| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / ចូឡនិទ្ទេសបាឡិ • Cūḷaniddesapāḷi |
១៤. បោសាលមាណវបុច្ឆានិទ្ទេសោ
14. Posālamāṇavapucchāniddeso
៨១.
81.
យោ អតីតំ អាទិសតិ, [ឥច្ចាយស្មា បោសាលោ]
Yoatītaṃ ādisati, [iccāyasmā posālo]
អនេជោ ឆិន្នសំសយោ;
Anejo chinnasaṃsayo;
យោ អតីតំ អាទិសតីតិ។ យោតិ យោ សោ ភគវា សយម្ភូ។ អនាចរិយកោ បុព្ពេ អននុស្សុតេសុ ធម្មេសុ សាមំ សច្ចានិ អភិសម្ពុជ្ឈិ, តត្ថ ច សព្ពញ្ញុតំ បត្តោ, ពលេសុ ច វសីភាវំ។ អតីតំ អាទិសតីតិ ភគវា អត្តនោ ច បរេសញ្ច អតីតម្បិ អាទិសតិ, អនាគតម្បិ អាទិសតិ, បច្ចុប្បន្នម្បិ អាទិសតិ។
Yo atītaṃ ādisatīti. Yoti yo so bhagavā sayambhū. Anācariyako pubbe ananussutesu dhammesu sāmaṃ saccāni abhisambujjhi, tattha ca sabbaññutaṃ patto, balesu ca vasībhāvaṃ. Atītaṃ ādisatīti bhagavā attano ca paresañca atītampi ādisati, anāgatampi ādisati, paccuppannampi ādisati.
កថំ ភគវា អត្តនោ អតីតំ អាទិសតិ? ភគវា អត្តនោ អតីតំ ឯកម្បិ ជាតិំ អាទិសតិ, ទ្វេបិ ជាតិយោ អាទិសតិ, តិស្សោបិ ជាតិយោ អាទិសតិ, ចតស្សោបិ ជាតិយោ អាទិសតិ, បញ្ចបិ ជាតិយោ អាទិសតិ, ទសបិ ជាតិយោ អាទិសតិ, វីសម្បិ ជាតិយោ អាទិសតិ, តិំសម្បិ ជាតិយោ អាទិសតិ, ចត្តាលីសម្បិ ជាតិយោ អាទិសតិ , បញ្ញាសម្បិ ជាតិយោ អាទិសតិ, ជាតិសតម្បិ…បេ.… ជាតិសហស្សម្បិ… ជាតិសតសហស្សម្បិ… អនេកេបិ សំវដ្ដកប្បេ… អនេកេបិ វិវដ្ដកប្បេ… អនេកេបិ សំវដ្ដវិវដ្ដកប្បេ អាទិសតិ – ‘‘អមុត្រាសិំ ឯវំនាមោ ឯវំគោត្តោ ឯវំវណ្ណោ ឯវមាហារោ ឯវំសុខទុក្ខប្បដិសំវេទី ឯវមាយុបរិយន្តោ, សោ តតោ ចុតោ អមុត្រ ឧទបាទិំ; តត្រាបាសិំ ឯវំនាមោ ឯវំគោត្តោ ឯវំវណ្ណោ ឯវមាហារោ ឯវំសុខទុក្ខប្បដិសំវេទី ឯវមាយុបរិយន្តោ, សោ តតោ ចុតោ ឥធូបបន្នោ’’តិ។ ឥតិ សាការំ សឧទ្ទេសំ អនេកវិហិតំ បុព្ពេនិវាសំ អាទិសតិ។ ឯវំ ភគវា អត្តនោ អតីតំ អាទិសតិ។
Kathaṃ bhagavā attano atītaṃ ādisati? Bhagavā attano atītaṃ ekampi jātiṃ ādisati, dvepi jātiyo ādisati, tissopi jātiyo ādisati, catassopi jātiyo ādisati, pañcapi jātiyo ādisati, dasapi jātiyo ādisati, vīsampi jātiyo ādisati, tiṃsampi jātiyo ādisati, cattālīsampi jātiyo ādisati , paññāsampi jātiyo ādisati, jātisatampi…pe… jātisahassampi… jātisatasahassampi… anekepi saṃvaṭṭakappe… anekepi vivaṭṭakappe… anekepi saṃvaṭṭavivaṭṭakappe ādisati – ‘‘amutrāsiṃ evaṃnāmo evaṃgotto evaṃvaṇṇo evamāhāro evaṃsukhadukkhappaṭisaṃvedī evamāyupariyanto, so tato cuto amutra udapādiṃ; tatrāpāsiṃ evaṃnāmo evaṃgotto evaṃvaṇṇo evamāhāro evaṃsukhadukkhappaṭisaṃvedī evamāyupariyanto, so tato cuto idhūpapanno’’ti. Iti sākāraṃ sauddesaṃ anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ ādisati. Evaṃ bhagavā attano atītaṃ ādisati.
កថំ ភគវា បរេសំ អតីតំ អាទិសតិ? ភគវា បរេសំ អតីតំ ឯកម្បិ ជាតិំ អាទិសតិ, ទ្វេបិ ជាតិយោ អាទិសតិ…បេ.… អនេកេបិ សំវដ្ដវិវដ្ដកប្បេ អាទិសតិ – ‘‘អមុត្រាសិ ឯវំនាមោ ឯវំគោត្តោ ឯវំវណ្ណោ ឯវមាហារោ ឯវំសុខទុក្ខប្បដិសំវេទី ឯវមាយុបរិយន្តោ, សោ តតោ ចុតោ អមុត្រ ឧទបាទិ; តត្រាបាសិ ឯវំនាមោ ឯវំគោត្តោ ឯវំវណ្ណោ ឯវមាហារោ ឯវំសុខទុក្ខប្បដិសំវេទី ឯវមាយុបរិយន្តោ, សោ តតោ ចុតោ ឥធូបបន្នោ’’តិ។ ឥតិ សាការំ សឧទ្ទេសំ អនេកវិហិតំ បុព្ពេនិវាសំ អាទិសតិ។ ឯវំ ភគវា បរេសំ អតីតំ អាទិសតិ។
Kathaṃ bhagavā paresaṃ atītaṃ ādisati? Bhagavā paresaṃ atītaṃ ekampi jātiṃ ādisati, dvepi jātiyo ādisati…pe… anekepi saṃvaṭṭavivaṭṭakappe ādisati – ‘‘amutrāsi evaṃnāmo evaṃgotto evaṃvaṇṇo evamāhāro evaṃsukhadukkhappaṭisaṃvedī evamāyupariyanto, so tato cuto amutra udapādi; tatrāpāsi evaṃnāmo evaṃgotto evaṃvaṇṇo evamāhāro evaṃsukhadukkhappaṭisaṃvedī evamāyupariyanto, so tato cuto idhūpapanno’’ti. Iti sākāraṃ sauddesaṃ anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ ādisati. Evaṃ bhagavā paresaṃ atītaṃ ādisati.
ភគវា បញ្ច ជាតកសតានិ ភាសន្តោ អត្តនោ ច បរេសញ្ច អតីតំ អាទិសតិ, មហាបទានិយសុត្តន្តំ 3 ភាសន្តោ អត្តនោ ច បរេសញ្ច អតីតំ អាទិសតិ, មហាសុទស្សនិយសុត្តន្តំ ភាសន្តោ អត្តនោ ច បរេសញ្ច អតីតំ អាទិសតិ, មហាគោវិន្ទិយសុត្តន្តំ ភាសន្តោ អត្តនោ ច បរេសញ្ច អតីតំ អាទិសតិ, មឃទេវិយសុត្តន្តំ ភាសន្តោ អត្តនោ ច បរេសញ្ច អតីតំ អាទិសតិ។
Bhagavā pañca jātakasatāni bhāsanto attano ca paresañca atītaṃ ādisati, mahāpadāniyasuttantaṃ 4 bhāsanto attano ca paresañca atītaṃ ādisati, mahāsudassaniyasuttantaṃ bhāsanto attano ca paresañca atītaṃ ādisati, mahāgovindiyasuttantaṃ bhāsanto attano ca paresañca atītaṃ ādisati, maghadeviyasuttantaṃ bhāsanto attano ca paresañca atītaṃ ādisati.
វុត្តញ្ហេតំ ភគវតា – ‘‘អតីតំ ខោ, ចុន្ទ, អទ្ធានំ អារព្ភ តថាគតស្ស សតានុសារិញាណំ 5 ហោតិ។ សោ យាវតកំ អាកង្ខតិ តាវតកំ អនុស្សរតិ។ អនាគតញ្ច ខោ, ចុន្ទ…បេ.… បច្ចុប្បន្នញ្ច ខោ, ចុន្ទ, អទ្ធានំ អារព្ភ តថាគតស្ស ពោធិជំ ញាណំ ឧប្បជ្ជតិ – ‘អយមន្តិមា ជាតិ, នត្ថិទានិ បុនព្ភវោ’’’តិ។
Vuttañhetaṃ bhagavatā – ‘‘atītaṃ kho, cunda, addhānaṃ ārabbha tathāgatassa satānusāriñāṇaṃ 6 hoti. So yāvatakaṃ ākaṅkhati tāvatakaṃ anussarati. Anāgatañca kho, cunda…pe… paccuppannañca kho, cunda, addhānaṃ ārabbha tathāgatassa bodhijaṃ ñāṇaṃ uppajjati – ‘ayamantimā jāti, natthidāni punabbhavo’’’ti.
ឥន្ទ្រិយបរោបរិយត្តញាណំ 7 តថាគតស្ស តថាគតពលំ, សត្តានំ អាសយានុសយញាណំ តថាគតស្ស តថាគតពលំ, យមកបាដិហីរេ ញាណំ 8 តថាគតស្ស តថាគតពលំ, មហាករុណាសមាបត្តិយា ញាណំ តថាគតស្ស តថាគតពលំ, សព្ពញ្ញុតញាណំ តថាគតស្ស តថាគតពលំ, អនាវរណញាណំ តថាគតស្ស តថាគតពលំ, សព្ពត្ថ អសង្គមប្បដិហតមនាវរណញាណំ តថាគតស្ស តថាគតពលំ។ ឯវំ ភគវា អត្តនោ ច បរេសញ្ច អតីតម្បិ អាទិសតិ អនាគតម្បិ អាទិសតិ បច្ចុប្បន្នម្បិ អាទិសតិ អាចិក្ខតិ ទេសេតិ បញ្ញបេតិ បដ្ឋបេតិ វិវរតិ វិភជតិ ឧត្តានីករោតិ បកាសេតីតិ – យោ អតីតំ អាទិសតិ។
Indriyaparopariyattañāṇaṃ 9 tathāgatassa tathāgatabalaṃ, sattānaṃ āsayānusayañāṇaṃ tathāgatassa tathāgatabalaṃ, yamakapāṭihīre ñāṇaṃ 10 tathāgatassa tathāgatabalaṃ, mahākaruṇāsamāpattiyā ñāṇaṃ tathāgatassa tathāgatabalaṃ, sabbaññutañāṇaṃ tathāgatassa tathāgatabalaṃ, anāvaraṇañāṇaṃ tathāgatassa tathāgatabalaṃ, sabbattha asaṅgamappaṭihatamanāvaraṇañāṇaṃ tathāgatassa tathāgatabalaṃ. Evaṃ bhagavā attano ca paresañca atītampi ādisati anāgatampi ādisati paccuppannampi ādisati ācikkhati deseti paññapeti paṭṭhapeti vivarati vibhajati uttānīkaroti pakāsetīti – yo atītaṃ ādisati.
ឥច្ចាយស្មា បោសាលោតិ។ ឥច្ចាតិ បទសន្ធិ…បេ.… អាយស្មាតិ បិយវចនំ…បេ.… បោសាលោតិ តស្ស ព្រាហ្មណស្ស នាមំ…បេ.… អភិលាបោតិ – ឥច្ចាយស្មា បោសាលោ។
Iccāyasmā posāloti. Iccāti padasandhi…pe… āyasmāti piyavacanaṃ…pe… posāloti tassa brāhmaṇassa nāmaṃ…pe… abhilāpoti – iccāyasmā posālo.
អនេជោ ឆិន្នសំសយោតិ ឯជា វុច្ចតិ តណ្ហា។ យោ រាគោ សារាគោ…បេ.… អភិជ្ឈា លោភោ អកុសលមូលំ។ សា ឯជា តណ្ហា ពុទ្ធស្ស ភគវតោ បហីនា ឧច្ឆិន្នមូលា តាលាវត្ថុកតា អនភាវំកតា អាយតិំ អនុប្បាទធម្មា។ តស្មា ពុទ្ធោ អនេជោ។ ឯជាយ បហីនត្តា អនេជោ។ ភគវា លាភេបិ ន ឥញ្ជតិ…បេ.… ទុក្ខេបិ ន ឥញ្ជតិ ន ចលតិ ន វេធតិ នប្បវេធតិ ន សម្បវេធតីតិ អនេជោ។ ឆិន្នសំសយោតិ សំសយោ វុច្ចតិ វិចិកិច្ឆា។ ទុក្ខេ កង្ខា…បេ.… ឆម្ភិតត្តំ ចិត្តស្ស មនោវិលេខោ។ សោ សំសយោ ពុទ្ធស្ស ភគវតោ បហីនោ ឆិន្នោ ឧច្ឆិន្នោ សមុច្ឆិន្នោ វូបសន្តោ បដិនិស្សគ្គោ បដិប្បស្សទ្ធោ អភព្ពុប្បត្តិកោ ញាណគ្គិនា ទឌ្ឍោ។ តស្មា ពុទ្ធោ ឆិន្នសំសយោតិ – អនេជោ ឆិន្នសំសយោ។
Anejo chinnasaṃsayoti ejā vuccati taṇhā. Yo rāgo sārāgo…pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṃ. Sā ejā taṇhā buddhassa bhagavato pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṃkatā āyatiṃ anuppādadhammā. Tasmā buddho anejo. Ejāya pahīnattā anejo. Bhagavā lābhepi na iñjati…pe… dukkhepi na iñjati na calati na vedhati nappavedhati na sampavedhatīti anejo. Chinnasaṃsayoti saṃsayo vuccati vicikicchā. Dukkhe kaṅkhā…pe… chambhitattaṃ cittassa manovilekho. So saṃsayo buddhassa bhagavato pahīno chinno ucchinno samucchinno vūpasanto paṭinissaggo paṭippassaddho abhabbuppattiko ñāṇagginā daḍḍho. Tasmā buddho chinnasaṃsayoti – anejo chinnasaṃsayo.
បារគុំ សព្ពធម្មានន្តិ ភគវា សព្ពធម្មានំ អភិញ្ញាបារគូ បរិញ្ញាបារគូ បហានបារគូ ភាវនាបារគូ សច្ឆិកិរិយាបារគូ សមាបត្តិបារគូ អភិញ្ញាបារគូ សព្ពធម្មានំ…បេ.… ជាតិមរណសំសារោ នត្ថិ តស្ស បុនព្ភវោតិ – បារគូ សព្ពធម្មានំ។
Pāraguṃsabbadhammānanti bhagavā sabbadhammānaṃ abhiññāpāragū pariññāpāragū pahānapāragū bhāvanāpāragū sacchikiriyāpāragū samāpattipāragū abhiññāpāragū sabbadhammānaṃ…pe… jātimaraṇasaṃsāro natthi tassa punabbhavoti – pāragū sabbadhammānaṃ.
អត្ថិ បញ្ហេន អាគមន្តិ បញ្ហេន អត្ថិកោ អាគតោម្ហិ…បេ.… ‘‘វហស្សេតំ ភារ’’ន្តិ – អត្ថិ បញ្ហេន អាគមំ។ តេនាហ សោ ព្រាហ្មណោ –
Atthi pañhena āgamanti pañhena atthiko āgatomhi…pe… ‘‘vahassetaṃ bhāra’’nti – atthi pañhena āgamaṃ. Tenāha so brāhmaṇo –
‘‘យោ អតីតំ អាទិសតិ, [ឥច្ចាយស្មា បោសាលោ]
‘‘Yo atītaṃ ādisati, [iccāyasmā posālo]
អនេជោ ឆិន្នសំសយោ;
Anejo chinnasaṃsayo;
បារគុំ សព្ពធម្មានំ, អត្ថិ បញ្ហេន អាគម’’ន្តិ។
Pāraguṃ sabbadhammānaṃ, atthi pañhena āgama’’nti.
៨២.
82.
វិភូតរូបសញ្ញិស្ស, សព្ពកាយប្បហាយិនោ;
Vibhūtarūpasaññissa, sabbakāyappahāyino;
អជ្ឈត្តញ្ច ពហិទ្ធា ច, នត្ថិ កិញ្ចីតិ បស្សតោ;
Ajjhattañca bahiddhā ca, natthi kiñcīti passato;
ញាណំ សក្កានុបុច្ឆាមិ, កថំ នេយ្យោ តថាវិធោ។
Ñāṇaṃsakkānupucchāmi, kathaṃ neyyo tathāvidho.
វិភូតរូបសញ្ញិស្សាតិ កតមា រូបសញ្ញា? រូបាវចរសមាបត្តិំ សមាបន្នស្ស វា ឧបបន្នស្ស វា ទិដ្ឋធម្មសុខវិហារិស្ស វា សញ្ញា សញ្ជាននា សញ្ជានិតត្តំ – អយំ រូបសញ្ញា។ វិភូតរូបសញ្ញិស្សាតិ ចតស្សោ អរូបសមាបត្តិយោ បដិលទ្ធស្ស 11 រូបសញ្ញា វិភូតា ហោន្តិ វិគតា អតិក្កន្តា សមតិក្កន្តា វីតិវត្តាតិ – វិភូតរូបសញ្ញិស្ស។
Vibhūtarūpasaññissāti katamā rūpasaññā? Rūpāvacarasamāpattiṃ samāpannassa vā upapannassa vā diṭṭhadhammasukhavihārissa vā saññā sañjānanā sañjānitattaṃ – ayaṃ rūpasaññā. Vibhūtarūpasaññissāti catasso arūpasamāpattiyo paṭiladdhassa 12 rūpasaññā vibhūtā honti vigatā atikkantā samatikkantā vītivattāti – vibhūtarūpasaññissa.
សព្ពកាយប្បហាយិនោតិ សព្ពោ តស្ស បដិសន្ធិកោ រូបកាយោ បហីនោ, តទង្គសមតិក្កមា វិក្ខម្ភនប្បហានេន បហីនោ តស្ស រូបកាយោតិ – សព្ពកាយប្បហាយិនោ។
Sabbakāyappahāyinoti sabbo tassa paṭisandhiko rūpakāyo pahīno, tadaṅgasamatikkamā vikkhambhanappahānena pahīno tassa rūpakāyoti – sabbakāyappahāyino.
អជ្ឈត្តញ្ច ពហិទ្ធា ច, នត្ថិ កិញ្ចីតិ បស្សតោតិ។ នត្ថិ កិញ្ចីតិ អាកិញ្ចញ្ញាយតនសមាបត្តិ។ កិំការណា? នត្ថិ កិញ្ចីតិ អាកិញ្ចញ្ញាយតនសមាបត្តិ។ យំ វិញ្ញាណញ្ចាយតនសមាបត្តិំ សតោ សមាបជ្ជិត្វា តតោ វុដ្ឋហិត្វា តញ្ញេវ វិញ្ញាណំ អភាវេតិ, វិភាវេតិ, អន្តរធាបេតិ, ‘‘នត្ថិ កិញ្ចី’’តិ បស្សតិ – តំការណា នត្ថិ កិញ្ចីតិ អាកិញ្ចញ្ញាយតនសមាបត្តីតិ – អជ្ឈត្តញ្ច ពហិទ្ធា ច នត្ថិ កិញ្ចីតិ បស្សតោ។
Ajjhattañca bahiddhā ca, natthi kiñcīti passatoti. Natthi kiñcīti ākiñcaññāyatanasamāpatti. Kiṃkāraṇā? Natthi kiñcīti ākiñcaññāyatanasamāpatti. Yaṃ viññāṇañcāyatanasamāpattiṃ sato samāpajjitvā tato vuṭṭhahitvā taññeva viññāṇaṃ abhāveti, vibhāveti, antaradhāpeti, ‘‘natthi kiñcī’’ti passati – taṃkāraṇā natthi kiñcīti ākiñcaññāyatanasamāpattīti – ajjhattañca bahiddhā ca natthi kiñcīti passato.
ញាណំ សក្កានុបុច្ឆាមីតិ។ សក្កាតិ – សក្កោ។ ភគវា សក្យកុលា បព្ពជិតោតិបិ សក្កោ …បេ.… បហីនភយភេរវោ វិគតលោមហំសោតិបិ សក្កោ។ ញាណំ សក្កានុបុច្ឆាមីតិ តស្ស ញាណំ បុច្ឆាមិ, បញ្ញំ បុច្ឆាមិ, សម្ពុទ្ធំ បុច្ឆាមិ។ ‘‘កីទិសំ កិំសណ្ឋិតំ កិំបការំ កិំបដិភាគំ ញាណំ ឥច្ឆិតព្ព’’ន្តិ – ញាណំ សក្កានុបុច្ឆាមិ។
Ñāṇaṃ sakkānupucchāmīti. Sakkāti – sakko. Bhagavā sakyakulā pabbajitotipi sakko …pe… pahīnabhayabheravo vigatalomahaṃsotipi sakko. Ñāṇaṃ sakkānupucchāmīti tassa ñāṇaṃ pucchāmi, paññaṃ pucchāmi, sambuddhaṃ pucchāmi. ‘‘Kīdisaṃ kiṃsaṇṭhitaṃ kiṃpakāraṃ kiṃpaṭibhāgaṃ ñāṇaṃ icchitabba’’nti – ñāṇaṃ sakkānupucchāmi.
កថំ នេយ្យោ តថាវិធោតិ កថំ សោ នេតព្ពោ វិនេតព្ពោ អនុនេតព្ពោ បញ្ញបេតព្ពោ និជ្ឈាបេតព្ពោ បេក្ខេតព្ពោ បសាទេតព្ពោ? កថំ តេន 13 ឧត្តរិ ញាណំ ឧប្បាទេតព្ពំ? តថាវិធោតិ តថាវិធោ តាទិសោ តស្សណ្ឋិតោ តប្បការោ តប្បដិភាគោ យោ សោ អាកិញ្ចញ្ញាយតនសមាបត្តិលាភីតិ – កថំ នេយ្យោ តថាវិធោ។ តេនាហ សោ ព្រាហ្មណោ –
Kathaṃ neyyo tathāvidhoti kathaṃ so netabbo vinetabbo anunetabbo paññapetabbo nijjhāpetabbo pekkhetabbo pasādetabbo? Kathaṃ tena 14 uttari ñāṇaṃ uppādetabbaṃ? Tathāvidhoti tathāvidho tādiso tassaṇṭhito tappakāro tappaṭibhāgo yo so ākiñcaññāyatanasamāpattilābhīti – kathaṃ neyyo tathāvidho. Tenāha so brāhmaṇo –
‘‘វិភូតរូបសញ្ញិស្ស, សព្ពកាយប្បហាយិនោ;
‘‘Vibhūtarūpasaññissa, sabbakāyappahāyino;
អជ្ឈត្តញ្ច ពហិទ្ធា ច, នត្ថិ កិញ្ចីតិ បស្សតោ;
Ajjhattañca bahiddhā ca, natthi kiñcīti passato;
ញាណំ សក្កានុបុច្ឆាមិ, កថំ នេយ្យោ តថាវិធោ’’តិ។
Ñāṇaṃ sakkānupucchāmi, kathaṃ neyyo tathāvidho’’ti.
៨៣.
83.
វិញ្ញាណដ្ឋិតិយោ សព្ពា, [បោសាលាតិ ភគវា]
Viññāṇaṭṭhitiyo sabbā, [posālāti bhagavā]
អភិជានំ តថាគតោ;
Abhijānaṃ tathāgato;
តិដ្ឋន្តមេនំ ជានាតិ, ធិមុត្តំ តប្បរាយណំ;
Tiṭṭhantamenaṃ jānāti, dhimuttaṃ tapparāyaṇaṃ;
វិញ្ញាណដ្ឋិតិយោ សព្ពាតិ ភគវា អភិសង្ខារវសេន ចតស្សោ វិញ្ញាណដ្ឋិតិយោ ជានាតិ, បដិសន្ធិវសេន សត្ត វិញ្ញាណដ្ឋិតិយោ ជានាតិ។ កថំ ភគវា អភិសង្ខារវសេន ចតស្សោ វិញ្ញាណដ្ឋិតិយោ ជានាតិ? វុត្តញ្ហេតំ ភគវតា – ‘‘រូបុបយំ 15 វា, ភិក្ខវេ, វិញ្ញាណំ តិដ្ឋមានំ តិដ្ឋេយ្យ 16, រូបារម្មណំ រូបប្បតិដ្ឋំ នន្ទូបសេចនំ វុទ្ធិំ វិរូឡ្ហិំ វេបុល្លំ អាបជ្ជេយ្យ។ វេទនុបយំ វា, ភិក្ខវេ…បេ.… សញ្ញុបយំ វា, ភិក្ខវេ…បេ.… សង្ខារុបយំ វា, ភិក្ខវេ, វិញ្ញាណំ តិដ្ឋមានំ តិដ្ឋេយ្យ, សង្ខារារម្មណំ សង្ខារប្បតិដ្ឋំ នន្ទូបសេចនំ វុទ្ធិំ វិរូឡ្ហិំ វេបុល្លំ អាបជ្ជេយ្យា’’តិ។ ឯវំ ភគវា អភិសង្ខារវសេន ចតស្សោ វិញ្ញាណដ្ឋិតិយោ ជានាតិ។
Viññāṇaṭṭhitiyo sabbāti bhagavā abhisaṅkhāravasena catasso viññāṇaṭṭhitiyo jānāti, paṭisandhivasena satta viññāṇaṭṭhitiyo jānāti. Kathaṃ bhagavā abhisaṅkhāravasena catasso viññāṇaṭṭhitiyo jānāti? Vuttañhetaṃ bhagavatā – ‘‘rūpupayaṃ 17 vā, bhikkhave, viññāṇaṃ tiṭṭhamānaṃ tiṭṭheyya 18, rūpārammaṇaṃ rūpappatiṭṭhaṃ nandūpasecanaṃ vuddhiṃ virūḷhiṃ vepullaṃ āpajjeyya. Vedanupayaṃ vā, bhikkhave…pe… saññupayaṃ vā, bhikkhave…pe… saṅkhārupayaṃ vā, bhikkhave, viññāṇaṃ tiṭṭhamānaṃ tiṭṭheyya, saṅkhārārammaṇaṃ saṅkhārappatiṭṭhaṃ nandūpasecanaṃ vuddhiṃ virūḷhiṃ vepullaṃ āpajjeyyā’’ti. Evaṃ bhagavā abhisaṅkhāravasena catasso viññāṇaṭṭhitiyo jānāti.
កថំ ភគវា បដិសន្ធិវសេន សត្ត វិញ្ញាណដ្ឋិតិយោ ជានាតិ? វុត្តញ្ហេតំ ភគវតា – ‘‘សន្តិ, ភិក្ខវេ, សត្តា នានត្តកាយា នានត្តសញ្ញិនោ – សេយ្យថាបិ មនុស្សា ឯកច្ចេ ច ទេវា ឯកច្ចេ ច វិនិបាតិកា។ អយំ បឋមា វិញ្ញាណដ្ឋិតិ។
Kathaṃ bhagavā paṭisandhivasena satta viññāṇaṭṭhitiyo jānāti? Vuttañhetaṃ bhagavatā – ‘‘santi, bhikkhave, sattā nānattakāyā nānattasaññino – seyyathāpi manussā ekacce ca devā ekacce ca vinipātikā. Ayaṃ paṭhamā viññāṇaṭṭhiti.
‘‘សន្តិ , ភិក្ខវេ, សត្តា នានត្តកាយា ឯកត្តសញ្ញិនោ, សេយ្យថាបិ ទេវា ព្រហ្មកាយិកា បឋមាភិនិព្ពត្តា។ អយំ ទុតិយា វិញ្ញាណដ្ឋិតិ។
‘‘Santi , bhikkhave, sattā nānattakāyā ekattasaññino, seyyathāpi devā brahmakāyikā paṭhamābhinibbattā. Ayaṃ dutiyā viññāṇaṭṭhiti.
‘‘សន្តិ, ភិក្ខវេ, សត្តា ឯកត្តកាយា នានត្តសញ្ញិនោ, សេយ្យថាបិ ទេវា អាភស្សរា។ អយំ តតិយា វិញ្ញាណដ្ឋិតិ។
‘‘Santi, bhikkhave, sattā ekattakāyā nānattasaññino, seyyathāpi devā ābhassarā. Ayaṃ tatiyā viññāṇaṭṭhiti.
‘‘សន្តិ , ភិក្ខវេ, សត្តា ឯកត្តកាយា ឯកត្តសញ្ញិនោ, សេយ្យថាបិ ទេវា សុភកិណ្ហា។ អយំ ចតុត្ថី 19 វិញ្ញាណដ្ឋិតិ។
‘‘Santi , bhikkhave, sattā ekattakāyā ekattasaññino, seyyathāpi devā subhakiṇhā. Ayaṃ catutthī 20 viññāṇaṭṭhiti.
‘‘សន្តិ, ភិក្ខវេ, សត្តា សព្ពសោ រូបសញ្ញានំ សមតិក្កមា បដិឃសញ្ញានំ អត្ថង្គមា នានត្តសញ្ញានំ អមនសិការា, អនន្តោ អាកាសោតិ អាកាសានញ្ចាយតនូបគា។ អយំ បញ្ចមី 21 វិញ្ញាណដ្ឋិតិ។
‘‘Santi, bhikkhave, sattā sabbaso rūpasaññānaṃ samatikkamā paṭighasaññānaṃ atthaṅgamā nānattasaññānaṃ amanasikārā, ananto ākāsoti ākāsānañcāyatanūpagā. Ayaṃ pañcamī 22 viññāṇaṭṭhiti.
‘‘សន្តិ, ភិក្ខវេ, សត្តា សព្ពសោ អាកាសានញ្ចាយតនំ សមតិក្កម្ម, អនន្តំ វិញ្ញាណន្តិ វិញ្ញាណញ្ចាយតនូបគា។ អយំ ឆដ្ឋី 23 វិញ្ញាណដ្ឋិតិ។
‘‘Santi, bhikkhave, sattā sabbaso ākāsānañcāyatanaṃ samatikkamma, anantaṃ viññāṇanti viññāṇañcāyatanūpagā. Ayaṃ chaṭṭhī 24 viññāṇaṭṭhiti.
‘‘សន្តិ, ភិក្ខវេ, សត្តា សព្ពសោ វិញ្ញាណញ្ចាយតនំ សមតិក្កម្ម, នត្ថិ កិញ្ចីតិ អាកិញ្ចញ្ញាយតនូបគា។ អយំ សត្តមី 25 វិញ្ញាណដ្ឋិតិ’’។ ឯវំ ភគវា បដិសន្ធិវសេន សត្ត វិញ្ញាណដ្ឋិតិយោ ជានាតីតិ – វិញ្ញាណដ្ឋិតិយោ សព្ពា។
‘‘Santi, bhikkhave, sattā sabbaso viññāṇañcāyatanaṃ samatikkamma, natthi kiñcīti ākiñcaññāyatanūpagā. Ayaṃ sattamī 26 viññāṇaṭṭhiti’’. Evaṃ bhagavā paṭisandhivasena satta viññāṇaṭṭhitiyo jānātīti – viññāṇaṭṭhitiyo sabbā.
បោសាលាតិ ភគវាតិ។ បោសាលាតិ ភគវា តំ ព្រាហ្មណំ នាមេន អាលបតិ។ ភគវាតិ គារវាធិវចនមេតំ…បេ.… សច្ឆិកា បញ្ញត្តិ, យទិទំ ភគវាតិ – បោសាលាតិ ភគវា។
Posālāti bhagavāti. Posālāti bhagavā taṃ brāhmaṇaṃ nāmena ālapati. Bhagavāti gāravādhivacanametaṃ…pe… sacchikā paññatti, yadidaṃ bhagavāti – posālāti bhagavā.
អភិជានំ តថាគតោតិ។ អភិជានន្តិ អភិជានន្តោ វិជានន្តោ បដិវិជានន្តោ បដិវិជ្ឈន្តោ តថាគតោ។ វុត្តញ្ហេតំ ភគវតា – ‘‘អតីតំ ចេបិ ខោ, ចុន្ទ, ហោតិ អភូតំ អតច្ឆំ អនត្ថសញ្ហិតំ, ន តំ តថាគតោ ព្យាករោតិ។ អតីតំ ចេបិ, ចុន្ទ, ហោតិ ភូតំ តច្ឆំ អនត្ថសញ្ហិតំ, តម្បិ តថាគតោ ន ព្យាករោតិ។ អតីតំ ចេបិ ខោ, ចុន្ទ, ហោតិ ភូតំ តច្ឆំ អត្ថសញ្ហិតំ, តត្រ កាលញ្ញូ តថាគតោ ហោតិ តស្សេវ បញ្ហស្ស វេយ្យាករណាយ។ អនាគតំ ចេបិ, ចុន្ទ, ហោតិ…បេ.… បច្ចុប្បន្នំ ចេបិ, ចុន្ទ, ហោតិ អភូតំ អតច្ឆំ អនត្ថសញ្ហិតំ, ន តំ តថាគតោ ព្យាករោតិ។ បច្ចុប្បន្នំ ចេបិ, ចុន្ទ, ហោតិ ភូតំ តច្ឆំ អនត្ថសញ្ហិតំ, តម្បិ តថាគតោ ន ព្យាករោតិ។ បច្ចុប្បន្នំ ចេបិ, ចុន្ទ, ហោតិ ភូតំ តច្ឆំ អត្ថសញ្ហិតំ, តត្រ កាលញ្ញូ តថាគតោ ហោតិ តស្ស បញ្ហស្ស វេយ្យាករណាយ។ ឥតិ ខោ, ចុន្ទ, អតីតានាគតបច្ចុប្បន្នេសុ ធម្មេសុ តថាគតោ កាលវាទី ភូតវាទី អត្ថវាទី ធម្មវាទី វិនយវាទី។ តស្មា តថាគតោតិ វុច្ចតិ។
Abhijānaṃ tathāgatoti. Abhijānanti abhijānanto vijānanto paṭivijānanto paṭivijjhanto tathāgato. Vuttañhetaṃ bhagavatā – ‘‘atītaṃ cepi kho, cunda, hoti abhūtaṃ atacchaṃ anatthasañhitaṃ, na taṃ tathāgato byākaroti. Atītaṃ cepi, cunda, hoti bhūtaṃ tacchaṃ anatthasañhitaṃ, tampi tathāgato na byākaroti. Atītaṃ cepi kho, cunda, hoti bhūtaṃ tacchaṃ atthasañhitaṃ, tatra kālaññū tathāgato hoti tasseva pañhassa veyyākaraṇāya. Anāgataṃ cepi, cunda, hoti…pe… paccuppannaṃ cepi, cunda, hoti abhūtaṃ atacchaṃ anatthasañhitaṃ, na taṃ tathāgato byākaroti. Paccuppannaṃ cepi, cunda, hoti bhūtaṃ tacchaṃ anatthasañhitaṃ, tampi tathāgato na byākaroti. Paccuppannaṃ cepi, cunda, hoti bhūtaṃ tacchaṃ atthasañhitaṃ, tatra kālaññū tathāgato hoti tassa pañhassa veyyākaraṇāya. Iti kho, cunda, atītānāgatapaccuppannesu dhammesu tathāgato kālavādī bhūtavādī atthavādī dhammavādī vinayavādī. Tasmā tathāgatoti vuccati.
‘‘យំ ខោ, ចុន្ទ, សទេវកស្ស លោកស្ស សមារកស្ស សព្រហ្មកស្ស សស្សមណព្រាហ្មណិយា បជាយ សទេវមនុស្សាយ ទិដ្ឋំ សុតំ មុតំ វិញ្ញាតំ បត្តំ បរិយេសិតំ អនុវិចរិតំ មនសា , សព្ពំ តំ តថាគតេន អភិសម្ពុទ្ធំ។ តស្មា តថាគតោតិ វុច្ចតិ។ យញ្ច, ចុន្ទ, រត្តិំ តថាគតោ អនុត្តរំ សម្មាសម្ពោធិំ អភិសម្ពុជ្ឈតិ, យញ្ច រត្តិំ អនុបាទិសេសាយ និព្ពានធាតុយា បរិនិព្ពាយតិ, យំ ឯតស្មិំ អន្តរេ ភាសតិ លបតិ និទ្ទិសតិ សព្ពំ តំ តថេវ ហោតិ នោ អញ្ញថា។ តស្មា តថាគតោតិ វុច្ចតិ។ យថាវាទី, ចុន្ទ, តថាគតោ តថាការី; យថាការី តថាវាទី។ ឥតិ យថាវាទី តថាការី, យថាការី តថាវាទី។ តស្មា តថាគតោតិ វុច្ចតិ។ សទេវកេ, ចុន្ទ, លោកេ សមារកេ សព្រហ្មកេ សស្សមណព្រាហ្មណិយា បជាយ សទេវមនុស្សាយ តថាគតោ អភិភូ អនភិភូតោ អញ្ញទត្ថុទសោ វសវត្តី។ តស្មា តថាគតោតិ វុច្ចតី’’តិ – អភិជានំ តថាគតោ។
‘‘Yaṃ kho, cunda, sadevakassa lokassa samārakassa sabrahmakassa sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya diṭṭhaṃ sutaṃ mutaṃ viññātaṃ pattaṃ pariyesitaṃ anuvicaritaṃ manasā , sabbaṃ taṃ tathāgatena abhisambuddhaṃ. Tasmā tathāgatoti vuccati. Yañca, cunda, rattiṃ tathāgato anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambujjhati, yañca rattiṃ anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbāyati, yaṃ etasmiṃ antare bhāsati lapati niddisati sabbaṃ taṃ tatheva hoti no aññathā. Tasmā tathāgatoti vuccati. Yathāvādī, cunda, tathāgato tathākārī; yathākārī tathāvādī. Iti yathāvādī tathākārī, yathākārī tathāvādī. Tasmā tathāgatoti vuccati. Sadevake, cunda, loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya tathāgato abhibhū anabhibhūto aññadatthudaso vasavattī. Tasmā tathāgatoti vuccatī’’ti – abhijānaṃ tathāgato.
តិដ្ឋន្តមេនំ ជានាតីតិ ភគវា ឥធត្ថញ្ញេវ 27 ជានាតិ កម្មាភិសង្ខារវសេន – ‘‘អយំ បុគ្គលោ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា អបាយំ ទុគ្គតិំ វិនិបាតំ និរយំ ឧបបជ្ជិស្សតី’’តិ។ ភគវា ឥធត្ថញ្ញេវ ជានាតិ កម្មាភិសង្ខារវសេន – ‘‘អយំ បុគ្គលោ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា តិរច្ឆានយោនិំ ឧបបជ្ជិស្សតី’’តិ។ ភគវា ឥធត្ថញ្ញេវ ជានាតិ កម្មាភិសង្ខារវសេន – ‘‘អយំ បុគ្គលោ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា បេត្តិវិសយំ ឧបបជ្ជិស្សតី’’តិ។ ភគវា ឥធត្ថញ្ញេវ ជានាតិ កម្មាភិសង្ខារវសេន – ‘‘អយំ បុគ្គលោ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា មនុស្សេសុ ឧប្បជ្ជិស្សតី’’តិ។ ភគវា ឥធត្ថញ្ញេវ ជានាតិ កម្មាភិសង្ខារវសេន – ‘‘អយំ បុគ្គលោ សុប្បដិបន្នោ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា សុគតិំ សគ្គំ លោកំ ឧបបជ្ជិស្សតី’’តិ។
Tiṭṭhantamenaṃ jānātīti bhagavā idhatthaññeva 28 jānāti kammābhisaṅkhāravasena – ‘‘ayaṃ puggalo kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjissatī’’ti. Bhagavā idhatthaññeva jānāti kammābhisaṅkhāravasena – ‘‘ayaṃ puggalo kāyassa bhedā paraṃ maraṇā tiracchānayoniṃ upapajjissatī’’ti. Bhagavā idhatthaññeva jānāti kammābhisaṅkhāravasena – ‘‘ayaṃ puggalo kāyassa bhedā paraṃ maraṇā pettivisayaṃ upapajjissatī’’ti. Bhagavā idhatthaññeva jānāti kammābhisaṅkhāravasena – ‘‘ayaṃ puggalo kāyassa bhedā paraṃ maraṇā manussesu uppajjissatī’’ti. Bhagavā idhatthaññeva jānāti kammābhisaṅkhāravasena – ‘‘ayaṃ puggalo suppaṭipanno kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjissatī’’ti.
វុត្តញ្ហេតំ ភគវតា – ‘‘ឥធ បនាហំ, សារិបុត្ត, ឯកច្ចំ បុគ្គលំ ឯវំ ចេតសា ចេតោ បរិច្ច បជានាមិ – ‘តថាយំ បុគ្គលោ បដិបន្នោ, តថា ច ឥរិយតិ, តញ្ច មគ្គំ សមារូឡ្ហោ, យថា កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា អបាយំ ទុគ្គតិំ វិនិបាតំ និរយំ ឧបបជ្ជិស្សតី’តិ។
Vuttañhetaṃ bhagavatā – ‘‘idha panāhaṃ, sāriputta, ekaccaṃ puggalaṃ evaṃ cetasā ceto paricca pajānāmi – ‘tathāyaṃ puggalo paṭipanno, tathā ca iriyati, tañca maggaṃ samārūḷho, yathā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjissatī’ti.
‘‘ឥធ បនាហំ, សារិបុត្ត, ឯកច្ចំ បុគ្គលំ ឯវំ ចេតសា ចេតោ បរិច្ច បជានាមិ – ‘តថាយំ បុគ្គលោ បដិបន្នោ តថា ច ឥរិយតិ តញ្ច មគ្គំ សមារូឡ្ហោ, យថា កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា តិរច្ឆានយោនិំ ឧបបជ្ជិស្សតី’តិ។
‘‘Idha panāhaṃ, sāriputta, ekaccaṃ puggalaṃ evaṃ cetasā ceto paricca pajānāmi – ‘tathāyaṃ puggalo paṭipanno tathā ca iriyati tañca maggaṃ samārūḷho, yathā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā tiracchānayoniṃ upapajjissatī’ti.
‘‘ឥធ បនាហំ, សារិបុត្ត, ឯកច្ចំ បុគ្គលំ ឯវំ ចេតសា ចេតោ បរិច្ច បជានាមិ – ‘តថាយំ បុគ្គលោ បដិបន្នោ តថា ច ឥរិយតិ តញ្ច មគ្គំ សមារូឡ្ហោ, យថា កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា បេត្តិវិសយំ ឧបបជ្ជិស្សតី’តិ។
‘‘Idha panāhaṃ, sāriputta, ekaccaṃ puggalaṃ evaṃ cetasā ceto paricca pajānāmi – ‘tathāyaṃ puggalo paṭipanno tathā ca iriyati tañca maggaṃ samārūḷho, yathā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā pettivisayaṃ upapajjissatī’ti.
‘‘ឥធ បនាហំ, សារិបុត្ត, ឯកច្ចំ បុគ្គលំ ឯវំ ចេតសា ចេតោ បរិច្ច បជានាមិ – ‘តថាយំ បុគ្គលោ បដិបន្នោ តថា ច ឥរិយតិ តញ្ច មគ្គំ សមារូឡ្ហោ, យថា កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា មនុស្សេសុ ឧប្បជ្ជិស្សតី’តិ។
‘‘Idha panāhaṃ, sāriputta, ekaccaṃ puggalaṃ evaṃ cetasā ceto paricca pajānāmi – ‘tathāyaṃ puggalo paṭipanno tathā ca iriyati tañca maggaṃ samārūḷho, yathā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā manussesu uppajjissatī’ti.
‘‘ឥធ បនាហំ, សារិបុត្ត, ឯកច្ចំ បុគ្គលំ ឯវំ ចេតសា ចេតោ បរិច្ច បជានាមិ – ‘តថាយំ បុគ្គលោ បដិបន្នោ តថា ច ឥរិយតិ តញ្ច មគ្គំ សមារូឡ្ហោ, យថា កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា សុគតិំ សគ្គំ លោកំ ឧបបជ្ជិស្សតី’តិ។
‘‘Idha panāhaṃ, sāriputta, ekaccaṃ puggalaṃ evaṃ cetasā ceto paricca pajānāmi – ‘tathāyaṃ puggalo paṭipanno tathā ca iriyati tañca maggaṃ samārūḷho, yathā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjissatī’ti.
‘‘ឥធ បនាហំ, សារិបុត្ត, ឯកច្ចំ បុគ្គលំ ឯវំ ចេតសា ចេតោ បរិច្ច បជានាមិ – ‘តថាយំ បុគ្គលោ បដិបន្នោ តថា ច ឥរិយតិ តញ្ច មគ្គំ សមារូឡ្ហោ, យថា អាសវានំ ខយា អនាសវំ ចេតោវិមុត្តិំ បញ្ញាវិមុត្តិំ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហរតី’’’តិ – តិដ្ឋន្តមេនំ ជានាតិ។
‘‘Idha panāhaṃ, sāriputta, ekaccaṃ puggalaṃ evaṃ cetasā ceto paricca pajānāmi – ‘tathāyaṃ puggalo paṭipanno tathā ca iriyati tañca maggaṃ samārūḷho, yathā āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharatī’’’ti – tiṭṭhantamenaṃ jānāti.
ធិមុត្តំ តប្បរាយណន្តិ។ ធិមុត្តន្តិ អាកិញ្ចញ្ញាយតនំ។ ធិមុត្តន្តិ វិមោក្ខេន ធិមុត្តំ តត្រាធិមុត្តំ តទធិមុត្តំ តទាធិបតេយ្យំ។ អថ វា, ភគវា ជានាតិ – ‘‘អយំ បុគ្គលោ រូបាធិមុត្តោ សទ្ទាធិមុត្តោ គន្ធាធិមុត្តោ រសាធិមុត្តោ ផោដ្ឋព្ពាធិមុត្តោ កុលាធិមុត្តោ គណាធិមុត្តោ អាវាសាធិមុត្តោ លាភាធិមុត្តោ យសាធិមុត្តោ បសំសាធិមុត្តោ សុខាធិមុត្តោ ចីវរាធិមុត្តោ បិណ្ឌបាតាធិមុត្តោ សេនាសនាធិមុត្តោ គិលានបច្ចយភេសជ្ជបរិក្ខារាធិមុត្តោ សុត្តន្តាធិមុត្តោ វិនយាធិមុត្តោ អភិធម្មាធិមុត្តោ អារញ្ញកង្គាធិមុត្តោ បិណ្ឌបាតិកង្គាធិមុត្តោ បំសុកូលិកង្គាធិមុត្តោ តេចីវរិកង្គាធិមុត្តោ សបទានចារិកង្គាធិមុត្តោ ខលុបច្ឆាភត្តិកង្គាធិមុត្តោ នេសជ្ជិកង្គាធិមុត្តោ យថាសន្ថតិកង្គាធិមុត្តោ បឋមជ្ឈានាធិមុត្តោ ទុតិយជ្ឈានាធិមុត្តោ តតិយជ្ឈានាធិមុត្តោ ចតុត្ថជ្ឈានាធិមុត្តោអាកាសានញ្ចាយតនសមាបត្តាធិមុត្តោ វិញ្ញាណញ្ចាយតនសមាបត្តាធិមុត្តោ អាកិញ្ចញ្ញាយតនសមាបត្តាធិមុត្តោ នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនសមាបត្តាធិមុត្តោ’’តិធិមុត្តំ។
Dhimuttaṃ tapparāyaṇanti. Dhimuttanti ākiñcaññāyatanaṃ. Dhimuttanti vimokkhena dhimuttaṃ tatrādhimuttaṃ tadadhimuttaṃ tadādhipateyyaṃ. Atha vā, bhagavā jānāti – ‘‘ayaṃ puggalo rūpādhimutto saddādhimutto gandhādhimutto rasādhimutto phoṭṭhabbādhimutto kulādhimutto gaṇādhimutto āvāsādhimutto lābhādhimutto yasādhimutto pasaṃsādhimutto sukhādhimutto cīvarādhimutto piṇḍapātādhimutto senāsanādhimutto gilānapaccayabhesajjaparikkhārādhimutto suttantādhimutto vinayādhimutto abhidhammādhimutto āraññakaṅgādhimutto piṇḍapātikaṅgādhimutto paṃsukūlikaṅgādhimutto tecīvarikaṅgādhimutto sapadānacārikaṅgādhimutto khalupacchābhattikaṅgādhimutto nesajjikaṅgādhimutto yathāsanthatikaṅgādhimutto paṭhamajjhānādhimutto dutiyajjhānādhimutto tatiyajjhānādhimutto catutthajjhānādhimuttoākāsānañcāyatanasamāpattādhimutto viññāṇañcāyatanasamāpattādhimutto ākiñcaññāyatanasamāpattādhimutto nevasaññānāsaññāyatanasamāpattādhimutto’’tidhimuttaṃ.
តប្បរាយណន្តិ អាកិញ្ចញ្ញាយតនមយំ តប្បរាយណំ កម្មបរាយណំ វិបាកបរាយណំ កម្មគរុកំ បដិសន្ធិគរុកំ ។ អថ វា, ភគវា ជានាតិ – ‘‘អយំ បុគ្គលោ រូបបរាយណោ…បេ.… នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនសមាបត្តិបរាយណោ’’តិ – ធិមុត្តំ តប្បរាយណំ។ តេនាហ ភគវា –
Tapparāyaṇanti ākiñcaññāyatanamayaṃ tapparāyaṇaṃ kammaparāyaṇaṃ vipākaparāyaṇaṃ kammagarukaṃ paṭisandhigarukaṃ . Atha vā, bhagavā jānāti – ‘‘ayaṃ puggalo rūpaparāyaṇo…pe… nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiparāyaṇo’’ti – dhimuttaṃ tapparāyaṇaṃ. Tenāha bhagavā –
‘‘វិញ្ញាណដ្ឋិតិយោ សព្ពា, [បោសាលាតិ ភគវា]
‘‘Viññāṇaṭṭhitiyo sabbā, [posālāti bhagavā]
អភិជានំ តថាគតោ;
Abhijānaṃ tathāgato;
តិដ្ឋន្តមេនំ ជានាតិ, ធិមុត្តំ តប្បរាយណ’’ន្តិ។
Tiṭṭhantamenaṃ jānāti, dhimuttaṃ tapparāyaṇa’’nti.
៨៤.
84.
អាកិញ្ចញ្ញាសម្ភវំ ញត្វា, នន្ទិសំយោជនំ ឥតិ;
Ākiñcaññāsambhavaṃ ñatvā, nandisaṃyojanaṃ iti;
ឯវមេតំ អភិញ្ញាយ, តតោ តត្ថ វិបស្សតិ;
Evametaṃ abhiññāya, tato tattha vipassati;
ឯតំ ញាណំ តថំ តស្ស, ព្រាហ្មណស្ស វុសីមតោ។
Etaṃ ñāṇaṃ tathaṃ tassa, brāhmaṇassa vusīmato.
អាកិញ្ចញ្ញាសម្ភវំ ញត្វាតិ អាកិញ្ចញ្ញាសម្ភវោតិ វុច្ចតិ អាកិញ្ចញ្ញាយតនសំវត្តនិកោ កម្មាភិសង្ខារោ។ អាកិញ្ចញ្ញាយតនសំវត្តនិកំ កម្មាភិសង្ខារំ អាកិញ្ចញ្ញាសម្ភវោតិ ញត្វា, លគ្គនន្តិ ញត្វា, ពន្ធនន្តិ ញត្វា, បលិពោធោតិ ញត្វា ជានិត្វា តុលយិត្វា តីរយិត្វា វិភាវយិត្វា វិភូតំ កត្វាតិ – អាកិញ្ចញ្ញាសម្ភវំ ញត្វា។
Ākiñcaññāsambhavaṃ ñatvāti ākiñcaññāsambhavoti vuccati ākiñcaññāyatanasaṃvattaniko kammābhisaṅkhāro. Ākiñcaññāyatanasaṃvattanikaṃ kammābhisaṅkhāraṃ ākiñcaññāsambhavoti ñatvā, laggananti ñatvā, bandhananti ñatvā, palibodhoti ñatvā jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṃ katvāti – ākiñcaññāsambhavaṃ ñatvā.
នន្ទិសំយោជនំ ឥតីតិ នន្ទិសំយោជនំ វុច្ចតិ អរូបរាគោ។ អរូបរាគេន តំ កម្មំ លគ្គំ លគ្គិតំ បលិពុទ្ធំ អរូបរាគំ នន្ទិសំយោជនន្តិ ញត្វា, លគ្គនន្តិ ញត្វា, ពន្ធនន្តិ ញត្វា, បលិពោធោតិ ញត្វា ជានិត្វា តុលយិត្វា តីរយិត្វា វិភាវយិត្វា វិភូតំ កត្វា។ ឥតីតិ បទសន្ធិ បទសំសគ្គោ បទបារិបូរី អក្ខរសមវាយោ ព្យញ្ជនសិលិដ្ឋតា បទានុបុព្ពតាបេតំ ឥតីតិ – នន្ទិសំយោជនំ ឥតិ។
Nandisaṃyojanaṃ itīti nandisaṃyojanaṃ vuccati arūparāgo. Arūparāgena taṃ kammaṃ laggaṃ laggitaṃ palibuddhaṃ arūparāgaṃ nandisaṃyojananti ñatvā, laggananti ñatvā, bandhananti ñatvā, palibodhoti ñatvā jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṃ katvā. Itīti padasandhi padasaṃsaggo padapāripūrī akkharasamavāyo byañjanasiliṭṭhatā padānupubbatāpetaṃ itīti – nandisaṃyojanaṃ iti.
ឯវមេតំ អភិញ្ញាយាតិ ឯវំ ឯតំ អភិញ្ញាយ ជានិត្វា តុលយិត្វា តីរយិត្វា វិភាវយិត្វា វិភូតំ កត្វាតិ – ឯវមេតំ អភិញ្ញាយ។
Evametaṃ abhiññāyāti evaṃ etaṃ abhiññāya jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṃ katvāti – evametaṃ abhiññāya.
តតោ តត្ថ វិបស្សតីតិ។ តត្ថាតិ អាកិញ្ចញ្ញាយតនំ សមាបជ្ជិត្វា តតោ វុដ្ឋហិត្វា តត្ថ ជាតេ ចិត្តចេតសិកេ ធម្មេ អនិច្ចតោ វិបស្សតិ, ទុក្ខតោ វិបស្សតិ, រោគតោ…បេ.… និស្សរណតោ វិបស្សតិ ទក្ខតិ ឱលោកេតិ និជ្ឈាយតិ ឧបបរិក្ខតីតិ – តតោ តត្ថ វិបស្សតិ។
Tato tattha vipassatīti. Tatthāti ākiñcaññāyatanaṃ samāpajjitvā tato vuṭṭhahitvā tattha jāte cittacetasike dhamme aniccato vipassati, dukkhato vipassati, rogato…pe… nissaraṇato vipassati dakkhati oloketi nijjhāyati upaparikkhatīti – tato tattha vipassati.
ឯតំ ញាណំ តថំ តស្សាតិ ឯតំ ញាណំ តច្ឆំ ភូតំ យាថាវំ អវិបរីតំ តស្សាតិ – ឯតំ ញាណំ តថំ តស្ស។
Etaṃ ñāṇaṃ tathaṃ tassāti etaṃ ñāṇaṃ tacchaṃ bhūtaṃ yāthāvaṃ aviparītaṃ tassāti – etaṃ ñāṇaṃ tathaṃ tassa.
ព្រាហ្មណស្ស វុសីមតោតិ។ ព្រាហ្មណោតិ សត្តន្នំ ធម្មានំ ពាហិតត្តា ព្រាហ្មណោ…បេ.… អសិតោ តាទិ បវុច្ចតេ ស ព្រហ្មាតិ។ ព្រាហ្មណស្ស វុសីមតោតិ បុថុជ្ជនកល្យាណំ ឧបាទាយ សត្ត សេក្ខា អប្បត្តស្ស បត្តិយា អនធិគតស្ស អធិគមាយ អសច្ឆិកតស្ស សច្ឆិកិរិយាយ វសន្តិ សំវសន្តិ អាវសន្តិ បរិវសន្តិ; អរហា វុសិតវា កតករណីយោ ឱហិតភារោ អនុប្បត្តសទត្ថោ បរិក្ខីណភវសំយោជនោ សម្មទញ្ញា វិមុត្តោ; សោ វុត្ថវាសោ ចិណ្ណចរណោ…បេ.… ជាតិមរណសំសារោ; នត្ថិ តស្ស បុនព្ភវោតិ – ព្រាហ្មណស្ស វុសីមតោ។ តេនាហ ភគវា –
Brāhmaṇassavusīmatoti. Brāhmaṇoti sattannaṃ dhammānaṃ bāhitattā brāhmaṇo…pe… asito tādi pavuccate sa brahmāti. Brāhmaṇassa vusīmatoti puthujjanakalyāṇaṃ upādāya satta sekkhā appattassa pattiyā anadhigatassa adhigamāya asacchikatassa sacchikiriyāya vasanti saṃvasanti āvasanti parivasanti; arahā vusitavā katakaraṇīyo ohitabhāro anuppattasadattho parikkhīṇabhavasaṃyojano sammadaññā vimutto; so vutthavāso ciṇṇacaraṇo…pe… jātimaraṇasaṃsāro; natthi tassa punabbhavoti – brāhmaṇassa vusīmato. Tenāha bhagavā –
‘‘អាកិញ្ចញ្ញាសម្ភវំ ញត្វា, នន្ទិសំយោជនំ ឥតិ;
‘‘Ākiñcaññāsambhavaṃ ñatvā, nandisaṃyojanaṃ iti;
ឯវមេតំ អភិញ្ញាយ, តតោ តត្ថ វិបស្សតិ;
Evametaṃ abhiññāya, tato tattha vipassati;
ឯតំ ញាណំ តថំ តស្ស, ព្រាហ្មណស្ស វុសីមតោ’’តិ។
Etaṃ ñāṇaṃ tathaṃ tassa, brāhmaṇassa vusīmato’’ti.
សហ គាថាបរិយោសានា…បេ.… សត្ថា មេ, ភន្តេ ភគវា, សាវកោហមស្មីតិ។
Saha gāthāpariyosānā…pe… satthā me, bhante bhagavā, sāvakohamasmīti.
បោសាលមាណវបុច្ឆានិទ្ទេសោ ចុទ្ទសមោ។
Posālamāṇavapucchāniddeso cuddasamo.
Footnotes:
Related texts:
អដ្ឋកថា • Aṭṭhakathā / សុត្តបិដក (អដ្ឋកថា) • Suttapiṭaka (aṭṭhakathā) / ខុទ្ទកនិកាយ (អដ្ឋកថា) • Khuddakanikāya (aṭṭhakathā) / ចូឡនិទ្ទេស-អដ្ឋកថា • Cūḷaniddesa-aṭṭhakathā / ១៤. បោសាលមាណវសុត្តនិទ្ទេសវណ្ណនា • 14. Posālamāṇavasuttaniddesavaṇṇanā
