| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / សារត្ថទីបនី-ដីកា • Sāratthadīpanī-ṭīkā |
សំវិទាវហារកថាវណ្ណនា
Saṃvidāvahārakathāvaṇṇanā
សំវិទាវហារកថាយំ ‘‘សម្ពហុលា សំវិទហិត្វា ឯកោ ភណ្ឌំ អវហរតិ, អាបត្តិ សព្ពេសំ បារាជិកស្សា’’តិ បាឡិយំ អវិសេសេន វុត្តត្តា អាណាបកានំ អាណត្តិក្ខណេ អាបត្តិ, អវហារកស្ស ឧទ្ធារេតិ យថាសម្ភវំ យោជេត្វា អត្ថោ គហេតព្ពោ អាណត្តិកថាយំ ‘‘សោ តំ ភណ្ឌំ អវហរតិ, អាបត្តិ សព្ពេសំ បារាជិកស្សា’’តិអាទីសុ វិយ។ ឯត្ថាបិ ហិ អាណាបកស្ស អាណត្តិក្ខណេយេវ អាបត្តិ វុត្តា។ តថា ច វក្ខតិ ‘‘អថ តំ ភណ្ឌំ អវស្សំ ហារិយំ ហោតិ, យំ បរតោ សព្ពេសំ អាបត្តិ បារាជិកស្សាតិ វុត្តំ, តតោ ឥមស្ស តង្ខណេយេវ បារាជិកំ ហោតីតិ អយំ យុត្តិ សព្ពត្ថ វេទិតព្ពា’’តិ (បារា. អដ្ឋ. ១.១២១)។ សំវិទាវហារេ ច ‘‘អាណត្តិ នត្ថី’’តិ ន វត្តព្ពា ‘‘អន្តេវាសិកេសុ ឯកមេកស្ស ឯកេកោ មាសកោ សាហត្ថិកោ ហោតិ, បញ្ច អាណត្តិកា’’តិ វចនតោ។ អាណត្តិយា ច សតិ អាណាបកស្ស អាណត្តិក្ខណេយេវ អាបត្តិ ឥច្ឆិតព្ពា, ន ឧទ្ធារេ។
Saṃvidāvahārakathāyaṃ ‘‘sambahulā saṃvidahitvā eko bhaṇḍaṃ avaharati, āpatti sabbesaṃ pārājikassā’’ti pāḷiyaṃ avisesena vuttattā āṇāpakānaṃ āṇattikkhaṇe āpatti, avahārakassa uddhāreti yathāsambhavaṃ yojetvā attho gahetabbo āṇattikathāyaṃ ‘‘so taṃ bhaṇḍaṃ avaharati, āpatti sabbesaṃ pārājikassā’’tiādīsu viya. Etthāpi hi āṇāpakassa āṇattikkhaṇeyeva āpatti vuttā. Tathā ca vakkhati ‘‘atha taṃ bhaṇḍaṃ avassaṃ hāriyaṃ hoti, yaṃ parato sabbesaṃ āpatti pārājikassāti vuttaṃ, tato imassa taṅkhaṇeyeva pārājikaṃ hotīti ayaṃ yutti sabbattha veditabbā’’ti (pārā. aṭṭha. 1.121). Saṃvidāvahāre ca ‘‘āṇatti natthī’’ti na vattabbā ‘‘antevāsikesu ekamekassa ekeko māsako sāhatthiko hoti, pañca āṇattikā’’ti vacanato. Āṇattiyā ca sati āṇāpakassa āṇattikkhaṇeyeva āpatti icchitabbā, na uddhāre.
យទិ ឯវំ ‘‘តេសុ ឯកោ ភណ្ឌំ អវហរតិ, តស្សុទ្ធារេ សព្ពេសំ បារាជិក’’ន្តិ កស្មា វុត្តន្តិ? នាយំ ទោសោ។ ឯត្ថ ហិ សព្ពេសំយេវ អាបត្តិទស្សនត្ថំ អវហារកស្សបិ អាបត្តិសម្ភវដ្ឋានំ ទស្សេន្តោ ‘‘តស្សុទ្ធារេ សព្ពេសំ បារាជិក’’ន្តិ អាហ, ន បន អាណាបកានម្បិ ឧទ្ធារេយេវ អាបត្តិទស្សនត្ថន្តិ ឯវមត្ថោ គហេតព្ពោ។ ‘‘សម្ពហុលា ឯកំ អាណាបេន្តិ ‘គច្ឆេតំ អាហរា’តិ, តស្សុទ្ធារេ សព្ពេសំ បារាជិក’’ន្តិអាទីសុបិ ឯវមេវ អត្ថោ គហេតព្ពោ។ អថ វា សំវិទាវហារេ អាណាបកានម្បិ ឧទ្ធារេយេវ អាបត្តិ, ន អាណត្តិក្ខណេតិ អាវេណិកមិទំ លក្ខណន្តិ អដ្ឋកថាចរិយប្បមាណេន គហេតព្ពំ, ឥតោ វា អញ្ញេន បការេន យថា អដ្ឋកថាយំ បុព្ពេនាបរំ ន វិរុជ្ឈតិ, តថា វីមំសិត្វា គហេតព្ពំ។
Yadi evaṃ ‘‘tesu eko bhaṇḍaṃ avaharati, tassuddhāre sabbesaṃ pārājika’’nti kasmā vuttanti? Nāyaṃ doso. Ettha hi sabbesaṃyeva āpattidassanatthaṃ avahārakassapi āpattisambhavaṭṭhānaṃ dassento ‘‘tassuddhāre sabbesaṃ pārājika’’nti āha, na pana āṇāpakānampi uddhāreyeva āpattidassanatthanti evamattho gahetabbo. ‘‘Sambahulā ekaṃ āṇāpenti ‘gacchetaṃ āharā’ti, tassuddhāre sabbesaṃ pārājika’’ntiādīsupi evameva attho gahetabbo. Atha vā saṃvidāvahāre āṇāpakānampi uddhāreyeva āpatti, na āṇattikkhaṇeti āveṇikamidaṃ lakkhaṇanti aṭṭhakathācariyappamāṇena gahetabbaṃ, ito vā aññena pakārena yathā aṭṭhakathāyaṃ pubbenāparaṃ na virujjhati, tathā vīmaṃsitvā gahetabbaṃ.
សំវិធាយាតិ សំវិទហិត្វា។ តេន នេសំ ទុក្កដាបត្តិយោតិ អាណត្តិវសេន បារាជិកាបត្តិយា អសម្ភវេ សតិ វុត្តំ។ យទិ ហិ តេ អាណត្តា អវស្សំ តំ ហរន្តិ, បារាជិកាបត្តិយេវ នេសំ ទដ្ឋព្ពា, ន ទុក្កដាបត្តិ។ សាហត្ថិកំ វា អាណត្តិកស្ស អាណត្តិកំ វា សាហត្ថិកស្ស អង្គំ ន ហោតីតិ ភិន្នកាលវិសយត្តា អញ្ញមញ្ញស្ស អង្គំ ន ហោតិ។ តថា ហិ សហត្ថា អវហរន្តស្ស ឋានាចាវនេ អាបត្តិ, អាណត្តិយា បន អាណត្តិក្ខណេយេវាតិ ភិន្នកាលវិសយា សាហត្ថិកាណត្តិកេហិ អាបជ្ជិតព្ពាបត្តិយោ។
Saṃvidhāyāti saṃvidahitvā. Tena nesaṃ dukkaṭāpattiyoti āṇattivasena pārājikāpattiyā asambhave sati vuttaṃ. Yadi hi te āṇattā avassaṃ taṃ haranti, pārājikāpattiyeva nesaṃ daṭṭhabbā, na dukkaṭāpatti. Sāhatthikaṃ vā āṇattikassa āṇattikaṃ vā sāhatthikassa aṅgaṃ na hotīti bhinnakālavisayattā aññamaññassa aṅgaṃ na hoti. Tathā hi sahatthā avaharantassa ṭhānācāvane āpatti, āṇattiyā pana āṇattikkhaṇeyevāti bhinnakālavisayā sāhatthikāṇattikehi āpajjitabbāpattiyo.
សំវិទាវហារកថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Saṃvidāvahārakathāvaṇṇanā niṭṭhitā.
