| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / វជិរពុទ្ធិ-ដីកា • Vajirabuddhi-ṭīkā |
៩. រូបិយសំវោហារសិក្ខាបទវណ្ណនា
9. Rūpiyasaṃvohārasikkhāpadavaṇṇanā
៥៨៧. ‘‘ជាតរូបរជតបរិវត្តន’’ន្តិ ឧក្កដ្ឋបរិច្ឆេទេន វុត្តំ, តថា ‘‘រូបិយំ នាម សត្ថុវណ្ណោ កហាបណោ’’តិអាទិ បាឡិវចនញ្ច។ ‘‘អរូបិយេ រូបិយសញ្ញី រូបិយំ ចេតាបេតី’’តិអាទិ តិកវចនតោ, ‘‘ទុក្កដវត្ថុនា បន និស្សគ្គិយវត្ថុំ ចេតាបេន្តស្ស…បេ.… និស្សគ្គិយំ បាចិត្តិយំ គរុកស្ស ចេតាបិតត្តា’’តិ អដ្ឋកថាវចនតោ ច បន អនុក្កដ្ឋបរិច្ឆេទោបេត្ថ លព្ភតីតិ សិទ្ធំ។ សត្ថុវណ្ណោ ច កហាបណោ ច តតោ យេ ចញ្ញេ វោហារំ គច្ឆន្តីតិ ឯវមេត្ថ សមុច្ចយោ វេទិតព្ពោ។ ឥមស្មិំ បន សិក្ខាបទេ ‘‘នានប្បការកំ នាម កតម្បិ អកតម្បិ កតាកតម្បី’’តិ ឯត្ថ វិភត្តានំ តិណ្ណំ រូបិយារូបិយានញ្ច ទ្វិន្នំ វសេន បញ្ច តិកា វុត្តា, អដ្ឋកថាចរិយេហិ តទនុលោមតោ ឯកោ តិកោ ទស្សិតោតិ សព្ពេ ឆ ហោន្តិ។
587.‘‘Jātarūparajataparivattana’’nti ukkaṭṭhaparicchedena vuttaṃ, tathā ‘‘rūpiyaṃ nāma satthuvaṇṇo kahāpaṇo’’tiādi pāḷivacanañca. ‘‘Arūpiye rūpiyasaññī rūpiyaṃ cetāpetī’’tiādi tikavacanato, ‘‘dukkaṭavatthunā pana nissaggiyavatthuṃ cetāpentassa…pe… nissaggiyaṃ pācittiyaṃ garukassa cetāpitattā’’ti aṭṭhakathāvacanato ca pana anukkaṭṭhaparicchedopettha labbhatīti siddhaṃ. Satthuvaṇṇo ca kahāpaṇo ca tato ye caññe vohāraṃ gacchantīti evamettha samuccayo veditabbo. Imasmiṃ pana sikkhāpade ‘‘nānappakārakaṃ nāma katampi akatampi katākatampī’’ti ettha vibhattānaṃ tiṇṇaṃ rūpiyārūpiyānañca dvinnaṃ vasena pañca tikā vuttā, aṭṭhakathācariyehi tadanulomato eko tiko dassitoti sabbe cha honti.
ឯត្ថាហ – អញ្ញស្មិំ សិក្ខាបទេ ឯកស្មិំ តិកច្ឆេទេ ទស្សិតេ សតិបិ សម្ភវេ ឥតរេ ន ទស្សីយន្តិ , ឥធេវ កស្មា ទស្សិតោតិ? ‘‘នានប្បការក’’ន្តិ មាតិកាយំ វុត្តត្តា ឥធេវ នានប្បការភាវទស្សនត្ថន្តិ។ ន កយវិក្កយសិក្ខាបទេបិ វត្តព្ពប្បសង្គតោតិ ចេ? ន, ឥធ ទស្សិតនយត្តា។ អថ ច រូបិយស្ស វិភង្គេ ‘‘យេ វោហារំ គច្ឆន្តី’’តិ អន្តេ វុត្តត្តា សត្ថុវណ្ណាទយោ វឡញ្ជនុបគា ឯវាតិ សិទ្ធំ។ តតោ អវឡញ្ជនុបគេហិ ជាតរូបរជតេហិ វោហារេន ន និស្សគ្គិយន្តិ អាបជ្ជតិ, តស្មា តំ អាបជ្ជនត្ថន្តិ ទស្សេន្តេន ‘‘កតេន កតំ ចេតាបេតី’’តិអាទយោ តិកា វុត្តាតិ, ឯវំ សន្តេ រូបិយវិភង្គេ ‘‘យេ ច វោហារំ គច្ឆន្តី’’តិ ន វត្តព្ពំ, តស្មិំ បទេ អវុត្តេ អវឡញ្ជនុបគាបិ សង្គហំ គតាវ ហោន្តីតិ កតាទីហិ តិកត្តយស្ស វត្តព្ពបយោជនំ ន ភវិស្សតីតិ ចេ? ន, កប្បិយភណ្ឌេន កប្បិយភណ្ឌបអវត្តនស្សាបិ រូបិយសំវោហារភាវប្បសង្គតោ។ ‘‘យេ វោហារំ គច្ឆន្តី’’តិ វចនេនបិ កមុក កថល កំសភាជន សាដកាទិបរិវត្តនស្សបិ រូបិយសំវោហារភាវប្បសង្គោ ឯវាតិ ចេ? ន, កតាទិវចនេន ជាតរូបាទិអកប្បិយវត្ថូនញ្ញេវ អធិប្បេតភាវទីបនតោ, តស្មា ឧភយេនបិ យទេតំ កតាកតាទិភេទំ បាកតិករូបិយំ យញ្ច កហាបណមាសកសង្ខេបំ, យញ្ច កហាបណាទិវោហារូបគំ, ឧភយម្បេតំ ឥធ ច អនន្តរាតីតសិក្ខាបទេ ច រូបិយំ នាមាតិ អធិប្បេតត្ថសិទ្ធិ ហោតិ, ន តណ្ឌុលាទីនិ, តត្ថ កតាទិវោហារាសម្ភវតោ។ ឯត្តាវតា កតាទិតិកត្តយប្បយោជនំ វុត្តំ។
Etthāha – aññasmiṃ sikkhāpade ekasmiṃ tikacchede dassite satipi sambhave itare na dassīyanti , idheva kasmā dassitoti? ‘‘Nānappakāraka’’nti mātikāyaṃ vuttattā idheva nānappakārabhāvadassanatthanti. Na kayavikkayasikkhāpadepi vattabbappasaṅgatoti ce? Na, idha dassitanayattā. Atha ca rūpiyassa vibhaṅge ‘‘ye vohāraṃ gacchantī’’ti ante vuttattā satthuvaṇṇādayo vaḷañjanupagā evāti siddhaṃ. Tato avaḷañjanupagehi jātarūparajatehi vohārena na nissaggiyanti āpajjati, tasmā taṃ āpajjanatthanti dassentena ‘‘katena kataṃ cetāpetī’’tiādayo tikā vuttāti, evaṃ sante rūpiyavibhaṅge ‘‘ye ca vohāraṃ gacchantī’’ti na vattabbaṃ, tasmiṃ pade avutte avaḷañjanupagāpi saṅgahaṃ gatāva hontīti katādīhi tikattayassa vattabbapayojanaṃ na bhavissatīti ce? Na, kappiyabhaṇḍena kappiyabhaṇḍapaavattanassāpi rūpiyasaṃvohārabhāvappasaṅgato. ‘‘Ye vohāraṃ gacchantī’’ti vacanenapi kamuka kathala kaṃsabhājana sāṭakādiparivattanassapi rūpiyasaṃvohārabhāvappasaṅgo evāti ce? Na, katādivacanena jātarūpādiakappiyavatthūnaññeva adhippetabhāvadīpanato, tasmā ubhayenapi yadetaṃ katākatādibhedaṃ pākatikarūpiyaṃ yañca kahāpaṇamāsakasaṅkhepaṃ, yañca kahāpaṇādivohārūpagaṃ, ubhayampetaṃ idha ca anantarātītasikkhāpade ca rūpiyaṃ nāmāti adhippetatthasiddhi hoti, na taṇḍulādīni, tattha katādivohārāsambhavato. Ettāvatā katāditikattayappayojanaṃ vuttaṃ.
ឥទានិ សេសត្តិកានិ វុច្ចតិ – ឯត្ថ ហិ យថាវុត្តប្បភេទំ និស្សគ្គិយវត្ថុ រូបិយំ នាម, សេសំ ទុក្កដវត្ថុបិ កប្បិយវត្ថុបិ ន រូបិយន្តិ អរូបិយំ នាម ហោតីតិ កត្វា ‘‘អរូបិយេ អរូបិយសញ្ញី បញ្ចន្នំ សហធម្មិកានំ អនាបត្តី’’តិ ឥទំ ន ឯកំសិកំ អាបជ្ជតិ ទុក្កដវត្ថុម្ហិ ទុក្កដាបជ្ជនតោ។ ឥធ វចនប្បមាណតោ និស្សគ្គិយវត្ថុតោ អញ្ញំ អន្តមសោ មុត្តាទិបិ អរូបិយមេវ នាម។ តត្ថ បញ្ចន្នំ សហធម្មិកានំ អនាបត្តីតិ ចេ? ន, រាជសិក្ខាបទវិរោធតោ។ តត្ថ ហិ ‘‘មុត្តា វា មណិ វា’’តិ វុត្តំ, តស្មា មុត្តាទិ អកប្បិយំ ទុក្កដវត្ថូតិ ច សិទ្ធំ និស្សគ្គិយវត្ថូសុ អភាវា។ ឯវំ សន្តេ ‘‘អរូបិយេ អរូបិយសញ្ញី បញ្ចន្នំ សហធម្មិកានំ អនាបត្តី’’តិ សុទ្ធកប្បិយភណ្ឌំ សន្ធាយ វុត្តំ, ន សព្ពំ អរូបិយំ។ តតោ អញ្ញត្ថ បន ‘‘អរូបិយេ រូបិយសញ្ញី’’តិអាទិតិកទុក្កដេ ច អដ្ឋកថាយំ ទស្សិតតិកេ ច សព្ពំ អរូបិយំ នាមាតិ វេទិតព្ពំ, តស្មា អរូបិយភាវទីបនត្ថំ ទុតិយោ តិកោ វុត្តោ។ តទត្ថមេវ អដ្ឋកថាយំ ទស្សិតោ ឯកោ តិកោ។ កស្មា ន បាឡិយំ សោ វុត្តោតិ ចេ? តត្ថ ចេតាបិតអរូបិយេ រូបិយឆឌ្ឌនកសម្មុតិកិច្ចាភាវតោ។ តស្មិញ្ហិ តិកេ វុត្តេ កប្បិយវត្ថុនោបិ អរូបិយឆឌ្ឌនកសម្មុតិ ទាតព្ពាតិ អាបជ្ជតិ, តស្ស វសេន រូបិយឆឌ្ឌនកសម្មុតិ ឯវ ន វត្តព្ពាតិ? ន, រូបិយស្សបិ សម្មុតិកិច្ចាភាវប្បសង្គតោ, តស្មា រូបិយេ រូបិយសញ្ញី កប្បិយវត្ថុំ ចេតាបេតិ បត្តចតុក្កេ តតិយបត្តំ វិយ, តំ សង្ឃាទីនំ និស្សជ្ជិតព្ពំ, និស្សដ្ឋំ បន អញ្ញេសំ កប្បតិ តតិយបត្តោ វិយ។ អថ សម្បដិច្ឆិតរូបិយេន ចេតាបិតំ ហោតិ ទុតិយបត្តោ វិយ, តំ វិនាបិ សម្មុតិយា យោ កោចិ ភិក្ខុ ឆឌ្ឌេតិ, វដ្ដតិ។ តតោ បរំ ‘‘សចេ តត្ថ អាគច្ឆតិ អារាមិកោ វា’’តិអាទិនា វុត្តនយេនេវ បដិបជ្ជិតព្ពំ។ តត្ថ ‘‘រូបិយេ’’តិ វា ‘‘អរូបិយេ’’តិ វា សព្ពត្ថ ភុម្មប្បត្តេ អត្តនោ សន្តកំ, ឧបយោគប្បត្តេ បរសន្តកន្តិ វេទិតព្ពំ។ ឯត្ថាហ – ឧបតិស្សត្ថេរោ បុរិមសិក្ខាបទេន រូបិយបដិគ្គហណំ វារិតំ, ឥមិនា សុទ្ធាគមេន កប្បិយការកស្ស ហត្ថេ កប្បិយំ និស្សាយ ឋិតេន សំវោហារោ វារិតោតិ។
Idāni sesattikāni vuccati – ettha hi yathāvuttappabhedaṃ nissaggiyavatthu rūpiyaṃ nāma, sesaṃ dukkaṭavatthupi kappiyavatthupi na rūpiyanti arūpiyaṃ nāma hotīti katvā ‘‘arūpiye arūpiyasaññī pañcannaṃ sahadhammikānaṃ anāpattī’’ti idaṃ na ekaṃsikaṃ āpajjati dukkaṭavatthumhi dukkaṭāpajjanato. Idha vacanappamāṇato nissaggiyavatthuto aññaṃ antamaso muttādipi arūpiyameva nāma. Tattha pañcannaṃ sahadhammikānaṃ anāpattīti ce? Na, rājasikkhāpadavirodhato. Tattha hi ‘‘muttā vā maṇi vā’’ti vuttaṃ, tasmā muttādi akappiyaṃ dukkaṭavatthūti ca siddhaṃ nissaggiyavatthūsu abhāvā. Evaṃ sante ‘‘arūpiye arūpiyasaññī pañcannaṃ sahadhammikānaṃ anāpattī’’ti suddhakappiyabhaṇḍaṃ sandhāya vuttaṃ, na sabbaṃ arūpiyaṃ. Tato aññattha pana ‘‘arūpiye rūpiyasaññī’’tiāditikadukkaṭe ca aṭṭhakathāyaṃ dassitatike ca sabbaṃ arūpiyaṃ nāmāti veditabbaṃ, tasmā arūpiyabhāvadīpanatthaṃ dutiyo tiko vutto. Tadatthameva aṭṭhakathāyaṃ dassito eko tiko. Kasmā na pāḷiyaṃ so vuttoti ce? Tattha cetāpitaarūpiye rūpiyachaḍḍanakasammutikiccābhāvato. Tasmiñhi tike vutte kappiyavatthunopi arūpiyachaḍḍanakasammuti dātabbāti āpajjati, tassa vasena rūpiyachaḍḍanakasammuti eva na vattabbāti? Na, rūpiyassapi sammutikiccābhāvappasaṅgato, tasmā rūpiye rūpiyasaññī kappiyavatthuṃ cetāpeti pattacatukke tatiyapattaṃ viya, taṃ saṅghādīnaṃ nissajjitabbaṃ, nissaṭṭhaṃ pana aññesaṃ kappati tatiyapatto viya. Atha sampaṭicchitarūpiyena cetāpitaṃ hoti dutiyapatto viya, taṃ vināpi sammutiyā yo koci bhikkhu chaḍḍeti, vaṭṭati. Tato paraṃ ‘‘sace tattha āgacchati ārāmiko vā’’tiādinā vuttanayeneva paṭipajjitabbaṃ. Tattha ‘‘rūpiye’’ti vā ‘‘arūpiye’’ti vā sabbattha bhummappatte attano santakaṃ, upayogappatte parasantakanti veditabbaṃ. Etthāha – upatissatthero purimasikkhāpadena rūpiyapaṭiggahaṇaṃ vāritaṃ, iminā suddhāgamena kappiyakārakassa hatthe kappiyaṃ nissāya ṭhitena saṃvohāro vāritoti.
៥៨៩. និស្សគ្គិយវត្ថុនា និស្សគ្គិយវត្ថុំ…បេ.… អបរាបរបរិវត្តនេ ឥមិនាតិ ឯត្ថ ឯកស្មិំ ឯវ វត្ថុស្មិំ ទ្វិន្នំ សិក្ខាបទានំ វសេន ឯកតោ អាបត្តិ វុត្តា, តំ បន បច្ឆិមស្ស វសេន និស្សជ្ជិតព្ពំ។ ឯតេន និស្សគ្គិយំ អាបន្នម្បិ អាបជ្ជតីតិ ឯកេ។ បរស្ស រូបិយគ្គហណំ បរិវត្តនន្តិ រូបិយេ អគ្គហិតេ តស្ស អភាវតោ ឥមិនាវ អាបត្តិ, ន បុរិមេន ឱមសវាទោ វិយ។ មុសាវាទេន មុសា វទន្តស្សាបិ ហិ ឱមសវាទេនេវ អាបត្តិ។ និស្សគ្គិយវត្ថុនា ទុក្កដ…បេ.… ឯសេវ នយោតិ ឯតស្ស យុត្តិំ ទស្សេន្តោ ‘‘យោ ហិ អយ’’ន្តិ អាហ។
589.Nissaggiyavatthunā nissaggiyavatthuṃ…pe… aparāparaparivattane imināti ettha ekasmiṃ eva vatthusmiṃ dvinnaṃ sikkhāpadānaṃ vasena ekato āpatti vuttā, taṃ pana pacchimassa vasena nissajjitabbaṃ. Etena nissaggiyaṃ āpannampi āpajjatīti eke. Parassa rūpiyaggahaṇaṃ parivattananti rūpiye aggahite tassa abhāvato imināva āpatti, na purimena omasavādo viya. Musāvādena musā vadantassāpi hi omasavādeneva āpatti. Nissaggiyavatthunā dukkaṭa…pe… eseva nayoti etassa yuttiṃ dassento ‘‘yo hi aya’’nti āha.
វឌ្ឍិំ បយោជេន្តស្សាតិ ឯត្ថ ឥទំ គហេត្វា សតិ មាសេ, សតិ សំវច្ឆរេ ‘‘ឯត្តកំ ទេហី’’តិ ចេ វទតិ។ រូបិយសំវោហារោ ហោតិ។ វិនា កប្បិយការកេន ‘‘ឯត្តកា វុឌ្ឍិ ហោតុ, ឯត្តកំ គណ្ហា’’តិ វទតោ ទុក្កដំ កយវិក្កយលក្ខណាភាវតោ។ ‘‘មូលេ មូលសាមិកាន’’ន្តិអាទិ កប្បិយករណូបាយទស្សនត្ថំ វុត្តំ, ន កេវលំ និស្សដ្ឋំ អបរិភោគំ ហោតិ, បុន ឯវំ កតេ បរិភុញ្ជិតុំ វដ្ដតិ។ តស្សបិ បរិភោគេ មូលស្ស កប្បិយករណូបាយោ ចេ ន ហោតិ, កប្បិយំ អាចិក្ខិតព្ពន្តិ យថា បាឡិយា ចេត្ថ កប្បិយករណូបាយោ, សោ ច តតិយបត្តេបិ, ‘‘យថា ច អត្តនោ អត្ថាយ គហិតេ ឯវរូបុបាយោ, តថា សង្ឃាទិអត្ថាយ គហិតេបិ ឯសោ វា’’តិ វុត្តំ។ ឥមេ កិរ បឋមទុតិយបត្តេ យាវ គហដ្ឋេន បរិវត្តេតិ, តាវ ន កប្បិយករណូបាយោ, អនេកបុរិសយុគម្បិ ‘‘អកប្បិយា ឯវា’’តិ អដ្ឋកថាយំ វុត្តំ។ អនុគណ្ឋិបទេ បន ‘‘សង្ឃសន្តកំ កប្បិយភណ្ឌំ វិក្កិណិត្វា អាគតកហាបណានិបិ បដិគ្គហណំ មោចេត្វាវ សម្បដិច្ឆិតព្ពានិ, តស្មា កប្បិយការកោ ចេ ឥមានិ តានិ កហាបណានីតិ វទតិ, ន វដ្ដតិយេវ, បដិក្ខិបិតព្ពំ, ន វិចារេតព្ពំ, វិចារេតិ ចេ? សព្ពេសំ ន កប្បតិ។ បដិគ្គហណំ មោចេត្វា សម្បដិច្ឆិតានិ ចេ វិចារេតិ, តស្សេវ ន វដ្ដតី’’តិ អភិក្ខណំ វុត្តំ។
Vaḍḍhiṃ payojentassāti ettha idaṃ gahetvā sati māse, sati saṃvacchare ‘‘ettakaṃ dehī’’ti ce vadati. Rūpiyasaṃvohāro hoti. Vinā kappiyakārakena ‘‘ettakā vuḍḍhi hotu, ettakaṃ gaṇhā’’ti vadato dukkaṭaṃ kayavikkayalakkhaṇābhāvato. ‘‘Mūle mūlasāmikāna’’ntiādi kappiyakaraṇūpāyadassanatthaṃ vuttaṃ, na kevalaṃ nissaṭṭhaṃ aparibhogaṃ hoti, puna evaṃ kate paribhuñjituṃ vaṭṭati. Tassapi paribhoge mūlassa kappiyakaraṇūpāyo ce na hoti, kappiyaṃ ācikkhitabbanti yathā pāḷiyā cettha kappiyakaraṇūpāyo, so ca tatiyapattepi, ‘‘yathā ca attano atthāya gahite evarūpupāyo, tathā saṅghādiatthāya gahitepi eso vā’’ti vuttaṃ. Ime kira paṭhamadutiyapatte yāva gahaṭṭhena parivatteti, tāva na kappiyakaraṇūpāyo, anekapurisayugampi ‘‘akappiyā evā’’ti aṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ. Anugaṇṭhipade pana ‘‘saṅghasantakaṃ kappiyabhaṇḍaṃ vikkiṇitvā āgatakahāpaṇānipi paṭiggahaṇaṃ mocetvāva sampaṭicchitabbāni, tasmā kappiyakārako ce imāni tāni kahāpaṇānīti vadati, na vaṭṭatiyeva, paṭikkhipitabbaṃ, na vicāretabbaṃ, vicāreti ce? Sabbesaṃ na kappati. Paṭiggahaṇaṃ mocetvā sampaṭicchitāni ce vicāreti, tasseva na vaṭṭatī’’ti abhikkhaṇaṃ vuttaṃ.
រូបិយសំវោហារសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Rūpiyasaṃvohārasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / វិនយបិដក • Vinayapiṭaka / មហាវិភង្គ • Mahāvibhaṅga / ៩. រូបិយសំវោហារសិក្ខាបទំ • 9. Rūpiyasaṃvohārasikkhāpadaṃ
អដ្ឋកថា • Aṭṭhakathā / វិនយបិដក (អដ្ឋកថា) • Vinayapiṭaka (aṭṭhakathā) / មហាវិភង្គ-អដ្ឋកថា • Mahāvibhaṅga-aṭṭhakathā / ៩. រូបិយសំវោហារសិក្ខាបទវណ្ណនា • 9. Rūpiyasaṃvohārasikkhāpadavaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / សារត្ថទីបនី-ដីកា • Sāratthadīpanī-ṭīkā / ៩. រូបិយសំវោហារសិក្ខាបទវណ្ណនា • 9. Rūpiyasaṃvohārasikkhāpadavaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / វិមតិវិនោទនី-ដីកា • Vimativinodanī-ṭīkā / ៩. រូបិយសំវោហារសិក្ខាបទវណ្ណនា • 9. Rūpiyasaṃvohārasikkhāpadavaṇṇanā
