked them for the road to Naḷakāra. Would they be slow or hesitant to answer?”
“โน หิทํ, โภ โคตม”ฯ “ตํ กิสฺส เหตุ”? “อมุ หิ, โภ โคตม, ปุริโส นฬการคาเม ชาตวทฺโธฯ ตสฺส สพฺพาเนว นฬการคามสฺส มคฺคานิ สุวิทิตานี”ติฯ
“No, Master Gotama. Why is that? Because they were born and raised in Naḷakāra. They’re well acquainted with all the roads to the village.”
“สิยา นุ โข, มาณว, ตสฺส ปุริสสฺส นฬการคาเม ชาตวทฺธสฺส นฬการคามสฺส มคฺคํ ปุฏฺฐสฺส ทนฺธายิตตฺตํ วา วิตฺถายิตตฺตํ วาติ, น เตฺวว ตถาคตสฺส พฺรหฺมโลกํ วา พฺรหฺมโลกคามินึ วา ปฏิปทํ ปุฏฺฐสฺส ทนฺธายิตตฺตํ วา วิตฺถายิตตฺตํ วาฯ พฺรหฺมานญฺจาหํ, มาณว, ปชานามิ พฺรหฺมโลกญฺจ พฺรหฺมโลกคามินิญฺจ ปฏิปทํ; ยถาปฏิปนฺโน จ พฺรหฺมโลกํ อุปปนฺโน ตญฺจ ปชานามี”ติฯ
“Still, it’s possible they might be slow or hesitant to answer. But the Realized One is never slow or hesitant when questioned about the Brahmā realm or the practice that leads to the Brahmā realm. I understand Brahmā, the Brahmā realm, and the practice that leads to the Brahmā realm, practicing in accordance with which one is reborn in the Brahmā realm.”
“สุตํ เมตํ, โภ โคตม: ‘สมโณ โคตโม พฺรหฺมานํ สหพฺยตาย มคฺคํ เทเสตี'ติฯ สาธุ เม ภวํ โคตโม พฺรหฺมานํ สหพฺยตาย มคฺคํ เทเสตู”ติฯ
“Master Gotama, I have heard that the ascetic Gotama teaches a path to company with Brahmā. Please teach me that path.”
“เตน หิ, มาณว, สุณาหิ, สาธุกํ มนสิ กโรหิ, ภาสิสฺสามี”ติฯ
“Well then, student, listen and apply your mind well, I will speak.”
“เอวํ, โภ”ติ โข สุโภ มาณโว โตเทยฺยปุตฺโต ภควโต ปจฺจโสฺสสิฯ ภควา เอตทโวจ:
“Yes, sir,” replied Subha. The Buddha said this:
“กตโม จ, มาณว, พฺรหฺมานํ สหพฺยตาย มคฺโค? อิธ, มาณว, ภิกฺขุ เมตฺตาสหคเตน เจตสา เอกํ ทิสํ ผริตฺวา วิหรติ, ตถา ทุติยํ, ตถา ตติยํ, ตถา จตุตฺถํ; อิติ อุทฺธมโธ ติริยํ สพฺพธิ สพฺพตฺตตาย สพฺพาวนฺตํ โลกํ เมตฺตาสหคเตน เจตสา วิปุเลน มหคฺคเตน อปฺปมาเณน อเวเรน อพฺยาพชฺเฌน ผริตฺวา วิหรติฯ เอวํ ภาวิตาย โข, มาณว, เมตฺตาย เจโตวิมุตฺติยา ยํ ปมาณกตํ กมฺมํ น ตํ ตตฺราวสิสฺสติ, น ตํ ตตฺราวติฏฺฐติฯ เสยฺยถาปิ, มาณว, พลวา สงฺขธโม อปฺปกสิเรเนว จาตุทฺทิสา วิญฺญาเปยฺย; เอวเมว โข, มาณว …เป… เอวํ ภาวิตาย โข, มาณว, เมตฺตาย เจโตวิมุตฺติยา ยํ ปมาณกตํ กมฺมํ น ตํ ตตฺราวสิสฺสติ, น ตํ ตตฺราวติฏฺฐติฯ อยมฺปิ โข, มาณว, พฺรหฺมานํ สหพฺยตาย มคฺโคฯ
“And what is a path to company with Brahmā? Firstly, a bhikkhu meditates spreading a heart full of love to one direction, and to the second, and to the third, and to the fourth. In the same way above, below, across, everywhere, all around, they spread a heart full of love to the whole world—abundant, expansive, limitless, free of enmity and ill will. When the heart’s release by love has been developed like this, any limited deeds they’ve done don’t remain or persist there. Suppose there was a powerful horn blower. They’d easily make themselves heard in the four quarters. In the same way, when the heart’s release by love has been developed like this, any limited deeds they’ve done don’t remain or persist there. This is a path to company with Brahmā.
“ปุน จปรํ, มาณว, ภิกฺขุ กรุณาสหคเตน เจตสา …เป…
Furthermore, a bhikkhu meditates spreading a heart full of compassion …
มุทิตาสหคเตน เจตสา …เป…
They meditate spreading a heart full of rejoicing …
อุเปกฺขาสหคเตน เจตสา เอกํ ทิสํ ผริตฺวา วิหรติ, ตถา ทุติยํ, ตถา ตติยํ, ตถา จตุตฺถํ; อิติ อุทฺธมโธ ติริยํ สพฺพธิ สพฺพตฺตตาย สพฺพาวนฺตํ โลกํ อุเปกฺขาสหคเตน เจตสา วิปุเลน มหคฺคเตน อปฺปมาเณน อเวเรน อพฺยาพชฺเฌน ผริตฺวา วิหรติฯ เอวํ ภาวิตาย โข, มาณว, อุเปกฺขาย เจโตวิมุตฺติยา ยํ ปมาณกตํ กมฺมํ น ตํ ตตฺราวสิสฺสติ, น ตํ ตตฺราวติฏฺฐติฯ เสยฺยถาปิ, มาณว, พลวา สงฺขธโม อปฺปกสิเรเนว จาตุทฺทิสา วิญฺญาเปยฺย; เอวเมว โข, มาณว …เป… เอวํ ภาวิตาย โข, มาณว, อุเปกฺขาย เจโตวิมุตฺติยา ยํ ปมาณกตํ กมฺมํ น ตํ ตตฺราวสิสฺสติ, น ตํ ตตฺราวติฏฺฐติฯ อยมฺปิ โข, มาณว, พฺรหฺมานํ สหพฺยตาย มคฺโค”ติฯ
They meditate spreading a heart full of equanimity to one direction, and to the second, and to the third, and to the fourth. In the same way above, below, across, everywhere, all around, they spread a heart full of equanimity to the whole world—abundant, expansive, limitless, free of enmity and ill will. When the heart’s release by equanimity has been developed and cultivated like this, any limited deeds they’ve done don’t remain or persist there. Suppose there was a powerful horn blower. They’d easily make themselves heard in the four quarters. In the same way, when the heart’s release by equanimity has been developed and cultivated like this, any limited deeds they’ve done don’t remain or persist there. This too is a path to company with Brahmā.”
เอวํ วุตฺเต, สุโภ มาณโว โตเทยฺยปุตฺโต ภควนฺตํ เอตทโวจ: “อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม, อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตมฯ เสยฺยถาปิ, โภ โคตม, นิกฺกุชฺชิตํ วา อุกฺกุชฺเชยฺย, ปฏิจฺฉนฺนํ วา วิวเรยฺย, มูฬฺหสฺส วา มคฺคํ อาจิกฺเขยฺย, อนฺธกาเร วา เตลปชฺโชตํ ธาเรยฺย: ‘จกฺขุมนฺโต รูปานิ ทกฺขนฺตี'ติ; เอวเมวํ โภตา โคตเมน อเนกปริยาเยน ธมฺโม ปกาสิโตฯ เอสาหํ ภวนฺตํ โคตมํ สรณํ คจฺฉามิ ธมฺมญฺจ ภิกฺขุสงฺฆญฺจฯ อุปาสกํ มํ ภวํ โคตโม ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คตํฯ หนฺท จ ทานิ มยํ, โภ โคตม, คจฺฉาม; พหุกิจฺจา มยํ พหุกรณียา”ติฯ
When he had spoken, Subha said to him, “Excellent, Master Gotama! Excellent! As if he were righting the overturned, or revealing the hidden, or pointing out the path to the lost, or lighting a lamp in the dark so people with clear eyes can see what’s there, Master Gotama has made the teaching clear in many ways. I go for refuge to Master Gotama, to the teaching, and to the bhikkhu Saṅgha. From this day forth, may Master Gotama remember me as a lay follower who has gone for refuge for life. Well, now, Master Gotama, I must go. I have many duties, and much to do.”
“ยสฺสทานิ ตฺวํ, มาณว, กาลํ มญฺญสี”ติฯ อถ โข สุโภ มาณโว โตเทยฺยปุตฺโต ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทิตฺวา อนุโมทิตฺวา อุฏฺฐายาสนา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ปกฺกามิฯ
“Please, student, go at your convenience.” And then Subha approved and agreed with what the Buddha said. He got up from his seat, bowed, and respectfully circled the Buddha, keeping him on his right, before leaving.
เตน โข ปน สมเยน ชาณุโสฺสณิ พฺราหฺมโณ สพฺพเสเตน วฬวาภิรเถน สาวตฺถิยา นิยฺยาติ ทิวา ทิวสฺสฯ อทฺทสา โข ชาณุโสฺสณิ พฺราหฺมโณ สุภํ มาณวํ โตเทยฺยปุตฺตํ ทูรโตว อาคจฺฉนฺตํฯ ทิสฺวาน สุภํ มาณวํ โตเทยฺยปุตฺตํ เอตทโวจ: “หนฺท กุโต นุ ภวํ ภารทฺวาโช อาคจฺฉติ ทิวา ทิวสฺสา”ติ?
Now at that time the brahmin Jānussoṇi drove out from Sāvatthī in the middle of the day in an all-white chariot drawn by mares. He saw the student Subha coming off in the distance, and said to him, “So, Master Bhāradvāja, where are you coming from in the middle of the day?”
“อิโต หิ โข อหํ, โภ, อาคจฺฉามิ สมณสฺส โคตมสฺส สนฺติกา”ติฯ
“Just now, good sir, I’ve come from the presence of the ascetic Gotama.”
“ตํ กึ มญฺญสิ, ภวํ ภารทฺวาโช สมณสฺส โคตมสฺส ปญฺญาเวยฺยตฺติยํ ปณฺฑิโต มญฺเญติ”?
“What do you think of the ascetic Gotama’s lucidity of wisdom? Do you think he’s astute?”
“โก จาหํ, โภ, โก จ สมณสฺส โคตมสฺส ปญฺญาเวยฺยตฺติยํ ชานิสฺสามิ? โสปิ นูนสฺส ตาทิโสว โย สมณสฺส โคตมสฺส ปญฺญาเวยฺยตฺติยํ ชาเนยฺยา”ติฯ
“My good man, who am I to judge the ascetic Gotama’s lucidity of wisdom? You’d really have to be on the same level to judge his lucidity of wisdom.”
“อุฬาราย ขลุ ภวํ ภารทฺวาโช สมณํ โคตมํ ปสํสาย ปสํสตี”ติฯ
“Master Bhāradvāja praises the ascetic Gotama with lofty praise indeed.”
“โก จาหํ, โภ, โก จ สมณํ โคตมํ ปสํสิสฺสามิ? ปสตฺถปสตฺโถว โส ภวํ โคตโม เสฏฺโฐ เทวมนุสฺสานํฯ เย จิเม, โภ, พฺราหฺมณา ปญฺจ ธมฺเม ปญฺญเปนฺติ ปุญฺญสฺส กิริยาย กุสลสฺส อาราธนาย; จิตฺตเสฺสเต สมโณ โคตโม ปริกฺขาเร วเทติ—ยทิทํ จิตฺตํ อเวรํ อพฺยาพชฺฌํ ตสฺส ภาวนายา”ติฯ
“Who am I to praise the ascetic Gotama? He is praised by the praised as the best among gods and humans. The five things that the brahmins prescribe for making merit and succeeding in the skillful he says are prerequisites of the mind for developing a mind free of enmity and ill will.”
เอวํ วุตฺเต, ชาณุโสฺสณิ พฺราหฺมโณ สพฺพเสตา วฬวาภิรถา โอโรหิตฺวา เอกํสํ อุตฺตราสงฺคํ กริตฺวา เยน ภควา เตนญฺชลึ ปณาเมตฺวา อุทานํ อุทาเนสิ: “ลาภา รญฺโญ ปเสนทิสฺส โกสลสฺส, สุลทฺธลาภา รญฺโญ ปเสนทิสฺส โกสลสฺส ยสฺส วิชิเต ตถาคโต วิหรติ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ”ติฯ
When he had spoken, Jānussoṇi got down from his chariot, arranged his robe over one shoulder, raised his joined palms toward the Buddha, and expressed this heartfelt sentiment three times, “King Pasenadi of Kosala is lucky, so very lucky that the Realized One, the perfected one, the fully awakened Buddha is living in his realm!”
สุภสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ นวมํฯ
The authoritative text of the Majjhima Nikāya is the Pāli text. The English translation is provided as an aid to the study of the original Pāli text. [CREDITS »]
